Library·Santideva: Bodhicaryavatara·8
वर्धयित्वैवमुत्साहं समाधौ स्थापयेन्मनः । विक्षिप्तचित्तस्तु नरः क्लेशदंष्ट्रान्तरे स्थितः
vardhayitvaivamutsāhaṃ samādhau sthāpayenmanaḥ / vikṣiptacittastu naraḥ kleśadaṃṣṭrāntare sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कायचित्तविवेकेन विक्षेपस्य न संभवः । तस्माल्लोकं परित्यज्य वितर्कान् परिवर्जयेत्
kāyacittavivekena vikṣepasya na saṃbhavaḥ / tasmāllokaṃ parityajya vitarkān parivarjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहान्न त्यज्यते लोको लाभादिषु च तृष्णया । तस्मादेतत्परित्यागे विद्वानेवं विभावयेत्
snehānna tyajyate loko lābhādiṣu ca tṛṣṇayā / tasmādetatparityāge vidvānevaṃ vibhāvayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शमथेन विपश्यनासुयुक्तः कुरुते क्लेशविनाशमित्यवेत्य । शमथः प्रथमं गवेषणीयः स च लोके निरपेक्षयाभिरत्या
śamathena vipaśyanāsuyuktaḥ kurute kleśavināśamityavetya / śamathaḥ prathamaṃ gaveṣaṇīyaḥ sa ca loke nirapekṣayābhiratyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्यानित्येष्वनित्यस्य स्नेहो भवितुमर्हति । येन जन्मसहस्राणि द्रष्टव्यो न पुनः प्रियः
kasyānityeṣvanityasya sneho bhavitumarhati / yena janmasahasrāṇi draṣṭavyo na punaḥ priyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपश्यन्नरतिं याति समाधौ न च तिष्ठति । न च तृप्यति दृष्ट्वापि पूर्ववद् बाध्यते तृषा
apaśyannaratiṃ yāti samādhau na ca tiṣṭhati / na ca tṛpyati dṛṣṭvāpi pūrvavad bādhyate tṛṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पश्यति यथाभूतं संवेगादवहीयते । दह्यते तेन शोकेन प्रियसंगमकाङ्क्षया
na paśyati yathābhūtaṃ saṃvegādavahīyate / dahyate tena śokena priyasaṃgamakāṅkṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्चिन्तया मुधा याति ह्रस्वमायुर्मुहुर्मुहुः । अशाश्वतेन मित्रेन धर्मो भ्रश्यति शाश्वतः
taccintayā mudhā yāti hrasvamāyurmuhurmuhuḥ / aśāśvatena mitrena dharmo bhraśyati śāśvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालैः सभागचरितो नियतं याति दुर्गतिम् । नेष्यते विषभागश्च किं प्राप्तं बालसंगमात्
bālaiḥ sabhāgacarito niyataṃ yāti durgatim / neṣyate viṣabhāgaśca kiṃ prāptaṃ bālasaṃgamāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणाद् भवन्ति सुहृदो भवन्ति रिपवः क्षणात् । तोषस्थाने प्रकुप्यन्ति दुराराधाः पृथग्जनाः
kṣaṇād bhavanti suhṛdo bhavanti ripavaḥ kṣaṇāt / toṣasthāne prakupyanti durārādhāḥ pṛthagjanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हितमुक्ताः प्रकुप्यन्ति वारयन्ति च मां हितात् । अथ न श्रूयते तेषां कुपिता यान्ति दुर्गतिम्
hitamuktāḥ prakupyanti vārayanti ca māṃ hitāt / atha na śrūyate teṣāṃ kupitā yānti durgatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईर्ष्योत्कृष्टात् समाद्वन्द्वो हीनान्मानः स्तुतेर्मदः । अवर्णात् प्रतिघश्चेति कदा बालाद्धितं भवेत्
īrṣyotkṛṣṭāt samādvandvo hīnānmānaḥ stutermadaḥ / avarṇāt pratighaśceti kadā bālāddhitaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मोत्कर्षः परावर्णः संसाररतिसंकथा । इत्याद्यवश्यमशुभं किंचिद्बालस्य बालतः
ātmotkarṣaḥ parāvarṇaḥ saṃsāraratisaṃkathā / ityādyavaśyamaśubhaṃ kiṃcidbālasya bālataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तस्यापि तत्सङ्गात् तेनानर्थसमागमः । एकाकी विहरिष्यामि सुखमक्लिष्टमानसः
evaṃ tasyāpi tatsaṅgāt tenānarthasamāgamaḥ / ekākī vihariṣyāmi sukhamakliṣṭamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालाद्दूरं पलायेत प्राप्तमाराधयेत् प्रियैः । न संस्तवानुबन्धेन किंतूदासीनसाधुवत्
