Bharavi: Kiratarjuniya 1

श्रियः कुरूणाम् अधिपस्य पालनीं प्रजासु वृत्तिं यम् अयुङ्क्त वेदितुम् । स वर्णिलिङ्गी विदितः समाययौ युधिष्ठिरं द्वैतवने वनेचरः

śriyaḥ kurūṇām adhipasya pālanīṃ prajāsu vṛttiṃ yam ayuṅkta veditum / sa varṇiliṅgī viditaḥ samāyayau yudhiṣṭhiraṃ dvaitavane vanecaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतप्रणामस्य महीं महीभुजे जितां सपत्नेन निवेदयिष्यतः । न विव्यथे तस्य मनो न हि प्रियं प्रवक्तुम् इच्छन्ति मृषा हितैषिणः

kṛtapraṇāmasya mahīṃ mahībhuje jitāṃ sapatnena nivedayiṣyataḥ / na vivyathe tasya mano na hi priyaṃ pravaktum icchanti mṛṣā hitaiṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विषां विघाताय विधातुम् इच्छतो रहस्य् अनुज्ञाम् अधिगम्य भूभृतः । स सौष्ठवौदार्यविशेषशालिनीं विनिश्चितार्थाम् इति वाचम् आदधे

dviṣāṃ vighātāya vidhātum icchato rahasy anujñām adhigamya bhūbhṛtaḥ / sa sauṣṭhavaudāryaviśeṣaśālinīṃ viniścitārthām iti vācam ādadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियासु युक्तैर् नृप चारचक्षुषो न वञ्चनीयाः प्रभवो ऽनुजीविभिः । अतो ऽर्हसि क्षन्तुम् असाधु साधु वा हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः

kriyāsu yuktair nṛpa cāracakṣuṣo na vañcanīyāḥ prabhavo 'nujīvibhiḥ / ato 'rhasi kṣantum asādhu sādhu vā hitaṃ manohāri ca durlabhaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स किंसखा साधु न शास्ति यो ऽधिपं हितान् न यः संशृणुते स किंप्रभुः । सदानुकूलेषु हि कुर्वते रतिं नृपेष्व् अमात्येषु च सर्वसम्पदः

sa kiṃsakhā sādhu na śāsti yo 'dhipaṃ hitān na yaḥ saṃśṛṇute sa kiṃprabhuḥ / sadānukūleṣu hi kurvate ratiṃ nṛpeṣv amātyeṣu ca sarvasampadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निसर्गदुर्बोधम् अबोधविक्लवाः क्व भूपतीनां चरितं क्व जन्तवः । तवानुभावो ऽयम् अबोधि यन् मया निगूढतत्त्वं नयवर्त्म विद्विषाम्

nisargadurbodham abodhaviklavāḥ kva bhūpatīnāṃ caritaṃ kva jantavaḥ / tavānubhāvo 'yam abodhi yan mayā nigūḍhatattvaṃ nayavartma vidviṣām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशङ्कमानो भवतः पराभवं नृपासनस्थो ऽपि वनाधिवासिनः । दुरोदरच्छद्मजितां समीहते नयेन जेतुं जगतीं सुयोधनः

viśaṅkamāno bhavataḥ parābhavaṃ nṛpāsanastho 'pi vanādhivāsinaḥ / durodaracchadmajitāṃ samīhate nayena jetuṃ jagatīṃ suyodhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि जिह्मः स भवज्जिगीषया तनोति शुभ्रं गुणसम्पदा यशः । समुन्नयन् भूतिम् अनार्यसंगमाद् वरं विरोधो ऽपि समं महात्मभिः

tathāpi jihmaḥ sa bhavajjigīṣayā tanoti śubhraṃ guṇasampadā yaśaḥ / samunnayan bhūtim anāryasaṃgamād varaṃ virodho 'pi samaṃ mahātmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतारिषड्वर्गजयेन मानवीम् अगम्यरूपां पदवीं प्रपित्सुना । विभज्य नक्तंदिनम् अस्ततन्द्रिणा वितन्यते तेन नयेन पौरुषम्

