Library·Bhāgavata Purāṇa·1·1.13
सूत उवाच विदुरस्तीर्थयात्रायां मैत्रेयादात्मनो गतिम् ज्ञात्वागाद्धास्तिनपुरं तयावाप्तविवित्सितः
sūta uvāca vidurastīrthayātrāyāṃ maitreyādātmano gatim jñātvāgāddhāstinapuraṃ tayāvāptavivitsitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावतः कृतवान् प्रश्नान् क्षत्ता कौषारवाग्रतः जातैकभक्तिर्गोविन्दे तेभ्यश्चोपरराम ह
yāvataḥ kṛtavān praśnān kṣattā kauṣāravāgrataḥ jātaikabhaktirgovinde tebhyaścopararāma ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं बन्धुम् आगतं दृष्ट्वा धर्मपुत्रः सहानुजः धृतराष्ट्रो युयुत्सुश्च सूतः शारद्वतः पृथा
taṃ bandhum āgataṃ dṛṣṭvā dharmaputraḥ sahānujaḥ dhṛtarāṣṭro yuyutsuśca sūtaḥ śāradvataḥ pṛthā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गान्धारी द्रौपदी ब्रह्मन् सुभद्रा चोत्तरा कृपी अन्याश्च जामयः पाण्डोर्ज्ञातयः ससुताः स्त्रियः
gāndhārī draupadī brahman subhadrā cottarā kṛpī anyāśca jāmayaḥ pāṇḍorjñātayaḥ sasutāḥ striyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्युज्जग्मुः प्रहर्षेण प्राणं तन्व इवागतम् अभिसङ्गम्य विधिवत् परिष्वङ्गाभिवादनैः
pratyujjagmuḥ praharṣeṇa prāṇaṃ tanva ivāgatam abhisaṅgamya vidhivat pariṣvaṅgābhivādanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुमुचुः प्रेमबाष्पौघं विरहौत्कण्ठ्यकातराः राजा तम् अर्हयां चक्रे कृतासनपरिग्रहम्
mumucuḥ premabāṣpaughaṃ virahautkaṇṭhyakātarāḥ rājā tam arhayāṃ cakre kṛtāsanaparigraham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं भुक्तवन्तं विश्रान्तम् आसीनं सुखम् आसने प्रश्रयावनतो राजा प्राह तेषां च शृण्वताम्
taṃ bhuktavantaṃ viśrāntam āsīnaṃ sukham āsane praśrayāvanato rājā prāha teṣāṃ ca śṛṇvatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर उवाच अपि स्मरथ नो युष्मत्पक्षच्छायासमेधितान् विपद्गणाद्विषाग्न्यादेर्मोचिता यत् समातृकाः
yudhiṣṭhira uvāca api smaratha no yuṣmatpakṣacchāyāsamedhitān vipadgaṇādviṣāgnyādermocitā yat samātṛkāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कया वृत्त्या वर्तितं वश्चरद्भिः क्षितिमण्डलम् तीर्थानि क्षेत्रमुख्यानि सेवितानीह भूतले
kayā vṛttyā vartitaṃ vaścaradbhiḥ kṣitimaṇḍalam tīrthāni kṣetramukhyāni sevitānīha bhūtale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवद्विधा भागवतास्तीर्थभूताः स्वयं विभो तीर्थीकुर्वन्ति तीर्थानि स्वान्तःस्थेन गदाभृता
bhavadvidhā bhāgavatāstīrthabhūtāḥ svayaṃ vibho tīrthīkurvanti tīrthāni svāntaḥsthena gadābhṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि नः सुहृदस्तात बान्धवाः कृष्णदेवताः दृष्टाः श्रुता वा यदवः स्वपुर्यां सुखम् आसते
api naḥ suhṛdastāta bāndhavāḥ kṛṣṇadevatāḥ dṛṣṭāḥ śrutā vā yadavaḥ svapuryāṃ sukham āsate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्तो धर्मराजेन सर्वं तत् समवर्णयत् यथानुभूतं क्रमशो विना यदुकुलक्षयम्
ityukto dharmarājena sarvaṃ tat samavarṇayat yathānubhūtaṃ kramaśo vinā yadukulakṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्वप्रियं दुर्विषहं नृणां स्वयम् उपस्थितम् नावेदयत् सकरुणो दुःखितान् द्रष्टुम् अक्षमः
