Bhamaha: Kavyalamkara 6

।चोलो इति भामहालंकारे पञ्चमः परिच्छेदः ।छप्तेर् षष्ठः परिच्छेदः सूत्राम्भसं पदावर्तं पारायणरसातलम् । धातूणादिगणग्राहं ध्यानग्रहबृहत्प्लवम्

/Colo iti bhāmahālaṃkāre pañcamaḥ paricchedaḥ /chapter ṣaṣṭhaḥ paricchedaḥ sūtrāmbhasaṃ padāvartaṃ pārāyaṇarasātalam / dhātūṇādigaṇagrāhaṃ dhyānagrahabṛhatplavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धीरैरालोकितप्रान्तम् अमेधोभिरसूयितम् । सदोपभुक्तं सर्वाभिर् अन्यविद्याकरेणुभिः

dhīrairālokitaprāntam amedhobhirasūyitam / sadopabhuktaṃ sarvābhir anyavidyākareṇubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नापारयित्वा दुर्गाधम् अमुं व्याकरणार्णवम् । शब्दरत्नं स्वयंगम्यम् अलं कर्तुमयं जनम्

nāpārayitvā durgādham amuṃ vyākaraṇārṇavam / śabdaratnaṃ svayaṃgamyam alaṃ kartumayaṃ janam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयंगम्यम्] ।एद्म्; स्वयङ्गम(म्य?)म् ।एद्ब् तस्य चाधिगमे यत्नः कार्यं काव्यं विधित्सता । परप्रत्ययतो यत्तु क्रियते तेन का रतिः

svayaṃgamyam] /edM; svayaṅgama(mya?)m /edB tasya cādhigame yatnaḥ kāryaṃ kāvyaṃ vidhitsatā / parapratyayato yattu kriyate tena kā ratiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्यप्रत्ययशब्दा वाग् आविभाति मुदे सताम् । वागाविभाति] ।एद्म्; वाग - - - ।एद्ब् परेण घृतमुक्तेव सरसा कुसुमावली

nānyapratyayaśabdā vāg āvibhāti mude satām / vāgāvibhāti] /edM; vāga - - - /edB pareṇa ghṛtamukteva sarasā kusumāvalī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुख्यस्तावदयं न्यायो यत् स्वशक्त्या प्रवर्तते । अन्यसारस्वता नाम सन्त्यन्योक्तानुवादिनः

mukhyastāvadayaṃ nyāyo yat svaśaktyā pravartate / anyasārasvatā nāma santyanyoktānuvādinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्य ] ।एद्म्।एद्ब्ग; अन्ये ।एद्ब् प्रतीतिरर्थेषु यतस् तं शब्दं ब्रुवते ऽपरे । धूमभासोरपि प्राप्ता शब्दताग्न्यनुमां प्रति

anya ] /edM/edBGa; anye /edB pratītirartheṣu yatas taṃ śabdaṃ bruvate 'pare / dhūmabhāsorapi prāptā śabdatāgnyanumāṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्वकारादिवर्णानां समुदायो ऽभिधेयवान् । अर्थप्रतीतये गीतः शब्द इत्यभिधीयते

nanvakārādivarṇānāṃ samudāyo 'bhidheyavān / arthapratītaye gītaḥ śabda ityabhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्येकमसमर्थानां समुदायो ऽर्थवान् कथम् । वर्णानां क्रमवृत्तित्वान् न्याया नापि च संहतिः

pratyekamasamarthānāṃ samudāyo 'rthavān katham / varṇānāṃ kramavṛttitvān nyāyā nāpi ca saṃhatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चापि समुदायिभ्यः समुदायो ऽतिरिच्यते । दारुभित्तिभुवो ऽतीत्य किमन्यत्सद्म कल्प्यते

na cāpi samudāyibhyaḥ samudāyo 'tiricyate / dārubhittibhuvo 'tītya kimanyatsadma kalpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमन्यत्सद्म कल्प्यते] ।एद्म्।एद्ब्; किमन्यं सत् प्रकल्प्यते ।एद्ब्घ तस्मात्कूटस्थ इत्येषा शाब्दी वः कल्पना वृथा । प्रत्यक्षमनुमानं वा यत्र तत्परमार्थतः

kimanyatsadma kalpyate] /edM/edB; kimanyaṃ sat prakalpyate /edBGha tasmātkūṭastha ityeṣā śābdī vaḥ kalpanā vṛthā / pratyakṣamanumānaṃ vā yatra tatparamārthataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शपथैरपि चादेयं वचो न स्फोटवादिनाम् । नमःकुसुममस्तीति श्रद्दध्यात् कः सचेतनः

