Library·Bharata: Natyasastra·20
इति भारतीये नाट्यशास्त्रे सन्धिनिरूपणं नामध्याय एकोनविंशः अथ विंशो ऽध्यायः समुत्थानं तु वृत्तीनां व्याख्याम्यनुपूर्वशः । यथा वस्तूद्भवं चैव काव्यानां च विकल्पनम्
iti bhāratīye nāṭyaśāstre sandhinirūpaṇaṃ nāmadhyāya ekonaviṃśaḥ atha viṃśo 'dhyāyaḥ samutthānaṃ tu vṛttīnāṃ vyākhyāmyanupūrvaśaḥ / yathā vastūdbhavaṃ caiva kāvyānāṃ ca vikalpanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकार्णवं जगत् कृत्वा भगवानच्युतो यदा । शेते स्म नागपर्यङ्के लोकान् संक्षिप्य मायया
ekārṇavaṃ jagat kṛtvā bhagavānacyuto yadā / śete sma nāgaparyaṅke lokān saṃkṣipya māyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वीर्यबलोन्मतावसुरौ मधुकैअटभौ । तर्जयामासतुर्देवं तरसा युद्धकाङ्क्षया
atha vīryabalonmatāvasurau madhukaiaṭabhau / tarjayāmāsaturdevaṃ tarasā yuddhakāṅkṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निजबाहू विमृदनन्तौ भूतभावनमक्षयम् । जानुभिर्मुष्टिभिश्चैव योधयामासतुः प्रभुम्
nijabāhū vimṛdanantau bhūtabhāvanamakṣayam / jānubhirmuṣṭibhiścaiva yodhayāmāsatuḥ prabhum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुभिः परुषैर्वाक्यैरन्योन्यसमभिद्रवम् । नानाधिक्षेपवचनैः कम्पयन्ताविवोदधिम्
bahubhiḥ paruṣairvākyairanyonyasamabhidravam / nānādhikṣepavacanaiḥ kampayantāvivodadhim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोर्नानाप्रकाराणि वचांसि वदतोस्तदा । श्रुत्वा त्वभिहतमना द्रुहिणो वाक्यमब्रवीत्
tayornānāprakārāṇi vacāṃsi vadatostadā / śrutvā tvabhihatamanā druhiṇo vākyamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमिदं भरतीवृत्तिर्वाग्भिरेव प्रवर्तते । उत्तरोत्तरसंबद्धा नन्विमौ निधनं नयः
kimidaṃ bharatīvṛttirvāgbhireva pravartate / uttarottarasaṃbaddhā nanvimau nidhanaṃ nayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितामहवचः श्रुत्वा प्रोवाच मधुसूदनः । कार्यहेतोर्मया ब्रह्मन् भारतीयं विनिर्मिता
pitāmahavacaḥ śrutvā provāca madhusūdanaḥ / kāryahetormayā brahman bhāratīyaṃ vinirmitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वदतां वाक्यभूयिष्ठा भारतीयं भविष्यति । तस्मादेतौ निहन्म्यद्येत्युवाच वचनं हरिः
vadatāṃ vākyabhūyiṣṭhā bhāratīyaṃ bhaviṣyati / tasmādetau nihanmyadyetyuvāca vacanaṃ hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धैरविकृतैरङ्गैः साङ्गहारैस्तथा भृशम् । योधयामासतुर्दैत्यौ युद्धमार्गविशारदौ
śuddhairavikṛtairaṅgaiḥ sāṅgahāraistathā bhṛśam / yodhayāmāsaturdaityau yuddhamārgaviśāradau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूमिसंयोगसंस्थानैः पदन्यासैर्हरेस्तदा । अतिभारो ऽभवद् भूमेर्भारती तत्र निर्मिता
bhūmisaṃyogasaṃsthānaiḥ padanyāsairharestadā / atibhāro 'bhavad bhūmerbhāratī tatra nirmitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वल्गितैः शार्ङ्गधनुषस्तीव्रैर्दीप्ततथैरथ । सत्वाधिकैरसंभ्रान्तैः सात्त्वती तत्र निर्मिता
valgitaiḥ śārṅgadhanuṣastīvrairdīptatathairatha / satvādhikairasaṃbhrāntaiḥ sāttvatī tatra nirmitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचित्रैरङ्गहारैस्तु देवो लीलासमन्वितैः । बबन्ध यच्छिखापाशं कैशिकी तत्र निर्मिता
