Bharata: Natyasastra 23

बाह्यमप्युपचारं तु प्रवक्ष्याम्यथ वैशिके । इति भारतीये नाट्यशास्त्रे सामान्याभिनयो नामाध्यायो द्वाविंशः अथ त्रयोविंशो ऽध्यायः विशेषयेत्कलाः सर्वा यस्मात्तस्मात्तु वैशिकः । वेशोपचारे साधुर्वा वैशिकः परिकीर्तितः

bāhyamapyupacāraṃ tu pravakṣyāmyatha vaiśike / iti bhāratīye nāṭyaśāstre sāmānyābhinayo nāmādhyāyo dvāviṃśaḥ atha trayoviṃśo 'dhyāyaḥ viśeṣayetkalāḥ sarvā yasmāttasmāttu vaiśikaḥ / veśopacāre sādhurvā vaiśikaḥ parikīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो हि सर्वकलोपेतः सर्वशिल्पविचक्षणः । स्त्रीचित्तग्रहणाभिज्ञो वैशिकः स भवेत्पुमान्

yo hi sarvakalopetaḥ sarvaśilpavicakṣaṇaḥ / strīcittagrahaṇābhijño vaiśikaḥ sa bhavetpumān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणस्तस्य तु विज्ञेयाः स्वशरीरसमुत्थिताः । आहार्याः सहजाश्चैव त्रयस्त्रिंशत्समासतः

guṇastasya tu vijñeyāḥ svaśarīrasamutthitāḥ / āhāryāḥ sahajāścaiva trayastriṃśatsamāsataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शास्त्रविच्छिल्पसंपन्नो रूपवान् प्रियदर्शनः विक्रान्तो धृतिमांश्चैव वयोवेषकुलान्वितः

śāstravicchilpasaṃpanno rūpavān priyadarśanaḥ vikrānto dhṛtimāṃścaiva vayoveṣakulānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरभिर्मधुरस्त्यागि सहिष्णुरविकत्थनः अशङ्कितः प्रियाभाषी चतुरः शुभदः शुचिः

surabhirmadhurastyāgi sahiṣṇuravikatthanaḥ aśaṅkitaḥ priyābhāṣī caturaḥ śubhadaḥ śuciḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामोपचारकुशलो दक्षिणो देशकालवित् । अदीनवाक्यः स्मितवान् वाग्मी दक्षः प्रियंवदः

kāmopacārakuśalo dakṣiṇo deśakālavit / adīnavākyaḥ smitavān vāgmī dakṣaḥ priyaṃvadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीलुब्धाः संविभागी च श्रद्धधानो दृढस्मृतिः । गम्यासु चाप्यविस्रम्भी मानी चेति हि वैशिकः

strīlubdhāḥ saṃvibhāgī ca śraddhadhāno dṛḍhasmṛtiḥ / gamyāsu cāpyavisrambhī mānī ceti hi vaiśikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुयुक्तः शुचिर्दक्षो दक्षिणः प्रतिपत्तिमान् । भवेच्चित्राभिधायी च वयस्यस्तस्य तद्गुणः

anuyuktaḥ śucirdakṣo dakṣiṇaḥ pratipattimān / bhaveccitrābhidhāyī ca vayasyastasya tadguṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विज्ञानगुणसंपना कथिनी लिङ्गिनी तथा । प्रातिवेश्या सखी दासी कुमारी कारुशिल्पिनी

vijñānaguṇasaṃpanā kathinī liṅginī tathā / prātiveśyā sakhī dāsī kumārī kāruśilpinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धात्री पाषण्डिनी चैव तथा रङ्गोपजीविनी । प्रोत्साहने ऽथकुशला मधुरकथा दक्षिणाथकालज्ञा

dhātrī pāṣaṇḍinī caiva tathā raṅgopajīvinī / protsāhane 'thakuśalā madhurakathā dakṣiṇāthakālajñā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लडहा संवृतमन्त्रा दूती त्वेभिर्गुणैः कार्या । तयाप्युत्साहनं कार्यं नानादर्शितकारणम्

