ततस्तस्मात्पुरोद्यानात्कौतूहलचलेक्षणाः । प्रत्युज्जग्मुर्नृपसुतं प्राप्तं वरमिव स्त्रियः
tatastasmātpurodyānātkautūhalacalekṣaṇāḥ / pratyujjagmurnṛpasutaṃ prāptaṃ varamiva striyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Asvaghosa: Buddhacarita·4
Asvaghosa: Buddhacarita 4
अभिगम्य च तास्तस्मै विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । चक्रिरे समुदाचारं पद्मकोशनिभैः करैः
abhigamya ca tāstasmai vismayotphullalocanāḥ / cakrire samudācāraṃ padmakośanibhaiḥ karaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्थुश्च परिवार्यैनं मन्मथाक्षिप्तचेतसः । निश्चलैः प्रीतिविकचैः पिबन्त्य इव लोचनैः
tasthuśca parivāryainaṃ manmathākṣiptacetasaḥ / niścalaiḥ prītivikacaiḥ pibantya iva locanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं हि ता मेनिरे नार्यः कामो विग्रहवानिति । शोभितं लक्षणैर्दीप्तैः सहजैर्भूषाणैरिव
taṃ hi tā menire nāryaḥ kāmo vigrahavāniti / śobhitaṃ lakṣaṇairdīptaiḥ sahajairbhūṣāṇairiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौम्यत्वाच्चैव धैर्याच्च काश्चिदेनं प्रजज्ञिरे । अवतीर्णो मही साक्षाद् गुढांशुश्चन्द्रमा इति
saumyatvāccaiva dhairyācca kāścidenaṃ prajajñire / avatīrṇo mahī sākṣād guḍhāṃśuścandramā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य ता वपुषाक्षिप्ता निगृहीतं जजृम्भिरे । अन्योन्यं दृष्टिभिर्हत्वा शनैश्च विनिशश्वसुः
tasya tā vapuṣākṣiptā nigṛhītaṃ jajṛmbhire / anyonyaṃ dṛṣṭibhirhatvā śanaiśca viniśaśvasuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं ता दृष्टिमात्रेण नार्यो ददृशुरेव तम् । न व्याजहुर्न जहसुः प्रभावेणास्य यन्त्रिताः
evaṃ tā dṛṣṭimātreṇa nāryo dadṛśureva tam / na vyājahurna jahasuḥ prabhāveṇāsya yantritāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तास्तथा नु निरारम्भा दृष्ट्वा प्रणयविक्लवाः । पुरोहितसुतो धीमानुदायी वाक्यमब्रवीत्
tāstathā nu nirārambhā dṛṣṭvā praṇayaviklavāḥ / purohitasuto dhīmānudāyī vākyamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वाः सर्वकलाज्ञाः स्थ भावग्रहणपण्डिताः । रुपचातुर्यसंपन्नाः स्वगुणैर्मुख्यतां गताः
sarvāḥ sarvakalājñāḥ stha bhāvagrahaṇapaṇḍitāḥ / rupacāturyasaṃpannāḥ svaguṇairmukhyatāṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोभयेत गुणैरेभिरपि तानुत्तरान् कुरून् । कुबेरस्यापि चाक्रीडं प्रागेव वसुधामिमाम्
śobhayeta guṇairebhirapi tānuttarān kurūn / kuberasyāpi cākrīḍaṃ prāgeva vasudhāmimām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्ताश्चलियितुं यूयं वितरागानुषीनपि । अप्सरोभिश्च कलितान् ग्रहीतुं विबुधानपि
śaktāścaliyituṃ yūyaṃ vitarāgānuṣīnapi / apsarobhiśca kalitān grahītuṃ vibudhānapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावज्ञानेन हावेन रूपचातुर्यसंपदा । स्त्रीणामेव च शक्ताः स्थ संरागे किं पुनर्नृणाम्
bhāvajñānena hāvena rūpacāturyasaṃpadā / strīṇāmeva ca śaktāḥ stha saṃrāge kiṃ punarnṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासामेवंविधानां वो वियुक्तानां स्वगोचरे । इयमेवंविधा चेष्टा न तुष्टो ऽस्म्यार्जवेन वः
