Asvaghosa: Buddhacarita 5

स तथा विषयैर्विलोभ्यमानः परमार्हैरपि शाक्यराजसूनुः । न जगाम धृतिं न शर्म लेभे हृदये सिंह इवातिदिग्धविद्धः

sa tathā viṣayairvilobhyamānaḥ paramārhairapi śākyarājasūnuḥ / na jagāma dhṛtiṃ na śarma lebhe hṛdaye siṃha ivātidigdhaviddhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मन्तिसुतैः क्षमैः कदाचित्सखिभिश्चित्रकथैः कृतानुयात्रः । वनभूमिदिदृक्षया शमेप्सुर्नरदेवानुमतो बहिः प्रतस्थे

atha mantisutaiḥ kṣamaiḥ kadācitsakhibhiścitrakathaiḥ kṛtānuyātraḥ / vanabhūmididṛkṣayā śamepsurnaradevānumato bahiḥ pratasthe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवरुक्मखलीनकिङ्किणीकं प्रचलच्चारमरचारुहेमभाण्डम् । अभिरुह्य स कन्थकं सदश्वं प्रययौ केतुमिव द्रुमाब्जकेतुः

navarukmakhalīnakiṅkiṇīkaṃ pracalaccāramaracāruhemabhāṇḍam / abhiruhya sa kanthakaṃ sadaśvaṃ prayayau ketumiva drumābjaketuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स विकृष्टतरां वनान्तभूमिं वनलोभाच्च ययौ महीगुणाच्च । सलिलोर्मिविकारसीरमार्गां वसुधां चैव ददर्श कृष्यमाणाम्

sa vikṛṣṭatarāṃ vanāntabhūmiṃ vanalobhācca yayau mahīguṇācca / salilormivikārasīramārgāṃ vasudhāṃ caiva dadarśa kṛṣyamāṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हलभिन्नविकीर्णशष्पदर्भा हतसूक्ष्मक्रिमिकीटजन्तुकीर्णाम् । समवेक्ष्य रसां तथाविधां तां स्वजनस्येव वधे भृशं शुशोच

halabhinnavikīrṇaśaṣpadarbhā hatasūkṣmakrimikīṭajantukīrṇām / samavekṣya rasāṃ tathāvidhāṃ tāṃ svajanasyeva vadhe bhṛśaṃ śuśoca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृषतः पुरुषांश्च वीक्षमाणः पवनार्काशुरजोविभिन्नवर्णान् । वहनक्लमविक्लवांश्च धुर्यान् परमार्यः परमां कृपां चकार

kṛṣataḥ puruṣāṃśca vīkṣamāṇaḥ pavanārkāśurajovibhinnavarṇān / vahanaklamaviklavāṃśca dhuryān paramāryaḥ paramāṃ kṛpāṃ cakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवतीर्य ततस्तुरङ्गपृष्ठाच्छनकैर्गा व्यचरच्छुचा परीतः । जगतो जननव्ययं विचिन्वन् कृपणं खल्विदमित्युवाच चार्तः

avatīrya tatasturaṅgapṛṣṭhācchanakairgā vyacaracchucā parītaḥ / jagato jananavyayaṃ vicinvan kṛpaṇaṃ khalvidamityuvāca cārtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसा च विविक्ततामभीप्सुः सुहृदस्ताननुयायिनो निवार्य । अभितश्चलचारुपर्णवत्या विजने मूलमुपेयिवान् स जम्ब्वाः

manasā ca viviktatāmabhīpsuḥ suhṛdastānanuyāyino nivārya / abhitaścalacāruparṇavatyā vijane mūlamupeyivān sa jambvāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निषसाद स यत्र शौचवत्यां भुवि वैदूर्यनिकाशशाद्वलायाम् । जगतः प्रभवव्ययौ विचिन्वन्मनसश्च स्थितिमार्गमाललम्बे

niṣasāda sa yatra śaucavatyāṃ bhuvi vaidūryanikāśaśādvalāyām / jagataḥ prabhavavyayau vicinvanmanasaśca sthitimārgamālalambe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समवाप्तमनःस्थितिश्च सद्यो विषयेच्छादिभिराधिभिश्च मुक्तः । सवितर्कविचारमाप शान्तं प्रथमं ध्यानमनास्रवप्रकारम्

samavāptamanaḥsthitiśca sadyo viṣayecchādibhirādhibhiśca muktaḥ / savitarkavicāramāpa śāntaṃ prathamaṃ dhyānamanāsravaprakāram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिगम्य ततो विवेकजं तु परमप्रीतिसुखं मनःसमाधिम् । इदमेव ततः परं प्रदध्यौ मनसा लोकगतिं निशाम्य सम्यक्

