Bharavi: Kiratarjuniya 12

अथ वासवस्य वचनेन रुचिरवदनस् त्रिलोचनम् । क्लान्तिरहितम् अभिराधयितुं विधिवत् तपांसि विदधे धनंजयः

atha vāsavasya vacanena ruciravadanas trilocanam / klāntirahitam abhirādhayituṃ vidhivat tapāṃsi vidadhe dhanaṃjayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिरश्मिमालि विमलस्य धृतजयधृतेर् अनाशुषः । तस्य भुवि बहुतिथास् तिथयः प्रतिजग्मुर् एकचरणं निषीदतः

abhiraśmimāli vimalasya dhṛtajayadhṛter anāśuṣaḥ / tasya bhuvi bahutithās tithayaḥ pratijagmur ekacaraṇaṃ niṣīdataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वपुरिन्द्रियोपतपनेषु सततम् असुखेषु पाण्डवः । व्याप नगपतिर् इव स्थिरतां महतां हि धैर्यम् अविभाव्यवैभवम्

vapurindriyopatapaneṣu satatam asukheṣu pāṇḍavaḥ / vyāpa nagapatir iva sthiratāṃ mahatāṃ hi dhairyam avibhāvyavaibhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पपात संनिहितपक्ति- सुरभिषु फलेषु मानसम् । तस्य शुचिनि शिशिरे च पयस्य् अमृतायते हि सुतपः सुकर्मणाम्

na papāta saṃnihitapakti- surabhiṣu phaleṣu mānasam / tasya śucini śiśire ca payasy amṛtāyate hi sutapaḥ sukarmaṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न विसिस्मिये न विषसाद मुहुर् अलसतां नु चाददे । सत्त्वम् उरुधृति रजस्तमसी न हतः स्म तस्य हतशक्तिपेलवे

na visismiye na viṣasāda muhur alasatāṃ nu cādade / sattvam urudhṛti rajastamasī na hataḥ sma tasya hataśaktipelave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपसा कृशं वपुर् उवाह स विजितजगत्त्रयोदयम् । त्रासजननम् अपि तत्त्वविदां किम् इवास्ति यन् न सुकरं मनस्विभिः

tapasā kṛśaṃ vapur uvāha sa vijitajagattrayodayam / trāsajananam api tattvavidāṃ kim ivāsti yan na sukaraṃ manasvibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वलतो ऽनलाद् अनुनिशीथम् अधिकरुचिर् अम्भसां निधेः । धैर्यगुणम् अवजयन् विजयी ददृशे समुन्नततरः स शैलतः

jvalato 'nalād anuniśītham adhikarucir ambhasāṃ nidheḥ / dhairyaguṇam avajayan vijayī dadṛśe samunnatataraḥ sa śailataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जपतः सदा जपम् उपांशु वदनम् अभितो विसारिभिः । तस्य दशनकिरणैः शुशुभे परिवेषभीषणम् इवार्कमण्डलम्

japataḥ sadā japam upāṃśu vadanam abhito visāribhiḥ / tasya daśanakiraṇaiḥ śuśubhe pariveṣabhīṣaṇam ivārkamaṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कवचं स बिभ्रद् उपवीत- पदनिहितसज्यकार्मुकः । शैलपतिर् इव महेन्द्रधनुः- परिवीतभीमगहनो विदिद्युते

kavacaṃ sa bibhrad upavīta- padanihitasajyakārmukaḥ / śailapatir iva mahendradhanuḥ- parivītabhīmagahano vididyute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविवेश गाम् इव कृशस्य नियमसवनाय गच्छतः । तस्य पदविनमितो हिमवान् गुरुतां नयन्ति हि गुणा न संहतिः

praviveśa gām iva kṛśasya niyamasavanāya gacchataḥ / tasya padavinamito himavān gurutāṃ nayanti hi guṇā na saṃhatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिकीर्णम् उद्यतभुजस्य भुवनविवरे दुरासदम् । ज्योतिर् उपरि शिरसो विततं जगृहे निजान् मुनिदिवौकसां पथः