tāsāmevaṃvidhānāṃ vo viyuktānāṃ svagocare / iyamevaṃvidhā ceṣṭā na tuṣṭo 'smyārjavena vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं नववधूनां वो ह्रीनीकुञ्चितचक्षुषाम् । सदृशं चेष्टितं हि स्यादपि वा गोपायोषिताम्
idaṃ navavadhūnāṃ vo hrīnīkuñcitacakṣuṣām / sadṛśaṃ ceṣṭitaṃ hi syādapi vā gopāyoṣitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदपि स्यादयं धीरः श्रिप्रभावान्महानिति । स्त्रीणामपि महत्तेज इतः कार्यो ऽत्र निश्चयः
yadapi syādayaṃ dhīraḥ śriprabhāvānmahāniti / strīṇāmapi mahatteja itaḥ kāryo 'tra niścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरा हि काशिसुन्दर्या वेशवध्वा महानृषिः । ताडितो ऽभूत्पदा व्यासो दुर्धर्षो देवतैरपि
purā hi kāśisundaryā veśavadhvā mahānṛṣiḥ / tāḍito 'bhūtpadā vyāso durdharṣo devatairapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्थालगौतमो भिक्षुर्जङ्घया वारमुख्यया । पिप्रीषुश्च तदर्थार्थं व्यसून्निरहरत्पुरा
manthālagautamo bhikṣurjaṅghayā vāramukhyayā / piprīṣuśca tadarthārthaṃ vyasūnniraharatpurā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौतमं दीर्घतपसं महर्षि दीर्घजीविनम् । योषित्संतोषयामास वर्णस्थानावरा सती
gautamaṃ dīrghatapasaṃ maharṣi dīrghajīvinam / yoṣitsaṃtoṣayāmāsa varṇasthānāvarā satī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋष्यशृङ्गं मुनिसुतं तथैव स्त्रीष्वपण्डितम् । उपायैर्विविधैः शान्ता जग्राह च जहार च
ṛṣyaśṛṅgaṃ munisutaṃ tathaiva strīṣvapaṇḍitam / upāyairvividhaiḥ śāntā jagrāha ca jahāra ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वामित्रो महर्षिश्च विगाढो ऽपि महत्तपः । दश वर्षाण्यहर्मेने घृताच्याप्सरसा हृतः
viśvāmitro maharṣiśca vigāḍho 'pi mahattapaḥ / daśa varṣāṇyaharmene ghṛtācyāpsarasā hṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमादीनृषीस्तांस्ताननयन्विक्रियां स्त्रियः । ललितं पूर्ववयसं किं पुनर्नृपतेः सुतम्
evamādīnṛṣīstāṃstānanayanvikriyāṃ striyaḥ / lalitaṃ pūrvavayasaṃ kiṃ punarnṛpateḥ sutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेवं सति विश्रब्धं प्रयतध्वं तथा यथा । इयं नृपस्य वंशश्रीरितो न स्यात्पराङ्मुखी
tadevaṃ sati viśrabdhaṃ prayatadhvaṃ tathā yathā / iyaṃ nṛpasya vaṃśaśrīrito na syātparāṅmukhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या हि काश्चिद्युवतयो हरन्ति सदृशं जनम् । निकृष्टोत्कृष्टयोर्भावं या गृह्णन्ति तु ताः स्त्रियः
yā hi kāścidyuvatayo haranti sadṛśaṃ janam / nikṛṣṭotkṛṣṭayorbhāvaṃ yā gṛhṇanti tu tāḥ striyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युदायिवचः श्रुत्वा ता विद्धा इव योषितः । समारुरुहुरात्मानं कुमारग्रहणं प्रति
ityudāyivacaḥ śrutvā tā viddhā iva yoṣitaḥ / samāruruhurātmānaṃ kumāragrahaṇaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता भ्रूमिः प्रेक्षितैर्हावैर्हसितैलीडितैर्गतैः । चक्रुराक्षेपिकाश्चेष्टा भीतभीता इवाङ्गनाः
tā bhrūmiḥ prekṣitairhāvairhasitailīḍitairgataiḥ / cakrurākṣepikāśceṣṭā bhītabhītā ivāṅganāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञस्तु विनियोगेन कुमारस्य च मार्दवात् । जहुः क्षिप्रमविश्रम्भं मदेन मदनेन च
rājñastu viniyogena kumārasya ca mārdavāt / jahuḥ kṣipramaviśrambhaṃ madena madanena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ नारीजनवृतः कुमारो व्यचरद्वनम् । वासितायूथसहितः करीव हिमवद्वनम्