adhigamya tato vivekajaṃ tu paramaprītisukhaṃ manaḥsamādhim / idameva tataḥ paraṃ pradadhyau manasā lokagatiṃ niśāmya samyak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृपणं बत यज्जनः स्वयं सन्नवशो व्याधिजराविनाशधर्मा । जरयार्दितमातुरं मृतं वा परमज्ञो विजुगुप्सते मदान्धः

kṛpaṇaṃ bata yajjanaḥ svayaṃ sannavaśo vyādhijarāvināśadharmā / jarayārditamāturaṃ mṛtaṃ vā paramajño vijugupsate madāndhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह चेदहमीदृशः स्वयं सन्विजुगुप्सेय परं तथास्वभावम् । न भवेत्सदृशं हि तत्क्षमं वा परमं धर्ममिमं विजानतो मे

iha cedahamīdṛśaḥ svayaṃ sanvijugupseya paraṃ tathāsvabhāvam / na bhavetsadṛśaṃ hi tatkṣamaṃ vā paramaṃ dharmamimaṃ vijānato me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्य विपश्यतो यथावज्जगतो व्याधिजराविपत्तिदोषान् । बलयौवनजीवितप्रवृत्तो विजगामात्मगतो मदः क्षणेन

iti tasya vipaśyato yathāvajjagato vyādhijarāvipattidoṣān / balayauvanajīvitapravṛtto vijagāmātmagato madaḥ kṣaṇena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न जहर्ष न चापि चानुतेपे विचिकित्सां न ययौ न तन्द्रिनिद्रे । न च कामगुणेषु संररञ्जे न विदिद्वेष परं न चावमेने

na jaharṣa na cāpi cānutepe vicikitsāṃ na yayau na tandrinidre / na ca kāmaguṇeṣu saṃrarañje na vididveṣa paraṃ na cāvamene

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति बुद्धिरियं च नीरजस्का ववृधे तस्य महात्मनो विशुद्धा । पुरुषैरपरैरदृश्यमानः पुरुषश्चोपससर्प भिक्षुवेषः

iti buddhiriyaṃ ca nīrajaskā vavṛdhe tasya mahātmano viśuddhā / puruṣairaparairadṛśyamānaḥ puruṣaścopasasarpa bhikṣuveṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरदेवसुतस्तमभ्यपृच्छद्वद को ऽसीति शशंस सो ऽथ तस्मै । नरपुंगव जन्ममृत्युभीतः श्रमणः प्रव्रजितो ऽस्मि मोक्षहेतोः

naradevasutastamabhyapṛcchadvada ko 'sīti śaśaṃsa so 'tha tasmai / narapuṃgava janmamṛtyubhītaḥ śramaṇaḥ pravrajito 'smi mokṣahetoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगति क्षयधर्मके मुमुक्षर्मृगये ऽहं शिवमक्षयं पदं तत् । स्वजने ऽन्यजने च तुल्यबुद्धिर्विषयेभ्यो विनिवृत्तरागदोषः

jagati kṣayadharmake mumukṣarmṛgaye 'haṃ śivamakṣayaṃ padaṃ tat / svajane 'nyajane ca tulyabuddhirviṣayebhyo vinivṛttarāgadoṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवसन् क्वचिदेव वृक्षमूले विजने वायतने गिरौ वने वा । विचराम्यपरिग्रहो निराशः परमार्थाय यथोपपन्नभैक्षः

nivasan kvacideva vṛkṣamūle vijane vāyatane girau vane vā / vicarāmyaparigraho nirāśaḥ paramārthāya yathopapannabhaikṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति पश्यत एव राजसूनोरिदमुक्त्वा स नभः समुत्पपात । स हि तद्वपुरन्यबुद्धदर्शी स्मृतये तस्य समेयिवान्दिवौकाः

iti paśyata eva rājasūnoridamuktvā sa nabhaḥ samutpapāta / sa hi tadvapuranyabuddhadarśī smṛtaye tasya sameyivāndivaukāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गगनं खगवद्गते च तस्मिनृवरः संजहृषे विसिस्मिये च । उपलभ्य ततश्च धर्मसंज्ञामभिनिर्याणविधौ मतिं चकार

gaganaṃ khagavadgate ca tasminṛvaraḥ saṃjahṛṣe visismiye ca / upalabhya tataśca dharmasaṃjñāmabhiniryāṇavidhau matiṃ cakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत इन्द्रसमो जितेन्द्रियाश्वः प्रविविक्षुः पुरमश्वमारुरोह । परिवारजनं त्ववेक्षमाणस्तत एवाभिमतं वनं न भेजे