nanvapriyaṃ durviṣahaṃ nṛṇāṃ svayam upasthitam nāvedayat sakaruṇo duḥkhitān draṣṭum akṣamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कञ्चित् कालम् अथावात्सीत् सत्कृतो देववत् सुखम् भ्रातुर्ज्येष्ठस्य श्रेयस्कृत् सर्वेषां सुखम् आवहन्
kañcit kālam athāvātsīt satkṛto devavat sukham bhrāturjyeṣṭhasya śreyaskṛt sarveṣāṃ sukham āvahan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अबिभ्रदर्यमा दण्डं यथावदघकारिषु यावद्दधार शूद्रत्वं शापाद्वर्षशतं यमः
abibhradaryamā daṇḍaṃ yathāvadaghakāriṣu yāvaddadhāra śūdratvaṃ śāpādvarṣaśataṃ yamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिरो लब्धराज्यो दृष्ट्वा पौत्रं कुलन्धरम् भ्रातृभिर्लोकपालाभैर्मुमुदे परया श्रिया
yudhiṣṭhiro labdharājyo dṛṣṭvā pautraṃ kulandharam bhrātṛbhirlokapālābhairmumude parayā śriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं गृहेषु सक्तानां प्रमत्तानां तदीहया अत्यक्रामदविज्ञातः कालः परमदुस्तरः
evaṃ gṛheṣu saktānāṃ pramattānāṃ tadīhayā atyakrāmadavijñātaḥ kālaḥ paramadustaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदुरस्तदभिप्रेत्य धृतराष्ट्रम् अभाषत राजन् निर्गम्यतां शीघ्रं पश्येदं भयम् आगतम्
vidurastadabhipretya dhṛtarāṣṭram abhāṣata rājan nirgamyatāṃ śīghraṃ paśyedaṃ bhayam āgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिक्रिया न यस्येह कुतश्चित् कर्हिचित् प्रभो स एष भगवान् कालः सर्वेषां नः समागतः
pratikriyā na yasyeha kutaścit karhicit prabho sa eṣa bhagavān kālaḥ sarveṣāṃ naḥ samāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन चैवाभिपन्नो ऽयं प्राणैः प्रियतमैरपि जनः सद्यो वियुज्येत किम् उतान्यैर्धनादिभिः
yena caivābhipanno 'yaṃ prāṇaiḥ priyatamairapi janaḥ sadyo viyujyeta kim utānyairdhanādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृभ्रातृसुहृत्पुत्रा हतास्ते विगतं वयम् आत्मा च जरया ग्रस्तः परगेहम् उपाससे
pitṛbhrātṛsuhṛtputrā hatāste vigataṃ vayam ātmā ca jarayā grastaḥ parageham upāsase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्धः पुरैव वधिरो मन्दप्रज्ञाश्च साम्प्रतम् विशीर्णदन्तो मन्दाग्निः सरागः कफम् उद्वहन्
andhaḥ puraiva vadhiro mandaprajñāśca sāmpratam viśīrṇadanto mandāgniḥ sarāgaḥ kapham udvahan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो महीयसी जन्तोर्जीविताशा यथा भवान् भीमापवर्जितं पिण्डम् आदत्ते गृहपालवत्
aho mahīyasī jantorjīvitāśā yathā bhavān bhīmāpavarjitaṃ piṇḍam ādatte gṛhapālavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निर्निसृष्टो दत्तश्च गरो दाराश्च दूषिताः हृतं क्षेत्रं धनं येषां तद्दत्तैरसुभिः कियत्
agnirnisṛṣṭo dattaśca garo dārāśca dūṣitāḥ hṛtaṃ kṣetraṃ dhanaṃ yeṣāṃ taddattairasubhiḥ kiyat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यापि तव देहो ऽयं कृपणस्य जिजीविषोः परैत्यनिच्छतो जीर्णो जरया वाससी इव