bālāddūraṃ palāyeta prāptamārādhayet priyaiḥ / na saṃstavānubandhena kiṃtūdāsīnasādhuvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मार्थमात्रमादाय भृङ्गवत् कुसुमान्मधु । अपूर्व इव सर्वत्र विहरिष्याम्यसंस्तुतः
dharmārthamātramādāya bhṛṅgavat kusumānmadhu / apūrva iva sarvatra vihariṣyāmyasaṃstutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लाभी च सत्कृतश्चाहम् इच्छन्ति बहवश्च माम् । इति मर्त्यस्य संप्राप्तान् मरणाज्जायते भयम्
lābhī ca satkṛtaścāham icchanti bahavaśca mām / iti martyasya saṃprāptān maraṇājjāyate bhayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र तत्र रतिं याति मनः सुखाभिमोहितम् । तत्तत्सहस्रगुणितं दुःखं भूत्वोपतिष्ठति
yatra tatra ratiṃ yāti manaḥ sukhābhimohitam / tattatsahasraguṇitaṃ duḥkhaṃ bhūtvopatiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् प्राज्ञो न तमिच्छेद् इच्छातो जायते भयम् । स्वयमेव च यात्येतद् धैर्यं कृत्वा प्रतीक्षताम्
tasmāt prājño na tamicched icchāto jāyate bhayam / svayameva ca yātyetad dhairyaṃ kṛtvā pratīkṣatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहवो लाभिनो ऽभूवन् बहवश्च यशस्विनः । सह लाभयशोभिस्ते न ज्ञाताः क्व गता इति
bahavo lābhino 'bhūvan bahavaśca yaśasvinaḥ / saha lābhayaśobhiste na jñātāḥ kva gatā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मामेवान्ये जुगुप्सन्ति किं प्रहृष्याम्यहं स्तुतः । मामेवान्ये प्रशंसन्ति किं विषीदामि निन्दितः
māmevānye jugupsanti kiṃ prahṛṣyāmyahaṃ stutaḥ / māmevānye praśaṃsanti kiṃ viṣīdāmi ninditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाधिमुक्तिकाः सत्त्वा जिनैरपि न तोषिताः । किं पुनर्मादृशैरज्ञैस् तस्मात् किं कोकचिन्तया
nānādhimuktikāḥ sattvā jinairapi na toṣitāḥ / kiṃ punarmādṛśairajñais tasmāt kiṃ kokacintayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निन्दन्त्यलाभिनं सत्त्वम् अवध्यायन्ति लाभिनम् । प्रकृत्या दुःखसंवासैः कथं तैर्जायते रतिः
nindantyalābhinaṃ sattvam avadhyāyanti lābhinam / prakṛtyā duḥkhasaṃvāsaiḥ kathaṃ tairjāyate ratiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न बालः कस्यचिन्मित्रम् इति चोक्तं तथागतैः । न स्वार्थेन विना प्रीतिर् यस्माद्बालस्य जायते
na bālaḥ kasyacinmitram iti coktaṃ tathāgataiḥ / na svārthena vinā prītir yasmādbālasya jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वार्थद्वारेण या प्रीतिर् आत्मार्थं प्रीतिरेव सा । द्रव्यनाशे यथोद्वेगः सुखहानिकृतो हि सः
svārthadvāreṇa yā prītir ātmārthaṃ prītireva sā / dravyanāśe yathodvegaḥ sukhahānikṛto hi saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नावध्यायन्ति तरवो न चाराध्याः प्रयत्नतः । कदा तैः सुखसंवासैः सह वासो भवेन्मम
nāvadhyāyanti taravo na cārādhyāḥ prayatnataḥ / kadā taiḥ sukhasaṃvāsaiḥ saha vāso bhavenmama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शून्यदेवकुले स्थित्वा वृक्षमूले गुहासु वा । कदानपेक्षो यास्यामि पृष्ठतो ऽनवलोकयन्
śūnyadevakule sthitvā vṛkṣamūle guhāsu vā / kadānapekṣo yāsyāmi pṛṣṭhato 'navalokayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अममेषु प्रदेशेषु विस्तीर्णेषु स्वभावतः । स्वच्छन्दचार्यनिलयो विहरिष्याम्यहं कदा
amameṣu pradeśeṣu vistīrṇeṣu svabhāvataḥ / svacchandacāryanilayo vihariṣyāmyahaṃ kadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृत्पात्रमात्रविभवश् चौरासंभोगचीवरः । निर्भयो विहरिष्यामि कदा कायमगोपयन्
mṛtpātramātravibhavaś caurāsaṃbhogacīvaraḥ / nirbhayo vihariṣyāmi kadā kāyamagopayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कायभूमिं निजां गत्वा कङ्कालैरपरैः सह । स्वकायं तुलयिष्यामि कदा शतनधर्मिणम्
