Bharata: Natyasastra 29

इति जातिविकल्पाध्यायो ऽष्टाविंशः समाप्तः अथ एकोनत्रिंशत्तमो ऽध्यायः षड्जोदीच्यवती चैव षड्जमध्या तथैव च । मध्यपञ्चमबाहुल्यात् कार्या शृङ्गारहास्ययोः

iti jātivikalpādhyāyo 'ṣṭāviṃśaḥ samāptaḥ atha ekonatriṃśattamo 'dhyāyaḥ ṣaḍjodīcyavatī caiva ṣaḍjamadhyā tathaiva ca / madhyapañcamabāhulyāt kāryā śṛṅgārahāsyayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षाड्जी त्वथार्षभी चैव स्वस्वरांशपरिग्रहात् । वीररौद्राद्भुतेष्वेते प्रयोज्ये गानयोक्तृभिः

ṣāḍjī tvathārṣabhī caiva svasvarāṃśaparigrahāt / vīraraudrādbhuteṣvete prayojye gānayoktṛbhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निषादे ऽंशे तु नैषादी गान्धारे षड्जकैशिकी । करुणे तु रसे कार्या जातिगानविशारदैः

niṣāde 'ṃśe tu naiṣādī gāndhāre ṣaḍjakaiśikī / karuṇe tu rase kāryā jātigānaviśāradaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धैवती धैवतांशे तु बीभत्से सभयानके । ध्रुवाविधाने कर्तव्या जातिर्गाने प्रयत्नतः । रसं कार्यमवस्थां च ज्ञात्वा योज्या प्रयोक्तृभिः । षड्जग्रामाश्रिता ह्येताः प्रयोज्या जातयो बुधैः

dhaivatī dhaivatāṃśe tu bībhatse sabhayānake / dhruvāvidhāne kartavyā jātirgāne prayatnataḥ / rasaṃ kāryamavasthāṃ ca jñātvā yojyā prayoktṛbhiḥ / ṣaḍjagrāmāśritā hyetāḥ prayojyā jātayo budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः परं प्रवक्ष्यामि मध्यमग्रामसंश्रयाः । गान्धारीरक्तगान्धार्यौ गान्धारांशोपपत्तितः । करुणे तु रसे कार्ये निषादे ऽंशे तथैव च

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi madhyamagrāmasaṃśrayāḥ / gāndhārīraktagāndhāryau gāndhārāṃśopapattitaḥ / karuṇe tu rase kārye niṣāde 'ṃśe tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यमा पञ्चमी चैव नन्दयन्ती तथैव च । गान्धारपञ्चमी चैव मध्यमोदीच्यवा तथा । मध्यमपञ्चमबाहुल्यात् कार्याः शृङ्गारहास्ययोः

madhyamā pañcamī caiva nandayantī tathaiva ca / gāndhārapañcamī caiva madhyamodīcyavā tathā / madhyamapañcamabāhulyāt kāryāḥ śṛṅgārahāsyayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्मारवी तथा चान्ध्री गान्धारोदीच्यवा तथा । वीरे रौद्रे ऽद्भुते कार्याः षड्जर्षभांशयोजिताः । कैशिकी धैवतांशे तु बीभत्से सभयानके

kārmāravī tathā cāndhrī gāndhārodīcyavā tathā / vīre raudre 'dbhute kāryāḥ ṣaḍjarṣabhāṃśayojitāḥ / kaiśikī dhaivatāṃśe tu bībhatse sabhayānake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैव षड्जमध्या ज्ञेया सर्वरससंश्रया जातिः । तस्यास्त्वंशाः सर्वे स्वरास्तु विहिताः प्रयोगविधौ

ekaiva ṣaḍjamadhyā jñeyā sarvarasasaṃśrayā jātiḥ / tasyāstvaṃśāḥ sarve svarāstu vihitāḥ prayogavidhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो यदा बलवान् यस्मिन् स्वरो जातिसमाश्रयात् । तत्प्रवृत्तं रसे कार्यं गानं गेये प्रयोक्तृभिः

yo yadā balavān yasmin svaro jātisamāśrayāt / tatpravṛttaṃ rase kāryaṃ gānaṃ geye prayoktṛbhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यपञ्चमभूयिष्ठं गानं शृङ्गारहास्ययोः । षड्जर्षभप्रायकृतं वीररौद्राद्भुतेषु च

madhyapañcamabhūyiṣṭhaṃ gānaṃ śṛṅgārahāsyayoḥ / ṣaḍjarṣabhaprāyakṛtaṃ vīraraudrādbhuteṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गान्धारः सप्तमश्चायं करुणे गानमिष्यते । तथा धैवतभूयिष्ठं बीभत्से सभयानके

gāndhāraḥ saptamaścāyaṃ karuṇe gānamiṣyate / tathā dhaivatabhūyiṣṭhaṃ bībhatse sabhayānake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैव षड्जमध्या विज्ञेयाखिलरसाश्रया जातिः । तस्यास्त्वंशाः सर्वे स्वराश्च विहिताः प्रयोगविधौ

ekaiva ṣaḍjamadhyā vijñeyākhilarasāśrayā jātiḥ / tasyāstvaṃśāḥ sarve svarāśca vihitāḥ prayogavidhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेष्वंशेषु रसा नियमविधानेन संप्रयोक्तव्याः । काकल्यन्तरविहिता विशेषयुक्तास्तु बलवन्तः । एवमेता बुधैर्ज्ञेया जातयो नाट्यसंश्रयाः

sarveṣvaṃśeṣu rasā niyamavidhānena saṃprayoktavyāḥ / kākalyantaravihitā viśeṣayuktāstu balavantaḥ / evametā budhairjñeyā jātayo nāṭyasaṃśrayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरोही चावरोही च स्थायिसञ्चारिणौ तथा । वर्णाश्चत्वार एवैते ह्यलङ्कारास्तदाश्रयाः