kṛtāriṣaḍvargajayena mānavīm agamyarūpāṃ padavīṃ prapitsunā / vibhajya naktaṃdinam astatandriṇā vitanyate tena nayena pauruṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सखीन् इव प्रीतियुजो ऽनुजीविनः समानमानान् सुहृदश् च बन्धुभिः । स सन्ततं दर्शयते गतस्मयः कृताधिपत्याम् इव साधु बन्धुताम्

sakhīn iva prītiyujo 'nujīvinaḥ samānamānān suhṛdaś ca bandhubhiḥ / sa santataṃ darśayate gatasmayaḥ kṛtādhipatyām iva sādhu bandhutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असक्तम् आराधयतो यथायथं विभज्य भक्त्या समपक्षपातया । गुणानुरागाद् इव सख्यम् ईयिवान् न बाधते ऽस्य त्रिगणः परस्परम्

asaktam ārādhayato yathāyathaṃ vibhajya bhaktyā samapakṣapātayā / guṇānurāgād iva sakhyam īyivān na bādhate 'sya trigaṇaḥ parasparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरत्ययं साम न दानवर्जितं न भूरि दानं विरहय्य सत्क्रियाम् । प्रवर्तते तस्य विशेषशालिनी गुणानुरोधेन विना न सत्क्रिया

niratyayaṃ sāma na dānavarjitaṃ na bhūri dānaṃ virahayya satkriyām / pravartate tasya viśeṣaśālinī guṇānurodhena vinā na satkriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसूनि वाञ्छन् न वशी न मन्युना स्वधर्म इत्य् एव निवृत्तकारणः । गुरूपदिष्टेन रिपौ सुते ऽपि वा निहन्ति दण्डेन स धर्मविप्लवम्

vasūni vāñchan na vaśī na manyunā svadharma ity eva nivṛttakāraṇaḥ / gurūpadiṣṭena ripau sute 'pi vā nihanti daṇḍena sa dharmaviplavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधाय रक्षान् परितः परेतरान् अशङ्किताकारम् उपैति शङ्कितः । क्रियापवर्गेष्व् अनुजीविसात्कृताः कृतज्ञताम् अस्य वदन्ति सम्पदः

vidhāya rakṣān paritaḥ paretarān aśaṅkitākāram upaiti śaṅkitaḥ / kriyāpavargeṣv anujīvisātkṛtāḥ kṛtajñatām asya vadanti sampadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनारतं तेन पदेषु लम्भिता विभज्य सम्यग् विनियोगसत्क्रियाम् । फलन्त्य् उपायाः परिबृंहितायतीर् उपेत्य संघर्षम् इवार्थसम्पदः

anārataṃ tena padeṣu lambhitā vibhajya samyag viniyogasatkriyām / phalanty upāyāḥ paribṛṃhitāyatīr upetya saṃgharṣam ivārthasampadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेकराजन्यरथाश्वसंकुलं तदीयम् आस्थाननिकेतनाजिरम् । नयत्य् अयुग्मच्छदगन्धिर् आर्द्रतां भृशं नृपोपायनदन्तिनां मदः

anekarājanyarathāśvasaṃkulaṃ tadīyam āsthānaniketanājiram / nayaty ayugmacchadagandhir ārdratāṃ bhṛśaṃ nṛpopāyanadantināṃ madaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखेन लभ्या दधतः कृषीवलैर् अकृष्टपच्या इव सस्यसम्पदः । वितन्वति क्षेमम् अदेवमातृकाश् चिराय तस्मिन् कुरवश् चकासति

sukhena labhyā dadhataḥ kṛṣīvalair akṛṣṭapacyā iva sasyasampadaḥ / vitanvati kṣemam adevamātṛkāś cirāya tasmin kuravaś cakāsati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महौजसो मानधना धनार्चिता धनुर्भृतः संयति लब्धकीर्तयः । न संहतास् तस्य न भेदवृत्तयः प्रियाणि वाञ्छन्त्य् असुभिः समीहितुम्

mahaujaso mānadhanā dhanārcitā dhanurbhṛtaḥ saṃyati labdhakīrtayaḥ / na saṃhatās tasya na bhedavṛttayaḥ priyāṇi vāñchanty asubhiḥ samīhitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदारकीर्तेर् उदयं दयावतः प्रशान्तबाधं दिशतो ऽभिरक्षया । स्वयं प्रदुग्धे ऽस्य गुणैर् उपस्नुता वसूपमानस्य वसूनि मेदिनी