śapathairapi cādeyaṃ vaco na sphoṭavādinām / namaḥkusumamastīti śraddadhyāt kaḥ sacetanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यन्त ईदृशा वर्णा ईदृगर्थाभिधायिनः । व्यवहाराय लोकस्य प्रागित्थं समयः कृतः

ityanta īdṛśā varṇā īdṛgarthābhidhāyinaḥ / vyavahārāya lokasya prāgitthaṃ samayaḥ kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कूटस्थो ऽनपायी च नादादन्यश्च कथ्यते । मन्दाः साङ्केतिकानर्थान् मन्यन्ते पारमार्थिकान्

sa kūṭastho 'napāyī ca nādādanyaśca kathyate / mandāḥ sāṅketikānarthān manyante pāramārthikān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनश्वरो ऽस्तु नित्यो वा सम्बन्धो ऽर्थेन वा सता । नमो ऽस्तु तेभ्यो विद्वद्भ्यः प्रमाणं ये ऽस्य निश्चितौ

vinaśvaro 'stu nityo vā sambandho 'rthena vā satā / namo 'stu tebhyo vidvadbhyaḥ pramāṇaṃ ye 'sya niścitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यापोहेन शब्दो ऽर्थम् आहेत्यन्ये प्रचक्षते । अन्यापोहेन] ।एद्म्।एद्ब्; अन्यापोहे तु ।एद्ब्घ अन्यापोहश्च नामान्य- पदार्थापाकृतिः किल

anyāpohena śabdo 'rtham āhetyanye pracakṣate / anyāpohena] /edM/edB; anyāpohe tu /edBGha anyāpohaśca nāmānya- padārthāpākṛtiḥ kila

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नामान्यपदार्थापाकृतिः] ।एद्म्।एद्ब्; नामान्य वा(प?)दार्थो वा(पा?)कृतिः ।एद्ब्ग यदि गौरित्ययं शब्दः कृतार्थो ऽन्यनिराकृतौ । जनको गवि गोबुद्धेर् मृग्यतामपरो ध्वनिः

nāmānyapadārthāpākṛtiḥ] /edM/edB; nāmānya vā(pa?)dārtho vā(pā?)kṛtiḥ /edBGa yadi gaurityayaṃ śabdaḥ kṛtārtho 'nyanirākṛtau / janako gavi gobuddher mṛgyatāmaparo dhvaniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थज्ञानफलाः शब्दा न चैकस्य फलद्वयम् । अपवादविधिज्ञाने फले चैकस्य वः कथम्

arthajñānaphalāḥ śabdā na caikasya phaladvayam / apavādavidhijñāne phale caikasya vaḥ katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा गौरिति विज्ञानं गोशब्दश्रवणाद्भवेत् । येनागोप्रतिषेधाय प्रवृत्तो गौरिति ध्वनिः

purā gauriti vijñānaṃ gośabdaśravaṇādbhavet / yenāgopratiṣedhāya pravṛtto gauriti dhvaniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्णभेदादिदं भिन्नं वर्णाः स्वांशविकल्पतः । के शब्दाः किं च तद्वाच्यम् इत्यहो वर्त्म दुस्तरम्

varṇabhedādidaṃ bhinnaṃ varṇāḥ svāṃśavikalpataḥ / ke śabdāḥ kiṃ ca tadvācyam ityaho vartma dustaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रव्यक्रियाजातिगुण- भेदात् ते च चतुर्विधाः । यदृच्छाशब्दमप्यन्ये डित्थादिं प्रतिजानते

dravyakriyājātiguṇa- bhedāt te ca caturvidhāḥ / yadṛcchāśabdamapyanye ḍitthādiṃ pratijānate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