laḍahā saṃvṛtamantrā dūtī tvebhirguṇaiḥ kāryā / tayāpyutsāhanaṃ kāryaṃ nānādarśitakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोक्तकथनं चैव तथा भावप्रदर्शनम् । न जडं रूपसम्पन्नं नार्थवन्तं न चातुरम्

yathoktakathanaṃ caiva tathā bhāvapradarśanam / na jaḍaṃ rūpasampannaṃ nārthavantaṃ na cāturam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूतं वाऽप्यथवा दूतीं बुधः कुर्यात्कदाचन । कुलभोगधनाधिक्यैः कृत्वाधिकविकत्थनम्

dūtaṃ vā'pyathavā dūtīṃ budhaḥ kuryātkadācana / kulabhogadhanādhikyaiḥ kṛtvādhikavikatthanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूती निवेदयेत्काममर्थांश्चैवानुवर्णयेत् । न चाकामप्रवृत्तायाः कृद्धाया वापि सङ्गमः

dūtī nivedayetkāmamarthāṃścaivānuvarṇayet / na cākāmapravṛttāyāḥ kṛddhāyā vāpi saṅgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानुपायः प्रकर्तव्यो दूत्या हि पुरुषाश्रयः । उत्सवे रत्रिसञ्चार उद्द्याने मित्रवेश्मनि

nānupāyaḥ prakartavyo dūtyā hi puruṣāśrayaḥ / utsave ratrisañcāra uddyāne mitraveśmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धात्रिगृहेषु सख्या वा तथा चैव निमन्त्रणे । व्याधितव्यपदेशेन शुन्यागारनिवेशने

dhātrigṛheṣu sakhyā vā tathā caiva nimantraṇe / vyādhitavyapadeśena śunyāgāraniveśane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्यः समागमो नॄणां स्त्रीभिः प्रथमसङ्गमे । एवं समागमं कृत्वा सोपायं विधिपूर्वकम्

kāryaḥ samāgamo nṝṇāṃ strībhiḥ prathamasaṅgame / evaṃ samāgamaṃ kṛtvā sopāyaṃ vidhipūrvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुरक्ता विरक्ता वा लिङ्गाकारैस्तु लक्षयेत् । स्वभावभावातिशयैर्नारी या मदनाश्रया

anuraktā viraktā vā liṅgākāraistu lakṣayet / svabhāvabhāvātiśayairnārī yā madanāśrayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करोति निभृतां लीलां नित्यं सा मदनातुरा । सखीमध्ये गुणान् ब्रूते स्वधनं च प्रयच्छति

karoti nibhṛtāṃ līlāṃ nityaṃ sā madanāturā / sakhīmadhye guṇān brūte svadhanaṃ ca prayacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूजयत्यस्य मित्राणि द्वेष्टि शत्रुजनं सदा । गमागमे सखीनां या हृष्टा भवति चाधिकम्

pūjayatyasya mitrāṇi dveṣṭi śatrujanaṃ sadā / gamāgame sakhīnāṃ yā hṛṣṭā bhavati cādhikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुष्यत्यस्य कथाभिस्तु सस्नेहं च निरीक्षते । सुप्ते तु पश्चात् स्वपिति चुम्बिता प्रतिचुम्बति

tuṣyatyasya kathābhistu sasnehaṃ ca nirīkṣate / supte tu paścāt svapiti cumbitā praticumbati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तिष्ठत्यपि पूर्वं च तथा क्लेशसहापि च । उत्सवे मुदिता या च व्यसने या च दुःखिता

uttiṣṭhatyapi pūrvaṃ ca tathā kleśasahāpi ca / utsave muditā yā ca vyasane yā ca duḥkhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंविधैर्गुणैर्युक्ता त्वनुरक्ता तु सा स्मृता । विरक्तायास्तु चिन्हानि चुम्बिता नाभिचुम्बति

evaṃvidhairguṇairyuktā tvanuraktā tu sā smṛtā / viraktāyāstu cinhāni cumbitā nābhicumbati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.