udārakīrter udayaṃ dayāvataḥ praśāntabādhaṃ diśato 'bhirakṣayā / svayaṃ pradugdhe 'sya guṇair upasnutā vasūpamānasya vasūni medinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महीभुजां सच्चरितैश् चरैः क्रियाः स वेद निःशेसम् अशेषितक्रियः । महोदयैस् तस्य हितानुबन्धिभिः प्रतीयते धातुर् इवेहितं फलैः

mahībhujāṃ saccaritaiś caraiḥ kriyāḥ sa veda niḥśesam aśeṣitakriyaḥ / mahodayais tasya hitānubandhibhiḥ pratīyate dhātur ivehitaṃ phalaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तेन सज्यं क्वचिद् उद्यतं धनुर् न वा कृतं कोपविजिह्मम् आननम् । गुणानुरागेण शिरोभिर् उह्यते नराधिपैर् माल्यम् इवास्य शासनम्

na tena sajyaṃ kvacid udyataṃ dhanur na vā kṛtaṃ kopavijihmam ānanam / guṇānurāgeṇa śirobhir uhyate narādhipair mālyam ivāsya śāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यौवराज्ये नवयौवनोद्धतं निधाय दुःशासनम् इद्धशासनः । मखेष्व् अखिन्नो ऽनुमतः पुरोधसा धिनोति हव्येन हिरण्यरेतसम्

sa yauvarājye navayauvanoddhataṃ nidhāya duḥśāsanam iddhaśāsanaḥ / makheṣv akhinno 'numataḥ purodhasā dhinoti havyena hiraṇyaretasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रलीनभूपालम् अपि स्थिरायति प्रशासद् आवारिधि मण्डलं भुवः । स चिन्तयत्य् एव भियस् त्वद् एष्यतीर् अहो दुरन्ता बलवद्विरोधिता

pralīnabhūpālam api sthirāyati praśāsad āvāridhi maṇḍalaṃ bhuvaḥ / sa cintayaty eva bhiyas tvad eṣyatīr aho durantā balavadvirodhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथाप्रसङ्गेन जनैर् उदाहृताद् अनुस्मृताखण्डलसूनुविक्रमः । तवाभिधानाद् व्यथते नताननः स दुःसहान् मन्त्रपदाद् इवोरगः

kathāprasaṅgena janair udāhṛtād anusmṛtākhaṇḍalasūnuvikramaḥ / tavābhidhānād vyathate natānanaḥ sa duḥsahān mantrapadād ivoragaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् आशु कर्तुं त्वयि जिह्मम् उद्यते विधीयतां तत्र विधेयम् उत्तरम् । परप्रणीतानि वचांसि चिन्वतां प्रवृत्तिसाराः खलु मादृशां धियः

tad āśu kartuṃ tvayi jihmam udyate vidhīyatāṃ tatra vidheyam uttaram / parapraṇītāni vacāṃsi cinvatāṃ pravṛttisārāḥ khalu mādṛśāṃ dhiyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतीरयित्वा गिरम् आत्तसत्क्रिये गते ऽथ पत्यौ वनसंनिवासिनाम् । प्रविश्य कृष्णा सदनं महीभुजा तद् आचचक्षे ऽनुजसन्निधौ वचः

itīrayitvā giram āttasatkriye gate 'tha patyau vanasaṃnivāsinām / praviśya kṛṣṇā sadanaṃ mahībhujā tad ācacakṣe 'nujasannidhau vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशम्य सिद्धिं द्विषताम् अपाकृतीस् ततस् ततस्त्या विनियन्तुम् अक्षमा । नृपस्य मन्युव्यवसायदीपिनीर् उदाजहार द्रुपदात्मजा गिरः

niśamya siddhiṃ dviṣatām apākṛtīs tatas tatastyā viniyantum akṣamā / nṛpasya manyuvyavasāyadīpinīr udājahāra drupadātmajā giraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवादृशेषु प्रमदाजनोदितं भवत्य् अधिक्षेप इवानुशासनम् । तथापि वक्तुं व्यवसाययन्ति मां निरस्तनारीसमया दुराधयः