atha nārījanavṛtaḥ kumāro vyacaradvanam / vāsitāyūthasahitaḥ karīva himavadvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तस्मिन् कानने रम्ये जज्वाल स्त्रीपुरःसरः । आक्रीड इव विभ्राजे विवस्वानप्सरोवृतः
sa tasmin kānane ramye jajvāla strīpuraḥsaraḥ / ākrīḍa iva vibhrāje vivasvānapsarovṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदेनावर्जिता नाम तं काश्चित्तत्र यिषितः । कठिनैः पस्पृशुः पीनैः संहतैर्वल्गुभिः स्तनैः
madenāvarjitā nāma taṃ kāścittatra yiṣitaḥ / kaṭhinaiḥ paspṛśuḥ pīnaiḥ saṃhatairvalgubhiḥ stanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रस्तांसकोमलालम्बमृदुबाहुलताबला । अनृतं स्खलितं काचित्कृत्वैनं सस्वजे बलात्
srastāṃsakomalālambamṛdubāhulatābalā / anṛtaṃ skhalitaṃ kācitkṛtvainaṃ sasvaje balāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काचित्ताम्राधरोष्ठेन मुखेनासवगन्धिना । विनिशश्वास कर्णे ऽस्य रहस्यं श्रूयतामिति
kācittāmrādharoṣṭhena mukhenāsavagandhinā / viniśaśvāsa karṇe 'sya rahasyaṃ śrūyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काचिदाज्ञापयन्तीव प्रोवाचार्द्रानुलेपना । इह भक्तिं कुरुष्वेति हस्तसंश्लेषलिप्सया
kācidājñāpayantīva provācārdrānulepanā / iha bhaktiṃ kuruṣveti hastasaṃśleṣalipsayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुहुर्मुहुर्मदव्याजस्रस्तनीलांशुकापरा । आलक्ष्यरशना रेजे स्फुरद्विद्युदिव क्षपा
muhurmuhurmadavyājasrastanīlāṃśukāparā / ālakṣyaraśanā reje sphuradvidyudiva kṣapā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काश्चित्कनककाञ्चीभिर्मुखराभिरितस्ततः । बभ्रमुर्दर्शयन्त्यो ऽस्य श्रोणीस्तन्वंशुकावृताः
kāścitkanakakāñcībhirmukharābhiritastataḥ / babhramurdarśayantyo 'sya śroṇīstanvaṃśukāvṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चूतशाखां कुसुमितां प्रगृह्यान्या ललम्बिरे । सुवर्णकलशप्रख्यान्दर्शयन्त्यः पयोधरान्
cūtaśākhāṃ kusumitāṃ pragṛhyānyā lalambire / suvarṇakalaśaprakhyāndarśayantyaḥ payodharān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काचित्पद्मवनादेत्य सपद्मा पद्मलोचना । पद्मवक्त्रस्य पार्श्वे ऽस्य पद्मश्रीरिव तस्थुषी
kācitpadmavanādetya sapadmā padmalocanā / padmavaktrasya pārśve 'sya padmaśrīriva tasthuṣī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुरं गीतमन्वर्थं काचित्साभिनयं जगौ । तं स्वस्थं चोदयन्तीव वञ्चितो ऽसीत्यवेक्षितैः
madhuraṃ gītamanvarthaṃ kācitsābhinayaṃ jagau / taṃ svasthaṃ codayantīva vañcito 'sītyavekṣitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभेन वदनेनान्या भ्रूकार्मुकविकर्षिणा । प्रावृत्यानुचकारास्य चेष्टितं धीरलीलया
śubhena vadanenānyā bhrūkārmukavikarṣiṇā / prāvṛtyānucakārāsya ceṣṭitaṃ dhīralīlayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीनवल्गुस्तनी काचिद्धासाघूर्णितकुण्डला । उच्चैरवजहासैनं समाप्नोतु भवानिति
pīnavalgustanī kāciddhāsāghūrṇitakuṇḍalā / uccairavajahāsainaṃ samāpnotu bhavāniti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपयान्तं तथैवान्या बबन्धुर्माल्यदामभिः । काश्चित्साक्षेपमधुरैर्जगृहर्वचनाङ्कुशैः