kāyabhūmiṃ nijāṃ gatvā kaṅkālairaparaiḥ saha / svakāyaṃ tulayiṣyāmi kadā śatanadharmiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयमेव हि कायो मे एवं पूतिर्भविष्यति । शृगाला अपि यद्गन्धान् नोपसर्पेयुरन्तिकम्
ayameva hi kāyo me evaṃ pūtirbhaviṣyati / śṛgālā api yadgandhān nopasarpeyurantikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्यैकस्यापि कायस्य सहजा अस्थिखण्डकाः । पृथक् पृथग्गमिष्यन्ति किमुतान्यः प्रियो जनः
asyaikasyāpi kāyasya sahajā asthikhaṇḍakāḥ / pṛthak pṛthaggamiṣyanti kimutānyaḥ priyo janaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एक उत्पद्यते जन्तुर् म्रियते चैक एव हि । नान्यस्य तद्व्यथाभागः किं प्रियैर्विघ्नकारकैः
eka utpadyate jantur mriyate caika eva hi / nānyasya tadvyathābhāgaḥ kiṃ priyairvighnakārakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्वानं प्रतिपन्नस्य यथावासपरिग्रहः । तथा भवाध्वगस्यापि जन्मावासपरिग्रहः
adhvānaṃ pratipannasya yathāvāsaparigrahaḥ / tathā bhavādhvagasyāpi janmāvāsaparigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्भिः पुरुषैर्यावत् स न निर्धार्यते ततः । आशोच्यमानो लोकेन तावदेव वनं व्रजेत्
caturbhiḥ puruṣairyāvat sa na nirdhāryate tataḥ / āśocyamāno lokena tāvadeva vanaṃ vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंस्तवाविरोधाभ्याम् एक एव शरीरकः । पूर्वमेव मृतो लोके म्रियमाणो न शोचति
asaṃstavāvirodhābhyām eka eva śarīrakaḥ / pūrvameva mṛto loke mriyamāṇo na śocati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चान्तिकचराः केचिच् छोचन्तः कुर्वते व्यथाम् । बुद्धाद्यनुस्मृतिं चास्य विक्षिपन्ति न केचन
na cāntikacarāḥ kecic chocantaḥ kurvate vyathām / buddhādyanusmṛtiṃ cāsya vikṣipanti na kecana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मादेकाकिता रम्या निरायासा शिवोदया । सर्वविक्षेपशमनी सेवितव्या मया सदा
tasmādekākitā ramyā nirāyāsā śivodayā / sarvavikṣepaśamanī sevitavyā mayā sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वान्यचिन्तानिर्मुक्तः स्वचित्तैकाग्रमानसः । समाधानाय चित्तस्य प्रयतिष्ये दमाय च
sarvānyacintānirmuktaḥ svacittaikāgramānasaḥ / samādhānāya cittasya prayatiṣye damāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामा ह्यनर्थजनका इह लोके परत्र च । इह बन्धवधच्छेदैर् नरकादौ परत्र च
kāmā hyanarthajanakā iha loke paratra ca / iha bandhavadhacchedair narakādau paratra ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदर्थं दूतदूतीनां कृताञ्जलिरनेकधा । न च पापमकीर्त्तिर्वा यदर्थं गणिता पुरा
yadarthaṃ dūtadūtīnāṃ kṛtāñjaliranekadhā / na ca pāpamakīrttirvā yadarthaṃ gaṇitā purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रक्षिप्तश्च भये ऽप्यात्मा द्रविणं च व्ययीकृतम् । यान्येव च परिष्वज्य वभूवोत्तमनिर्वृताः
prakṣiptaśca bhaye 'pyātmā draviṇaṃ ca vyayīkṛtam / yānyeva ca pariṣvajya vabhūvottamanirvṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान्येवास्थीनि नान्यानि स्वाधीनान्यममानि च । प्रकामं संपरिष्वज्य किं न गच्छसि निर्वृतिम्
tānyevāsthīni nānyāni svādhīnānyamamāni ca / prakāmaṃ saṃpariṣvajya kiṃ na gacchasi nirvṛtim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्नाम्यमानं यत्नाद् यन् नीयमानमधो ह्रिया । पुरा दृष्टमदृष्टं वा मुखं जालिकयावृतम्
unnāmyamānaṃ yatnād yan nīyamānamadho hriyā / purā dṛṣṭamadṛṣṭaṃ vā mukhaṃ jālikayāvṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मुखं तूत्परिक्लेशम् असहद्भिरिवाधुना । गृध्रैर्व्यक्तीकृतं पश्य किमिदानीं पलायसे
tanmukhaṃ tūtparikleśam asahadbhirivādhunā / gṛdhrairvyaktīkṛtaṃ paśya kimidānīṃ palāyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परचक्षुर्निपातेभ्यो ऽप्यासीद्यत्परिरक्षितम् । तदद्य भक्षितं यावत् किमीर्ष्यालो न रक्षसि