bhavādṛśeṣu pramadājanoditaṃ bhavaty adhikṣepa ivānuśāsanam / tathāpi vaktuṃ vyavasāyayanti māṃ nirastanārīsamayā durādhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अखण्डम् आखण्डलतुल्यधामभिश् चिरं धृता भूपतिभिः स्ववंशजैः । त्वया स्वहस्तेन मही मदच्युता मतङ्गजेन स्रग् इवापवर्जिता

akhaṇḍam ākhaṇḍalatulyadhāmabhiś ciraṃ dhṛtā bhūpatibhiḥ svavaṃśajaiḥ / tvayā svahastena mahī madacyutā mataṅgajena srag ivāpavarjitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रजन्ति ते मूढधियः पराभवं भवन्ति मायाविषु ये न मायिनः । प्रविश्य हि घ्नन्ति शठास् तथाविधान् असंवृताङ्गान् निशिता इवेषवः

vrajanti te mūḍhadhiyaḥ parābhavaṃ bhavanti māyāviṣu ye na māyinaḥ / praviśya hi ghnanti śaṭhās tathāvidhān asaṃvṛtāṅgān niśitā iveṣavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणानुरक्ताम् अनुरक्तसाधनः कुलाभिमानी कुलजां नराधिपः । परैस् त्वदन्यः क इवापहारयेन् मनोरमाम् आत्मवधूम् इव श्रियम्

guṇānuraktām anuraktasādhanaḥ kulābhimānī kulajāṃ narādhipaḥ / parais tvadanyaḥ ka ivāpahārayen manoramām ātmavadhūm iva śriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवन्तम् एतर्हि मनस्विगर्हिते विवर्तमानं नरदेव वर्त्मनि । कथं न मन्युर् ज्वलयत्य् उदीरितः शमीतरुं शुष्कम् इवाग्निर् उच्छिखः

bhavantam etarhi manasvigarhite vivartamānaṃ naradeva vartmani / kathaṃ na manyur jvalayaty udīritaḥ śamītaruṃ śuṣkam ivāgnir ucchikhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवन्ध्यकोपस्य निहन्तुर् आपदां भवन्ति वश्याः स्वयम् एव देहिनः । अमर्षशून्येन जनस्य जन्तुना न जातहार्देन न विद्विषादरः

avandhyakopasya nihantur āpadāṃ bhavanti vaśyāḥ svayam eva dehinaḥ / amarṣaśūnyena janasya jantunā na jātahārdena na vidviṣādaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिभ्रमंल् लोहितचन्दनोचितः पदातिर् अन्तर्गिरि रेणुरूषितः । महारथः सत्यधनस्य मानसं दुनोति ते कच्चिद् अयं वृकोदरः

paribhramaṃl lohitacandanocitaḥ padātir antargiri reṇurūṣitaḥ / mahārathaḥ satyadhanasya mānasaṃ dunoti te kaccid ayaṃ vṛkodaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विजित्य यः प्राज्यम् अयच्छद् उत्तरान् कुरून् अकुप्यं वसु वासवोपमः । स वल्कवासांसि तवाधुनाहरन् करोति मन्युं न कथं धनंजयः

vijitya yaḥ prājyam ayacchad uttarān kurūn akupyaṃ vasu vāsavopamaḥ / sa valkavāsāṃsi tavādhunāharan karoti manyuṃ na kathaṃ dhanaṃjayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वनान्तशय्याकठिनीकृताकृती कचाचितौ विष्वग् इवागजौ गजौ । कथं त्वम् एतौ धृतिसंयमौ यमौ विलोकयन्न् उत्सहसे न बाधितुम्

vanāntaśayyākaṭhinīkṛtākṛtī kacācitau viṣvag ivāgajau gajau / kathaṃ tvam etau dhṛtisaṃyamau yamau vilokayann utsahase na bādhitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमाम् अहं वेद न तावकीं धियं विचित्ररूपाः खलु चित्तवृत्तयः । विचिन्तयन्त्या भवदापदं परां रुजन्ति चेतः प्रसभं ममाधयः

imām ahaṃ veda na tāvakīṃ dhiyaṃ vicitrarūpāḥ khalu cittavṛttayaḥ / vicintayantyā bhavadāpadaṃ parāṃ rujanti cetaḥ prasabhaṃ mamādhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुराधिरूढः शयनं महाधनं विबोध्यसे यः स्तुतिगीतिमङ्गलैः । अदभ्रदर्भाम् अधिशय्य स स्थलीं जहासि निद्राम् अशिवैः शिवारुतैः