ārohī cāvarohī ca sthāyisañcāriṇau tathā / varṇāścatvāra evaite hyalaṅkārāstadāśrayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरोहन्ति स्वरा यत्रारोहीति स तु संज्ञितः । यत्र चैवावरोहन्ति सो ऽवरोही प्रकीर्तितः

ārohanti svarā yatrārohīti sa tu saṃjñitaḥ / yatra caivāvarohanti so 'varohī prakīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थिराः स्वराः समा यत्र स्थायी वर्णः स उच्यते । सञ्चरन्ति स्वरा यत्र स सञ्चारीति कीर्तितः

sthirāḥ svarāḥ samā yatra sthāyī varṇaḥ sa ucyate / sañcaranti svarā yatra sa sañcārīti kīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शारीरस्वरसम्भूतास्त्रिस्थानगुणगोचराः । चत्वारो लक्षणोपेता वर्णास्तत्र प्रकीर्तिताः

śārīrasvarasambhūtāstristhānaguṇagocarāḥ / catvāro lakṣaṇopetā varṇāstatra prakīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं लक्षणसंयुक्तं यदा वर्णो ऽनुकर्षति । तदा वर्णस्य निष्पत्तिर्ज्ञेया स्वरसमुद्भवा

evaṃ lakṣaṇasaṃyuktaṃ yadā varṇo 'nukarṣati / tadā varṇasya niṣpattirjñeyā svarasamudbhavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते वर्णास्तु विज्ञेयाश्चत्वारो गीतयोजकाः । एतान् समाश्रितान् सम्यगलङ्कारान् निबोधत

ete varṇāstu vijñeyāścatvāro gītayojakāḥ / etān samāśritān samyagalaṅkārān nibodhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसन्नादिः प्रसन्नान्तः प्रसन्नाद्यन्त एव च । प्रसन्नमध्यश्च तथा क्रमरेचित एव च । प्रस्तारश्च प्रसादश्च सप्तैते स्थायिवर्णगाः

prasannādiḥ prasannāntaḥ prasannādyanta eva ca / prasannamadhyaśca tathā kramarecita eva ca / prastāraśca prasādaśca saptaite sthāyivarṇagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सञ्चारिजान् भूयः कीर्त्यमानान्निबोधत । मन्द्रस्तथा प्रसन्नादिः प्रेङ्खितो बिन्दुरेव च । सन्निवृत्तः प्रवृत्तश्च रेचितः कम्पितः समः

atha sañcārijān bhūyaḥ kīrtyamānānnibodhata / mandrastathā prasannādiḥ preṅkhito bindureva ca / sannivṛttaḥ pravṛttaśca recitaḥ kampitaḥ samaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुहरश्चैव वेणुश्च रञ्चितो ह्यवलोकितः । आवर्तकः परावृत्तः सञ्चारिण्यश्चतुर्दश

kuharaścaiva veṇuśca rañcito hyavalokitaḥ / āvartakaḥ parāvṛttaḥ sañcāriṇyaścaturdaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्कर्षोभ्युचयश्चैव हसितो बिन्दुरेव च । प्रेङ्खोलितस्तथाक्षिप्तो विस्तीर्णोद्धटितस्तथा

niṣkarṣobhyucayaścaiva hasito bindureva ca / preṅkholitastathākṣipto vistīrṇoddhaṭitastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ह्रादमानः सम्प्रदानः सन्धिः प्रच्छादनस्तथा । प्रसन्नादिः प्रसन्नान्त इत्यारोहे त्रयोदश

hrādamānaḥ sampradānaḥ sandhiḥ pracchādanastathā / prasannādiḥ prasannānta ityārohe trayodaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधूतश्च त्रिवर्णश्च तथोद्वाहित एव च । उद्गीतश्च तथा वेणिर्विज्ञेया ह्यवरोहिणः

vidhūtaśca trivarṇaśca tathodvāhita eva ca / udgītaśca tathā veṇirvijñeyā hyavarohiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तरूपगता ज्ञेया अलङ्कारा बुधैस्त्विमे । नैते सर्वे ध्रुवास्विष्टाः श्रुतिवर्णप्रकर्षणात्

saptarūpagatā jñeyā alaṅkārā budhaistvime / naite sarve dhruvāsviṣṭāḥ śrutivarṇaprakarṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि वर्णप्रकर्षस्तु ध्रुवाणां सिद्धिरिष्यते । श्येनो वाप्यथवा बिन्दुर्ये चान्येति प्रकर्षिणः

na hi varṇaprakarṣastu dhruvāṇāṃ siddhiriṣyate / śyeno vāpyathavā bindurye cānyeti prakarṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ध्रुवाणां प्रयोगेषु न कार्याः स्वप्रमाणतः । तद्ध्रुवाणां प्रयोगे तु कार्या ह्यारोहिणः स्वराः

te dhruvāṇāṃ prayogeṣu na kāryāḥ svapramāṇataḥ / taddhruvāṇāṃ prayoge tu kāryā hyārohiṇaḥ svarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मादर्थानुरूपा हि ध्रुवा कार्यार्थदर्शिका । वर्णानां तु पुनः कार्यं कृशत्वं पदसंश्रयम्

yasmādarthānurūpā hi dhruvā kāryārthadarśikā / varṇānāṃ tu punaḥ kāryaṃ kṛśatvaṃ padasaṃśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये ऽत्र प्रयोगे गच्छन्ति तांश्च वर्णान् निबोधत । प्रसन्नादिः प्रसन्नान्तः प्रसन्नाद्यन्त एव च

ye 'tra prayoge gacchanti tāṃśca varṇān nibodhata / prasannādiḥ prasannāntaḥ prasannādyanta eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसन्नमध्यमश्चैव बिन्दुः कम्पितरेचितौ । तारश्चैव हि मन्द्रश्च तथा तारतरः पुनः । प्रेङ्खोलितस्तारमन्द्रो मन्द्रतारः समस्तथा