paracakṣurnipātebhyo 'pyāsīdyatparirakṣitam / tadadya bhakṣitaṃ yāvat kimīrṣyālo na rakṣasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसोच्छ्रयमिमं दृष्ट्वा गृध्रैरन्यैश्च भक्षितम् । आहारः पूज्यते ऽन्येषां स्रक्चन्दनविभूषणैः
māṃsocchrayamimaṃ dṛṣṭvā gṛdhrairanyaiśca bhakṣitam / āhāraḥ pūjyate 'nyeṣāṃ srakcandanavibhūṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निश्चलादपि ते त्रासः कङ्कालादेवमीक्षितात् । वेताडेनेव केनापि चाल्यमानाद् भयं न किम्
niścalādapi te trāsaḥ kaṅkālādevamīkṣitāt / vetāḍeneva kenāpi cālyamānād bhayaṃ na kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्मादशनादेषां लालामेध्यं च जायते । तत्रामेध्यमनिष्टं ते लालापानं कथं प्रियम्
ekasmādaśanādeṣāṃ lālāmedhyaṃ ca jāyate / tatrāmedhyamaniṣṭaṃ te lālāpānaṃ kathaṃ priyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तूलगर्भैर्मृदुस्पर्शै रमन्ते नोपधानकैः । दुर्गन्धं न स्रवन्तीति कामिनो ऽमेध्यमोहिताः
tūlagarbhairmṛdusparśai ramante nopadhānakaiḥ / durgandhaṃ na sravantīti kāmino 'medhyamohitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र च्छन्ने ऽप्ययं रागस् तदच्छन्नं किमप्रियम् । न चेत्प्रयोजनं तेन कस्माच्छन्नं विमृद्यते
yatra cchanne 'pyayaṃ rāgas tadacchannaṃ kimapriyam / na cetprayojanaṃ tena kasmācchannaṃ vimṛdyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि ते नाशुचौ रागः कस्मादालिङ्गसे ऽपरम् । मांसकर्दमसंलिप्तं स्नायुबद्धास्थिपञ्जरम्
yadi te nāśucau rāgaḥ kasmādāliṅgase 'param / māṃsakardamasaṃliptaṃ snāyubaddhāsthipañjaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वमेव बह्वमेध्यं ते तेनैव धृतिमाचर । अमेध्यभस्त्रामपरां गूथघस्मर विस्मर
svameva bahvamedhyaṃ te tenaiva dhṛtimācara / amedhyabhastrāmaparāṃ gūthaghasmara vismara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसप्रियो ऽहमस्येति द्रष्टुं स्प्रष्टुं च वाञ्छसि । अचेतनं स्वभावेन मांसं त्वं कथमिच्छसि
māṃsapriyo 'hamasyeti draṣṭuṃ spraṣṭuṃ ca vāñchasi / acetanaṃ svabhāvena māṃsaṃ tvaṃ kathamicchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदिच्छसि न तच्चित्तं द्रष्टुं स्प्रष्टुं च शक्यते । यच्च शक्यं न तद्वेत्ति किं तदालिङ्गसे मुधा
yadicchasi na taccittaṃ draṣṭuṃ spraṣṭuṃ ca śakyate / yacca śakyaṃ na tadvetti kiṃ tadāliṅgase mudhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नामेध्यमयमन्यस्य कायं वेत्सीत्यनद्भुतम् । स्वामेध्यमयमेव त्वं तं नावैषीति विस्मयः
nāmedhyamayamanyasya kāyaṃ vetsītyanadbhutam / svāmedhyamayameva tvaṃ taṃ nāvaiṣīti vismayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विघनार्कांशुविकचं मुक्त्वा तरुणपङ्कजम् । अमेध्यशौण्डचित्तस्य का रतिर्गूथपञ्जरे
vighanārkāṃśuvikacaṃ muktvā taruṇapaṅkajam / amedhyaśauṇḍacittasya kā ratirgūthapañjare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृदाद्यमेध्यलिप्तत्वाद् यदि न स्प्रष्टुमिच्छसि । यतस्तन्निर्गतं कायात् तं स्प्रष्टुं कथमिच्छसि
mṛdādyamedhyaliptatvād yadi na spraṣṭumicchasi / yatastannirgataṃ kāyāt taṃ spraṣṭuṃ kathamicchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि ते नाशुचौ रागः कस्मादालिङ्गसे परम् । अमेध्यक्षेत्रसंभूतं तद्बीजं तेन वर्धितम्
yadi te nāśucau rāgaḥ kasmādāliṅgase param / amedhyakṣetrasaṃbhūtaṃ tadbījaṃ tena vardhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमेध्यभवमल्पत्वान् न वाञ्छस्यशुचिं कृमिम् । बह्वमेध्यमयं कायम् अमेध्यजमपीच्छसि
amedhyabhavamalpatvān na vāñchasyaśuciṃ kṛmim / bahvamedhyamayaṃ kāyam amedhyajamapīcchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न केवलममेध्यत्वम् आत्मीयं न जुगुप्ससि । अमेध्यभाण्डानपरान् गूथघस्मर वाञ्छसि