डित्थादिं] ।एद्म्; डित्थादि ।एद्ब् नानाभाषाविषयिणाम् अपर्यन्तार्थवर्तिनाम् । इयत्ता केन वामीषां विशेषादवधार्यते

ḍitthādiṃ] /edM; ḍitthādi /edB nānābhāṣāviṣayiṇām aparyantārthavartinām / iyattā kena vāmīṣāṃ viśeṣādavadhāryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वक्रवाचां कवीनां ये प्रयोगं प्रति साधवः । प्रयोक्तुं ये न युक्ताश्च तद्विवेको ऽयमुच्यते

vakravācāṃ kavīnāṃ ye prayogaṃ prati sādhavaḥ / prayoktuṃ ye na yuktāśca tadviveko 'yamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाप्रयुक्तं प्रयुञ्जीत चेतःसम्मोहकारिणम् । तुल्यार्थत्वे ऽपि हि ब्रूयात् को हन्तिं गतिवाचिनम्

nāprayuktaṃ prayuñjīta cetaḥsammohakāriṇam / tulyārthatve 'pi hi brūyāt ko hantiṃ gativācinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रौत्रादिं न तु दुर्बोधं न दुष्टादिमपेशलम् । श्रौत्रादिं] ।एद्म्; श्रोत्रादिं ।एद्ब् ग्राम्यं न पिण्डीशूरादिं न डित्थादिमपार्थकम्

śrautrādiṃ na tu durbodhaṃ na duṣṭādimapeśalam / śrautrādiṃ] /edM; śrotrādiṃ /edB grāmyaṃ na piṇḍīśūrādiṃ na ḍitthādimapārthakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाप्रतीतान्यथार्थत्वं धात्वनेकार्थतावशात् । न लेशज्ञापकाकृष्टं स हन्ति ध्याति वा यथा

nāpratītānyathārthatvaṃ dhātvanekārthatāvaśāt / na leśajñāpakākṛṣṭaṃ sa hanti dhyāti vā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्टं स हन्ति] ।एद्म्; कृष्टसंहति ।एद्ब् न शिष्टैरुक्तमित्येव न तन्त्रान्तरसाधितम् । छन्दोवदिति चोत्सर्गान् न चापि च्छान्दसं वदेत्

kṛṣṭaṃ sa hanti] /edM; kṛṣṭasaṃhati /edB na śiṣṭairuktamityeva na tantrāntarasādhitam / chandovaditi cotsargān na cāpi cchāndasaṃ vadet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमागतं श्रुतिसुखं शब्दमर्थ्यमुदीरयेत् । र्थ्यम्] ।एद्म्।एद्ब्; थ्यम् ।एद्ब्ग अतिशेते ह्यलंकारम् अन्यं व्यञ्जनचारुता

kramāgataṃ śrutisukhaṃ śabdamarthyamudīrayet / rthyam] /edM/edB; thyam /edBGa atiśete hyalaṃkāram anyaṃ vyañjanacārutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धो यश्चोपसंख्यानाद् इष्ट्या यश्चोपपादितः । तमाद्रियेत प्रायेण न तु योगविभागजम्

siddho yaścopasaṃkhyānād iṣṭyā yaścopapāditaḥ / tamādriyeta prāyeṇa na tu yogavibhāgajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं चन्द्रमुखी कन्या प्रकृत्यैव मनोहरा । अस्यां सुवर्णालंकारः पुष्णाति नितरां श्रियम्

iyaṃ candramukhī kanyā prakṛtyaiva manoharā / asyāṃ suvarṇālaṃkāraḥ puṣṇāti nitarāṃ śriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृद्धिपक्षं प्रयुञ्जीत संक्रमे ऽपि मृजेर्यथा । मार्जन्त्यधररागं ते पतन्तो बाष्पबिन्दवः