vicitrairaṅgahāraistu devo līlāsamanvitaiḥ / babandha yacchikhāpāśaṃ kaiśikī tatra nirmitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संरम्भावेगबहुलैर्नानाचारी समुत्थितैः । नियुद्धकरणैश्चित्रैरुत्पन्नारभटी ततः
saṃrambhāvegabahulairnānācārī samutthitaiḥ / niyuddhakaraṇaiścitrairutpannārabhaṭī tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यां यां देवः समाचष्टे क्रियां वृत्तिषु संस्थिताम् । तां तदर्थानुगैर्जप्येऐर्द्रुहिणः प्रत्यपूजयत्
yāṃ yāṃ devaḥ samācaṣṭe kriyāṃ vṛttiṣu saṃsthitām / tāṃ tadarthānugairjapyeairdruhiṇaḥ pratyapūjayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा हतौ तावसुरौ हरिणा मधुकैटभौ । ततो ऽब्रवीत् पद्मयोनिर्नारायणमरिन्दमम्
yadā hatau tāvasurau hariṇā madhukaiṭabhau / tato 'bravīt padmayonirnārāyaṇamarindamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो विचित्रैर्विषमैः स्फुटैः सललितैरपि । अङ्गहारैः कृतं देव त्वया दानवनाशनम्
aho vicitrairviṣamaiḥ sphuṭaiḥ salalitairapi / aṅgahāraiḥ kṛtaṃ deva tvayā dānavanāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मादयं हि लोकस्य नियुद्धसमयक्रमः । सर्वशस्त्रविमोक्षेषु न्यायसंज्ञो भविष्यति
tasmādayaṃ hi lokasya niyuddhasamayakramaḥ / sarvaśastravimokṣeṣu nyāyasaṃjño bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यायाश्रितैरङ्गहारैर्न्यायाच्चैव समुत्थितैः । यस्माद्युद्धानि वर्तन्ते तस्मान्यायाः प्रकीर्तिताः
nyāyāśritairaṅgahārairnyāyāccaiva samutthitaiḥ / yasmādyuddhāni vartante tasmānyāyāḥ prakīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यायसंज्ञः कृतो ह्येष द्रुहिणेन महात्मना
nyāyasaṃjñaḥ kṛto hyeṣa druhiṇena mahātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वेदेषु निक्षिप्ता द्रुहिणेन महात्मना । पुनरिष्वस्त्रजाते च नानाचारीसमाकुले
tato vedeṣu nikṣiptā druhiṇena mahātmanā / punariṣvastrajāte ca nānācārīsamākule
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर्नाट्यप्रयोगेषु नानाभावसम्न्विताः । वृत्तिसंज्ञाः कृता ह्येताः काव्यबन्धसमाश्रयाः]
punarnāṭyaprayogeṣu nānābhāvasamnvitāḥ / vṛttisaṃjñāḥ kṛtā hyetāḥ kāvyabandhasamāśrayāḥ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चरितैर्यस्य देवस्य जप्यं यद्यादृशं कृतम् । ऋषिभिस्तादृशी वृत्तिअः कृता पाठ्यादिसंयुता
caritairyasya devasya japyaṃ yadyādṛśaṃ kṛtam / ṛṣibhistādṛśī vṛttiaḥ kṛtā pāṭhyādisaṃyutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाट्यवेदसमुत्पना वागङ्गाभिनयात्मिका । मया काव्यक्रिअयाहेतोः प्रक्षिप्ता द्रुहिणाज्ञया
nāṭyavedasamutpanā vāgaṅgābhinayātmikā / mayā kāvyakriayāhetoḥ prakṣiptā druhiṇājñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋग्वेदाद्भारती क्षिप्ता यजुर्वेदाच्च सात्त्वती । कैशिकी सामवेदाच्च शेषा चाथर्वणादपि
ṛgvedādbhāratī kṣiptā yajurvedācca sāttvatī / kaiśikī sāmavedācca śeṣā cātharvaṇādapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या वाक्प्रधाना पुरुषप्रयोज्या स्त्रीवर्जिता संकृतपाठ्ययुक्ता । स्वनामधेयैर्भरतैः प्रयुक्ता सा भारती नाम भवेत्तु वृत्तिः