na kevalamamedhyatvam ātmīyaṃ na jugupsasi / amedhyabhāṇḍānaparān gūthaghasmara vāñchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्पूरादिषु हृद्येषु शाल्यन्नव्यञ्जनेषु वा । मुखक्षिप्तविसृष्टेषु भूमिरप्यशुचिर्मता
karpūrādiṣu hṛdyeṣu śālyannavyañjaneṣu vā / mukhakṣiptavisṛṣṭeṣu bhūmirapyaśucirmatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि प्रत्यक्षमप्येतद् अमेध्यं नाधिमुच्यसे । श्मशाने पतितान् घोरान् कायान् पश्यापरानपि
yadi pratyakṣamapyetad amedhyaṃ nādhimucyase / śmaśāne patitān ghorān kāyān paśyāparānapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चर्मण्युत्पाटिते यस्माद् भयमुत्पद्यते महत् । कथं ज्ञात्वापि तत्रैव पुनरुत्पद्यते रतिः
carmaṇyutpāṭite yasmād bhayamutpadyate mahat / kathaṃ jñātvāpi tatraiva punarutpadyate ratiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काये न्यस्तो ऽप्यसौ गन्धश् चन्दनादेव नान्यतः । अन्यदीयेन गन्धेन कस्मादन्यत्र रज्यते
kāye nyasto 'pyasau gandhaś candanādeva nānyataḥ / anyadīyena gandhena kasmādanyatra rajyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि स्वभावदौर्गन्ध्याद् रागो नात्र शिवं ननु । किमनर्थरुचिर्लोकस् तं गन्धेनानुलिम्पति
yadi svabhāvadaurgandhyād rāgo nātra śivaṃ nanu / kimanartharucirlokas taṃ gandhenānulimpati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कायस्यात्र किमायातं सुगन्धि यदि चन्दनम् । अन्यदीयेन गन्धेन कस्मादन्यत्र रज्यते
kāyasyātra kimāyātaṃ sugandhi yadi candanam / anyadīyena gandhena kasmādanyatra rajyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि केशनखैर्दीर्घैर् दन्तैः समलपाण्डुरैः । मलपङ्कधरो नग्नः कायः प्रकृतिभीषणः
yadi keśanakhairdīrghair dantaiḥ samalapāṇḍuraiḥ / malapaṅkadharo nagnaḥ kāyaḥ prakṛtibhīṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स किं संस्क्रियते यत्नाद् आत्मघाताय शस्त्रवत् । आत्मव्यामोहनोद्युक्तैर् उन्मत्तैराकुला मही
sa kiṃ saṃskriyate yatnād ātmaghātāya śastravat / ātmavyāmohanodyuktair unmattairākulā mahī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कङ्कालान् कतिचिद्दृष्ट्वा श्मशाने किल ते घृणा । ग्रामश्मशाने रमसे चलत्कङ्कालसंकुले
kaṅkālān katiciddṛṣṭvā śmaśāne kila te ghṛṇā / grāmaśmaśāne ramase calatkaṅkālasaṃkule
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं चामेध्यमप्येतद् विना मूल्यं न लभ्यते । तदर्थमर्जनायासो नरकादिषु च व्यथा
evaṃ cāmedhyamapyetad vinā mūlyaṃ na labhyate / tadarthamarjanāyāso narakādiṣu ca vyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिशोर्नार्जनसामर्थ्यं केनासौ यौवने सुखी । यात्यर्जनेन तारुण्यं वृद्धः कामैः करोति किम्
śiśornārjanasāmarthyaṃ kenāsau yauvane sukhī / yātyarjanena tāruṇyaṃ vṛddhaḥ kāmaiḥ karoti kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचिद्दिनान्तव्यापारैः परिश्रान्ताः कुकामिनः । गृहमागत्य सायाह्ने शेरते स्म मृता इव
keciddināntavyāpāraiḥ pariśrāntāḥ kukāminaḥ / gṛhamāgatya sāyāhne śerate sma mṛtā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डयात्राभिरपरे प्रवासक्लेशदुःखिताः । वत्सरैरपि नेक्षन्ते पुत्रदारांस्तदर्थिनः
daṇḍayātrābhirapare pravāsakleśaduḥkhitāḥ / vatsarairapi nekṣante putradārāṃstadarthinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदर्थमिव विक्रीत आत्मा कामविमोहितैः । तन्न प्राप्तं मुधैवायुर् नीतं तु परकर्मणा
yadarthamiva vikrīta ātmā kāmavimohitaiḥ / tanna prāptaṃ mudhaivāyur nītaṃ tu parakarmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विक्रीतस्वात्मभावानां सदा प्रेषणकारिणाम् । प्रसूयन्ते स्त्रियो ऽन्येषाम् अटवीविटपादिषु