tasyāpi tava deho 'yaṃ kṛpaṇasya jijīviṣoḥ paraityanicchato jīrṇo jarayā vāsasī iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतस्वार्थम् इमं देहं विरक्तो मुक्तबन्धनः अविज्ञातगतिर्जह्यात् स वै धीर उदाहृतः
gatasvārtham imaṃ dehaṃ virakto muktabandhanaḥ avijñātagatirjahyāt sa vai dhīra udāhṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः स्वकात् परतो वेह जातनिर्वेद आत्मवान् हृदि कृत्वा हरिं गेहात् प्रव्रजेत् स नरोत्तमः
yaḥ svakāt parato veha jātanirveda ātmavān hṛdi kṛtvā hariṃ gehāt pravrajet sa narottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोदीचीं दिशं यातु स्वैरज्ञातगतिर्भवान् इतो ऽर्वाक् प्रायशः कालः पुंसां गुणविकर्षणः
athodīcīṃ diśaṃ yātu svairajñātagatirbhavān ito 'rvāk prāyaśaḥ kālaḥ puṃsāṃ guṇavikarṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं राजा विदुरेणानुजेन प्रज्ञाचक्षुर्बोधित आजमीढः छित्त्वा स्वेषु स्नेहपाशान् द्रढिम्नो निश्चक्राम भ्रातृसन्दर्शिताध्वा
evaṃ rājā vidureṇānujena prajñācakṣurbodhita ājamīḍhaḥ chittvā sveṣu snehapāśān draḍhimno niścakrāma bhrātṛsandarśitādhvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतिं प्रयान्तं सुबलस्य पुत्री पतिव्रता चानुजगाम साध्वी हिमालयं न्यस्तदण्डप्रहर्षं मनस्विनाम् इव सत् सम्प्रहारः
patiṃ prayāntaṃ subalasya putrī pativratā cānujagāma sādhvī himālayaṃ nyastadaṇḍapraharṣaṃ manasvinām iva sat samprahāraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजातशत्रुः कृतमैत्रो हुताग्निर् विप्रान् नत्वा तिलगोभूमिरुक्मैः गृहं प्रविष्टो गुरुवन्दनाय न चापश्यत् पितरौ सौबलीं च
ajātaśatruḥ kṛtamaitro hutāgnir viprān natvā tilagobhūmirukmaiḥ gṛhaṃ praviṣṭo guruvandanāya na cāpaśyat pitarau saubalīṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सञ्जयम् आसीनं पप्रच्छोद्विग्नमानसः गावल्गणे क्व नस्तातो वृद्धो हीनश्च नेत्रयोः
tatra sañjayam āsīnaṃ papracchodvignamānasaḥ gāvalgaṇe kva nastāto vṛddho hīnaśca netrayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्बा च हतपुत्रार्ता पितृव्यः क्व गतः सुहृत् अपि मय्यकृतप्रज्ञे हतबन्धुः स भार्यया आशंसमानः शमलं गङ्गायां दुःखितो ऽपतत्
ambā ca hataputrārtā pitṛvyaḥ kva gataḥ suhṛt api mayyakṛtaprajñe hatabandhuḥ sa bhāryayā āśaṃsamānaḥ śamalaṃ gaṅgāyāṃ duḥkhito 'patat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितर्युपरते पाण्डौ सर्वान् नः सुहृदः शिशून् अरक्षतां व्यसनतः पितृव्यौ क्व गतावितः
pitaryuparate pāṇḍau sarvān naḥ suhṛdaḥ śiśūn arakṣatāṃ vyasanataḥ pitṛvyau kva gatāvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच कृपया स्नेहवैक्लव्यात् सूतो विरहकर्शितः आत्मेश्वरम् अचक्षाणो न प्रत्याहातिपीडितः
sūta uvāca kṛpayā snehavaiklavyāt sūto virahakarśitaḥ ātmeśvaram acakṣāṇo na pratyāhātipīḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमृज्याश्रूणि पाणिभ्यां विष्टभ्यात्मानम् आत्मना अजातशत्रुं प्रत्यूचे प्रभोः पादावनुस्मरन्