yā vākpradhānā puruṣaprayojyā strīvarjitā saṃkṛtapāṭhyayuktā / svanāmadheyairbharataiḥ prayuktā sā bhāratī nāma bhavettu vṛttiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भेदास्तस्यास्तु विज्ञेयाश्चत्वारो ऽङ्गत्वमागताः । प्ररोचनामुखं चैव वीथी प्रहसनं तथा
bhedāstasyāstu vijñeyāścatvāro 'ṅgatvamāgatāḥ / prarocanāmukhaṃ caiva vīthī prahasanaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जयाभ्युदयिनी चैव मङ्गल्या विजयावहा । सर्वपापप्रशमनी पूर्वरङ्गे प्ररोचना
jayābhyudayinī caiva maṅgalyā vijayāvahā / sarvapāpapraśamanī pūrvaraṅge prarocanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धेनामन्त्रणा या तु विज्ञेया सा प्ररोचना]
siddhenāmantraṇā yā tu vijñeyā sā prarocanā]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नटी विदूषको वापि पारिपार्श्विक एव वा । सूत्रधारेण सहिताः संलापं यत्तु कुर्वते
naṭī vidūṣako vāpi pāripārśvika eva vā / sūtradhāreṇa sahitāḥ saṃlāpaṃ yattu kurvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रैर्वाक्यैः स्वकार्यारोत्थैर्वीत्थ्यङ्गेरन्यथापि वा । आमुखं तत्तु विज्ञेयं बुधैः प्रस्तावनापि वा
citrairvākyaiḥ svakāryārotthairvītthyaṅgeranyathāpi vā / āmukhaṃ tattu vijñeyaṃ budhaiḥ prastāvanāpi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आमुखाङ्गान्यतो वक्ष्ये यथावदनुपूर्वशः]
āmukhāṅgānyato vakṣye yathāvadanupūrvaśaḥ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्धात्यकः कथोद्धातः प्रयोगातिशयस्तथा । प्रवृत्तकावलगिते पञ्चाङ्गान्यामुखस्य तु
uddhātyakaḥ kathoddhātaḥ prayogātiśayastathā / pravṛttakāvalagite pañcāṅgānyāmukhasya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्धात्यकावलगितलक्षणं कथितं मया । शेषाणां लक्षणं विप्रा व्याख्यास्याम्यानुपूर्वशः
uddhātyakāvalagitalakṣaṇaṃ kathitaṃ mayā / śeṣāṇāṃ lakṣaṇaṃ viprā vyākhyāsyāmyānupūrvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुत्रधारस्य वाक्यं वा यत्र वाक्यार्थमेव वा । गृहीतां प्रविशेत्पात्रं कथोद्धातः स कीर्तितः
sutradhārasya vākyaṃ vā yatra vākyārthameva vā / gṛhītāṃ praviśetpātraṃ kathoddhātaḥ sa kīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयोगे तु प्रयोगं तु सूत्रधारः प्रयोजयेत् । ततश्च प्रविशेत्पात्रं प्रयोगातिशयो हि सः
prayoge tu prayogaṃ tu sūtradhāraḥ prayojayet / tataśca praviśetpātraṃ prayogātiśayo hi saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालप्रवृत्तिमाश्रित्य वर्णना या प्रयुज्यते । तदाश्रयाच्च पात्रस्य प्रवेशस्तत्प्रवृत्तकम्
kālapravṛttimāśritya varṇanā yā prayujyate / tadāśrayācca pātrasya praveśastatpravṛttakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषामन्यतमं श्लिष्टं योजयित्वार्थयुक्तिभिः । [तस्मादङ्गद्वयस्यापि सम्भवो न निवार्यते
eṣāmanyatamaṃ śliṣṭaṃ yojayitvārthayuktibhiḥ / [tasmādaṅgadvayasyāpi sambhavo na nivāryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पात्रग्रन्थैरसंबाध प्रकुर्यादामुखं ततः । एवमेतद्बुधैर्ज्ञेयमामुखं विविधाश्रयम्