vṛddhipakṣaṃ prayuñjīta saṃkrame 'pi mṛjeryathā / mārjantyadhararāgaṃ te patanto bāṣpabindavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरूपशेषं तु पुमान् स्त्रिया यत्र च शिष्यते । यथाह वरुणाविन्द्रौ भवौ शर्वौ मृडाविति

sarūpaśeṣaṃ tu pumān striyā yatra ca śiṣyate / yathāha varuṇāvindrau bhavau śarvau mṛḍāviti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा पटयतीत्यादि णिच्प्रातिपदिकात्ततः । णाविष्ठवदितीष्ट्या च तथा क्रशयतीत्यपि

yathā paṭayatītyādi ṇicprātipadikāttataḥ / ṇāviṣṭhavaditīṣṭyā ca tathā kraśayatītyapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयुञ्जीताव्ययीभावम् अदन्तं नाप्यपञ्चमी । तृतीयासप्तमीपक्षे नालुग्विषयमानयेत्

prayuñjītāvyayībhāvam adantaṃ nāpyapañcamī / tṛtīyāsaptamīpakṣe nālugviṣayamānayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिष्ठद्गुप्रभृतौ वाच्यौ नक्तंदिवसगोचरौ । यथा विद्वानधीते ऽसौ तिष्ठद्गु च वहद्गु च

tiṣṭhadguprabhṛtau vācyau naktaṃdivasagocarau / yathā vidvānadhīte 'sau tiṣṭhadgu ca vahadgu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिष्टप्रयोगमात्रेण न्यासकारमतेन वा । तृचा समस्तषष्ठीकं न कथंचिदुदाहरेत्

śiṣṭaprayogamātreṇa nyāsakāramatena vā / tṛcā samastaṣaṣṭhīkaṃ na kathaṃcidudāharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत्रज्ञापकमात्रेण वृत्रहन्ता यथोदितः । अकेन च न कुर्वीत वृत्तिं तद्गमको यथा

sūtrajñāpakamātreṇa vṛtrahantā yathoditaḥ / akena ca na kurvīta vṛttiṃ tadgamako yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चराजीति च यथा प्रयुञ्जीत द्विगुं स्त्रियाम् । नपुंसकं तत्पुरुषं पुरुहूतसभं यथा

pañcarājīti ca yathā prayuñjīta dviguṃ striyām / napuṃsakaṃ tatpuruṣaṃ puruhūtasabhaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेभ्यश्च भृशादिभ्यो वदेल्लुप्तहलं यथा । प्रियोन्मनायते सा ते किं शठाभिमनायसे

sarvebhyaśca bhṛśādibhyo vadelluptahalaṃ yathā / priyonmanāyate sā te kiṃ śaṭhābhimanāyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयैकवचः षष्ठ्याम् आमन्तं च वदेत् क्विपि । तृतीयैकवचः षष्ठ्याम्] ।एद्म्।एद्ब्; तृतीयैव चतुः षष्ठ्या ।एद्ब्क यथोदितं बलभिदा सुरुचां विद्युतामिव

tṛtīyaikavacaḥ ṣaṣṭhyām āmantaṃ ca vadet kvipi / tṛtīyaikavacaḥ ṣaṣṭhyām] /edM/edB; tṛtīyaiva catuḥ ṣaṣṭhyā /edBKa yathoditaṃ balabhidā surucāṃ vidyutāmiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असन्तमपि यद्वाक्यं तत्तथैव प्रयोजयेत् । यथोच्यते ऽम्भसा भासा यशसामम्भसामिति

asantamapi yadvākyaṃ tattathaiva prayojayet / yathocyate 'mbhasā bhāsā yaśasāmambhasāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुंसि स्त्रियां च क्वस्वन्तम् इच्छन्त्यच्छान्दसं किल । उपेयुषामपि दिवं यथा न व्येति चारुता

puṃsi striyāṃ ca kvasvantam icchantyacchāndasaṃ kila / upeyuṣāmapi divaṃ yathā na vyeti cārutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इभकुम्भनिभे बाला दधुषी कञ्चुकं स्तने । निभे] ।एद्म्।एद्ब्ग; निभौ ।एद्ब् कञ्चुकं स्तने] ।एद्म्; कन्तुके स्तनौ ।एद्ब्; कन्तुकौ स्तनौ ।एद्ब्घ रतिखेदपरिश्रान्ता जहार हृदयं नृणाम्