tata indrasamo jitendriyāśvaḥ pravivikṣuḥ puramaśvamāruroha / parivārajanaṃ tvavekṣamāṇastata evābhimataṃ vanaṃ na bheje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स जरामरणक्षयं चिकीर्षुर्वनवासाय मतिं स्मृतौ निधाय । प्रविवेश पुनः पुरं न कामाद्वनभूमेरिव मण्डलं द्विपेन्द्रः

sa jarāmaraṇakṣayaṃ cikīrṣurvanavāsāya matiṃ smṛtau nidhāya / praviveśa punaḥ puraṃ na kāmādvanabhūmeriva maṇḍalaṃ dvipendraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखिता बत निर्वृता च सा स्त्री पतिरीदृक्ष इहायताक्ष यस्याः । इति तं समुदीक्ष्य राजकन्या प्रविशन्तं पथि साञ्जलिर्जगाद

sukhitā bata nirvṛtā ca sā strī patirīdṛkṣa ihāyatākṣa yasyāḥ / iti taṃ samudīkṣya rājakanyā praviśantaṃ pathi sāñjalirjagāda

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ घोषमिमं महाभ्रघोषः परिशुश्राव शमं परं च लेभे । श्रुतवान्स हि निर्वृतेति शब्दं परिनिर्वाणविधौ मतिं चकार

atha ghoṣamimaṃ mahābhraghoṣaḥ pariśuśrāva śamaṃ paraṃ ca lebhe / śrutavānsa hi nirvṛteti śabdaṃ parinirvāṇavidhau matiṃ cakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ काञ्चनशैलशृङ्गवर्ष्मा गजमेघर्षभबाहुनिस्वनाक्षः । क्षयमक्षयधर्मजातरागः शशिसिंहाननविक्रमः प्रपेदे

atha kāñcanaśailaśṛṅgavarṣmā gajamegharṣabhabāhunisvanākṣaḥ / kṣayamakṣayadharmajātarāgaḥ śaśisiṃhānanavikramaḥ prapede

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगराजगतिस्ततो ऽभ्यगच्छन्नृपतिं मन्त्रिगणैरुपास्यमानम् । समितौ मरुतामिव ज्वलन्तं मघवन्तं त्रिदिवे सनत्कुमारः

mṛgarājagatistato 'bhyagacchannṛpatiṃ mantrigaṇairupāsyamānam / samitau marutāmiva jvalantaṃ maghavantaṃ tridive sanatkumāraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रणिपत्य च साञ्जलिर्बभाषे दिश मह्यं नरदेव साध्वनुज्ञाम् । परिविव्रजिषामि मोक्षहेतोर्नियतो ह्यस्य जनस्य विप्रयोगः

praṇipatya ca sāñjalirbabhāṣe diśa mahyaṃ naradeva sādhvanujñām / parivivrajiṣāmi mokṣahetorniyato hyasya janasya viprayogaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्य वचो निशम्य राजा करिणेवाभिहतो द्रुमश्चचाल । कमलप्रतिमे ऽञ्जलौ गृहीत्वा वचनं चेदमुवाच बाष्पकण्ठः

iti tasya vaco niśamya rājā kariṇevābhihato drumaścacāla / kamalapratime 'ñjalau gṛhītvā vacanaṃ cedamuvāca bāṣpakaṇṭhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिसंहर तात् बुद्धिमेतां न हि कालस्तव धर्मसंश्रयस्य । वयसि प्रथमे मतौ चलायां बहुदोषां हि वदन्ति धर्मचर्याम्

pratisaṃhara tāt buddhimetāṃ na hi kālastava dharmasaṃśrayasya / vayasi prathame matau calāyāṃ bahudoṣāṃ hi vadanti dharmacaryām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषयेषु कुतूहलेन्द्रियस्य व्रतखेदेष्वसमर्थीनिश्चयस्य । तरुणस्य मनश्चलत्यरण्यादनभिज्ञश्च विशेषतो विवेके

viṣayeṣu kutūhalendriyasya vratakhedeṣvasamarthīniścayasya / taruṇasya manaścalatyaraṇyādanabhijñaśca viśeṣato viveke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम तु प्रियधर्म धर्मकालस्त्वयि लक्ष्मीमवसृज्य लक्ष्मभूते । स्थिरविक्रम विक्रमेण धर्मस्तव हित्वा तु गुरुं भवेदधर्मः

mama tu priyadharma dharmakālastvayi lakṣmīmavasṛjya lakṣmabhūte / sthiravikrama vikrameṇa dharmastava hitvā tu guruṃ bhavedadharmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदिमं व्यवसायमुत्सृज त्वं भव तावन्निरतो गृहस्थधर्मे । पुरुषस्य वयःसुखानि भुक्त्वा रमणीयो हि तपोवनप्रवेशः