prasannamadhyamaścaiva binduḥ kampitarecitau / tāraścaiva hi mandraśca tathā tārataraḥ punaḥ / preṅkholitastāramandro mandratāraḥ samastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्निवृत्तः प्रवृत्तश्च प्रसादो ऽपाङ्ग एव च । ऊर्मिः प्रेङ्खो ऽवलोकश्च इत्येते सर्ववर्णगाः

sannivṛttaḥ pravṛttaśca prasādo 'pāṅga eva ca / ūrmiḥ preṅkho 'valokaśca ityete sarvavarṇagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थायिवर्णादृते चैषां संप्रवक्ष्यामि लक्षणम् । क्रमशो दीपितो यः स्यात् प्रसन्नादिः स कथ्यते

sthāyivarṇādṛte caiṣāṃ saṃpravakṣyāmi lakṣaṇam / kramaśo dīpito yaḥ syāt prasannādiḥ sa kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यस्तोच्चारित एवैष प्रसन्नान्तो विधीयते । आद्यन्तयोः प्रसन्नत्वात् प्रसन्नाद्यन्त इष्यते

vyastoccārita evaiṣa prasannānto vidhīyate / ādyantayoḥ prasannatvāt prasannādyanta iṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसन्नमध्यो मध्ये तु प्रसन्नत्वादुदाहृतः । सर्वसाम्यात् समो ज्ञेयः स्थितस्त्वेकस्वरो ऽपि यः

prasannamadhyo madhye tu prasannatvādudāhṛtaḥ / sarvasāmyāt samo jñeyaḥ sthitastvekasvaro 'pi yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदिमध्यलयो यत्र स चोर्मिरिति संज्ञितः । श्रुतयो ऽन्त्याद् द्वितीयस्य मृदुमध्यायताः स्वराः

ādimadhyalayo yatra sa cormiriti saṃjñitaḥ / śrutayo 'ntyād dvitīyasya mṛdumadhyāyatāḥ svarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयतत्वं भवेन्नीचे मृदुत्वं तु विपर्यये । स्वे स्वरे मध्यमत्वं च मृदुमध्यमयोस्तथा । दीप्तायते करुणानां श्रुतीनामेष निश्चयः

āyatatvaṃ bhavennīce mṛdutvaṃ tu viparyaye / sve svare madhyamatvaṃ ca mṛdumadhyamayostathā / dīptāyate karuṇānāṃ śrutīnāmeṣa niścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिन्दुरेककलो ज्ञेयः कम्पितश्च कलाद्वयम् । गतागतप्रवृत्तो यः स प्रेङ्खोलित इष्यते

bindurekakalo jñeyaḥ kampitaśca kalādvayam / gatāgatapravṛtto yaḥ sa preṅkholita iṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्तु कण्ठे स्वरो ऽधः स्यात् स तु तारः प्रकीर्तितः । उरोगतस्तथा मन्द्रो मूर्ध्नि तारतरस्तथा

yastu kaṇṭhe svaro 'dhaḥ syāt sa tu tāraḥ prakīrtitaḥ / urogatastathā mandro mūrdhni tāratarastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमागतस्तु यस्तारः षष्ठः पञ्चम एव वा । तारमन्द्रप्रसन्नस्तु ज्ञेयो मन्द्रगतः स च

kramāgatastu yastāraḥ ṣaṣṭhaḥ pañcama eva vā / tāramandraprasannastu jñeyo mandragataḥ sa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लङ्घयित्वा परान् मन्द्रात् परां तारगतिं गतः । मन्द्रतारप्रसन्नस्तु विज्ञेयो ह्यवरोहणात्

laṅghayitvā parān mandrāt parāṃ tāragatiṃ gataḥ / mandratāraprasannastu vijñeyo hyavarohaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसन्नान्तः स्वरो यत्र प्रसादः स तु संज्ञितः । अपाङ्गकिस्तु विज्ञेयः स्वराणामथ सञ्चरात्

prasannāntaḥ svaro yatra prasādaḥ sa tu saṃjñitaḥ / apāṅgakistu vijñeyaḥ svarāṇāmatha sañcarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रेचितः शिरसि ज्ञेयः कम्पितं तु कलात्रयम् । कण्ठे निरुद्धपवनः कुहरो नाम जायते

recitaḥ śirasi jñeyaḥ kampitaṃ tu kalātrayam / kaṇṭhe niruddhapavanaḥ kuharo nāma jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमेते त्वलङ्कारा विज्ञेया वर्णसंश्रयाः । अथ गीतीः प्रवक्ष्यामि छन्दो ऽक्षरसमन्विताः

evamete tvalaṅkārā vijñeyā varṇasaṃśrayāḥ / atha gītīḥ pravakṣyāmi chando 'kṣarasamanvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शशिना रहितेव निशा विजलेव नदी लता विपुष्पेव । अविभूषितेव च स्त्री गीतिरलङ्कारहीना स्यात्

śaśinā rahiteva niśā vijaleva nadī latā vipuṣpeva / avibhūṣiteva ca strī gītiralaṅkārahīnā syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमा मागधी ज्ञेया द्वितीया चार्धमागधी । सम्भाविता तृतीया तु चतुर्थी पृथुला स्मृता

prathamā māgadhī jñeyā dvitīyā cārdhamāgadhī / sambhāvitā tṛtīyā tu caturthī pṛthulā smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिनिवृत्तप्रगीता या गीतिः सा मागधी स्मृता । अर्धतः सन्निवृत्ता च विज्ञेया ह्यर्धमागधी

trinivṛttapragītā yā gītiḥ sā māgadhī smṛtā / ardhataḥ sannivṛttā ca vijñeyā hyardhamāgadhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्भाविता च विज्ञेया गुर्वक्षरसमन्विता । पृथुलाख्या च विज्ञेया नित्यं लघ्वक्षरान्विता

sambhāvitā ca vijñeyā gurvakṣarasamanvitā / pṛthulākhyā ca vijñeyā nityaṃ laghvakṣarānvitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतास्तु गीतयो ज्ञेया ध्रुवायोगं विनैव हि । गान्धर्व एव योज्यास्तु नित्यं गानप्रयोक्तृभिः