parikīrṇam udyatabhujasya bhuvanavivare durāsadam / jyotir upari śiraso vitataṃ jagṛhe nijān munidivaukasāṃ pathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रजनीषु राजतनयस्य बहुलसमये ऽपि धामभिः । भिन्नतिमिरनिकरं न जहे शशिरश्मिसंगमयुजा नभः श्रिया

rajanīṣu rājatanayasya bahulasamaye 'pi dhāmabhiḥ / bhinnatimiranikaraṃ na jahe śaśiraśmisaṃgamayujā nabhaḥ śriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महता मयूखनिचयेन शमितरुचि जिष्णुजन्मना । ह्रीतम् इव नभसि वीतमले न विराजते स्म वपुर् अंशुमालिनः

mahatā mayūkhanicayena śamitaruci jiṣṇujanmanā / hrītam iva nabhasi vītamale na virājate sma vapur aṃśumālinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् उदीरितारुणजटांशुम् अधिगुणशरासनं जनाः । रुद्रम् अनुदितललाटदृशं ददृशुर् मिमन्थिषुम् इवासुरीः पुरीः

tam udīritāruṇajaṭāṃśum adhiguṇaśarāsanaṃ janāḥ / rudram anuditalalāṭadṛśaṃ dadṛśur mimanthiṣum ivāsurīḥ purīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मरुतां पतिः स्विद् अहिमांशुर् उत पृथुशिखः शिखी तपः । तप्तुम् असुकरम् उपक्रमते न जनो ऽयम् इत्य् अवयये स तापसैः

marutāṃ patiḥ svid ahimāṃśur uta pṛthuśikhaḥ śikhī tapaḥ / taptum asukaram upakramate na jano 'yam ity avayaye sa tāpasaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ददाह भूरुहवनानि हरितनयधाम दूरगम् । न स्म नयति परिशोषम् अपः सुसहं बभूव न च सिद्धतापसैः

na dadāha bhūruhavanāni haritanayadhāma dūragam / na sma nayati pariśoṣam apaḥ susahaṃ babhūva na ca siddhatāpasaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनयं गुणा इव विवेकम् अपनयभिदं नया इव । न्यायम् अवधय इवाशरणाः शरणं ययुः शिवम् अथो महर्षयः

vinayaṃ guṇā iva vivekam apanayabhidaṃ nayā iva / nyāyam avadhaya ivāśaraṇāḥ śaraṇaṃ yayuḥ śivam atho maharṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिवीतम् अंशुभिर् उदस्त- दिनकरमयूखमण्डलैः । शम्भुम् उपहतदृशः सहसा न च ते निचायितुम् अभिप्रसेहिरे

parivītam aṃśubhir udasta- dinakaramayūkhamaṇḍalaiḥ / śambhum upahatadṛśaḥ sahasā na ca te nicāyitum abhiprasehire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ भूतभव्यभवदीशम् अभिमुखयितुं कृतस्तवाः । तत्र महसि ददृशुः पुरुषं कमनीयविग्रहम् अयुग्मलोचनम्

atha bhūtabhavyabhavadīśam abhimukhayituṃ kṛtastavāḥ / tatra mahasi dadṛśuḥ puruṣaṃ kamanīyavigraham ayugmalocanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ककुदे वृषस्य कृतबाहुम् अकृशपरिणाहशालिनि । स्पर्शसुखम् अनुभवन्तम् उमा- कुचयुग्ममण्डल इवार्द्रचन्दने

kakude vṛṣasya kṛtabāhum akṛśapariṇāhaśālini / sparśasukham anubhavantam umā- kucayugmamaṇḍala ivārdracandane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थितम् उन्नते तुहिनशैल- शिरसि भुवनातिवर्तिना । साद्रिजलधिजलवाहपथं सदिगश्नुवानम् इव विश्वम् ओजसा

sthitam unnate tuhinaśaila- śirasi bhuvanātivartinā / sādrijaladhijalavāhapathaṃ sadigaśnuvānam iva viśvam ojasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुजानुमध्यमवसक्त- विततवपुषा महाहिना । लोकम् अखिलम् इव भूमिभृता रवितेजसाम् अवधिनाधिवेष्टितम्

