Santideva: Bodhicaryavatara 1

औम् नमो बुद्धाय । सुगतान् ससुतान् सधर्मकायान् प्रणिपत्यादरतो ऽखिलांश्च वन्द्यान् । सुगतात्मजसंवरावतारं कथयिष्यामि यथागमं समासात्

aum namo buddhāya | sugatān sasutān sadharmakāyān praṇipatyādarato 'khilāṃśca vandyān / sugatātmajasaṃvarāvatāraṃ kathayiṣyāmi yathāgamaṃ samāsāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि किंचिदपूर्वमत्र वाच्यं न च संग्रथनकौशलं ममास्ति । अतएव न मे परार्थचिन्ता स्वमनो वासयितुं कृतं ममेदं

na hi kiṃcidapūrvamatra vācyaṃ na ca saṃgrathanakauśalaṃ mamāsti / ataeva na me parārthacintā svamano vāsayituṃ kṛtaṃ mamedaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम तावदनेन याति वृद्धिं कुशलं भावयितुं प्रसादवेगः । अथ मत्समधातुरेव पश्येद् अपरो ऽप्येनमतो ऽपि सार्थको ऽयं

mama tāvadanena yāti vṛddhiṃ kuśalaṃ bhāvayituṃ prasādavegaḥ / atha matsamadhātureva paśyed aparo 'pyenamato 'pi sārthako 'yaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणसंपदियं सुदुर्लभा प्रतिलब्धा पुरुषार्थसाधनी । यदि नात्र विचिन्त्यते हितं पुनरप्येष समागमः कुतः

kṣaṇasaṃpadiyaṃ sudurlabhā pratilabdhā puruṣārthasādhanī / yadi nātra vicintyate hitaṃ punarapyeṣa samāgamaḥ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रात्रौ यथा मेघघनान्धकारे विद्युत्क्षणं दर्शयति प्रकाशं । बुद्धानुभावेन तथा कदाचिल्-लोकस्य पुण्येषु मतिः क्षणं स्यात्

rātrau yathā meghaghanāndhakāre vidyutkṣaṇaṃ darśayati prakāśaṃ / buddhānubhāvena tathā kadācil-lokasya puṇyeṣu matiḥ kṣaṇaṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माच्छुभं दुर्बलमेव नित्यं बलं तु पापस्य महत्सुघोरं । तज्जीयते ऽन्येन शुभेन केन संबोधिचित्तं यदि नाम न स्यात्

tasmācchubhaṃ durbalameva nityaṃ balaṃ tu pāpasya mahatsughoraṃ / tajjīyate 'nyena śubhena kena saṃbodhicittaṃ yadi nāma na syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पाननल्पान् प्रविचिन्तयद्भिर् दृष्टं मुनीन्द्रैर्हितमेतदेव । यतः सुखेनैव सुखं प्रवृद्धम् उत्प्लावयत्यप्रमिताञ्जनौघान्

kalpānanalpān pravicintayadbhir dṛṣṭaṃ munīndrairhitametadeva / yataḥ sukhenaiva sukhaṃ pravṛddham utplāvayatyapramitāñjanaughān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवदुःखशतानि तर्तुकामैर् अपि सत्त्वव्यसनानि हर्तुकामैः । बहुसौख्यशतानि भोक्तुकामैर् न विमोच्यं हि सदैव बोधिचित्तं

bhavaduḥkhaśatāni tartukāmair api sattvavyasanāni hartukāmaiḥ / bahusaukhyaśatāni bhoktukāmair na vimocyaṃ hi sadaiva bodhicittaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवचारकबन्धनो वराकः सुगतानां सुत उच्यते क्षणेन् । न नरामरलोकवन्दनीयो भवति स्मोदित एव बोधिचित्ते

bhavacārakabandhano varākaḥ sugatānāṃ suta ucyate kṣaṇen / na narāmaralokavandanīyo bhavati smodita eva bodhicitte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशुचिप्रतिमामिमां गृहीत्वा जिनरत्नप्रतिमां करोत्यनर्घां । रसजातमतीव वेधनीयं सुदृढं गृह्णत बोधिचित्तसंज्ञं

aśucipratimāmimāṃ gṛhītvā jinaratnapratimāṃ karotyanarghāṃ / rasajātamatīva vedhanīyaṃ sudṛḍhaṃ gṛhṇata bodhicittasaṃjñaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुपरीक्षितमप्रमेयधीभिर् बहुमूल्यं जगदेकसार्थवाहैः । गतिपत्तनविप्रवासशीलाः सुदृढं गृह्णत बोधिचित्तरत्नं