etāstu gītayo jñeyā dhruvāyogaṃ vinaiva hi / gāndharva eva yojyāstu nityaṃ gānaprayoktṛbhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गीतयो गदिताः सम्यग् धातूंश्चैव निबोधत । विस्तारः करणश्च स्यादाविद्धो व्यञ्जनस्तथा । चत्वारो धातवो ज्ञेया वादित्रकरणाश्रयाः

gītayo gaditāḥ samyag dhātūṃścaiva nibodhata / vistāraḥ karaṇaśca syādāviddho vyañjanastathā / catvāro dhātavo jñeyā vāditrakaraṇāśrayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्घातजो ऽथ समवायजश्च विस्तारजो ऽनुबन्धकृतः । ज्ञेतश्चतुष्प्रकारो धातुर्विस्तारसंज्ञश्च

saṅghātajo 'tha samavāyajaśca vistārajo 'nubandhakṛtaḥ / jñetaścatuṣprakāro dhāturvistārasaṃjñaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधयस्तु स्मृतास्तस्य पूर्वं विस्तार एव च । सङ्घातसमवायौ तु विज्ञेयौ तौ द्विअत्रिकौ

vidhayastu smṛtāstasya pūrvaṃ vistāra eva ca / saṅghātasamavāyau tu vijñeyau tau dviatrikau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वश्चतुर्विधस्तत्र पश्चिमो ऽष्टविधः स्मृतः । करणानां विशेषेण विज्ञेयौ तौ पृथक् पृथक्

pūrvaścaturvidhastatra paścimo 'ṣṭavidhaḥ smṛtaḥ / karaṇānāṃ viśeṣeṇa vijñeyau tau pṛthak pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधश्चोर्ध्वं च विज्ञेयावधरोत्तरजौ स्वरौ । सङ्घातजो विधिस्त्वेष विज्ञेयो वादनं प्रति

adhaścordhvaṃ ca vijñeyāvadharottarajau svarau / saṅghātajo vidhistveṣa vijñeyo vādanaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विरुत्तरो द्विरधरस्त्वधरादिश्चोत्तरावसानश्च । ज्ञेयस्तथोत्तरादिः पुनरप्यधरावसानश्च

dviruttaro dviradharastvadharādiścottarāvasānaśca / jñeyastathottarādiḥ punarapyadharāvasānaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समवायजस्तथा स्यात् त्रिरुत्तरस्त्रिरधरश्च विज्ञेयः । द्विरधरोत्तराधरान्तो द्विरधरश्चोत्तरविरामश्च

samavāyajastathā syāt triruttarastriradharaśca vijñeyaḥ / dviradharottarādharānto dviradharaścottaravirāmaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरमुखो द्विरधरो द्विरुत्तरावसानश्च । मध्योत्तरो द्विरधरो द्विरुत्तरो ऽप्यधरमध्यश्च

uttaramukho dviradharo dviruttarāvasānaśca / madhyottaro dviradharo dviruttaro 'pyadharamadhyaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुबन्धस्तु ज्ञेयो व्याससमासाच्च नियतमेषां हि । एवं चतुर्दशविधो विस्तारो धातुराख्यातः

anubandhastu jñeyo vyāsasamāsācca niyatameṣāṃ hi / evaṃ caturdaśavidho vistāro dhāturākhyātaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रिभितोच्चयनीरिभितो ह्रादस्तु तथानुबन्धः स्यात् । पञ्चविधो विज्ञेयो वीणावाद्ये करणधातुः

ribhitoccayanīribhito hrādastu tathānubandhaḥ syāt / pañcavidho vijñeyo vīṇāvādye karaṇadhātuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिकपञ्चसप्तनवकैर्यथाक्रमं संयुतो भवेद्वाद्ये । सर्वैरनुबन्धकृतैर्गुर्वन्तः स्यात् करणधातुः

trikapañcasaptanavakairyathākramaṃ saṃyuto bhavedvādye / sarvairanubandhakṛtairgurvantaḥ syāt karaṇadhātuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षेपः प्लुतो ऽतिपातो ऽतिकीर्णमनुबन्धसंज्ञितश्चैव । आविद्धो विष्टो यो धातुर्वै पञ्चविध एव

kṣepaḥ pluto 'tipāto 'tikīrṇamanubandhasaṃjñitaścaiva / āviddho viṣṭo yo dhāturvai pañcavidha eva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वित्रिचतुष्कनवकैः प्रहारैः क्रमशः कृतैः । आविद्धधातुर्विज्ञेयः सानुबन्धविभूषितः

dvitricatuṣkanavakaiḥ prahāraiḥ kramaśaḥ kṛtaiḥ / āviddhadhāturvijñeyaḥ sānubandhavibhūṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यञ्जनधातोः पुष्पं कलतलनिष्कोटितं तथोद्धृष्टम् । रेफो ऽनुबन्धसंज्ञो ऽनुस्वनितं बिन्दुरवमृष्टम्

vyañjanadhātoḥ puṣpaṃ kalatalaniṣkoṭitaṃ tathoddhṛṣṭam / repho 'nubandhasaṃjño 'nusvanitaṃ binduravamṛṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कनिष्ठाङ्गुष्ठसंयुक्तं पुष्पमित्यभिसंज्ञितम् । अङ्गुष्ठाभ्यां समं तन्त्र्योः स्पर्शनं यत् कलं तु तत्

kaniṣṭhāṅguṣṭhasaṃyuktaṃ puṣpamityabhisaṃjñitam / aṅguṣṭhābhyāṃ samaṃ tantryoḥ sparśanaṃ yat kalaṃ tu tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वामेन पीडनं कृत्वा दक्षिणेनाहतिस्तले । सव्याङ्गुष्ठप्रहारस्तु निष्कोटितमिहोच्यते