anujānumadhyamavasakta- vitatavapuṣā mahāhinā / lokam akhilam iva bhūmibhṛtā ravitejasām avadhinādhiveṣṭitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिणाहिना तुहिनराशि- विशदम् उपवीतसूत्रताम् । नीतम् उरगम् अनुरञ्जयता शितिना गलेन विलसन्मरीचिना

pariṇāhinā tuhinarāśi- viśadam upavītasūtratām / nītam uragam anurañjayatā śitinā galena vilasanmarīcinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्लुतमालतीसितकपाल- कमुदम् उपरुद्धमूर्धजम् । शेषम् इव सुरसरित्पयसां शिरसा विसारि शशिधाम बिभ्रतम्

plutamālatīsitakapāla- kamudam uparuddhamūrdhajam / śeṣam iva surasaritpayasāṃ śirasā visāri śaśidhāma bibhratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुनयस् ततो ऽभिमुखम् एत्य नयनविनिमेषनोदिताः । पाण्डुतनयतपसा जनितं जगताम् अशर्म भृशम् आचचक्षिरे

munayas tato 'bhimukham etya nayanavinimeṣanoditāḥ / pāṇḍutanayatapasā janitaṃ jagatām aśarma bhṛśam ācacakṣire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरसैव को ऽपि भुवनैक- पुरुष पुरुषस् तपस्यति । ज्योतिरमलवपुषो ऽपि रवेर् अभिभूय वृत्र इव भीमविग्रहः

tarasaiva ko 'pi bhuvanaika- puruṣa puruṣas tapasyati / jyotiramalavapuṣo 'pi raver abhibhūya vṛtra iva bhīmavigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स धनुर्महेषुधि निभर्ति कवचम् असितम् उत्तमं जटाः । वल्कम् अजिनम् इति चित्रम् इदं मुनिताविरोधि न च नास्य राजते

sa dhanurmaheṣudhi nibharti kavacam asitam uttamaṃ jaṭāḥ / valkam ajinam iti citram idaṃ munitāvirodhi na ca nāsya rājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चलने ऽवनिश् चलति तस्य करणनियमे सदिङ्मुखम् । स्तम्भम् अनुभवति शान्तमरुद्- ग्रहतारकागणयुतं नभस्तलम्

calane 'vaniś calati tasya karaṇaniyame sadiṅmukham / stambham anubhavati śāntamarud- grahatārakāgaṇayutaṃ nabhastalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तदोजसा विजितसारम् अमरदितिजोपसंहितम् । विश्वम् इदम् अपिदधाति पुरा किम् इवास्ति यन् न तपसाम् अदुष्करम्

sa tadojasā vijitasāram amaraditijopasaṃhitam / viśvam idam apidadhāti purā kim ivāsti yan na tapasām aduṣkaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विजिगीषते यदि जगन्ति युगपद् अथ संजिहीर्षति । प्राप्तुम् अभवम् अभिवाञ्छति वा वयम् अस्य नो विषहितुं क्षमा रुचः

vijigīṣate yadi jaganti yugapad atha saṃjihīrṣati / prāptum abhavam abhivāñchati vā vayam asya no viṣahituṃ kṣamā rucaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किम् उपेक्षसे कथय नाथ न तव विदितं न किंचन । त्रातुम् अलम् अभयदार्हसि नस् त्वयि मा स्म शासति भवत्पराभवः

kim upekṣase kathaya nātha na tava viditaṃ na kiṃcana / trātum alam abhayadārhasi nas tvayi mā sma śāsati bhavatparābhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति गां विधाय विरतेषु मुनिषु वचनं समाददे । भिन्नजलधिजलनादगुरु ध्वनयन् दिशां विवरम् अन्धकान्तकः

iti gāṃ vidhāya virateṣu muniṣu vacanaṃ samādade / bhinnajaladhijalanādaguru dhvanayan diśāṃ vivaram andhakāntakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बदरीतपोवननिवास- निरतम् अवगात मान्यथा । धातुर् उदयनिधने जगतां नरम् अंशम् आदिपुरुषस्य गां गतम्