suparīkṣitamaprameyadhībhir bahumūlyaṃ jagadekasārthavāhaiḥ / gatipattanavipravāsaśīlāḥ sudṛḍhaṃ gṛhṇata bodhicittaratnaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदलीव फलं विहाय याति क्षयमन्यत्कुशलं हि सर्वमेव । सततं फलति क्षयं न याति प्रसवत्येव तु बोधिचित्तवृक्षः

kadalīva phalaṃ vihāya yāti kṣayamanyatkuśalaṃ hi sarvameva / satataṃ phalati kṣayaṃ na yāti prasavatyeva tu bodhicittavṛkṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वापि पापानि सुदारुणानि यदाश्रयादुत्तरति क्षणेन । शूराश्रयेणेव महाभयानि नाश्रीयते तत्कथमज्ञसत्त्वैः

kṛtvāpi pāpāni sudāruṇāni yadāśrayāduttarati kṣaṇena / śūrāśrayeṇeva mahābhayāni nāśrīyate tatkathamajñasattvaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युगान्तकालानलवन्महान्ति पापानि यन्निर्दहति क्षणेन । यस्यानुशंसानमितानुवाच मैत्रेयनाथः सुधनाय धीमान्

yugāntakālānalavanmahānti pāpāni yannirdahati kṣaṇena / yasyānuśaṃsānamitānuvāca maitreyanāthaḥ sudhanāya dhīmān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्बोधिचित्तं द्विविधं विज्ञातव्यं समासतः । बोधिप्रणिधिचित्तं च बोधिप्रस्थानमेव च

tadbodhicittaṃ dvividhaṃ vijñātavyaṃ samāsataḥ / bodhipraṇidhicittaṃ ca bodhiprasthānameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्तुकामस्य गन्तुश्च यथा भेदः प्रतीयते । तथा भेदो ऽनयोर्ज्ञेयो यथासंख्येन पण्डितैः

gantukāmasya gantuśca yathā bhedaḥ pratīyate / tathā bhedo 'nayorjñeyo yathāsaṃkhyena paṇḍitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधिप्रणिधिचित्तस्य संसारे ऽपि फलं महत् । न त्वविच्छिन्नपुण्यत्वं यथा प्रस्थानचेतसः

bodhipraṇidhicittasya saṃsāre 'pi phalaṃ mahat / na tvavicchinnapuṇyatvaṃ yathā prasthānacetasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतः प्रभृत्यपर्यन्त-सत्त्वधातुप्रमोक्षणे । समाददाति तच्चित्तम् अनिवर्त्येन चेतसा

yataḥ prabhṛtyaparyanta-sattvadhātupramokṣaṇe / samādadāti taccittam anivartyena cetasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रभृति सुप्तस्य प्रमत्तस्याप्यनेकशः । अविच्छिन्नाः पुण्यधाराः प्रवर्तन्ते नभःसमाः

tataḥ prabhṛti suptasya pramattasyāpyanekaśaḥ / avicchinnāḥ puṇyadhārāḥ pravartante nabhaḥsamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं सुबाहुपृच्छायां सोपपत्तिकमुक्तवान् । हीनाधिमुक्तिसत्त्वार्थं स्वयमेव तथागतः

idaṃ subāhupṛcchāyāṃ sopapattikamuktavān / hīnādhimuktisattvārthaṃ svayameva tathāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरःशूलानि सत्त्वानां नाशयामीति चिन्तयन् । अप्रमेयेण पुण्येन गृह्यते स्म हिताशयः

śiraḥśūlāni sattvānāṃ nāśayāmīti cintayan / aprameyeṇa puṇyena gṛhyate sma hitāśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमुताप्रमितं शूलम् एकैकस्य जिहीर्षतः । अप्रमेयगुणं सत्त्वम् एकैकं च चिकीर्षतः

kimutāpramitaṃ śūlam ekaikasya jihīrṣataḥ / aprameyaguṇaṃ sattvam ekaikaṃ ca cikīrṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्य मातुः पितुर्वापि हिताशंसेयमीदृशी । देवतानामृषीणां वा ब्रह्मणां वा भविष्यति

kasya mātuḥ piturvāpi hitāśaṃseyamīdṛśī / devatānāmṛṣīṇāṃ vā brahmaṇāṃ vā bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषामेव च सत्त्वानां स्वार्थे ऽप्येष मनोरथः । नोत्पन्नपूर्वः स्वप्ने ऽपि परार्थे संभवः कुतः