vāmena pīḍanaṃ kṛtvā dakṣiṇenāhatistale / savyāṅguṣṭhaprahārastu niṣkoṭitamihocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रहारो वामतर्जन्या उद्धृष्टमिति संज्ञितम् । सर्वाङ्गुलिसमाक्षेपो रेफ इत्यभिसंज्ञितः

prahāro vāmatarjanyā uddhṛṣṭamiti saṃjñitam / sarvāṅgulisamākṣepo repha ityabhisaṃjñitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तलस्थाने ऽधस्तन्त्रीणामनुस्वनितमुच्यते । गुर्वक्षरकृता तन्त्री बिन्दुरित्यभिसंज्ञितः

talasthāne 'dhastantrīṇāmanusvanitamucyate / gurvakṣarakṛtā tantrī bindurityabhisaṃjñitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कनिष्ठाङ्गुष्ठकाभ्यां तु दक्षिणाभ्यामधोमुखम् । तन्त्रीषु त्रिप्रहारं चाप्यवमृष्टं प्रकीर्तितम्

kaniṣṭhāṅguṣṭhakābhyāṃ tu dakṣiṇābhyāmadhomukham / tantrīṣu triprahāraṃ cāpyavamṛṣṭaṃ prakīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याससमासादेषामनुबन्धः सार्वधातुको ज्ञेयः । इति दशविधः प्रयोज्यो वीणायां व्यञ्जनो धातुः

vyāsasamāsādeṣāmanubandhaḥ sārvadhātuko jñeyaḥ / iti daśavidhaḥ prayojyo vīṇāyāṃ vyañjano dhātuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येते धातवः प्रोक्ताश्चत्वारो लक्षणान्विताः । तिसृणामपि वृत्तीनां येषु वाद्यं प्रतिष्ठितम्

ityete dhātavaḥ proktāścatvāro lakṣaṇānvitāḥ / tisṛṇāmapi vṛttīnāṃ yeṣu vādyaṃ pratiṣṭhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिस्रस्तु वृत्तयश्चित्रादक्षिणावृत्तिसंज्ञिताः । वाद्यगीतोभयगुणा निर्दिष्टान्ता यथाक्रमम्

tisrastu vṛttayaścitrādakṣiṇāvṛttisaṃjñitāḥ / vādyagītobhayaguṇā nirdiṣṭāntā yathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिस्रो गीतिवृत्तयः प्राधान्येन ग्राह्याः । चित्रा वृत्तिर्दक्षिणा चेति । तासां तालगीतिलययतिमार्गप्राधान्यानि यथास्वं व्यञ्जकानि भवन्ति । तत्र चित्रायां सङ्क्षिप्तवाद्यतालद्रुतलयसमायत्य्नागतग्रहाणां प्राधान्यम् । तथा वृत्तौ गीतवादित्रद्विकलातालमध्यलयस्रोतोगतायतिसमग्रहमार्गाणां प्राधान्यम् । दक्षिणायां गीतिचतुष्कलतालविलम्बितलयगोपुच्छायत्यतीतग्रहमार्गाणां प्राधान्यम् । सर्वासामेव वृत्तीनां ललिताद्यास्तु जातयः । धातुभिः सह संयुक्ता भवन्ति गुणवत्तराः

tisro gītivṛttayaḥ prādhānyena grāhyāḥ | citrā vṛttirdakṣiṇā ceti | tāsāṃ tālagītilayayatimārgaprādhānyāni yathāsvaṃ vyañjakāni bhavanti | tatra citrāyāṃ saṅkṣiptavādyatāladrutalayasamāyatynāgatagrahāṇāṃ prādhānyam | tathā vṛttau gītavāditradvikalātālamadhyalayasrotogatāyatisamagrahamārgāṇāṃ prādhānyam | dakṣiṇāyāṃ gīticatuṣkalatālavilambitalayagopucchāyatyatītagrahamārgāṇāṃ prādhānyam | sarvāsāmeva vṛttīnāṃ lalitādyāstu jātayaḥ / dhātubhiḥ saha saṃyuktā bhavanti guṇavattarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेषां धातूनां समवायाज्जातयस्तु जायन्ते । स्यादुदात्तललितरिभितघनसंज्ञाश्चतस्रस्तु

eteṣāṃ dhātūnāṃ samavāyājjātayastu jāyante / syādudāttalalitaribhitaghanasaṃjñāścatasrastu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रोदाता विस्तारधातुविषया ह्युदात्तत्वात् । ललिता व्यञ्जनधातोर्ललितत्वादेव संप्रयोक्तव्या

tatrodātā vistāradhātuviṣayā hyudāttatvāt / lalitā vyañjanadhātorlalitatvādeva saṃprayoktavyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आविद्धधातुविषया रिभिता लघुसञ्चयाद् विनिर्दिष्टा । करणविषया च घनसंज्ञा गुरुलघुसञ्चयात्तु स्यात्

āviddhadhātuviṣayā ribhitā laghusañcayād vinirdiṣṭā / karaṇaviṣayā ca ghanasaṃjñā gurulaghusañcayāttu syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिविधं गीते कार्यं वाद्यं वीणासमुद्भवं तज्ज्ञैः । तत्त्वं ह्यनुगतमोघः स्थानैककरणसमायुक्ताः

trividhaṃ gīte kāryaṃ vādyaṃ vīṇāsamudbhavaṃ tajjñaiḥ / tattvaṃ hyanugatamoghaḥ sthānaikakaraṇasamāyuktāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लयतालवर्णपदयतिगीत्यक्षरभावकं भवेत् तत्त्वम् । गीतं तु यदनुगच्छत्यनुगतमिति तद्भवेद्वाद्यम्

layatālavarṇapadayatigītyakṣarabhāvakaṃ bhavet tattvam / gītaṃ tu yadanugacchatyanugatamiti tadbhavedvādyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आविद्धकरणबहुलं ह्युपर्युपरिपाणिकं द्रुतलयं च । अनपेक्षितगीतार्थं वाद्यं त्वोघे विधातव्यम्