apayāntaṃ tathaivānyā babandhurmālyadāmabhiḥ / kāścitsākṣepamadhurairjagṛharvacanāṅkuśaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतियोगार्थिनी काचिद् गृहीत्वा चूतवल्लरीम् । इदं पुष्पं तु कस्येति पप्रच्छ मदविक्लवा
pratiyogārthinī kācid gṛhītvā cūtavallarīm / idaṃ puṣpaṃ tu kasyeti papraccha madaviklavā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काचित्पुरुषवत्कृत्वा गतिं संस्थानमेव च । उवाचैनं जितः स्त्रीभीर्जय भो पृथिवीमिमाम्
kācitpuruṣavatkṛtvā gatiṃ saṃsthānameva ca / uvācainaṃ jitaḥ strībhīrjaya bho pṛthivīmimām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ लोलेक्षणा काचिज्जिघ्रन्ती नीलमुत्पलम् । किंचिन्मदकलैर्वाक्यै र्नृपात्मजमभाषत
atha lolekṣaṇā kācijjighrantī nīlamutpalam / kiṃcinmadakalairvākyai rnṛpātmajamabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्य भर्तीश्चितं चूतं कुसुमैर्मधुगन्धिभिः । हेमपञ्जररुद्धो वा कोकिलो यत्र कूजति
paśya bhartīścitaṃ cūtaṃ kusumairmadhugandhibhiḥ / hemapañjararuddho vā kokilo yatra kūjati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशोको दृश्यतामेष कामिशोकविवर्धनः । रुवन्ति भ्रमरा यत्र दह्यमाना इवाग्निना
aśoko dṛśyatāmeṣa kāmiśokavivardhanaḥ / ruvanti bhramarā yatra dahyamānā ivāgninā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चूतयष्ट्या समाश्लिष्टो दृश्यतां तिलकद्रुमः । शुक्लवासा इव नरः स्त्रिया पीताङ्गरागया
cūtayaṣṭyā samāśliṣṭo dṛśyatāṃ tilakadrumaḥ / śuklavāsā iva naraḥ striyā pītāṅgarāgayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फुल्लं कुरुबकं पश्य निर्भुक्तालक्तकप्रभम् । यो नखप्रभया स्त्रीणां निर्भीर्त्सत इवानतः
phullaṃ kurubakaṃ paśya nirbhuktālaktakaprabham / yo nakhaprabhayā strīṇāṃ nirbhīrtsata ivānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालाशोकश्च निचितो दृश्यतामेष पल्लवैः । यो ऽस्माकं हस्तशोभाभिर्लज्जमान इव स्थितः
bālāśokaśca nicito dṛśyatāmeṣa pallavaiḥ / yo 'smākaṃ hastaśobhābhirlajjamāna iva sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीर्घिका प्रावृतां पश्य तीरजैः सिन्दुवारकैः । पाण्डुरांशुकसंवीतां शयानां प्रमदामिव
dīrghikā prāvṛtāṃ paśya tīrajaiḥ sinduvārakaiḥ / pāṇḍurāṃśukasaṃvītāṃ śayānāṃ pramadāmiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृश्यतां स्त्रीषु माहात्म्यं चक्रवाको ह्यसौ जले । पृष्ठतः प्रेष्यवद्भार्यामनुवर्त्यनुगच्छति
dṛśyatāṃ strīṣu māhātmyaṃ cakravāko hyasau jale / pṛṣṭhataḥ preṣyavadbhāryāmanuvartyanugacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्तस्य परपुष्टस्य रुवतः श्रूयतां ध्वनिः । अपरः कोकिलो ऽन्वक्षं प्रतिश्रुत्केव कूजति
mattasya parapuṣṭasya ruvataḥ śrūyatāṃ dhvaniḥ / aparaḥ kokilo 'nvakṣaṃ pratiśrutkeva kūjati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि नाम विहङ्गानां वसन्तेनाहृतो मदः । न तु चिन्तयतो ऽचिन्त्यं जनस्य प्राज्ञमानिनः
api nāma vihaṅgānāṃ vasantenāhṛto madaḥ / na tu cintayato 'cintyaṃ janasya prājñamāninaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवं ता युवतयो मन्मथोद्दामचेतसः । कुमारं विविधैस्तैस्तैरुपचक्रमिरे नयैः