vikrītasvātmabhāvānāṃ sadā preṣaṇakāriṇām / prasūyante striyo 'nyeṣām aṭavīviṭapādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रणं जीवितसंदेहं विशन्ति किल जीवितम् । मानार्थं दासतां यान्ति मूढाः कामविडम्बिताः
raṇaṃ jīvitasaṃdehaṃ viśanti kila jīvitam / mānārthaṃ dāsatāṃ yānti mūḍhāḥ kāmaviḍambitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छिद्यन्ते कामिनः केचिद् अन्ये शूलसमर्पिताः । दृश्यन्ते दह्यमानाश्च हन्यमानाश्च शक्तिभिः
chidyante kāminaḥ kecid anye śūlasamarpitāḥ / dṛśyante dahyamānāśca hanyamānāśca śaktibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्जनरक्षणनाशविषादैर् अर्थमनर्थमनन्तमवैहि । व्यग्रतया धनसक्तमतीनां नावसरो भवदुःखविमुक्तेः
arjanarakṣaṇanāśaviṣādair arthamanarthamanantamavaihi / vyagratayā dhanasaktamatīnāṃ nāvasaro bhavaduḥkhavimukteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमादीनवो भूयान् अल्पास्वादस्तु कामिनाम् । शकटं वहतो यद्वत् पशोर्घासलवग्रहः
evamādīnavo bhūyān alpāsvādastu kāminām / śakaṭaṃ vahato yadvat paśorghāsalavagrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यास्वादलवस्यार्थे यः पशोरप्यदुर्लभः । हता दैवहतेनेयं क्षणसंपत्सुदुर्लभा
tasyāsvādalavasyārthe yaḥ paśorapyadurlabhaḥ / hatā daivahateneyaṃ kṣaṇasaṃpatsudurlabhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवश्यं गन्तुरल्पस्य नरकादिप्रपातिनः । कायस्यार्थे कृतो यो ऽयं सर्वकालं परिश्रमः
avaśyaṃ ganturalpasya narakādiprapātinaḥ / kāyasyārthe kṛto yo 'yaṃ sarvakālaṃ pariśramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कोटिशतेनापि श्रमभागेन बुद्धता । चर्यादुःखान्महद्दुःखं सा च बोधिर्न कामिनाम्
tataḥ koṭiśatenāpi śramabhāgena buddhatā / caryāduḥkhānmahadduḥkhaṃ sā ca bodhirna kāminām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न शस्त्रं न विषं नाग्निर् न प्रपातो न वैरिणः । कामानामुपमां यान्ति नरकादिव्यथास्मृतेः
na śastraṃ na viṣaṃ nāgnir na prapāto na vairiṇaḥ / kāmānāmupamāṃ yānti narakādivyathāsmṛteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुद्विज्य कामेभ्यो विवेके जनयेद्रतिम् । कलहायासशून्यासु शान्तासु वनभूमिषु
evamudvijya kāmebhyo viveke janayedratim / kalahāyāsaśūnyāsu śāntāsu vanabhūmiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्यैः शशाङ्ककरचन्दनशीतलेषु रम्येषु हर्म्यविपुलेषु शिलातलेषु । निःशब्दसौम्यवनमारुतवीज्यमानैः चंक्रम्यते परहिताय विचिन्त्यते च
dhanyaiḥ śaśāṅkakaracandanaśītaleṣu ramyeṣu harmyavipuleṣu śilātaleṣu / niḥśabdasaumyavanamārutavījyamānaiḥ caṃkramyate parahitāya vicintyate ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहृत्य यत्र क्वचिदिष्टकालं शून्यालये वृक्षतले गुहासु । परिग्रहरक्षणखेदमुक्तः चरत्यपेक्षाविरतो यथेष्टम्
vihṛtya yatra kvacidiṣṭakālaṃ śūnyālaye vṛkṣatale guhāsu / parigraharakṣaṇakhedamuktaḥ caratyapekṣāvirato yatheṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वच्छन्दचार्यनिलयः प्रतिबद्धो न कस्यचित् । यत्संतोषसुखं भुङ्क्ते तदिन्द्रस्यापि दुर्लभम्
svacchandacāryanilayaḥ pratibaddho na kasyacit / yatsaṃtoṣasukhaṃ bhuṅkte tadindrasyāpi durlabham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमादिभिराकारैर् विवेकगुणभावनात् । उपशान्तवितर्कः सन् बोधिचित्तं तु भावयेत्
evamādibhirākārair vivekaguṇabhāvanāt / upaśāntavitarkaḥ san bodhicittaṃ tu bhāvayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परात्मसमतामादौ भावयेदेवमादरात् । समदुःखसुखाः सर्वे पालनीया मयात्मवत्