āviddhakaraṇabahulaṃ hyuparyuparipāṇikaṃ drutalayaṃ ca / anapekṣitagītārthaṃ vādyaṃ tvoghe vidhātavyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ज्ञेया वैणे वाद्यविधाने तु धातवस्तज्ज्ञैः । लक्ष्याम्यतः परमहं निर्गीतविधानसमवायम्

evaṃ jñeyā vaiṇe vādyavidhāne tu dhātavastajjñaiḥ / lakṣyāmyataḥ paramahaṃ nirgītavidhānasamavāyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्रावणा तथाऽरम्भो वक्त्रपाणिस्तथैव च । सङ्खोटना तथा कार्यं पुनश्च परिघट्टना

āśrāvaṇā tathā'rambho vaktrapāṇistathaiva ca / saṅkhoṭanā tathā kāryaṃ punaśca parighaṭṭanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्गासारितमेतत् स्याल्लीलाकृतमथापि च । आसारितानि च तथा त्रिप्रकारकृतानि तु

mārgāsāritametat syāllīlākṛtamathāpi ca / āsāritāni ca tathā triprakārakṛtāni tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतानि तु बहिर्गीतान्याहुर्वाद्यविदो जनाः । सतालानि ह्यतालानि चित्तवृत्तौ कृतानि तु

etāni tu bahirgītānyāhurvādyavido janāḥ / satālāni hyatālāni cittavṛttau kṛtāni tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयोजनं च विज्ञेयं पूर्वरङ्गविधिं प्रति । एतेषां संप्रवक्ष्यामि लक्षणं सनिदर्शनम्

prayojanaṃ ca vijñeyaṃ pūrvaraṅgavidhiṃ prati / eteṣāṃ saṃpravakṣyāmi lakṣaṇaṃ sanidarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आस्रावणा नाम विस्तारधातुविहितैः करणैः प्रविभागशो द्विरभ्यस्तैः । द्विश्चापि सन्निवृत्तैः करणोपचयैः क्रमेण स्यात्

āsrāvaṇā nāma vistāradhātuvihitaiḥ karaṇaiḥ pravibhāgaśo dvirabhyastaiḥ / dviścāpi sannivṛttaiḥ karaṇopacayaiḥ krameṇa syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुणी त्वादावेकादशकं चतुर्दशं सपञ्चदशम् । सचतुर्विंशकमेवं द्विगुणीकृतमेतदेव स्यात्

guruṇī tvādāvekādaśakaṃ caturdaśaṃ sapañcadaśam / sacaturviṃśakamevaṃ dviguṇīkṛtametadeva syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लघुनी गुरु चैव स्यादथाष्टमं गुरु भवेत्तथा च पुनः । षट् च लघूनि ततो ऽन्त्ये गुर्वाद्याश्रावणायां तु

laghunī guru caiva syādathāṣṭamaṃ guru bhavettathā ca punaḥ / ṣaṭ ca laghūni tato 'ntye gurvādyāśrāvaṇāyāṃ tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिःशम्योपरिपाणौ तालावप्येवमेव चैकिकवान् । समपाणौ द्वे शम्ये तालावप्येवमेवाथ

triḥśamyoparipāṇau tālāvapyevameva caikikavān / samapāṇau dve śamye tālāvapyevamevātha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूयः शम्यातालाववपाणावुत्तरस्था चैव । चञ्चत्पुटस्तथा स्यादेवं ह्याश्रावणातालः

bhūyaḥ śamyātālāvavapāṇāvuttarasthā caiva / cañcatpuṭastathā syādevaṃ hyāśrāvaṇātālaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रोदाहरणम् । झण्टुं जगति यवलितक जम्बुक झण्टुं तिति च लघु च झण्टुम् । दिङ्गले गणपतिपशुपतिजम्बुक दिङ्गले वरभुज दिगिनगि चा । तिति चादिनि निगिचा पशुपति नीतिचा ॥ अथारम्भः । दीर्घाण्यादावष्टौ द्वादश च लघूनि नैधनं चैव । चत्वारि गुरूणि तथा ह्रस्वान्यष्टौ च दीर्घं च

atrodāharaṇam | jhaṇṭuṃ jagati yavalitaka jambuka jhaṇṭuṃ titi ca laghu ca jhaṇṭum | diṅgale gaṇapatipaśupatijambuka diṅgale varabhuja diginagi cā | titi cādini nigicā paśupati nīticā || athārambhaḥ | dīrghāṇyādāvaṣṭau dvādaśa ca laghūni naidhanaṃ caiva / catvāri gurūṇi tathā hrasvānyaṣṭau ca dīrghaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लघुसंज्ञानि चतुर्धा निधनं द्विगुणीकृतानि दीर्घे द्वे । अष्टौ लघूनि नैधनमित्यारम्भे ऽक्षरविधानम्

laghusaṃjñāni caturdhā nidhanaṃ dviguṇīkṛtāni dīrghe dve / aṣṭau laghūni naidhanamityārambhe 'kṣaravidhānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तालस्त्रिकलस्त्वादौ शम्यैककला कलाद्वये तालः । द्विकला च पुनः शम्या तालो द्विकलश्च कर्तव्यः

tālastrikalastvādau śamyaikakalā kalādvaye tālaḥ / dvikalā ca punaḥ śamyā tālo dvikalaśca kartavyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिकलश्च सन्निपातः पुनः पितापुत्रकश्च षट्पूर्वः । चञ्चत्पुटस्तथा स्यादारम्भे तालयोगस्तु

trikalaśca sannipātaḥ punaḥ pitāputrakaśca ṣaṭpūrvaḥ / cañcatpuṭastathā syādārambhe tālayogastu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्यं त्रिपर्वरहितैरुद्वहनैरप्यथ समवरोहैः । तलरिभितह्रादयुतैः करणैर्विस्ताभूयिष्ठैः

kāryaṃ triparvarahitairudvahanairapyatha samavarohaiḥ / talaribhitahrādayutaiḥ karaṇairvistābhūyiṣṭhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपचययुक्तैर्द्विस्त्रिस्तथा निवृत्तैर्द्विरभ्यस्तैः । आरम्भो ऽप्यवतरणस्त्रिपर्वयुक्तैश्च कर्तव्यः