ibhakumbhanibhe bālā dadhuṣī kañcukaṃ stane / nibhe] /edM/edBGa; nibhau /edB kañcukaṃ stane] /edM; kantuke stanau /edB; kantukau stanau /edBGha ratikhedapariśrāntā jahāra hṛdayaṃ nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शबलादिभ्यो ऽतितरां भाति णिज्विहितो यथा । तितरां] ।एद्म्; नितरां ।एद्ब् बलाकाः पश्य सुश्रेणि घनाञ्छबलयन्त्यमूः

śabalādibhyo 'titarāṃ bhāti ṇijvihito yathā / titarāṃ] /edM; nitarāṃ /edB balākāḥ paśya suśreṇi ghanāñchabalayantyamūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिशिरासारकणिका- सदृशः सेतुगन्धवाट् । कणिकासदृशः सेतुगन्धवाट्] ।एद्म्; कणिकां सदृशस्ते तु कङ्गवत् ।एद्ब् त्वां वीजयति सुश्रेणि रतिखेदालसेक्षणाम्

śiśirāsārakaṇikā- sadṛśaḥ setugandhavāṭ / kaṇikāsadṛśaḥ setugandhavāṭ] /edM; kaṇikāṃ sadṛśaste tu kaṅgavat /edB tvāṃ vījayati suśreṇi ratikhedālasekṣaṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वां वीजयति] ।एद्म्; संवीजयति ।एद्ब् एवं णिचः प्रयोगस्तु सर्वत्रालंकृतिः परा । लिङ्गत्रयोपपन्नं च ताच्छील्यविषयं णिनिम्

tvāṃ vījayati] /edM; saṃvījayati /edB evaṃ ṇicaḥ prayogastu sarvatrālaṃkṛtiḥ parā / liṅgatrayopapannaṃ ca tācchīlyaviṣayaṃ ṇinim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य हारी स्तनाभोगो वदनं हारि सुन्दरम् । हारिणी तनुरत्यन्तं कियन्न हरते मनः

tasya hārī stanābhogo vadanaṃ hāri sundaram / hāriṇī tanuratyantaṃ kiyanna harate manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताच्छील्यादिषु चेष्यन्ते सर्व एव तृनादयः । एव तृनादयः] ।एद्म्।एद्ब्; एवात्र नादयः ।एद्ब्ग विशेषेण च तत्रेष्टा युच्कुरज्वरजिष्णुचः

tācchīlyādiṣu ceṣyante sarva eva tṛnādayaḥ / eva tṛnādayaḥ] /edM/edB; evātra nādayaḥ /edBGa viśeṣeṇa ca tatreṣṭā yuckurajvarajiṣṇucaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषेण च] ।एद्म्।एद्ब्ग; विशेषेणैव ।एद्ब् युच्कुर ] ।एद्म्; युत्कुर ।एद्ब् क्तिन्नन्तं च प्रयुञ्जीत संगतिः संहतिर्यथा । शाकारौ जागुरिष्टौ च जागर्या जागरा यथा

viśeṣeṇa ca] /edM/edBGa; viśeṣeṇaiva /edB yuckura ] /edM; yutkura /edB ktinnantaṃ ca prayuñjīta saṃgatiḥ saṃhatiryathā / śākārau jāguriṣṭau ca jāgaryā jāgarā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाकारौ] ।एद्म्; शकारौ ।एद्ब् उपासनेति च युचं नित्यमासेः प्रयोजयेत् । ल्युटं च कर्तृविषयं देवनो रमणो यथा