ityevaṃ tā yuvatayo manmathoddāmacetasaḥ / kumāraṃ vividhaistaistairupacakramire nayaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमाक्षिप्यमाणो ऽपि सतु धैर्यावृतेन्द्रियः । मर्तव्यमिति सोद्वेगो न जहर्ष न विव्यथे
evamākṣipyamāṇo 'pi satu dhairyāvṛtendriyaḥ / martavyamiti sodvego na jaharṣa na vivyathe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासां तत्त्वे ऽनवस्थानं दृष्ट्वा स पुरुषोत्तमः । समं विग्नेन धीरेण चिन्तयामास चेतसा
tāsāṃ tattve 'navasthānaṃ dṛṣṭvā sa puruṣottamaḥ / samaṃ vignena dhīreṇa cintayāmāsa cetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं त्विमा नावगच्छन्ति चपलं यौवनं स्त्रियः । यतो रूपेण संमत्तं जरा यन्नाशयिष्यति
kiṃ tvimā nāvagacchanti capalaṃ yauvanaṃ striyaḥ / yato rūpeṇa saṃmattaṃ jarā yannāśayiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नूनमेता न पश्यन्ति कस्यचिद्रोगसंप्लवम् । तथा हृष्टा भयं त्यक्त्वा जगति व्यधिधर्मिणि
nūnametā na paśyanti kasyacidrogasaṃplavam / tathā hṛṣṭā bhayaṃ tyaktvā jagati vyadhidharmiṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनभिज्ञाश्च सुव्यक्तं मृत्योः सर्वापहारिणः । ततः स्वस्था निरुद्विग्नाः क्रीडन्ति च हसन्ति च
anabhijñāśca suvyaktaṃ mṛtyoḥ sarvāpahāriṇaḥ / tataḥ svasthā nirudvignāḥ krīḍanti ca hasanti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जरां व्याधिं च मृत्युं च को हि जानन्सचेतनः । स्वस्थस्तिष्ठेन्निषीदेद्वा शयेद्वा किं पुनर्हसेत्
jarāṃ vyādhiṃ ca mṛtyuṃ ca ko hi jānansacetanaḥ / svasthastiṣṭhenniṣīdedvā śayedvā kiṃ punarhaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्तु दृष्ट्वा परं जीर्ण व्याधितं मृतमेव च । स्वस्थो भवति नोद्विग्नो यथाचेतास्तथैव सः
yastu dṛṣṭvā paraṃ jīrṇa vyādhitaṃ mṛtameva ca / svastho bhavati nodvigno yathācetāstathaiva saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वियुज्यमाने हि तरौ पुष्पैरपि फलैरपि । पतति च्छिद्यमाने वा तरुरन्यो न शोचते
viyujyamāne hi tarau puṣpairapi phalairapi / patati cchidyamāne vā taruranyo na śocate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ध्यानपरं दृष्ट्वा विषयेभ्यो गतस्पृहम् । उदायी नीतिशास्त्रज्ञस्तमुवाच सुहृत्तया
iti dhyānaparaṃ dṛṣṭvā viṣayebhyo gataspṛham / udāyī nītiśāstrajñastamuvāca suhṛttayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं नृपतिना दत्तः सखा तुभ्यं क्षमः किल । यास्मात्त्वयि विवक्षा मे तया प्रणयवत्तया
ahaṃ nṛpatinā dattaḥ sakhā tubhyaṃ kṣamaḥ kila / yāsmāttvayi vivakṣā me tayā praṇayavattayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहितात्प्रतिषेधश्च हिते चानुप्रवर्तनम् । व्यसने चापरित्यागस्त्रिविधं मित्रलक्षणम्
ahitātpratiṣedhaśca hite cānupravartanam / vyasane cāparityāgastrividhaṃ mitralakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं मैत्रीं प्रतिज्ञाय पुरुषार्थात्पराङ्मुखः । यदि त्वा समुपेक्षेय न भवेन्मित्रता मयि
so 'haṃ maitrīṃ pratijñāya puruṣārthātparāṅmukhaḥ / yadi tvā samupekṣeya na bhavenmitratā mayi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्ब्रवीमि सुहृद्भूत्वा तरुणस्य वपुष्मतः । इदं न प्रतिरूपं ते स्त्रीष्वदाक्षिण्यमीदृशम्