purādhirūḍhaḥ śayanaṃ mahādhanaṃ vibodhyase yaḥ stutigītimaṅgalaiḥ / adabhradarbhām adhiśayya sa sthalīṃ jahāsi nidrām aśivaiḥ śivārutaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरोपनीतं नृप रामणीयकं द्विजातिशेषेण यद् एतद् अन्धसा । तद् अद्य ते वन्यफलाशिनः परं परैति कार्श्यं यशसा समं वपुः

puropanītaṃ nṛpa rāmaṇīyakaṃ dvijātiśeṣeṇa yad etad andhasā / tad adya te vanyaphalāśinaḥ paraṃ paraiti kārśyaṃ yaśasā samaṃ vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनारतं यौ मणिपीठशायिनाव् अरञ्जयद् राजशिरःस्रजां रजः । निषीदतस् तौ चरणौ वनेषु ते मृगद्विजालूनशिखेषु बर्हिषाम्

anārataṃ yau maṇipīṭhaśāyināv arañjayad rājaśiraḥsrajāṃ rajaḥ / niṣīdatas tau caraṇau vaneṣu te mṛgadvijālūnaśikheṣu barhiṣām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विषन्निमित्ता यद् इयं दशा ततः समूलम् उन्मूलयतीव मे मनः । परैर् अपर्यासितवीर्यसम्पदां पराभवो ऽप्य् उत्सव एव मानिनाम्

dviṣannimittā yad iyaṃ daśā tataḥ samūlam unmūlayatīva me manaḥ / parair aparyāsitavīryasampadāṃ parābhavo 'py utsava eva māninām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहाय शान्तिं नृप धाम तत् पुनः प्रसीद संधेहि वधाय विद्विषाम् । व्रजन्ति शत्रून् अवधूय निःस्पृहाः शमेन सिद्धिं मुनयो न भूभृतः

vihāya śāntiṃ nṛpa dhāma tat punaḥ prasīda saṃdhehi vadhāya vidviṣām / vrajanti śatrūn avadhūya niḥspṛhāḥ śamena siddhiṃ munayo na bhūbhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरःसरा धामवतां यशोधनाः सुदुःसहं प्राप्य निकारम् ईदृशम् । भवादृशाश् चेद् अधिकुर्वते परान् निराश्रया हन्त हता मनस्विता

puraḥsarā dhāmavatāṃ yaśodhanāḥ suduḥsahaṃ prāpya nikāram īdṛśam / bhavādṛśāś ced adhikurvate parān nirāśrayā hanta hatā manasvitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ क्षमाम् एव निरस्तसाधनश् चिराय पर्येषि सुखस्य साधनम् । विहाय लक्ष्मीपतिलक्ष्म कार्मुकं जटाधरः सञ् जुहुधीह पावकम्

atha kṣamām eva nirastasādhanaś cirāya paryeṣi sukhasya sādhanam / vihāya lakṣmīpatilakṣma kārmukaṃ jaṭādharaḥ sañ juhudhīha pāvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न समयपरिरक्षणं क्षमं ते निकृतिपरेषु परेषु भूरिधाम्नः । अरिषु हि विजयार्थिनः क्षितीशा विदधति सोपधि संधिदूषणानि

na samayaparirakṣaṇaṃ kṣamaṃ te nikṛtipareṣu pareṣu bhūridhāmnaḥ / ariṣu hi vijayārthinaḥ kṣitīśā vidadhati sopadhi saṃdhidūṣaṇāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधिसमयनियोगाद् दीप्तिसंहारजिह्मं शिथिलबलम् अगाधे मग्नम् आपत्पयोधौ । रिपुतिमिरम् उदस्योदीयमानं दिनादौ दिनकृतम् इव लक्ष्मीस् त्वां समभ्येतु भूयः

vidhisamayaniyogād dīptisaṃhārajihmaṃ śithilabalam agādhe magnam āpatpayodhau / riputimiram udasyodīyamānaṃ dinādau dinakṛtam iva lakṣmīs tvāṃ samabhyetu bhūyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.