tadimaṃ vyavasāyamutsṛja tvaṃ bhava tāvannirato gṛhasthadharme / puruṣasya vayaḥsukhāni bhuktvā ramaṇīyo hi tapovanapraveśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति वाक्यमिदं निशम्य राज्ञः कलविङ्कस्वर उत्तरं बभाषे । यदि मे प्रतिभूतश्चतुर्षु राजन् भवसि त्वं न तपोवनं श्रयिष्ये

iti vākyamidaṃ niśamya rājñaḥ kalaviṅkasvara uttaraṃ babhāṣe / yadi me pratibhūtaścaturṣu rājan bhavasi tvaṃ na tapovanaṃ śrayiṣye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न भवेन्मरणाय जीवितं मे विहरेत्स्वास्थ्यमिदं च मे न रोगः । न च यौवनमाक्षिपेज्जरा मे न च संपत्तिमिमां हरेद्विपत्तिः

na bhavenmaraṇāya jīvitaṃ me viharetsvāsthyamidaṃ ca me na rogaḥ / na ca yauvanamākṣipejjarā me na ca saṃpattimimāṃ haredvipattiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति दुर्लभमर्थमूचिवांसं तनयं वाक्यमुवाच शाक्यराजः । त्यज बुद्धिमिमामतिप्रवृत्तामवहास्यो ऽतिमनोरथो ऽक्रमश्च

iti durlabhamarthamūcivāṃsaṃ tanayaṃ vākyamuvāca śākyarājaḥ / tyaja buddhimimāmatipravṛttāmavahāsyo 'timanoratho 'kramaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ मेरुगुरुर्गुरुं बभाषे यदि नास्ति क्रम एष नास्मि वार्यः । शरणाज्ज्वलनेन दह्यमानान्न हि निश्चिक्रमिषुः क्षमं ग्रहीतुम्

atha merugururguruṃ babhāṣe yadi nāsti krama eṣa nāsmi vāryaḥ / śaraṇājjvalanena dahyamānānna hi niścikramiṣuḥ kṣamaṃ grahītum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगतश्च यदा ध्रुवो वियोगो ननु धर्माय वरं स्वयवियोगः । अवशं ननु विप्रयोजयेन्मामकृतस्वार्थमतृप्तमेव मृत्युः

jagataśca yadā dhruvo viyogo nanu dharmāya varaṃ svayaviyogaḥ / avaśaṃ nanu viprayojayenmāmakṛtasvārthamatṛptameva mṛtyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति भूमिपतिर्निशम्य तस्य व्यवसायं तनयस्य निर्मुमुक्षोः । अभिधाय न यास्यतीति भूयो विदधे रक्षणमुत्तमांश्च कामान्

iti bhūmipatirniśamya tasya vyavasāyaṃ tanayasya nirmumukṣoḥ / abhidhāya na yāsyatīti bhūyo vidadhe rakṣaṇamuttamāṃśca kāmān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सचिवैस्तु निदर्शितो यथावद् बहुमानात्प्रणयाच्च शास्त्रपूर्वम् । गुरुणा च निवारितो ऽश्रुपातैः प्रविवेशावसथं ततः स शोचन्

sacivaistu nidarśito yathāvad bahumānātpraṇayācca śāstrapūrvam / guruṇā ca nivārito 'śrupātaiḥ praviveśāvasathaṃ tataḥ sa śocan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चलकुण्डलचुम्बिताननाभिर्घननिश्वासविकम्पितस्तनीभिः । वनिताभिरधीरलोचनाभिमृर्गशावाभिरिवाभ्युदीक्ष्यमाणः

calakuṇḍalacumbitānanābhirghananiśvāsavikampitastanībhiḥ / vanitābhiradhīralocanābhimṛrgaśāvābhirivābhyudīkṣyamāṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स हि काञ्चनपर्वतावदातो हृदयेन्मादकरो वराङ्गनानाम् । श्रवणाङ्गविलोचनात्मभावान्वचनस्पर्शवपुर्गुणैर्जहार

sa hi kāñcanaparvatāvadāto hṛdayenmādakaro varāṅganānām / śravaṇāṅgavilocanātmabhāvānvacanasparśavapurguṇairjahāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विगते दिवसे ततो विमानं वपुषा सूर्य इव प्रदीप्यमानः । तिमिरं विजिघांसुरात्मभासा रविरुद्यन्निव मेरुमारुरोह

vigate divase tato vimānaṃ vapuṣā sūrya iva pradīpyamānaḥ / timiraṃ vijighāṃsurātmabhāsā ravirudyanniva merumāruroha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कनकोज्ज्वलदीप्तदीपवृक्षं वरकालागुरुधूपपूर्णगर्भम् । अधिरुह्य स वज्रभक्तिचित्रं प्रवरं काञ्चनमासनं सिषेवे

kanakojjvaladīptadīpavṛkṣaṃ varakālāgurudhūpapūrṇagarbham / adhiruhya sa vajrabhakticitraṃ pravaraṃ kāñcanamāsanaṃ siṣeve

