Santideva: Bodhicaryavatara 4

एवं गृहीत्वा सुदृढं बोधिचित्तं जिनात्मजः । शिक्षानतिक्रमे यत्नं कुर्यान्नित्यमतन्द्रितः

evaṃ gṛhītvā sudṛḍhaṃ bodhicittaṃ jinātmajaḥ / śikṣānatikrame yatnaṃ kuryānnityamatandritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहसा यत्समारब्धं सम्यग् यदविचारितं । तत्र कुर्यान्नवेत्येवं प्रतिज्ञायापि युज्यते

sahasā yatsamārabdhaṃ samyag yadavicāritaṃ / tatra kuryānnavetyevaṃ pratijñāyāpi yujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचारितं तु यद्बुद्धैर् महाप्राज्ञैश्च तत्सुतैः । मयापि च यथाशक्ति तत्र किं परिलम्ब्यते

vicāritaṃ tu yadbuddhair mahāprājñaiśca tatsutaiḥ / mayāpi ca yathāśakti tatra kiṃ parilambyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदिचैवं प्रतिज्ञाय साधयेयं न कर्मणा । एतां सर्वां विसंवाद्य का गतिर्मे भविष्यति

yadicaivaṃ pratijñāya sādhayeyaṃ na karmaṇā / etāṃ sarvāṃ visaṃvādya kā gatirme bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसा चिन्तयित्वापि यो न दद्यात्पुनर्नरः । स प्रेतो भवतीत्युक्तम् अल्पमात्रे ऽपि वस्तुनि

manasā cintayitvāpi yo na dadyātpunarnaraḥ / sa preto bhavatītyuktam alpamātre 'pi vastuni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमुतानुत्तरं सौख्यम् उच्चैरुद्धुष्य भावतः । जगत्सर्वं विसंवाद्य का गतिर्मे भविष्यति

kimutānuttaraṃ saukhyam uccairuddhuṣya bhāvataḥ / jagatsarvaṃ visaṃvādya kā gatirme bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेत्ति सर्वज्ञ एवैताम् अचिन्त्यां कर्मणो गतिं । यद्बोधिचित्तत्यागे ऽपि मोचयत्येव तान्नरान्

vetti sarvajña evaitām acintyāṃ karmaṇo gatiṃ / yadbodhicittatyāge 'pi mocayatyeva tānnarān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधिसत्त्वस्य तेनैवं सर्वापत्तिर्गरीयसी । यस्मादापद्यमानो ऽसौ सर्व सत्त्वार्थहानिकृत्

bodhisattvasya tenaivaṃ sarvāpattirgarīyasī / yasmādāpadyamāno 'sau sarva sattvārthahānikṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ऽप्यन्यः क्षणमप्यस्य पुण्यविघ्नं करिष्यति । तस्य दुर्गतिपर्यन्तो नास्ति सत्त्वार्थधातिनः

yo 'pyanyaḥ kṣaṇamapyasya puṇyavighnaṃ kariṣyati / tasya durgatiparyanto nāsti sattvārthadhātinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस्यापि हि सत्त्वस्य हितं हत्वा हतो भवेत् । अशेषाकाशपर्यन्त-वासिनां किमु देहिनां

ekasyāpi hi sattvasya hitaṃ hatvā hato bhavet / aśeṣākāśaparyanta-vāsināṃ kimu dehināṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमापत्तिबलतो बोधिचित्तबलेन च । दोलायमानः संसारे भूमिप्राप्तश्चिरायते

evamāpattibalato bodhicittabalena ca / dolāyamānaḥ saṃsāre bhūmiprāptaścirāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद्यथा प्रतिज्ञातं साधनीयं मयादरात् । नाद्य चेत्क्रियते यत्नस् तलेनास्मि तलं गतः

tasmādyathā pratijñātaṃ sādhanīyaṃ mayādarāt / nādya cetkriyate yatnas talenāsmi talaṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रमेया गता बुद्धाः सर्वसत्त्वगवेषकाः । नैषामहं स्वदोषेण चिकित्सागोचरं गतः

aprameyā gatā buddhāḥ sarvasattvagaveṣakāḥ / naiṣāmahaṃ svadoṣeṇa cikitsāgocaraṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्यापि चेत्तथैव स्यां यथैवाहं पुनः पुनः । दुर्गतिव्याधिमरण-च्छेदभेदाद्यवाप्नुयां