tadbravīmi suhṛdbhūtvā taruṇasya vapuṣmataḥ / idaṃ na pratirūpaṃ te strīṣvadākṣiṇyamīdṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनृतेनापि नारीणां युक्तं समनुवर्तनम् । तद्व्रीडापरिहारार्थमात्मरत्यर्थमेव च
anṛtenāpi nārīṇāṃ yuktaṃ samanuvartanam / tadvrīḍāparihārārthamātmaratyarthameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संनतिश्चानुवृत्तिश्च स्त्रीणां हृदयबन्धनम् । स्नेहस्य हि गुणा योनिर्मानकामाश्च योषितः
saṃnatiścānuvṛttiśca strīṇāṃ hṛdayabandhanam / snehasya hi guṇā yonirmānakāmāśca yoṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदर्हसि विशालाक्ष हृदये ऽपि पराङ्मुखे । रूपस्यास्यानुरूपेण दाक्षिण्येनानुवर्तितुम्
tadarhasi viśālākṣa hṛdaye 'pi parāṅmukhe / rūpasyāsyānurūpeṇa dākṣiṇyenānuvartitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दाक्षिण्यमौषधं स्त्रीणां दाक्षिण्यं भूषणं परम् । दाक्षिण्यरहितं रूपं निष्पुष्पमिव काननम्
dākṣiṇyamauṣadhaṃ strīṇāṃ dākṣiṇyaṃ bhūṣaṇaṃ param / dākṣiṇyarahitaṃ rūpaṃ niṣpuṣpamiva kānanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं वा दाक्षिण्यमात्रेण भावेनास्तु परिग्रहः । विषयान्दुर्लभांल्लब्ध्वा न ह्यवज्ञातुमर्हसि
kiṃ vā dākṣiṇyamātreṇa bhāvenāstu parigrahaḥ / viṣayāndurlabhāṃllabdhvā na hyavajñātumarhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामं परमिति ज्ञात्वा देवो ऽपि हि पुरंदरः । गौतमस्य मुनेः पत्नीमहल्यां चकमे पुरा
kāmaṃ paramiti jñātvā devo 'pi hi puraṃdaraḥ / gautamasya muneḥ patnīmahalyāṃ cakame purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अगस्त्यः प्रार्थयामास सोमभार्या च रोहिणीम् । तस्मात्तत्सदृशी लेभे लोपामुद्रामिति श्रुतिः
agastyaḥ prārthayāmāsa somabhāryā ca rohiṇīm / tasmāttatsadṛśī lebhe lopāmudrāmiti śrutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उतथ्यस्य च भार्यायां ममातायं महातपः । मारुत्यां जनयामास भरद्वाजं बृहस्पतिः
utathyasya ca bhāryāyāṃ mamātāyaṃ mahātapaḥ / mārutyāṃ janayāmāsa bharadvājaṃ bṛhaspatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहस्पतेर्महिष्यां च जुव्हत्यां जुव्हतां वरः । बुधं विबुधकर्माणं जनयामास चन्द्रमाः
bṛhaspatermahiṣyāṃ ca juvhatyāṃ juvhatāṃ varaḥ / budhaṃ vibudhakarmāṇaṃ janayāmāsa candramāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालीं चैव पुरा कन्यां जलप्रभवसंभवाम् । जगाम यमुनातीरे जातरागः पराशरः
kālīṃ caiva purā kanyāṃ jalaprabhavasaṃbhavām / jagāma yamunātīre jātarāgaḥ parāśaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातङ्गयामक्षमालायां गर्हितायां रिरंसया । कपिञ्जलादं तनयं वसिष्ठो ऽजनयन्मुनिः
mātaṅgayāmakṣamālāyāṃ garhitāyāṃ riraṃsayā / kapiñjalādaṃ tanayaṃ vasiṣṭho 'janayanmuniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ययातिश्चैव राजर्षिर्वयस्यपि विनिर्गते । विश्वाच्याप्सरसा सार्धं रेमे चैत्ररथे वने
yayātiścaiva rājarṣirvayasyapi vinirgate / viśvācyāpsarasā sārdhaṃ reme caitrarathe vane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीसंसर्ग विनाशान्तं पाण्डुर्ज्ञात्वापि कौरवः । माद्रीरूपगुणाक्षिप्तः सिषेवे कामजं सुखम्
strīsaṃsarga vināśāntaṃ pāṇḍurjñātvāpi kauravaḥ / mādrīrūpaguṇākṣiptaḥ siṣeve kāmajaṃ sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करालजनकश्चैव हृत्वा ब्राह्मणकन्यकाम् । अवाप भ्रंशमप्येवं न तु सेजे न मन्मथम्