pātragranthairasaṃbādha prakuryādāmukhaṃ tataḥ / evametadbudhairjñeyamāmukhaṃ vividhāśrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सात्त्वत्यास्तु विधानं लक्षणयुक्त्या प्रवक्ष्यामि]
sāttvatyāstu vidhānaṃ lakṣaṇayuktyā pravakṣyāmi]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या सात्त्वतेनेह गुणेन युक्ता न्यायेन वृत्तेन समन्विता च । हर्षोत्कटा संहृतशोकभावा सा सात्त्वती नाम भवेत्तु वृत्तिः
yā sāttvateneha guṇena yuktā nyāyena vṛttena samanvitā ca / harṣotkaṭā saṃhṛtaśokabhāvā sā sāttvatī nāma bhavettu vṛttiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वागङ्गाभिनयवती सत्त्वोत्थानवचनप्रकरणेषु । सत्त्वाधिकारयुक्ता विज्ञेया सात्त्वती वृत्तिः
vāgaṅgābhinayavatī sattvotthānavacanaprakaraṇeṣu / sattvādhikārayuktā vijñeyā sāttvatī vṛttiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीराद्भुतरौद्ररसा निरस्तशृङ्गारकरुणनिर्वेदा । उद्धतपुरुषप्राया परस्पराधर्षणकृता च
vīrādbhutaraudrarasā nirastaśṛṅgārakaruṇanirvedā / uddhatapuruṣaprāyā parasparādharṣaṇakṛtā ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्थापकश्च परिवर्तकश्च सल्लापकश्च संघात्यः । चत्वारो ऽस्या भेदा विज्ञेया नाट्यकोविदैअः
utthāpakaśca parivartakaśca sallāpakaśca saṃghātyaḥ / catvāro 'syā bhedā vijñeyā nāṭyakovidaiaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहमप्युत्थास्यामि त्वं तावद्दर्शयात्मनः शक्तिम् । इति संघर्षसमुत्थस्तज्ज्ञैरुत्थापको ज्ञेयः
ahamapyutthāsyāmi tvaṃ tāvaddarśayātmanaḥ śaktim / iti saṃgharṣasamutthastajjñairutthāpako jñeyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्थानसमारब्धानर्थानुत्सृज्य यो ऽर्थयोगवशात् । अन्यानर्थान् भजते स चापि परिवर्तको ज्ञेयः
utthānasamārabdhānarthānutsṛjya yo 'rthayogavaśāt / anyānarthān bhajate sa cāpi parivartako jñeyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संघर्षविशेषकृतस्त्रिविधः परिवर्तको ज्ञेयः]
saṃgharṣaviśeṣakṛtastrividhaḥ parivartako jñeyaḥ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधर्षजो निराधर्षजो ऽपि वा रागवचसंयुक्तः । साधिक्षेपालापो ज्ञेयः सल्लापकः सो ऽपि
sādharṣajo nirādharṣajo 'pi vā rāgavacasaṃyuktaḥ / sādhikṣepālāpo jñeyaḥ sallāpakaḥ so 'pi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधिक्षेपं च वचो ज्ञेयः संलापको नाम]
sādhikṣepaṃ ca vaco jñeyaḥ saṃlāpako nāma]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रर्थवाक्यशक्त्या दैववशादात्मदोषयोगाद्वा । संघातभेदजननस्तज्ज्ञैः संघात्यको ज्ञेयः
mantrarthavākyaśaktyā daivavaśādātmadoṣayogādvā / saṃghātabhedajananastajjñaiḥ saṃghātyako jñeyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कूटानां संघातो विज्ञेयः कूटसंघात्यः ]
kūṭānāṃ saṃghāto vijñeyaḥ kūṭasaṃghātyaḥ ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यष्टार्धविकल्पा वृत्तिरियं सात्त्वती मयाभिहिता । कैशिक्यास्त्वथ लक्षणमतःपरं संप्रवक्ष्यामि