adyāpi cettathaiva syāṃ yathaivāhaṃ punaḥ punaḥ / durgativyādhimaraṇa-cchedabhedādyavāpnuyāṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदा तथागतोत्पादं श्रद्धां मानुष्यमेव वा । कुशलाभ्यासयोग्यत्वम् एवं लप्स्ये ऽति दुर्लभं

kadā tathāgatotpādaṃ śraddhāṃ mānuṣyameva vā / kuśalābhyāsayogyatvam evaṃ lapsye 'ti durlabhaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरोग्यदिवसं चेदं सभक्तं निरुपद्रवं । आयुः क्षणं विसंवादि कायो याचितकोपमः

ārogyadivasaṃ cedaṃ sabhaktaṃ nirupadravaṃ / āyuḥ kṣaṇaṃ visaṃvādi kāyo yācitakopamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नहीदृशैर्मच्चरितैर् मानुष्यं लभ्यते पुनः । अलभ्यमाने मानुष्ये पापमेव कुतः शुभं

nahīdṛśairmaccaritair mānuṣyaṃ labhyate punaḥ / alabhyamāne mānuṣye pāpameva kutaḥ śubhaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा कुशलयोग्यो ऽपि कुशलं न करोम्यहं । अपायदुःखैः संमूढः किं करिष्याम्यहं तदा

yadā kuśalayogyo 'pi kuśalaṃ na karomyahaṃ / apāyaduḥkhaiḥ saṃmūḍhaḥ kiṃ kariṣyāmyahaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकुर्वतश्च कुशलं पापं चाप्युपचिन्वतः । हतः सुगतशब्दो ऽपि कल्पकोटिशतैरपि

akurvataśca kuśalaṃ pāpaṃ cāpyupacinvataḥ / hataḥ sugataśabdo 'pi kalpakoṭiśatairapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत एवाह भगवान् मानुषमतिदुर्लभं । महार्णवयुगच्छिद्र-कूर्मग्रीवार्पणोपमं

ata evāha bhagavān mānuṣamatidurlabhaṃ / mahārṇavayugacchidra-kūrmagrīvārpaṇopamaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकक्षणात्कृतात्पापाद् अवीचौ कल्पमाप्स्यते । अनादिकालोपचितात् पापात्का सुगतौ कथा

ekakṣaṇātkṛtātpāpād avīcau kalpamāpsyate / anādikālopacitāt pāpātkā sugatau kathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च तन्मात्रमेवासौ वेदयित्वा विमुच्यते । यस्यात्तद्वेदयन्नेव पापमन्यत्प्रसूयते

na ca tanmātramevāsau vedayitvā vimucyate / yasyāttadvedayanneva pāpamanyatprasūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नातःपरा वञ्चनास्ति न च मोहो ऽस्त्यतःपरः । यदीदृशं क्षणं प्राप्य नाभ्यस्तं कुशलं मया

nātaḥparā vañcanāsti na ca moho 'styataḥparaḥ / yadīdṛśaṃ kṣaṇaṃ prāpya nābhyastaṃ kuśalaṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि चैवं विमृष्यामि पुनः सीदामि मोहितः । शोचिष्यामि चिरं भूयो यमदूतैः प्रचोदितः

yadi caivaṃ vimṛṣyāmi punaḥ sīdāmi mohitaḥ / śociṣyāmi ciraṃ bhūyo yamadūtaiḥ pracoditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरं धक्ष्यति मे कायं नारकाग्निः सुदुःसहः । पश्चात्तापानलश्चित्तं चिरं धक्ष्यतिनिश्चितं

ciraṃ dhakṣyati me kāyaṃ nārakāgniḥ suduḥsahaḥ / paścāttāpānalaścittaṃ ciraṃ dhakṣyatiniścitaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथंचिदपि संप्राप्तो हितभूमिं सुदुर्लभां । जानन्नपि च नीयो ऽहं तानेव नरकान्पुनः

kathaṃcidapi saṃprāpto hitabhūmiṃ sudurlabhāṃ / jānannapi ca nīyo 'haṃ tāneva narakānpunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र मे चेतना नास्ति मन्त्रैरिव विमोहितः । न जाने केन मुह्यामि को ऽत्रान्तर्मम तिष्ठति