apacayayuktairdvistristathā nivṛttairdvirabhyastaiḥ / ārambho 'pyavataraṇastriparvayuktaiśca kartavyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वक्त्रपाणिः गुरूणि पञ्च ह्रस्वानि षड्गुरुश्च चतुर्गुणः । गुरुणी द्वे लघु त्वेकं चत्वार्यथ गुरूणि हि

atha vaktrapāṇiḥ gurūṇi pañca hrasvāni ṣaḍguruśca caturguṇaḥ / guruṇī dve laghu tvekaṃ catvāryatha gurūṇi hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वार्यथ लघूनि स्युस्त्रीणि दीर्घाणि चैव हि । लघून्यष्टौ च दीर्घं च वक्त्रपाणौ भवेद्विधिः

catvāryatha laghūni syustrīṇi dīrghāṇi caiva hi / laghūnyaṣṭau ca dīrghaṃ ca vaktrapāṇau bhavedvidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रोदाहरणम् । दिङ्गले झण्टुं जम्बुक जगति य झण्टुं दिङ्गले । घेन्दृं घेटो घाटो भट्टुनकिटि इनं दुङ् ॥ घदुगदुकिटमटनम् । अस्य वाद्यम् । आविद्धकरणयुक्तो द्व्यङ्गः स्यादेकप्रवृत्तौ वा । अल्पव्यञ्जनधातुर्वाद्यविधिर्वक्त्रपाणौ तु

atrodāharaṇam | diṅgale jhaṇṭuṃ jambuka jagati ya jhaṇṭuṃ diṅgale | ghendṛṃ gheṭo ghāṭo bhaṭṭunakiṭi inaṃ duṅ || ghadugadukiṭamaṭanam | asya vādyam | āviddhakaraṇayukto dvyaṅgaḥ syādekapravṛttau vā / alpavyañjanadhāturvādyavidhirvaktrapāṇau tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विकले मद्रके यत्तु शम्यातालादिपातम् । तत्सर्वं वक्त्रपाणौ तु कार्यमष्टकलान्वितम्

dvikale madrake yattu śamyātālādipātam / tatsarvaṃ vaktrapāṇau tu kāryamaṣṭakalānvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याधस्तात् पुनः कार्यं पञ्चपाणिचतुष्टयम् । वक्त्रपाणेरयं तालो मुखप्रतिमुखाश्रयः

tasyādhastāt punaḥ kāryaṃ pañcapāṇicatuṣṭayam / vaktrapāṇerayaṃ tālo mukhapratimukhāśrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सङ्खोटना गुरुणी लघून्यथाष्टौ दीर्घं द्विगुणं तथा च कर्तव्यम् । लघुदीर्घे लघु च पुनश्चतुर्गुणं संप्रकर्तव्यम्

atha saṅkhoṭanā guruṇī laghūnyathāṣṭau dīrghaṃ dviguṇaṃ tathā ca kartavyam / laghudīrghe laghu ca punaścaturguṇaṃ saṃprakartavyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनरष्टौ ह्रस्वानि स्युरिह तथा नैधनं च कर्तव्यम् । सङ्खोटनवस्तुविधौ ह्रस्वगुरुविधिः समुद्दिष्टः

punaraṣṭau hrasvāni syuriha tathā naidhanaṃ ca kartavyam / saṅkhoṭanavastuvidhau hrasvaguruvidhiḥ samuddiṣṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्खोटनाया उदाहरणं प्रकल्प्य कृतम् । दिङ्गले जगति य वलति कतेचातिचातिझ लघु चझल पशुपतिचा । अस्या वाद्यविधिः । अधिदण्डं हस्ताभ्यां वीणां विनिगृह्य दक्षिणाङ्गुल्या । अङ्गुष्ठाभ्यां च तथा कार्यं सङ्खोटनावाद्यम्

saṅkhoṭanāyā udāharaṇaṃ prakalpya kṛtam | diṅgale jagati ya valati katecāticātijha laghu cajhala paśupaticā | asyā vādyavidhiḥ | adhidaṇḍaṃ hastābhyāṃ vīṇāṃ vinigṛhya dakṣiṇāṅgulyā / aṅguṣṭhābhyāṃ ca tathā kāryaṃ saṅkhoṭanāvādyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्खोटयेत् स्वरं वादिना तु संवादिना तथाधिबलम् । समवायिभिश्च शेषैरनुवादिभिरल्पकैश्चांशैः

saṅkhoṭayet svaraṃ vādinā tu saṃvādinā tathādhibalam / samavāyibhiśca śeṣairanuvādibhiralpakaiścāṃśaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तारचित्रकरणैर्द्विस्त्रिर्विनिवर्तितैर्द्विरभ्यस्तैः । उपचययुक्तैः क्रमशो वदन्ति सङ्खोटनावाद्यम् । तालो ऽस्या गदितस्तज्ज्ञैः शीर्षवत् पञ्चपाणिना

vistāracitrakaraṇairdvistrirvinivartitairdvirabhyastaiḥ | upacayayuktaiḥ kramaśo vadanti saṅkhoṭanāvādyam / tālo 'syā gaditastajjñaiḥ śīrṣavat pañcapāṇinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ परिघट्टना दीर्घाण्यादावष्टौ लघूनि कुर्यात् पुनर्द्विगुणितानि । ह्रस्वान्यपि चत्वारि द्विगुणानि स्युः सदीर्घाणि

atha parighaṭṭanā dīrghāṇyādāvaṣṭau laghūni kuryāt punardviguṇitāni / hrasvānyapi catvāri dviguṇāni syuḥ sadīrghāṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षोडश लघूनि च स्युः सह निधने चैव कार्याणि । एष परिघट्टनायां गुरुलघुवस्तुक्रमः प्रोक्तः