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत उत्तममुत्तमाङ्गनास्तं निशि तूर्यैरुपतस्थुरिन्द्रकल्पम् । हिमवच्छिरसीव चन्द्रगौरे द्रविणेन्द्रात्मजमप्सरोगणौघाः

tata uttamamuttamāṅganāstaṃ niśi tūryairupatasthurindrakalpam / himavacchirasīva candragaure draviṇendrātmajamapsarogaṇaughāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमैरपि दिव्यतूर्यकल्पैः स तु तैर्नैव रतिं ययौ न हर्षम् । परमार्थसुखाय तस्य साधोरभिनिश्चिक्रमिषा यतो न रेमे

paramairapi divyatūryakalpaiḥ sa tu tairnaiva ratiṃ yayau na harṣam / paramārthasukhāya tasya sādhorabhiniścikramiṣā yato na reme

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तत्र सुरैस्तपोवरिष्ठैरकनिष्ठैर्व्यवसायमस्य बुद्ध्वा । युगपत्प्रमदाजनस्य निद्रा विहितासीद्विकृताश्च गात्रचेष्टाः

atha tatra suraistapovariṣṭhairakaniṣṭhairvyavasāyamasya buddhvā / yugapatpramadājanasya nidrā vihitāsīdvikṛtāśca gātraceṣṭāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभवच्छयिता हि तत्र काचिद्विनिवेश्य प्रचले करे कपोलम् । दयितामपि रुक्मपत्त्रचित्रां कुपितेवाङ्कगतां विहाय वीणाम्

abhavacchayitā hi tatra kācidviniveśya pracale kare kapolam / dayitāmapi rukmapattracitrāṃ kupitevāṅkagatāṃ vihāya vīṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विबभौ करलग्नवेणुरन्या स्तनविस्रस्तसितांशुका शयाना । ऋजुषट्पदपङ्क्तिजुष्टपद्मा जलफेनप्रहसत्तटा नदीव

vibabhau karalagnaveṇuranyā stanavisrastasitāṃśukā śayānā / ṛjuṣaṭpadapaṅktijuṣṭapadmā jalaphenaprahasattaṭā nadīva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवपुष्करगर्भकोमलाभ्यां तपनीयोज्ज्वलसंगताङ्गदाभ्याम् । स्वपिति स्म तथापरा भुजाभ्यां परिरभ्य प्रियवन्मृदङ्गमेव

navapuṣkaragarbhakomalābhyāṃ tapanīyojjvalasaṃgatāṅgadābhyām / svapiti sma tathāparā bhujābhyāṃ parirabhya priyavanmṛdaṅgameva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवहाटकभूषणास्तथान्या वसनं पीतमनुत्तमं वसानाः । अवशा घननिद्रया निपेतुर्गजभग्ना इव कर्णिकारशाखाः

navahāṭakabhūṣaṇāstathānyā vasanaṃ pītamanuttamaṃ vasānāḥ / avaśā ghananidrayā nipeturgajabhagnā iva karṇikāraśākhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवलम्ब्य गवाक्षपार्श्वमन्या शयिता चापविभुग्नगात्रयष्टिः । विरराज विलम्बिचारुहारा रचिता तोरणाशालभञ्जिकेव

avalambya gavākṣapārśvamanyā śayitā cāpavibhugnagātrayaṣṭiḥ / virarāja vilambicāruhārā racitā toraṇāśālabhañjikeva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मणिकुण्डलदष्टपत्त्रलेखं मुखपद्मं विनतं तथापरस्याः । शतपत्त्रमिवार्धवक्रनाडं स्थितकारण्डवघट्टितं चकाशे

maṇikuṇḍaladaṣṭapattralekhaṃ mukhapadmaṃ vinataṃ tathāparasyāḥ / śatapattramivārdhavakranāḍaṃ sthitakāraṇḍavaghaṭṭitaṃ cakāśe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपराः शयिता यथोपविष्टाः स्तनभारैरवनम्यमानगात्राः । उपगुह्य परस्परं विरेजुर्भुजपाशैस्तपनीयपरिहार्यैः

aparāḥ śayitā yathopaviṣṭāḥ stanabhārairavanamyamānagātrāḥ / upaguhya parasparaṃ virejurbhujapāśaistapanīyaparihāryaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महती परिवादिनी च काचिद्वनितालिङ्ग्य सखीमिव प्रसुप्ता । विजुघूर्ण चलत्सुवर्णसूत्रा वदनेनाकुलकर्णिकोज्ज्वलेन