ityaṣṭārdhavikalpā vṛttiriyaṃ sāttvatī mayābhihitā / kaiśikyāstvatha lakṣaṇamataḥparaṃ saṃpravakṣyāmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या श्लक्ष्णनैपथ्यविशेषचित्रा स्त्रीसंयुता या बहुनृत्तगीता । कामोपभोगप्रभवोपचारा तां कैशिकीं वृत्तिमुदाहरन्ति
yā ślakṣṇanaipathyaviśeṣacitrā strīsaṃyutā yā bahunṛttagītā / kāmopabhogaprabhavopacārā tāṃ kaiśikīṃ vṛttimudāharanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माल्यालङ्कारयुक्ता प्रशस्तवेषा च कान्ता च
mālyālaṅkārayuktā praśastaveṣā ca kāntā ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रपदवाक्यबन्धैरलङ्कृता हसितरुदितरोषादैः । स्त्रीपुरुषकामयुक्ता विज्ञेया कैशिकीवृत्तिः]
citrapadavākyabandhairalaṅkṛtā hasitaruditaroṣādaiḥ / strīpuruṣakāmayuktā vijñeyā kaiśikīvṛttiḥ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नर्म च नर्मस्फुञ्जो नर्मस्फोटो ऽथ नर्मगर्भश्च । कैशिक्याश्चत्वारो भेदा ह्येते समाख्याताः
narma ca narmasphuñjo narmasphoṭo 'tha narmagarbhaśca / kaiśikyāścatvāro bhedā hyete samākhyātāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आस्थापितशृङ्गारं विशुद्धकरणं निवृत्तवीररसम् । हास्यप्रवचनबहुलं नर्म त्रिविधं विजानीयात्
āsthāpitaśṛṅgāraṃ viśuddhakaraṇaṃ nivṛttavīrarasam / hāsyapravacanabahulaṃ narma trividhaṃ vijānīyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईर्ष्याक्रोधप्रायं सोपालम्भकरणानुविद्धं च । आत्मोपक्षेपकृतं सविप्रलम्भं स्मृतं नर्म
īrṣyākrodhaprāyaṃ sopālambhakaraṇānuviddhaṃ ca / ātmopakṣepakṛtaṃ savipralambhaṃ smṛtaṃ narma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवसङ्गमसम्भोगो रतिसमुदयवेषवाक्यसंयुक्तः । ज्ञेयो नर्मस्फुञ्जो ह्यवसानभयात्मकश्चैव
navasaṅgamasambhogo ratisamudayaveṣavākyasaṃyuktaḥ / jñeyo narmasphuñjo hyavasānabhayātmakaścaiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विविधानां भवानां लवैर्लवैर्भूषितो बहुविशेषैः । असमग्राक्षिप्तरसो नर्मस्फोटस्तु विज्ञेयः
vividhānāṃ bhavānāṃ lavairlavairbhūṣito bahuviśeṣaiḥ / asamagrākṣiptaraso narmasphoṭastu vijñeyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञानरूपशोभा धनादिभिर्नायको गणैर्यत्र । प्रच्छनां व्यवहर्ते कर्यवषान्नर्मगर्भो ऽसौ
vijñānarūpaśobhā dhanādibhirnāyako gaṇairyatra / pracchanāṃ vyavaharte karyavaṣānnarmagarbho 'sau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमपीह नर्मगर्भं विद्यान्नाट्यप्रयोगेषु ]
tamapīha narmagarbhaṃ vidyānnāṭyaprayogeṣu ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यष्टार्शविकल्पा वृत्तिरियं कैशिकी मयाभिहिता । अत ऊर्ध्वमुद्धतरसामरभटिं सम्प्रवक्ष्य्यमि
ityaṣṭārśavikalpā vṛttiriyaṃ kaiśikī mayābhihitā / ata ūrdhvamuddhatarasāmarabhaṭiṃ sampravakṣyyami
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरभटप्रायगुणा तथैव बहुकपटवञ्चनोपेता । दम्भानृतवचनवती त्वारभटी नाम विज्ञेया
ārabhaṭaprāyaguṇā tathaiva bahukapaṭavañcanopetā / dambhānṛtavacanavatī tvārabhaṭī nāma vijñeyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्राणी युद्धानि च यत्र नित्यं तां तादृशीमारभटीं वदन्ति