badarītapovananivāsa- niratam avagāta mānyathā / dhātur udayanidhane jagatāṃ naram aṃśam ādipuruṣasya gāṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विषतः परासिसिषुर् एष सकलभुवनाभितापिनः । क्रान्तकुलिशकरवीर्यबलान् मदुपासनं विहितवान् महत् तपः

dviṣataḥ parāsisiṣur eṣa sakalabhuvanābhitāpinaḥ / krāntakuliśakaravīryabalān madupāsanaṃ vihitavān mahat tapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयम् अच्युतश् च वचनेन सरसिरुहजन्मनः प्रजाः । पातुम् असुरनिधनेन विभू भुवम् अभ्युपेत्य मनुजेषु तिष्ठतः

ayam acyutaś ca vacanena sarasiruhajanmanaḥ prajāḥ / pātum asuranidhanena vibhū bhuvam abhyupetya manujeṣu tiṣṭhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरकृत्यम् एतद् अवगम्य निपुणम् इति मूकदानवः । हन्तुम् अभिपतति पाण्डुसुतं त्वरया तद् अत्र सह गम्यतां मया

surakṛtyam etad avagamya nipuṇam iti mūkadānavaḥ / hantum abhipatati pāṇḍusutaṃ tvarayā tad atra saha gamyatāṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवरे ऽपि नैनम् अनिगूढम् अभिभवितुम् एष पारयन् । पापनिरतिर् अविशङ्कितया विजयं व्यवस्यति वराहमायया

vivare 'pi nainam anigūḍham abhibhavitum eṣa pārayan / pāpaniratir aviśaṅkitayā vijayaṃ vyavasyati varāhamāyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निहते विडम्बितकिरात- नृपतिवपुषा रिपौ मया । मुक्तनिशितविशिखः प्रसभं मृगयाविवादम् अयम् आचरिष्यति

nihate viḍambitakirāta- nṛpativapuṣā ripau mayā / muktaniśitaviśikhaḥ prasabhaṃ mṛgayāvivādam ayam ācariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपसा निपीडितकृशस्य विरहितसहायसम्पदः । सत्त्वविहितम् अतुलं भुजयोर् बलम् अस्य पश्यत मृधे ऽधिकुप्यतः

tapasā nipīḍitakṛśasya virahitasahāyasampadaḥ / sattvavihitam atulaṃ bhujayor balam asya paśyata mṛdhe 'dhikupyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तान् उदारम् अनुनीय विषमहरिचन्दनालिना । घर्मजनितपुलकेन लसद्- गजमौक्तिकावलिगुणेन वक्षसा

iti tān udāram anunīya viṣamaharicandanālinā / gharmajanitapulakena lasad- gajamauktikāvaliguṇena vakṣasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वदनेन पुष्पितलतान्त- नियमितविलम्बितमौलिना । बिभ्रद् अरुणनयनेन रुचं शिखिपिच्छलाञ्छितकपोलभित्तिना

vadanena puṣpitalatānta- niyamitavilambitamaulinā / bibhrad aruṇanayanena rucaṃ śikhipicchalāñchitakapolabhittinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बृहदुद्वहञ् जलदनादि धनुर् उपहितैकमार्गणम् । मेघनिचय इव संववृते रुचिरः किरातपृतनापतिः शिवः

bṛhadudvahañ jaladanādi dhanur upahitaikamārgaṇam / meghanicaya iva saṃvavṛte ruciraḥ kirātapṛtanāpatiḥ śivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुकूलम् अस्य च विचिन्त्य गणपतिभिर् आत्तविग्रहैः । शूलपरशुशरचापभृतैर् महती वनेचरचमूर् विनिर्ममे

anukūlam asya ca vicintya gaṇapatibhir āttavigrahaiḥ / śūlaparaśuśaracāpabhṛtair mahatī vanecaracamūr vinirmame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरचय्य काननविभागम् अनुगिरम् अथेश्वराज्ञया । भीमनिनदपिहितोरुभुवः परितो ऽपदिश्य मृगयां प्रतस्थिरे