mahatī parivādinī ca kācidvanitāliṅgya sakhīmiva prasuptā / vijughūrṇa calatsuvarṇasūtrā vadanenākulakarṇikojjvalena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पणवं युवतिर्भुजांसदेशादवविस्रंसितचारूपाशमन्या । सविलासरतान्ततान्तमूर्वोर्विवरे कान्तमिवाभिनीय शिश्ये

paṇavaṃ yuvatirbhujāṃsadeśādavavisraṃsitacārūpāśamanyā / savilāsaratāntatāntamūrvorvivare kāntamivābhinīya śiśye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपरा बभूवुर्निमीलिताक्ष्यो विपुलाक्ष्यो ऽपि शुभभ्रुवो ऽपि सत्यः । प्रतिसंकुचितारविन्दकोशाः सवितर्यस्तमिते यथा नलिन्यः

aparā babhūvurnimīlitākṣyo vipulākṣyo 'pi śubhabhruvo 'pi satyaḥ / pratisaṃkucitāravindakośāḥ savitaryastamite yathā nalinyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिथिलाकुलमूर्धजा तथान्या जघनस्रस्तविभूषणांशुकान्ता । अशयिष्ट विकीर्णकण्ठसूत्रा गजभग्ना प्रतियातनाङ्गनेव

śithilākulamūrdhajā tathānyā jaghanasrastavibhūṣaṇāṃśukāntā / aśayiṣṭa vikīrṇakaṇṭhasūtrā gajabhagnā pratiyātanāṅganeva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपरास्त्ववशा ह्रिया वियुक्ता धृतिमत्यो ऽपि वपुर्गुणैरुपेताः । विनिशश्वसुरुल्बणं शयाना विकृताः क्षिप्तभूजा जजृम्भिरे च

aparāstvavaśā hriyā viyuktā dhṛtimatyo 'pi vapurguṇairupetāḥ / viniśaśvasurulbaṇaṃ śayānā vikṛtāḥ kṣiptabhūjā jajṛmbhire ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यपविद्धविभूषणस्रजो ऽन्या विसृताग्रन्थनवाससो विसंज्ञाः । अनिमीलितशुक्लनिश्चलाक्ष्यो न विरेजुः शयिता गतासुकल्पाः

vyapaviddhavibhūṣaṇasrajo 'nyā visṛtāgranthanavāsaso visaṃjñāḥ / animīlitaśuklaniścalākṣyo na virejuḥ śayitā gatāsukalpāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवृतास्यपुटा विवृद्धगात्री प्रपतद्वक्त्रजला प्रकाशगुह्या । अपरा मदघूर्णितेव शिश्ये न बभासे विकृतं वपुः पुपोष

vivṛtāsyapuṭā vivṛddhagātrī prapatadvaktrajalā prakāśaguhyā / aparā madaghūrṇiteva śiśye na babhāse vikṛtaṃ vapuḥ pupoṣa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सत्त्वकुलान्वयानुरूपं विविधं स प्रमदाजनः शयानः । सरसः सदृशं बभार रूपं पवनावर्जितरुग्नपुष्करस्य

iti sattvakulānvayānurūpaṃ vividhaṃ sa pramadājanaḥ śayānaḥ / sarasaḥ sadṛśaṃ babhāra rūpaṃ pavanāvarjitarugnapuṣkarasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समवेक्ष्य तथा तथा शयाना विकृतास्ता युवतीरधीरचेष्टाः । गुणवद्वपुषो ऽपि वल्गुभाषा नृपसूनुः स विगर्हयांबभूव

samavekṣya tathā tathā śayānā vikṛtāstā yuvatīradhīraceṣṭāḥ / guṇavadvapuṣo 'pi valgubhāṣā nṛpasūnuḥ sa vigarhayāṃbabhūva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशुचिर्विकृतश्च जीवलोके वनितानामयमीदृशः स्वभावः । वसनाभरणैस्तु वञ्च्यमानः पुरुषः स्त्रीविषयेषु रागमेति

aśucirvikṛtaśca jīvaloke vanitānāmayamīdṛśaḥ svabhāvaḥ / vasanābharaṇaistu vañcyamānaḥ puruṣaḥ strīviṣayeṣu rāgameti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमृशेद्यदि योषितां मनुष्यः प्रकृतिं स्वप्नविकारमीदृशं च । ध्रुवमत्र न वर्धयेत्प्रमादं गुणसंकल्पहतस्तु रागमेति

vimṛśedyadi yoṣitāṃ manuṣyaḥ prakṛtiṃ svapnavikāramīdṛśaṃ ca / dhruvamatra na vardhayetpramādaṃ guṇasaṃkalpahatastu rāgameti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्य तदन्तरं विदित्वा निशि निश्चिक्रमिषा समुद्बभूव । अवगम्य मनस्ततो ऽस्य देवैर्भवनद्वारमपावृतं बभूव