vimṛjyāśrūṇi pāṇibhyāṃ viṣṭabhyātmānam ātmanā ajātaśatruṃ pratyūce prabhoḥ pādāvanusmaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सञ्जय उवाच नाहं वेद व्यवसितं पित्रोर्वः कुलनन्दन गान्धार्या वा महाबाहो मुषितो ऽस्मि महात्मभिः
sañjaya uvāca nāhaṃ veda vyavasitaṃ pitrorvaḥ kulanandana gāndhāryā vā mahābāho muṣito 'smi mahātmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाजगाम भगवान् नारदः सहतुम्बुरुः प्रत्युत्थायाभिवाद्याह सानुजो ऽभ्यर्चयन् मुनिम्
athājagāma bhagavān nāradaḥ sahatumburuḥ pratyutthāyābhivādyāha sānujo 'bhyarcayan munim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युधिष्ठिर उवाच नाहं वेद गतिं पित्रोर्भगवन् क्व गतावितः अम्बा वा हतपुत्रार्ता क्व गता च तपस्विनी
yudhiṣṭhira uvāca nāhaṃ veda gatiṃ pitrorbhagavan kva gatāvitaḥ ambā vā hataputrārtā kva gatā ca tapasvinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णधार इवापारे भगवान् पारदर्शकः अथाबभाषे भगवान् नारदो मुनिसत्तमः
karṇadhāra ivāpāre bhagavān pāradarśakaḥ athābabhāṣe bhagavān nārado munisattamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच मा कञ्चन शुचो राजन् यदीश्वरवशं जगत् लोकाः सपाला यस्येमे वहन्ति बलिम् ईशितुः स संयुनक्ति भूतानि स एव वियुनक्ति च
nārada uvāca mā kañcana śuco rājan yadīśvaravaśaṃ jagat lokāḥ sapālā yasyeme vahanti balim īśituḥ sa saṃyunakti bhūtāni sa eva viyunakti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा गावो नसि प्रोतास्तन्त्यां बद्धाश्च दामभिः वाक्तन्त्यां नामभिर्बद्धा वहन्ति बलिम् ईशितुः
yathā gāvo nasi protāstantyāṃ baddhāśca dāmabhiḥ vāktantyāṃ nāmabhirbaddhā vahanti balim īśituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा क्रीडोपस्कराणां संयोगविगमाविह इच्छया क्रीडितुः स्यातां तथैवेशेच्छया नृणाम्
yathā krīḍopaskarāṇāṃ saṃyogavigamāviha icchayā krīḍituḥ syātāṃ tathaiveśecchayā nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन् मन्यसे ध्रुवं लोकम् अध्रुवं वा न चोभयम् सर्वथा न हि शोच्यास्ते स्नेहादन्यत्र मोहजात्
yan manyase dhruvaṃ lokam adhruvaṃ vā na cobhayam sarvathā na hi śocyāste snehādanyatra mohajāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माज् जह्यङ्ग वैक्लव्यम् अज्ञानकृतम् आत्मनः कथं त्वनाथाः कृपणा वर्तेरंस्ते च मां विना
tasmāj jahyaṅga vaiklavyam ajñānakṛtam ātmanaḥ kathaṃ tvanāthāḥ kṛpaṇā varteraṃste ca māṃ vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालकर्मगुणाधीनो देहो ऽयं पाञ्चभौतिकः कथम् अन्यांस्तु गोपायेत् सर्पग्रस्तो यथा परम्
kālakarmaguṇādhīno deho 'yaṃ pāñcabhautikaḥ katham anyāṃstu gopāyet sarpagrasto yathā param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहस्तानि सहस्तानाम् अपदानि चतुष्पदाम् फल्गूनि तत्र महतां जीवो जीवस्य जीवनम्
ahastāni sahastānām apadāni catuṣpadām phalgūni tatra mahatāṃ jīvo jīvasya jīvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदिदं भगवान् राजन्न् एक आत्मात्मनां स्वदृक् अन्तरो ऽनन्तरो भाति पश्य तं माययोरुधा