citrāṇī yuddhāni ca yatra nityaṃ tāṃ tādṛśīmārabhaṭīṃ vadanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाड्गुण्यसमार्ब्धा हठातिसन्धानविद्रवोपेता । लाभालाभार्थकृता विज्ञेया वृत्तिरारभटी
śāḍguṇyasamārbdhā haṭhātisandhānavidravopetā / lābhālābhārthakṛtā vijñeyā vṛttirārabhaṭī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संक्षिप्तकावपतौ वस्तूत्थापनमथापि संफेटः । एते ह्यस्या भेदा लक्षणमेषं प्रवक्ष्यामि
saṃkṣiptakāvapatau vastūtthāpanamathāpi saṃpheṭaḥ / ete hyasyā bhedā lakṣaṇameṣaṃ pravakṣyāmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्वर्थशिल्पयुक्तो बहुपुस्तोत्थानचित्रनेपथ्यः । संक्षिप्तवस्तु विषयो ज्ञेयः संक्षिप्तकओ नाम
anvarthaśilpayukto bahupustotthānacitranepathyaḥ / saṃkṣiptavastu viṣayo jñeyaḥ saṃkṣiptakao nāma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भयहर्षसमुत्थानं विद्रवविनिपातसम्भ्रमाचरणम् । क्षिप्रप्रवेशनिर्गममवपातमिमं विजानीयात्
bhayaharṣasamutthānaṃ vidravavinipātasambhramācaraṇam / kṣiprapraveśanirgamamavapātamimaṃ vijānīyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वरससमासकृतं सविद्रव्व्विद्रवाश्रयं व्वपि । नाट्यं विभाव्यते यत्तद्वस्तूत्थापनं ज्ञेयम्
sarvarasasamāsakṛtaṃ savidravvvidravāśrayaṃ vvapi / nāṭyaṃ vibhāvyate yattadvastūtthāpanaṃ jñeyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संरम्भसंप्रयुक्तो बहुयुद्धकपटनिर्भेदः । शस्त्रप्रहरबहुलः सम्फेटो नाम विज्ञेयः
saṃrambhasaṃprayukto bahuyuddhakapaṭanirbhedaḥ / śastrapraharabahulaḥ sampheṭo nāma vijñeyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमेता बुधैर्ज्ञेया वृत्तयो नाट्यसंश्रया । रसप्रयोगमासां च कीर्त्यमानं निबोधत
evametā budhairjñeyā vṛttayo nāṭyasaṃśrayā / rasaprayogamāsāṃ ca kīrtyamānaṃ nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हास्यशृङ्गरबहुला कैशिकी परिचक्षिता । सत्त्वती चापि विज्ञेया वीराद्भुतशमाश्रयाः
hāsyaśṛṅgarabahulā kaiśikī paricakṣitā / sattvatī cāpi vijñeyā vīrādbhutaśamāśrayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रौद्रे भयानके चैव विज्ञेयारभटी बुधैः । बीभत्से करुणे चैव भारती संप्रकीर्तिता
raudre bhayānake caiva vijñeyārabhaṭī budhaiḥ / bībhatse karuṇe caiva bhāratī saṃprakīrtitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावो वापि रसो वापि प्रवृत्तिर्वृत्तिरेव वा
bhāvo vāpi raso vāpi pravṛttirvṛttireva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषां समवेतानां यस्य रूपं भवेद्बहु । स मन्तव्यो रस स्थायि शेषाः सञ्चारिणः स्मृताः]
sarveṣāṃ samavetānāṃ yasya rūpaṃ bhavedbahu / sa mantavyo rasa sthāyi śeṣāḥ sañcāriṇaḥ smṛtāḥ]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृत्यन्त एशो ऽभिनयो मयोक्तो वागङ्गसत्त्वप्रभवो यथावद् । आहार्यमेवाभिनयं प्रयोगे वक्ष्यामि नेपथ्यकृतं तु भूयः
vṛtyanta eśo 'bhinayo mayokto vāgaṅgasattvaprabhavo yathāvad / āhāryamevābhinayaṃ prayoge vakṣyāmi nepathyakṛtaṃ tu bhūyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.