iti tasya tadantaraṃ viditvā niśi niścikramiṣā samudbabhūva / avagamya manastato 'sya devairbhavanadvāramapāvṛtaṃ babhūva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सो ऽवततार हर्म्यपृष्ठाद्युवतीस्ताः शयिता विगर्हमाणः । अवतीर्य ततश्च निर्विशङ्को गृहकक्ष्यां प्रथमां विनिर्जगाम

atha so 'vatatāra harmyapṛṣṭhādyuvatīstāḥ śayitā vigarhamāṇaḥ / avatīrya tataśca nirviśaṅko gṛhakakṣyāṃ prathamāṃ vinirjagāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुरगावचरं स बोधयित्वा जविनं छन्दकमित्थमित्युवाच । हयमानय कन्थकं त्वरावानमृतं प्राप्तुमितो ऽद्य मे यियासा

turagāvacaraṃ sa bodhayitvā javinaṃ chandakamitthamityuvāca / hayamānaya kanthakaṃ tvarāvānamṛtaṃ prāptumito 'dya me yiyāsā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदि या मम तुष्टिरद्य जाता व्यवसायश्च यथा मतौ निविष्टः । विजने ऽपि च नाथवानिवास्मि ध्रुवमर्थो ऽभिमुखः समेत इष्टः

hṛdi yā mama tuṣṭiradya jātā vyavasāyaśca yathā matau niviṣṭaḥ / vijane 'pi ca nāthavānivāsmi dhruvamartho 'bhimukhaḥ sameta iṣṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ह्रियमेव च संनतिं च हित्वा शयिता मत्प्रमुखे यथा युवत्यः । विवृते च यथा स्वयं कपाटे नियतं यातुमतो ममाद्य कालः

hriyameva ca saṃnatiṃ ca hitvā śayitā matpramukhe yathā yuvatyaḥ / vivṛte ca yathā svayaṃ kapāṭe niyataṃ yātumato mamādya kālaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिगृह्य ततः स भर्तुराज्ञां विदितार्थो ऽपि नरेन्द्रशासनस्य । मनसीव परेण चोद्यमानस्तुरगस्यानयने मतिं चकार

pratigṛhya tataḥ sa bharturājñāṃ viditārtho 'pi narendraśāsanasya / manasīva pareṇa codyamānasturagasyānayane matiṃ cakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ हेमखलीनपूर्णवक्त्रं लघुशय्यास्तरणोपगूढपृष्ठम् । बलसत्त्वजवान्वयोपपन्नं स वराश्वं तमुपानिनाय भर्त्रे

atha hemakhalīnapūrṇavaktraṃ laghuśayyāstaraṇopagūḍhapṛṣṭham / balasattvajavānvayopapannaṃ sa varāśvaṃ tamupānināya bhartre

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतत्रिकपुच्छमूलपार्ष्णि निभृतहृस्वतनूजपुच्छकर्णम् । विनतोन्नतपृष्ठकुक्षिपार्श्व विपुलप्रोथललाटकट्युरस्कम्

pratatrikapucchamūlapārṣṇi nibhṛtahṛsvatanūjapucchakarṇam / vinatonnatapṛṣṭhakukṣipārśva vipulaprothalalāṭakaṭyuraskam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपगुह्य स तं विशालवक्षाः कमलाभेन च सान्त्वयन् करेण । मधुराक्षरया गिरा शशास ध्वजिनीमध्यमिव प्रवेष्टुकामः

upaguhya sa taṃ viśālavakṣāḥ kamalābhena ca sāntvayan kareṇa / madhurākṣarayā girā śaśāsa dhvajinīmadhyamiva praveṣṭukāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुशः किल शत्रवो निरस्ताः समरे त्वामधिरुह्य पार्थिवेन । अहमप्यमृतं पदं यथावत्तुरगश्रेष्ठ लभेय तत्कुरुष्व

bahuśaḥ kila śatravo nirastāḥ samare tvāmadhiruhya pārthivena / ahamapyamṛtaṃ padaṃ yathāvatturagaśreṣṭha labheya tatkuruṣva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुलभाः खलु संयुगे सहाया विषयावाप्तसुखे धनार्जने वा । पुरुषस्य तु दुर्लभाः सहायाः पतितस्यापदि धर्मसंश्रये वा

sulabhāḥ khalu saṃyuge sahāyā viṣayāvāptasukhe dhanārjane vā / puruṣasya tu durlabhāḥ sahāyāḥ patitasyāpadi dharmasaṃśraye vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह चैव भवन्ति ये सहायाः कलुषे कर्मणि धर्मसंश्रये वा । अवगच्छति मे यथान्तरात्मा नियतं ते ऽपि जनास्तदंशभाजः