tadidaṃ bhagavān rājann eka ātmātmanāṃ svadṛk antaro 'nantaro bhāti paśya taṃ māyayorudhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽयम् अद्य महाराज भगवान् भूतभावनः कालरूपो ऽवतीर्णो ऽस्याम् अभावाय सुरद्विषाम्
so 'yam adya mahārāja bhagavān bhūtabhāvanaḥ kālarūpo 'vatīrṇo 'syām abhāvāya suradviṣām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्पादितं देवकृत्यम् अवशेषं प्रतीक्षते तावद्यूयम् अवेक्षध्वं भवेद्यावदिहेश्वरः
niṣpāditaṃ devakṛtyam avaśeṣaṃ pratīkṣate tāvadyūyam avekṣadhvaṃ bhavedyāvadiheśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृतराष्ट्रः सह भ्रात्रा गान्धार्या च स्वभार्यया दक्षिणेन हिमवत ऋषीणाम् आश्रमं गतः
dhṛtarāṣṭraḥ saha bhrātrā gāndhāryā ca svabhāryayā dakṣiṇena himavata ṛṣīṇām āśramaṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रोतोभिः सप्तभिर्या वै स्वर्धुनी सप्तधा व्यधात् सप्तानां प्रीतये नाना सप्तस्रोतः प्रचक्षते
srotobhiḥ saptabhiryā vai svardhunī saptadhā vyadhāt saptānāṃ prītaye nānā saptasrotaḥ pracakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नात्वानुसवनं तस्मिन् हुत्वा चाग्नीन् यथाविधि अब्भक्ष उपशान्तात्मा स आस्ते विगतैषणः
snātvānusavanaṃ tasmin hutvā cāgnīn yathāvidhi abbhakṣa upaśāntātmā sa āste vigataiṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जितासनो जितश्वासः प्रत्याहृतषडिन्द्रियः हरिभावनया ध्वस्तरजःसत्त्वतमोमलः
jitāsano jitaśvāsaḥ pratyāhṛtaṣaḍindriyaḥ haribhāvanayā dhvastarajaḥsattvatamomalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञानात्मनि संयोज्य क्षेत्रज्ञे प्रविलाप्य तम् ब्रह्मण्यात्मानम् आधारे घटाम्बरम् इवाम्बरे
vijñānātmani saṃyojya kṣetrajñe pravilāpya tam brahmaṇyātmānam ādhāre ghaṭāmbaram ivāmbare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्वस्तमायागुणोदर्को निरुद्धकरणाशयः निवर्तिताखिलाहार आस्ते स्थाणुरिवाचलः तस्यान्तरायो मैवाभूः सन्न्यस्ताखिलकर्मणः
dhvastamāyāguṇodarko niruddhakaraṇāśayaḥ nivartitākhilāhāra āste sthāṇurivācalaḥ tasyāntarāyo maivābhūḥ sannyastākhilakarmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वा अद्यतनाद्राजन् परतः पञ्चमे ऽहनि कलेवरं हास्यति स्वं तच् च भस्मीभविष्यति
sa vā adyatanādrājan parataḥ pañcame 'hani kalevaraṃ hāsyati svaṃ tac ca bhasmībhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दह्यमाने ऽग्निभिर्देहे पत्युः पत्नी सहोटजे बहिः स्थिता पतिं साध्वी तम् अग्निम् अनु वेक्ष्यति
dahyamāne 'gnibhirdehe patyuḥ patnī sahoṭaje bahiḥ sthitā patiṃ sādhvī tam agnim anu vekṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदुरस्तु तदाश्चर्यं निशाम्य कुरुनन्दन हर्षशोकयुतस्तस्माद्गन्ता तीर्थनिषेवकः
vidurastu tadāścaryaṃ niśāmya kurunandana harṣaśokayutastasmādgantā tīrthaniṣevakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वाथारुहत् स्वर्गं नारदः सहतुम्बुरुः युधिष्ठिरो वचस्तस्य हृदि कृत्वाजहाच् छुचः
ityuktvāthāruhat svargaṃ nāradaḥ sahatumburuḥ yudhiṣṭhiro vacastasya hṛdi kṛtvājahāc chucaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.