atra me cetanā nāsti mantrairiva vimohitaḥ / na jāne kena muhyāmi ko 'trāntarmama tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्तपादादिरहितास् तृष्णाद्वेषादिशत्रवः । न शुरा न च ते प्राज्ञाः कथं दासीकृतो ऽस्मि तैः

hastapādādirahitās tṛṣṇādveṣādiśatravaḥ / na śurā na ca te prājñāḥ kathaṃ dāsīkṛto 'smi taiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मच्चित्तावस्थिता एव ध्नन्ति मामेव सुस्थिताः । तत्राप्यहं न कुप्यामि धिगस्थानसहिष्णुतां

maccittāvasthitā eva dhnanti māmeva susthitāḥ / tatrāpyahaṃ na kupyāmi dhigasthānasahiṣṇutāṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे देवा मनुष्याश्च यदि स्युर्मम शत्रवः । ते ऽपि नावीचिकं वह्निं समुदानयितुं क्षमाः

sarve devā manuṣyāśca yadi syurmama śatravaḥ / te 'pi nāvīcikaṃ vahniṃ samudānayituṃ kṣamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेरोरपि यदासङ्गान् न भस्माप्युपलभ्यते । क्षणात्क्षिपन्ति मां तत्र बलिनः क्लेशशत्रवः

merorapi yadāsaṅgān na bhasmāpyupalabhyate / kṣaṇātkṣipanti māṃ tatra balinaḥ kleśaśatravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नहि सर्वान्यशत्रूणां दीर्घमायुरपीदृशं । अनाद्यन्तं महादीर्घं यन्मम क्लेशवैरिणां

nahi sarvānyaśatrūṇāṃ dīrghamāyurapīdṛśaṃ / anādyantaṃ mahādīrghaṃ yanmama kleśavairiṇāṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे हिताय कल्पन्ते आनुकूल्येन सेविताः । सेव्यमानास्त्वमी क्लेशाः सुतरां दुःखकारकाः

sarve hitāya kalpante ānukūlyena sevitāḥ / sevyamānāstvamī kleśāḥ sutarāṃ duḥkhakārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतिसततदीर्घवैरिषु व्यसनौघप्रसवैकहेतुषु । हृदये निवसत्सु निर्भयं मम संसाररतिः कथं भवेत्

itisatatadīrghavairiṣu vyasanaughaprasavaikahetuṣu / hṛdaye nivasatsu nirbhayaṃ mama saṃsāraratiḥ kathaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवचारकपालका इमे नरकादिष्वपि वध्यघातकाः । मतिवेश्मनि लोभपञ्जरे यदि तिष्ठति कुतः सुखं मम

bhavacārakapālakā ime narakādiṣvapi vadhyaghātakāḥ / mativeśmani lobhapañjare yadi tiṣṭhati kutaḥ sukhaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान्न तावदहमत्र धुरं क्षिपामि यावन्न शत्रव इमे निहताः समक्षं । खल्पे ऽपि तावदपकारिणि बद्धरोषा मानोन्नतास्तमनिहत्य न यान्ति निद्रां

tasmānna tāvadahamatra dhuraṃ kṣipāmi yāvanna śatrava ime nihatāḥ samakṣaṃ / khalpe 'pi tāvadapakāriṇi baddharoṣā mānonnatāstamanihatya na yānti nidrāṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृतिमरणदुःखितान्धकारान् रणशिरसि प्रसमं निहन्तुमुग्राः । अगणितशरशक्तिघातदुःखा न विमुखतामुपयान्त्यसाधयित्वा

prakṛtimaraṇaduḥkhitāndhakārān raṇaśirasi prasamaṃ nihantumugrāḥ / agaṇitaśaraśaktighātaduḥkhā na vimukhatāmupayāntyasādhayitvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमुत सततसर्वदुःखहेतून् प्रकृतिरिपूनुपहन्तुमुद्यतस्य । भवति मम विषाददैन्यमद्य व्यसनशतैरपि केन हेतुना वै

kimuta satatasarvaduḥkhahetūn prakṛtiripūnupahantumudyatasya / bhavati mama viṣādadainyamadya vyasanaśatairapi kena hetunā vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकारणेनैव रिपुक्षतानि गात्रेष्वलण्कारवदुद्वहन्ति । महार्हसिद्ध्यै तु समुद्यतस्य दुःखानि कस्मान्मम बाधकानि