śākārau] /edM; śakārau /edB upāsaneti ca yucaṃ nityamāseḥ prayojayet / lyuṭaṃ ca kartṛviṣayaṃ devano ramaṇo yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अणन्तादपि ङीबिष्टो लक्ष्मीः पौरन्दरी यथा । अणन्तादपि] ।एद्म्; अण्णान्तादपि ।एद्ब् अञ्महारजनाल्लाक्षा- रोचनाभ्यां तथा च ठक्

aṇantādapi ṅībiṣṭo lakṣmīḥ paurandarī yathā / aṇantādapi] /edM; aṇṇāntādapi /edB añmahārajanāllākṣā- rocanābhyāṃ tathā ca ṭhak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अञ्] ।एद्म्; अण् ।एद्ब् ड्मतुबिष्टं च कुमुदाद् यथेयं भूः कुमुद्वती । ठक् चापि तेन जयतीत्य् आक्षिकः शास्त्रिको यथा

añ] /edM; aṇ /edB ḍmatubiṣṭaṃ ca kumudād yatheyaṃ bhūḥ kumudvatī / ṭhak cāpi tena jayatīty ākṣikaḥ śāstriko yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हितप्रकरणे णं च सर्वशब्दात् प्रयुञ्जते । ततश्छमिष्ट्या च यथा सार्वः सर्वीय इत्यपि

hitaprakaraṇe ṇaṃ ca sarvaśabdāt prayuñjate / tataśchamiṣṭyā ca yathā sārvaḥ sarvīya ityapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश्छमिष्ट्या] ।एद्म्।एद्ब्; ततश्चमिष्ट्या ।एद्ब्क वदेदिमनिजन्तं च पटिमा लघिमा यथा । विशेषेणेयसुन्निष्टो ज्यायानाप कनीयसीम्

tataśchamiṣṭyā] /edM/edB; tataścamiṣṭyā /edBKa vadedimanijantaṃ ca paṭimā laghimā yathā / viśeṣeṇeyasunniṣṭo jyāyānāpa kanīyasīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वयसज्दघ्नचाविष्टौ प्रमाणविषयौ यथा । जानुदघ्नी सरिन्नारी- नितम्बद्वयसं सरः

dvayasajdaghnacāviṣṭau pramāṇaviṣayau yathā / jānudaghnī sarinnārī- nitambadvayasaṃ saraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मतुप्प्रकरणे ज्योत्स्ना- तमिस्राशृङ्गिणादयः । मतुप्प्रकरणे] ।एद्म्; मतुप्प्रकरणो ।एद्ब् इनच्च फलबर्हाभ्यां फलिनो बर्हिणो यथा

matupprakaraṇe jyotsnā- tamisrāśṛṅgiṇādayaḥ / matupprakaraṇe] /edM; matupprakaraṇo /edB inacca phalabarhābhyāṃ phalino barhiṇo yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इनिः प्रयुक्तः प्रायेण तथा ठंश्च मनीषिभिः । तत्रापि मेखालामाला- मायानां सुतरां मतौ

iniḥ prayuktaḥ prāyeṇa tathā ṭhaṃśca manīṣibhiḥ / tatrāpi mekhālāmālā- māyānāṃ sutarāṃ matau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मतौ] ।एद्म्; मता ।एद्ब् अभ्यस्ताज्झेरदादेशे दधतीत्यादयो ऽपि च । रोदिति स्वपितीत्यादि सहेटा सार्वधातुकम्

matau] /edM; matā /edB abhyastājjheradādeśe dadhatītyādayo 'pi ca / roditi svapitītyādi saheṭā sārvadhātukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यस्तेषु प्रयोक्तव्यम् अदन्तं घुभृञोः शतुः । घुभृञोः] ।एद्म्; च विदेः ।एद्ब् असौ दधदलंकारं स्रजं बिभ्रच्च शोभते

abhyasteṣu prayoktavyam adantaṃ ghubhṛñoḥ śatuḥ / ghubhṛñoḥ] /edM; ca videḥ /edB asau dadhadalaṃkāraṃ srajaṃ bibhracca śobhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तवर्गं शकारेण क्वचित् संयोगिनं] ।एद्म्; ।लचुन रं योगिनं ।एद्ब् यथैतच्छ्याममाभाति वनं वनजलोचने