iha caiva bhavanti ye sahāyāḥ kaluṣe karmaṇi dharmasaṃśraye vā / avagacchati me yathāntarātmā niyataṃ te 'pi janāstadaṃśabhājaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदिदं परिगम्य धर्मयुक्तं मम निर्याणमितो जगद्धिताय । तुरगोत्तम वेगविक्रमाभ्यां प्रयतस्वात्महिते जगद्धिते च

tadidaṃ parigamya dharmayuktaṃ mama niryāṇamito jagaddhitāya / turagottama vegavikramābhyāṃ prayatasvātmahite jagaddhite ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सुहृदमिवानुशिष्य कृत्ये तुरगवरं नृवरो वनं यियासुः । सितमसितगतिद्युतिर्वपुष्मान् रविरिव शारदमभ्रमारुरोह

iti suhṛdamivānuśiṣya kṛtye turagavaraṃ nṛvaro vanaṃ yiyāsuḥ / sitamasitagatidyutirvapuṣmān raviriva śāradamabhramāruroha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स परिहरन्निशीथचण्डं परिजनबोधकरं ध्वनीं सदश्वः । विगतहनुरवः प्रशान्तहेषश्चकितविमुक्तपदक्रमो जगाम

atha sa pariharanniśīthacaṇḍaṃ parijanabodhakaraṃ dhvanīṃ sadaśvaḥ / vigatahanuravaḥ praśāntaheṣaścakitavimuktapadakramo jagāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कनकवलयभूषितप्रकोष्ठैः कमलनिभैः कमलानिव प्रविध्य । अवनततनवस्ततो ऽस्य यक्षाश्चकितगतैर्दीधरे खुरान् कराग्रैः

kanakavalayabhūṣitaprakoṣṭhaiḥ kamalanibhaiḥ kamalāniva pravidhya / avanatatanavastato 'sya yakṣāścakitagatairdīdhare khurān karāgraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुपरिघकपाटसंवृता या न सुखमपि द्विरदैरपाव्रियन्ते । व्रजति नृपसुते गतस्वनास्ताः स्वयमभवन्विवृताः पुरः प्रतोल्यः

guruparighakapāṭasaṃvṛtā yā na sukhamapi dviradairapāvriyante / vrajati nṛpasute gatasvanāstāḥ svayamabhavanvivṛtāḥ puraḥ pratolyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितरमभिमुखं सुतं च बालं जनमनुरक्तमनुत्तमां च लक्ष्मीम् । कृतमतिरपहाय निर्व्यपेक्षः पितृनगरात्स ततो विनिर्जगाम

pitaramabhimukhaṃ sutaṃ ca bālaṃ janamanuraktamanuttamāṃ ca lakṣmīm / kṛtamatirapahāya nirvyapekṣaḥ pitṛnagarātsa tato vinirjagāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स विमलपङ्कजायताक्षः पुरमवलोक्य ननाद सिंहनादम् । जननमरणयोरदृष्टपारो न पुरमहं कपिलाव्हयं प्रवेष्टा

atha sa vimalapaṅkajāyatākṣaḥ puramavalokya nanāda siṃhanādam / jananamaraṇayoradṛṣṭapāro na puramahaṃ kapilāvhayaṃ praveṣṭā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति वचनमिदं निशम्य तस्य द्रविणपतेः परिषद्गणा ननन्दुः । प्रमुदितमनसश्च देवसङ्घा व्यवसितपारणमाशशंसिरे ऽस्मै

iti vacanamidaṃ niśamya tasya draviṇapateḥ pariṣadgaṇā nananduḥ / pramuditamanasaśca devasaṅghā vyavasitapāraṇamāśaśaṃsire 'smai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हुतवहवपुषोः दिवौकसो ऽन्ये व्यवसितमस्य सुदुष्करं विदित्वा । अकृषत तुहिने पथि प्रकाशं घनविवरप्रसृता इवेन्दुपादाः

hutavahavapuṣoḥ divaukaso 'nye vyavasitamasya suduṣkaraṃ viditvā / akṛṣata tuhine pathi prakāśaṃ ghanavivaraprasṛtā ivendupādāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरितुरगतुरङ्गवत्तुरङ्गः स तु विचरन्मनसीव चोद्यमानः । अरुणपरुषतारमन्तरिक्षं स च सुबहूनि जगाम योजनानि

harituragaturaṅgavatturaṅgaḥ sa tu vicaranmanasīva codyamānaḥ / aruṇaparuṣatāramantarikṣaṃ sa ca subahūni jagāma yojanāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.