karālajanakaścaiva hṛtvā brāhmaṇakanyakām / avāpa bhraṃśamapyevaṃ na tu seje na manmatham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमाद्या महात्मानो विषयान् गर्हितानपि । रतिहेतोर्बुभुजिरे प्रागेव गुणसंहितान्
evamādyā mahātmāno viṣayān garhitānapi / ratihetorbubhujire prāgeva guṇasaṃhitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं पुनर्न्यायतः प्राप्तान् बलवान् रूपवान्युवा । विषयानवजानासि यत्र सक्तमिदं जगत्
tvaṃ punarnyāyataḥ prāptān balavān rūpavānyuvā / viṣayānavajānāsi yatra saktamidaṃ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रुत्वा वचस्तस्य श्लक्ष्णमागमसंहितम् । मेघस्तनितनिर्घोषः कुमारः प्रत्यभाषत
iti śrutvā vacastasya ślakṣṇamāgamasaṃhitam / meghastanitanirghoṣaḥ kumāraḥ pratyabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपपन्नमिदं वाक्यं सौहार्दव्यञ्जकं त्वयि । अत्र च त्वानुनेष्यामि यत्र मा दुष्ठु मन्यसे
upapannamidaṃ vākyaṃ sauhārdavyañjakaṃ tvayi / atra ca tvānuneṣyāmi yatra mā duṣṭhu manyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नावजानामि विषयान् जाने लोकं तदात्मकम् । अनित्यं तु जगमत्वा नात्र मे रमते मनः
nāvajānāmi viṣayān jāne lokaṃ tadātmakam / anityaṃ tu jagamatvā nātra me ramate manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जरा व्याधिश्च मृत्युश्च यदि न स्यादिदं त्रयम् । ममापि हि मनोज्ञेषु विषयेषु रतिर्भवेत्
jarā vyādhiśca mṛtyuśca yadi na syādidaṃ trayam / mamāpi hi manojñeṣu viṣayeṣu ratirbhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यं यदपि हि स्त्रीणामेतदेव वपुर्भवेत् । दोषवत्स्वपि कामेषु कामं रज्येत मे मनः
nityaṃ yadapi hi strīṇāmetadeva vapurbhavet / doṣavatsvapi kāmeṣu kāmaṃ rajyeta me manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा तु जरयापीतं रूपमासां भविष्यति । आत्मनो ऽप्यनभिप्रेतं मोहात्तत्र रतिर्भवेत्
yadā tu jarayāpītaṃ rūpamāsāṃ bhaviṣyati / ātmano 'pyanabhipretaṃ mohāttatra ratirbhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृत्युव्याधिजराधर्मा मृत्युव्याधिजरात्मभिः । रममाणो ह्यसंविग्नः समानो मृगपक्षिभिः
mṛtyuvyādhijarādharmā mṛtyuvyādhijarātmabhiḥ / ramamāṇo hyasaṃvignaḥ samāno mṛgapakṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदप्यात्थ महात्मानस्ते ऽपि कामात्मका इति । संवेगो ऽत्रैव कर्तव्यो यदा तेषामपि क्षयः
yadapyāttha mahātmānaste 'pi kāmātmakā iti / saṃvego 'traiva kartavyo yadā teṣāmapi kṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माहात्म्यं न च तन्मन्ये यत्र सामान्यतः क्षयः । विषयेषु प्रसक्तिर्वा युक्तिर्वा नात्मवत्तया
māhātmyaṃ na ca tanmanye yatra sāmānyataḥ kṣayaḥ / viṣayeṣu prasaktirvā yuktirvā nātmavattayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदप्यात्थानृतेनापि स्त्रीजने वर्त्यतामिति । अनृतं नावगच्छामि दाक्षिण्येनापि किंचन
yadapyātthānṛtenāpi strījane vartyatāmiti / anṛtaṃ nāvagacchāmi dākṣiṇyenāpi kiṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चानुवर्तनं तन्मे रुचितं यत्र नार्जवम् । सर्वभावेन संपर्को यदि नास्ति धिगस्तु तत्