parātmasamatāmādau bhāvayedevamādarāt / samaduḥkhasukhāḥ sarve pālanīyā mayātmavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्तादिभेदेन बहुप्रकारः कायो यथैकः परिपालनीयः । तथा जगद्भिन्नमभिन्नदुःख-सुखात्मकं सर्वमिदं तथैव
hastādibhedena bahuprakāraḥ kāyo yathaikaḥ paripālanīyaḥ / tathā jagadbhinnamabhinnaduḥkha-sukhātmakaṃ sarvamidaṃ tathaiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्यप्यन्येषु देहेषु मद्दुःखं न प्रबाधते । तथापि तद्दुःखमेव ममात्मस्नेहदुःसहम्
yadyapyanyeṣu deheṣu madduḥkhaṃ na prabādhate / tathāpi tadduḥkhameva mamātmasnehaduḥsaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा यद्यप्यसंवेद्यम् अन्यद्दुःखं मयात्मना । तथापि तस्य तद्दुःखम् आत्मस्नेहेन दुःसहम्
tathā yadyapyasaṃvedyam anyadduḥkhaṃ mayātmanā / tathāpi tasya tadduḥkham ātmasnehena duḥsaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयान्यदुःखं हन्तव्यं दुःखत्वादात्मदुःखवत् । अनुग्राह्या मयान्ये ऽपि सत्त्वत्वादात्मसत्त्ववत्
mayānyaduḥkhaṃ hantavyaṃ duḥkhatvādātmaduḥkhavat / anugrāhyā mayānye 'pi sattvatvādātmasattvavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा मम परेषां च तुल्यमेव सुखं प्रियम् । तदात्मनः को विशेषो येनात्रैव सुखोद्यमः
yadā mama pareṣāṃ ca tulyameva sukhaṃ priyam / tadātmanaḥ ko viśeṣo yenātraiva sukhodyamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा मम परेषां च भयं दुःखं च न प्रियम् । तदात्मनः को विशेषो यत्तं रक्षामि नेतरम्
yadā mama pareṣāṃ ca bhayaṃ duḥkhaṃ ca na priyam / tadātmanaḥ ko viśeṣo yattaṃ rakṣāmi netaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दुःखेन न मे बाधेत्य् अतो यदि न रक्ष्यते । नागामिकायदुःखान्मे बाधा तत्केन रक्ष्यते
tadduḥkhena na me bādhety ato yadi na rakṣyate / nāgāmikāyaduḥkhānme bādhā tatkena rakṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहमेव तदापीति मिथ्येयं प्रतिकल्पना । अन्य एव मृतो यस्माद् अन्य एव प्रजायते
ahameva tadāpīti mithyeyaṃ pratikalpanā / anya eva mṛto yasmād anya eva prajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि यस्यैव यद्दुःखं रक्ष्यं तस्यैव तन्मतम् । पाददुःखं न हस्तस्य कस्मात् तत्तेन रक्ष्यते
yadi yasyaiva yadduḥkhaṃ rakṣyaṃ tasyaiva tanmatam / pādaduḥkhaṃ na hastasya kasmāt tattena rakṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयुक्तमपि चेदेतद् अहंकारात्प्रवर्तते । यदयुक्तं निवर्त्यं तत् स्वमन्यच्च यथाबलम्
ayuktamapi cedetad ahaṃkārātpravartate / yadayuktaṃ nivartyaṃ tat svamanyacca yathābalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संतानः समुदायश्च पङ्क्तिसेनादिवन्मृषा । यस्य दुःखं स नास्त्यस्मात् कस्य तत् स्वं भविष्यति
saṃtānaḥ samudāyaśca paṅktisenādivanmṛṣā / yasya duḥkhaṃ sa nāstyasmāt kasya tat svaṃ bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्वामिकानि दुःखानि सर्वाण्येवाविशेषतः । दुःखत्वादेव वार्याणि नियमस्तत्र किंकृतः
asvāmikāni duḥkhāni sarvāṇyevāviśeṣataḥ / duḥkhatvādeva vāryāṇi niyamastatra kiṃkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखं कस्मान्निवार्यं चेत् सर्वेषामविवादतः । वार्यं चेत्सर्वमप्येवं न चेदात्मनि सर्ववत्
duḥkhaṃ kasmānnivāryaṃ cet sarveṣāmavivādataḥ / vāryaṃ cetsarvamapyevaṃ na cedātmani sarvavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृपया बहु दुःखं चेत् कस्मादुत्पद्यते बलात् । जगद्दुःखं निरूप्येदं कृपादुःखं कथं बहु
kṛpayā bahu duḥkhaṃ cet kasmādutpadyate balāt / jagadduḥkhaṃ nirūpyedaṃ kṛpāduḥkhaṃ kathaṃ bahu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहूनामेकदुःखेन यदि दुःखं विगच्छति । उत्पाद्यमेव तद्दुःखं सदयेन परात्मनोः