na tavargaṃ śakāreṇa kvacit saṃyoginaṃ] /edM; /lacuna raṃ yoginaṃ /edB yathaitacchyāmamābhāti vanaṃ vanajalocane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैकत्रैकारभूयस्तं गतो यातो हतो यथा । सावर्ण्यवज्झयो हस्य ब्रूयान्नान्यत्र पद्धतेः

naikatraikārabhūyastaṃ gato yāto hato yathā / sāvarṇyavajjhayo hasya brūyānnānyatra paddhateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सावर्ण्यवज्झयो हस्य] ।एद्म्; सावर्ण्यवत्सयोर्भस्य ।एद्ब् ब्रूयान्नान्यत्र] ।एद्म्।एद्ब्; भूयान्नान्यत्र ।एद्ब्क सालातुरीयमतमेतदनुक्रमेण को वक्ष्यतीति विरतो ऽहमतो विचारात् । शब्दार्णवस्य यदि कश्चिदुपैति पारं भीमाम्भसश्च जलधेरिति विस्मयो ऽसौ

sāvarṇyavajjhayo hasya] /edM; sāvarṇyavatsayorbhasya /edB brūyānnānyatra] /edM/edB; bhūyānnānyatra /edBKa sālāturīyamatametadanukrameṇa ko vakṣyatīti virato 'hamato vicārāt / śabdārṇavasya yadi kaścidupaiti pāraṃ bhīmāmbhasaśca jaladheriti vismayo 'sau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यानां सततमपाश्रयो ऽपरासां तासूक्तान्न च विरुणद्धि कांश्चिदर्थान् । तासूक्तान्न] ।एद्म्।एद्ब्; तासूक्तां न ।एद्ब्ग श्रद्धेयं जगति मतं हि पाणिनीयं माध्यस्थ्याद्भवति न कस्यचित्प्रमाणम्

vidyānāṃ satatamapāśrayo 'parāsāṃ tāsūktānna ca viruṇaddhi kāṃścidarthān / tāsūktānna] /edM/edB; tāsūktāṃ na /edBGa śraddheyaṃ jagati mataṃ hi pāṇinīyaṃ mādhyasthyādbhavati na kasyacitpramāṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवलोक्य मतानि सत्कवीनाम् अवगम्य स्वधिया च काव्यलक्ष्म । सुजनावमयाय भामहेन ग्रथितं रक्रिलगोमिसूनुनेदम्

avalokya matāni satkavīnām avagamya svadhiyā ca kāvyalakṣma / sujanāvamayāya bhāmahena grathitaṃ rakrilagomisūnunedam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्रिल ] ।एद्म्।एद्ब्; वकिल ।एद्ब्क।उन्मेत्रिचल्; रक्त्रिल ।एद्ब्घ ।चोलो इति श्रीभामहालङ्कारे षष्ठः परिच्छेदः थुस् ।एद्ब्; ।एद्म्। प्लचेस् इत्स् चोलोफोन् अफ़्तेर् वेर्से ६६। षष्ट्या शरीरं निर्णीतं शतषष्ट्या त्वलङ्कृतिः । पञ्चाशता दोषदृष्टिः सप्तत्या न्यायनिर्णयः

rakrila ] /edM/edB; vakila /edBKa/unmetrical; raktrila /edBGha /Colo iti śrībhāmahālaṅkāre ṣaṣṭhaḥ paricchedaḥ Thus /edB; /edM/ places its colophon after verse 66. ṣaṣṭyā śarīraṃ nirṇītaṃ śataṣaṣṭyā tvalaṅkṛtiḥ / pañcāśatā doṣadṛṣṭiḥ saptatyā nyāyanirṇayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्ट्या शब्दस्य शुद्धिः स्याद् इत्येवं वस्तुपञ्चकम् । स्यादित्येवं] ।एद्म्।एद्ब्; स्यादित्येव ।एद्ब्ग उक्तं षड्भिः परिच्छेदैर् भामहेन क्रमेण वः

ṣaṣṭyā śabdasya śuddhiḥ syād ityevaṃ vastupañcakam / syādityevaṃ] /edM/edB; syādityeva /edBGa uktaṃ ṣaḍbhiḥ paricchedair bhāmahena krameṇa vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.