na cānuvartanaṃ tanme rucitaṃ yatra nārjavam / sarvabhāvena saṃparko yadi nāsti dhigastu tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधृतेः श्रद्दधानस्य सक्तस्यादोषदर्शिनः । किं हि वञ्चयितव्यं स्याज्जातरागस्य चेतसः
adhṛteḥ śraddadhānasya saktasyādoṣadarśinaḥ / kiṃ hi vañcayitavyaṃ syājjātarāgasya cetasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वञ्चयन्ति च यद्येवं जातरागाः परस्परम् । ननु नैव क्षमं द्रष्टुं नराः स्त्रीणां नृणां स्त्रियः
vañcayanti ca yadyevaṃ jātarāgāḥ parasparam / nanu naiva kṣamaṃ draṣṭuṃ narāḥ strīṇāṃ nṛṇāṃ striyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेवं सति दुःखार्त जरामरणभागिनम् । न मां कामेष्वनार्येषु प्रतारयितुमर्हसि
tadevaṃ sati duḥkhārta jarāmaraṇabhāginam / na māṃ kāmeṣvanāryeṣu pratārayitumarhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो ऽतिधीरं बलवच्च ते मनश्चलेषु कामेषु च सारदर्शिनः । भये ऽतितीव्रे विषयेषु सज्जसे निरीक्षमाणो मरणाध्वनि प्रजाः
aho 'tidhīraṃ balavacca te manaścaleṣu kāmeṣu ca sāradarśinaḥ / bhaye 'titīvre viṣayeṣu sajjase nirīkṣamāṇo maraṇādhvani prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं पुनर्भीरुरतीवविक्लवो जराविपद्व्याधिभयं विचिन्तयन् । लभे न शान्तिं न धृतिं कुतो रतिं निशामयन्दीप्तमिवाग्निना जगत्
ahaṃ punarbhīruratīvaviklavo jarāvipadvyādhibhayaṃ vicintayan / labhe na śāntiṃ na dhṛtiṃ kuto ratiṃ niśāmayandīptamivāgninā jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंशयं मृत्युरिति प्रजानतो नरस्य रागो हृदि यस्य जायते । अयोमयीं तस्य परैमि चेतनां महाभये रज्यति यो न रोदिति
asaṃśayaṃ mṛtyuriti prajānato narasya rāgo hṛdi yasya jāyate / ayomayīṃ tasya paraimi cetanāṃ mahābhaye rajyati yo na roditi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथो कुमारश्च विनिश्चयात्मिकां चकार कामाश्रयघातिनीं कथाम् । जनस्य चक्षुर्गमनीयमण्डलो महीधरं चास्तमियाय भास्करः
atho kumāraśca viniścayātmikāṃ cakāra kāmāśrayaghātinīṃ kathām / janasya cakṣurgamanīyamaṇḍalo mahīdharaṃ cāstamiyāya bhāskaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वृथाधारितभूषणस्रजः कलागुणैश्च प्रणयैश्च निष्फलैः । स्व एव भावे विनिगृह्य मन्मथं पुरं ययुर्भग्नमनोरथाः स्त्रियः
tato vṛthādhāritabhūṣaṇasrajaḥ kalāguṇaiśca praṇayaiśca niṣphalaiḥ / sva eva bhāve vinigṛhya manmathaṃ puraṃ yayurbhagnamanorathāḥ striyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पुरोद्यानगतां जनश्रियं निरीक्ष्य सायं प्रतिसंहृतां पुनः । अनित्यतां सर्वगतां विचिन्तयन्विवेश धिष्णयं क्षितिपालकात्मजः
tataḥ purodyānagatāṃ janaśriyaṃ nirīkṣya sāyaṃ pratisaṃhṛtāṃ punaḥ / anityatāṃ sarvagatāṃ vicintayanviveśa dhiṣṇayaṃ kṣitipālakātmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः श्रुत्वा राजा विषयविमुखं तस्य तु मनो न शिश्ये तां रात्रिं हृदयगतशल्यो गज इव । अथ श्रान्तो मन्त्रे बहुविविधमार्गे ससचिवो न सो ऽन्यत्कामेभ्यो नियमनमपश्यत्सुतमतेः
tataḥ śrutvā rājā viṣayavimukhaṃ tasya tu mano na śiśye tāṃ rātriṃ hṛdayagataśalyo gaja iva / atha śrānto mantre bahuvividhamārge sasacivo na so 'nyatkāmebhyo niyamanamapaśyatsutamateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.