ṣoḍaśa laghūni ca syuḥ saha nidhane caiva kāryāṇi / eṣa parighaṭṭanāyāṃ gurulaghuvastukramaḥ proktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतस्यामप्युदाहरणं प्रकल्प्य कृतम् । दिङ्गले दिङ्गले दिङ्गले दिङ्गले जगति य वलति क । तितिझलकुचझलदिगिनिगि गणपति चा । चलति क गणपति पशुपतिसुरपति चा । वाद्यं चास्यास्तज्ज्ञैः सोद्वहनं हस्तलाघवात् कार्यम् । व्यञ्जनधातुसमुत्थं नानाकरणाश्रयोपेतम्

etasyāmapyudāharaṇaṃ prakalpya kṛtam | diṅgale diṅgale diṅgale diṅgale jagati ya valati ka | titijhalakucajhaladiginigi gaṇapati cā | calati ka gaṇapati paśupatisurapati cā | vādyaṃ cāsyāstajjñaiḥ sodvahanaṃ hastalāghavāt kāryam / vyañjanadhātusamutthaṃ nānākaraṇāśrayopetam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्पिष्टकवच्चास्यास्तालः करणैस्तु धातुसंयुक्तैः । गुरुलघुयोगादेवं विहितः कार्यो बुधैर्नित्यम्

sampiṣṭakavaccāsyāstālaḥ karaṇaistu dhātusaṃyuktaiḥ / gurulaghuyogādevaṃ vihitaḥ kāryo budhairnityam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्गासारितवाद्यं विस्ताराविद्धकरणसंयुक्तम् । सकलैः सतलैः करणैरथ गुरुलघुसञ्चयश्चायम्

mārgāsāritavādyaṃ vistārāviddhakaraṇasaṃyuktam / sakalaiḥ satalaiḥ karaṇairatha gurulaghusañcayaścāyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारि गुरूणि स्युर्लघूनि चत्वारि च द्विगुणितानि । गुरुणी लघून्यथाष्टौ गुरुणी चेत्येतत् त्रिधा योज्यम्

catvāri gurūṇi syurlaghūni catvāri ca dviguṇitāni / guruṇī laghūnyathāṣṭau guruṇī cetyetat tridhā yojyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रवणमधुराणि लीलाकृतान्यभिसृतपरिसृतान्तरकृतानि । तान्यप्यर्थवशादिह कर्तव्यानि प्रयोगविधौ

śravaṇamadhurāṇi līlākṛtānyabhisṛtaparisṛtāntarakṛtāni / tānyapyarthavaśādiha kartavyāni prayogavidhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथासारितानि ज्येष्ठमध्यकनिष्ठानि तालप्रमाणनिर्दिष्टानि तानि तालविधाने वक्ष्यामः । एवमेतत् स्वरगतं ज्ञेयं वीणाशरीरजम् । विपञ्चीवाद्ययुक्तानि करणानि निबोधत

yathāsāritāni jyeṣṭhamadhyakaniṣṭhāni tālapramāṇanirdiṣṭāni tāni tālavidhāne vakṣyāmaḥ | evametat svaragataṃ jñeyaṃ vīṇāśarīrajam / vipañcīvādyayuktāni karaṇāni nibodhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपं कृतं प्रतिकृतं प्रतिभेदो रूपशेषमोघश्च । षष्ठी वै प्रतिशुष्का त्वेवं ज्ञेयं करणजातम्

rūpaṃ kṛtaṃ pratikṛtaṃ pratibhedo rūpaśeṣamoghaśca / ṣaṣṭhī vai pratiśuṣkā tvevaṃ jñeyaṃ karaṇajātam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीणावाद्यद्विगुणं गुरुलाघववादनं भवेद्रूपम् । रूपं प्रतिभेदकृतं प्रतिकृतमित्युच्यते वाद्यम्

vīṇāvādyadviguṇaṃ gurulāghavavādanaṃ bhavedrūpam / rūpaṃ pratibhedakṛtaṃ pratikṛtamityucyate vādyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युगपत्कृते ऽन्यकरणं प्रतिभेदो दीर्घलाघवकृतः स्यात् । कृतमेकस्यां तन्त्र्यां प्रतिशुष्का नाम विज्ञेया

yugapatkṛte 'nyakaraṇaṃ pratibhedo dīrghalāghavakṛtaḥ syāt / kṛtamekasyāṃ tantryāṃ pratiśuṣkā nāma vijñeyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीणावाद्यविरामे ऽप्यविरतकरणं तु रूपशेषः स्यात् । आविद्धकरणयुक्तो ह्युपर्युपरिपाणिकस्त्वोघः

vīṇāvādyavirāme 'pyaviratakaraṇaṃ tu rūpaśeṣaḥ syāt / āviddhakaraṇayukto hyuparyuparipāṇikastvoghaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्यं ध्रुवाविधाने प्रायेण हि कोणवादनं तज्ज्ञैः । स्थानप्राप्त्यर्थं चेद्यत्तत्र भवेदयं नियमः

kāryaṃ dhruvāvidhāne prāyeṇa hi koṇavādanaṃ tajjñaiḥ / sthānaprāptyarthaṃ cedyattatra bhavedayaṃ niyamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्चौघतुल्यकरणं वाच्यं कार्यं विपञ्च्यास्तु । सप्ततन्त्री भवेच्चित्रा विपञ्ची तु भवेन्नव । कोणवादना विपञ्ची स्याच्चित्रा चाङ्गुलिवादना

taccaughatulyakaraṇaṃ vācyaṃ kāryaṃ vipañcyāstu / saptatantrī bhaveccitrā vipañcī tu bhavennava / koṇavādanā vipañcī syāccitrā cāṅgulivādanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततवाद्यविधानमिदं सर्वं प्रोक्तं समासयोगेन । वक्ष्याम्यतश्च भूयः सुषिरातोद्यप्रयोगं तु

tatavādyavidhānamidaṃ sarvaṃ proktaṃ samāsayogena / vakṣyāmyataśca bhūyaḥ suṣirātodyaprayogaṃ tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.