viracayya kānanavibhāgam anugiram atheśvarājñayā / bhīmaninadapihitorubhuvaḥ parito 'padiśya mṛgayāṃ pratasthire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षुभिताभिनिःसृतविभिन्न- शकुनिमृगयूथनिःस्वनैः । पूर्णपृथुवनगुहाविवरः सहसा भयाद् इव ररास भूधरः

kṣubhitābhiniḥsṛtavibhinna- śakunimṛgayūthaniḥsvanaiḥ / pūrṇapṛthuvanaguhāvivaraḥ sahasā bhayād iva rarāsa bhūdharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न विरोधिनी रुषम् इयाय पथि मृगविहङ्गसंहतिः । घ्नन्ति सहजम् अपि भूरिभियः समम् आगताः सपदि वैरम् आपदः

na virodhinī ruṣam iyāya pathi mṛgavihaṅgasaṃhatiḥ / ghnanti sahajam api bhūribhiyaḥ samam āgatāḥ sapadi vairam āpadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चमरीगणैर् गणबलस्य बलवति भये ऽप्य् उपस्थिते । वंशविततिषु विषक्तपृथु- प्रियबालवालधिभिर् आददे धृतिः

camarīgaṇair gaṇabalasya balavati bhaye 'py upasthite / vaṃśavitatiṣu viṣaktapṛthu- priyabālavāladhibhir ādade dhṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरसैनिकाः प्रतिभये ऽपि गजमदसुगन्धिकेसरैः । स्वस्थम् अभिददृशिरे सहसा प्रतिबोधजृम्भमुखैर् मृगाधिपैः

harasainikāḥ pratibhaye 'pi gajamadasugandhikesaraiḥ / svastham abhidadṛśire sahasā pratibodhajṛmbhamukhair mṛgādhipaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिभरांबभूवुर् अपवृत्त- जठरशफरीकुलाकुलाः । पङ्कविषमिततटाः सरितः करिरुग्णचन्दनरसारुणं पयः

bibharāṃbabhūvur apavṛtta- jaṭharaśapharīkulākulāḥ / paṅkaviṣamitataṭāḥ saritaḥ karirugṇacandanarasāruṇaṃ payaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महिषक्षतागुरुतमाल- नलदसुरभिः सदागतिः । व्यस्तशुकनिभशिलाकुसुमः प्रणुदन् ववौ वनसदां परिश्रमम्

mahiṣakṣatāgurutamāla- naladasurabhiḥ sadāgatiḥ / vyastaśukanibhaśilākusumaḥ praṇudan vavau vanasadāṃ pariśramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मथिताम्भसो रयविकीर्ण- मृदितकदलीगवेधुकाः । क्लान्तजलरुहलताः सरसीर् विदधे निदाघ इव सत्त्वसम्प्लवः

mathitāmbhaso rayavikīrṇa- mṛditakadalīgavedhukāḥ / klāntajalaruhalatāḥ sarasīr vidadhe nidāgha iva sattvasamplavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति चालयन्न् अचलसानु- वनगहनजान् उमापतिः । प्राप मुदितहरिणीदशन- क्षतवीरुधं वसतिम् ऐन्द्रसूनवीम्

iti cālayann acalasānu- vanagahanajān umāpatiḥ / prāpa muditahariṇīdaśana- kṣatavīrudhaṃ vasatim aindrasūnavīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तम् आससाद घननीलम् अभिमुखम् उपस्थितं मुनेः । पित्रनिकषणविभिन्नभुवं दनुजं दधानम् अथ सौकरं वपुः

sa tam āsasāda ghananīlam abhimukham upasthitaṃ muneḥ / pitranikaṣaṇavibhinnabhuvaṃ danujaṃ dadhānam atha saukaraṃ vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्छान्ते सुरसरितो निधाय सेनाम् अन्वतिः सकतिपयैः किरातवर्यैः । प्रच्छन्नस् तरुगहनैः सगुल्मजालैर् लक्ष्मीवान् अनुपदम् अस्य सम्प्रतस्थे

kacchānte surasarito nidhāya senām anvatiḥ sakatipayaiḥ kirātavaryaiḥ / pracchannas tarugahanaiḥ sagulmajālair lakṣmīvān anupadam asya sampratasthe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.