teṣāmeva ca sattvānāṃ svārthe 'pyeṣa manorathaḥ / notpannapūrvaḥ svapne 'pi parārthe saṃbhavaḥ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्त्वरत्नविशेषो ऽयम् अपूर्वो जायते कथं । यत्परार्थाशयो ऽन्येषां न स्वार्थे ऽप्युपजायते

sattvaratnaviśeṣo 'yam apūrvo jāyate kathaṃ / yatparārthāśayo 'nyeṣāṃ na svārthe 'pyupajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगदानन्दबीजस्य जगद्दुःखौषधस्य च । चित्तरत्नस्य यत्पुण्यं तत्कथं हि प्रमीयतां

jagadānandabījasya jagadduḥkhauṣadhasya ca / cittaratnasya yatpuṇyaṃ tatkathaṃ hi pramīyatāṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिताशंसनमात्रेण बुद्धपूजा विशिष्यते । किं पुनः सर्वसत्त्वानां सर्वसौख्यार्थमुद्यमात्

hitāśaṃsanamātreṇa buddhapūjā viśiṣyate / kiṃ punaḥ sarvasattvānāṃ sarvasaukhyārthamudyamāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखमेवाभिधावन्ति दुःखनिःसरणाशया । सुखेच्छयैव संमोहात् स्वसुखं घ्नन्ति शत्रुवत्

duḥkhamevābhidhāvanti duḥkhaniḥsaraṇāśayā / sukhecchayaiva saṃmohāt svasukhaṃ ghnanti śatruvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्तेषां सुखरङ्काणां पीडितानामनेकशः । तृप्तिं पूर्वसुखैः कुर्यात् सर्वाः पीडाश्छिनत्ति च

yasteṣāṃ sukharaṅkāṇāṃ pīḍitānāmanekaśaḥ / tṛptiṃ pūrvasukhaiḥ kuryāt sarvāḥ pīḍāśchinatti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाशयत्यपि संमोहं साधुस्तेन समः कुतः । कुतो वा तादृशं मित्रं पुण्यं वा तादृशं कुतः

nāśayatyapi saṃmohaṃ sādhustena samaḥ kutaḥ / kuto vā tādṛśaṃ mitraṃ puṇyaṃ vā tādṛśaṃ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृते यः प्रतिकुर्वीत सो ऽपि तावत्प्रशस्यते । अव्यापारितसाधुस्तु बोधिसत्त्वः किमुच्यतां

kṛte yaḥ pratikurvīta so 'pi tāvatpraśasyate / avyāpāritasādhustu bodhisattvaḥ kimucyatāṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कतिपयजनसत्रदायकः कुशलकृदित्यभिपूज्यते जनैः । क्षणमशनकमात्रदानतः सपरिभवं दिवसार्धयापनात्

katipayajanasatradāyakaḥ kuśalakṛdityabhipūjyate janaiḥ / kṣaṇamaśanakamātradānataḥ saparibhavaṃ divasārdhayāpanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमु निरवधिसत्त्वसंख्यया निरवधिकालमनुप्रयच्छतः । गगनजनपरिक्षयाक्षयं सकलमनोरथसंप्रपूरणं

kimu niravadhisattvasaṃkhyayā niravadhikālamanuprayacchataḥ / gaganajanaparikṣayākṣayaṃ sakalamanorathasaṃprapūraṇaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सत्त्रपतौ जिनस्य पुत्त्रे कलुषं स्वे हृदये करोति यश्च । कलुषोदयसंख्यया स कल्पान् नरकेष्वावसतीति नाथ आह

iti sattrapatau jinasya puttre kaluṣaṃ sve hṛdaye karoti yaśca / kaluṣodayasaṃkhyayā sa kalpān narakeṣvāvasatīti nātha āha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यस्य मनः प्रसादमेति प्रसवेत्तस्य ततो ऽधिकं फलं । महता हि बलेन पापकर्म जिनपुत्त्रेषु शुभं त्वयत्नतः

atha yasya manaḥ prasādameti prasavettasya tato 'dhikaṃ phalaṃ / mahatā hi balena pāpakarma jinaputtreṣu śubhaṃ tvayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां शरीराणि नमस्करोमि यत्रोदितं तद्वरचित्तरत्नं । यत्रापकारो ऽपि सुखानुबन्धी सुखाकरांस्तान् शरणं प्रयामि

teṣāṃ śarīrāṇi namaskaromi yatroditaṃ tadvaracittaratnaṃ / yatrāpakāro 'pi sukhānubandhī sukhākarāṃstān śaraṇaṃ prayāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.