akāraṇenaiva ripukṣatāni gātreṣvalaṇkāravadudvahanti / mahārhasiddhyai tu samudyatasya duḥkhāni kasmānmama bādhakāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वजीविकामात्रनिबद्धचित्ताः कैवर्तचण्डालकृषीवलाद्याः । शीतातपादिव्यसनं सहन्ते जगद्धितार्थं न कथं सहे ऽहम्

svajīvikāmātranibaddhacittāḥ kaivartacaṇḍālakṛṣīvalādyāḥ / śītātapādivyasanaṃ sahante jagaddhitārthaṃ na kathaṃ sahe 'ham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशदिग्व्योमपर्यन्त-जगत्क्लेशविमोक्षणे । प्रतिज्ञाय महात्मापि न क्लेशेभ्यो विमोचितः

daśadigvyomaparyanta-jagatkleśavimokṣaṇe / pratijñāya mahātmāpi na kleśebhyo vimocitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मप्रमाणमज्ञात्वा ब्रुवन्नुन्मत्तकस्तदा । अनिवर्त्ती भविष्यामि तस्मात्क्लेशवधे सदा

ātmapramāṇamajñātvā bruvannunmattakastadā / anivarttī bhaviṣyāmi tasmātkleśavadhe sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र ग्रही भविष्यामि बद्धवैरश्च विग्रही । अन्यत्र तद्विधात्क्लेशात् क्लेशघातानुबन्धिनः

atra grahī bhaviṣyāmi baddhavairaśca vigrahī / anyatra tadvidhātkleśāt kleśaghātānubandhinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गलन्त्वन्त्राणि मे कामं शिरः पततु नाम मे । न त्वेवावनतिं यामि सर्वथा क्लेशवैरिणाम्

galantvantrāṇi me kāmaṃ śiraḥ patatu nāma me / na tvevāvanatiṃ yāmi sarvathā kleśavairiṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्वासितस्यापि तु नाम शत्रोर् देशान्तरे स्थानपरिग्रहः स्यात् । यतः पुनः संभृतशक्तिरेति न क्लेशशत्रोर्गतिरीदृशी तु

nirvāsitasyāpi tu nāma śatror deśāntare sthānaparigrahaḥ syāt / yataḥ punaḥ saṃbhṛtaśaktireti na kleśaśatrorgatirīdṛśī tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वासौ यायान्मनःस्थो निरस्तः स्थित्वा यस्मिन्मद्वधार्थं यतेत । नोद्योगो मे केवलं मन्दबुद्धेः क्लेशाः प्रज्ञादृष्टिसाध्या वराकाः

kvāsau yāyānmanaḥstho nirastaḥ sthitvā yasminmadvadhārthaṃ yateta / nodyogo me kevalaṃ mandabuddheḥ kleśāḥ prajñādṛṣṭisādhyā varākāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न क्लेशा विषयेषु नेन्द्रियगणे नाप्यन्तराले स्थिता नातो ऽन्यत्र कुहस्थिताः पुनरिमे मथ्नन्ति कृत्स्नं जगत् । मायैवेयमतो विमुञ्च हृदयत्रासं भजस्वोद्यमं प्रज्ञार्थं किमकाण्ड एव नरकेष्वात्मानमाबाधसे

na kleśā viṣayeṣu nendriyagaṇe nāpyantarāle sthitā nāto 'nyatra kuhasthitāḥ punarime mathnanti kṛtsnaṃ jagat / māyaiveyamato vimuñca hṛdayatrāsaṃ bhajasvodyamaṃ prajñārthaṃ kimakāṇḍa eva narakeṣvātmānamābādhase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विनिश्चित्य करोमि यत्नं यथोक्तशिक्षाप्रतिपत्तिहेतोः । वैद्योपदेशाच्चलतः कुतो ऽस्ति भैषज्यसाध्यस्य निरामयत्वम्

evaṃ viniścitya karomi yatnaṃ yathoktaśikṣāpratipattihetoḥ / vaidyopadeśāccalataḥ kuto 'sti bhaiṣajyasādhyasya nirāmayatvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.