bahūnāmekaduḥkhena yadi duḥkhaṃ vigacchati / utpādyameva tadduḥkhaṃ sadayena parātmanoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः सुपुष्पचन्द्रेण जानतापि नृपापदम् । आत्मदुःखं न निहतं बहूनां दुःखिनां व्ययात्
ataḥ supuṣpacandreṇa jānatāpi nṛpāpadam / ātmaduḥkhaṃ na nihataṃ bahūnāṃ duḥkhināṃ vyayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं भावितसंतानाः परदुःखसमप्रियाः । अवीचिमवगाहन्ते हंसाः पद्मवनं यथा
evaṃ bhāvitasaṃtānāḥ paraduḥkhasamapriyāḥ / avīcimavagāhante haṃsāḥ padmavanaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुच्यमानेषु सत्त्वेषु ये ते प्रामोद्यसागराः । तैरेव ननु पर्याप्तं मोक्षेणारसिकेन किम्
mucyamāneṣu sattveṣu ye te prāmodyasāgarāḥ / taireva nanu paryāptaṃ mokṣeṇārasikena kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः परार्थं कृत्वापि न मदो न च विस्मयः । न विपाकफलाकाङ्क्षा परार्थैकान्ततृष्णया
ataḥ parārthaṃ kṛtvāpi na mado na ca vismayaḥ / na vipākaphalākāṅkṣā parārthaikāntatṛṣṇayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्यथान्तशो ऽवर्णाद् आत्मानं गोपयाम्यहम् । रक्षाचित्तं दयाचित्तं करोम्येवं परेष्वपि
tasmādyathāntaśo 'varṇād ātmānaṃ gopayāmyaham / rakṣācittaṃ dayācittaṃ karomyevaṃ pareṣvapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यासादन्यदीयेषु शुक्रशोणितबिन्दुषु । भवत्यहमिति ज्ञानम् असत्यपि हि वस्तुनि
abhyāsādanyadīyeṣu śukraśoṇitabinduṣu / bhavatyahamiti jñānam asatyapi hi vastuni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाकायो ऽन्यदीयो ऽपि किमात्मेति न गृह्यते । परत्वं तु स्वकायस्य स्थितमेव न दुष्करम्
tathākāyo 'nyadīyo 'pi kimātmeti na gṛhyate / paratvaṃ tu svakāyasya sthitameva na duṣkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञात्वा सदोषमात्मानं परानपि गुणोदधीन् । आत्मभावपरित्यागं परादानं च भावयेत्
jñātvā sadoṣamātmānaṃ parānapi guṇodadhīn / ātmabhāvaparityāgaṃ parādānaṃ ca bhāvayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कायस्यावयवत्वेन यथाभीष्टाः करादयः । जगतो ऽवयवत्वेन तथा कस्मान्न देहिनः
kāyasyāvayavatvena yathābhīṣṭāḥ karādayaḥ / jagato 'vayavatvena tathā kasmānna dehinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथात्मबुद्धिरभ्यासात् स्वकाये ऽस्मिन् निरात्मके । परेष्वपि तथात्मत्वं किमभ्यासान्न जायते
yathātmabuddhirabhyāsāt svakāye 'smin nirātmake / pareṣvapi tathātmatvaṃ kimabhyāsānna jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं परार्थं कृत्वापि न मदो न च विस्मयः । आत्मानं भोजयित्वैव फलाशा न च जायते
evaṃ parārthaṃ kṛtvāpi na mado na ca vismayaḥ / ātmānaṃ bhojayitvaiva phalāśā na ca jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्यथार्तिशोकादेर् आत्मानं गोप्तुमिच्छसि । रक्षाचित्तं दयाचित्तं जगत्यभ्यस्यतां तथा
tasmādyathārtiśokāder ātmānaṃ goptumicchasi / rakṣācittaṃ dayācittaṃ jagatyabhyasyatāṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्यतिष्ठदथो नाथः स्चनामाप्यवलोकितः । पर्षच्छारद्यभयमप्य् अपनेतुं जनस्य हि
adhyatiṣṭhadatho nāthaḥ scanāmāpyavalokitaḥ / parṣacchāradyabhayamapy apanetuṃ janasya hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुष्करान्न निवर्तेत यस्मादभ्यासशक्तितः । यस्यैव श्रवणात्त्रासस् तेनैव न विना रतिः
duṣkarānna nivarteta yasmādabhyāsaśaktitaḥ / yasyaiva śravaṇāttrāsas tenaiva na vinā ratiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मानं च परांश्चैव यः शीघ्रं त्रातुमिच्छति । स चरेत्परमं गुह्यं परात्मपरिवर्तनम्
ātmānaṃ ca parāṃścaiva yaḥ śīghraṃ trātumicchati / sa caretparamaṃ guhyaṃ parātmaparivartanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.