Bhāgavata Purāṇa 1.16

सूत उवाच ततः परीक्षिद्द्विजवर्यशिक्षया महीं महाभागवतः शशास ह यथा हि सूत्याम् अभिजातकोविदाः समादिशन् विप्र महद्गुणस्तथा

sūta uvāca tataḥ parīkṣiddvijavaryaśikṣayā mahīṃ mahābhāgavataḥ śaśāsa ha yathā hi sūtyām abhijātakovidāḥ samādiśan vipra mahadguṇastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स उत्तरस्य तनयाम् उपयेम इरावतीम् जनमेजयादींश्चतुरस्तस्याम् उत्पादयत् सुतान्

sa uttarasya tanayām upayema irāvatīm janamejayādīṃścaturastasyām utpādayat sutān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आजहाराश्वमेधांस्त्रीन् गङ्गायां भूरिदक्षिणान् शारद्वतं गुरुं कृत्वा देवा यत्राक्षिगोचराः

ājahārāśvamedhāṃstrīn gaṅgāyāṃ bhūridakṣiṇān śāradvataṃ guruṃ kṛtvā devā yatrākṣigocarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजग्राहौजसा वीरः कलिं दिग्विजये क्वचित् नृपलिङ्गधरं शूद्रं घ्नन्तं गोमिथुनं पदा

nijagrāhaujasā vīraḥ kaliṃ digvijaye kvacit nṛpaliṅgadharaṃ śūdraṃ ghnantaṃ gomithunaṃ padā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शौनक उवाच कस्य हेतोर्निजग्राह कलिं दिग्विजये नृपः नृदेवचिह्नधृक् शूद्र को ऽसौ गां यः पदाहनत् तत् कथ्यतां महाभाग यदि कृष्णकथाश्रयम्

śaunaka uvāca kasya hetornijagrāha kaliṃ digvijaye nṛpaḥ nṛdevacihnadhṛk śūdra ko 'sau gāṃ yaḥ padāhanat tat kathyatāṃ mahābhāga yadi kṛṣṇakathāśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवास्य पदाम्भोज मकरन्दलिहां सताम् किम् अन्यैरसदालापैरायुषो यदसद्व्ययः

athavāsya padāmbhoja makarandalihāṃ satām kim anyairasadālāpairāyuṣo yadasadvyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षुद्रायुषां नृणाम् अङ्ग मर्त्यानाम् ऋतम् इच्छताम् इहोपहूतो भगवान् मृत्युः शामित्रकर्मणि

kṣudrāyuṣāṃ nṛṇām aṅga martyānām ṛtam icchatām ihopahūto bhagavān mṛtyuḥ śāmitrakarmaṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कश्चिन् म्रियते तावद्यावदास्त इहान्तकः एतदर्थं हि भगवान् आहूतः परमर्षिभिः अहो नृलोके पीयेत हरिलीलामृतं वचः

na kaścin mriyate tāvadyāvadāsta ihāntakaḥ etadarthaṃ hi bhagavān āhūtaḥ paramarṣibhiḥ aho nṛloke pīyeta harilīlāmṛtaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्दस्य मन्दप्रज्ञस्य वयो मन्दायुषश्च वै निद्रया ह्रियते नक्तं दिवा च व्यर्थकर्मभिः

mandasya mandaprajñasya vayo mandāyuṣaśca vai nidrayā hriyate naktaṃ divā ca vyarthakarmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत उवाच यदा परीक्षित् कुरुजाङ्गले ऽवसत् कलिं प्रविष्टं निजचक्रवर्तिते निशम्य वार्ताम् अनतिप्रियां ततः शरासनं संयुगशौण्डिराददे

sūta uvāca yadā parīkṣit kurujāṅgale 'vasat kaliṃ praviṣṭaṃ nijacakravartite niśamya vārtām anatipriyāṃ tataḥ śarāsanaṃ saṃyugaśauṇḍirādade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वलङ्कृतं श्यामतुरङ्गयोजितं रथं मृगेन्द्रध्वजम् आश्रितः पुरात् वृतो रथाश्वद्विपपत्तियुक्तया स्वसेनया दिग्विजयाय निर्गतः

svalaṅkṛtaṃ śyāmaturaṅgayojitaṃ rathaṃ mṛgendradhvajam āśritaḥ purāt vṛto rathāśvadvipapattiyuktayā svasenayā digvijayāya nirgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भद्राश्वं केतुमालं च भारतं चोत्तरान् कुरून् किम्पुरुषादीनि वर्षाणि विजित्य जगृहे बलिम्

bhadrāśvaṃ ketumālaṃ ca bhārataṃ cottarān kurūn kimpuruṣādīni varṣāṇi vijitya jagṛhe balim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नगरांश्च वनांश्चैव नदीश्च विमलोदकाः पुरुषान् देवकल्पांश्च नारीश्च प्रियदर्शनाः

nagarāṃśca vanāṃścaiva nadīśca vimalodakāḥ puruṣān devakalpāṃśca nārīśca priyadarśanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदृष्टपूर्वान् सुभगान् स ददर्श धनञ्जयः सदनानि च शुभ्राणि नारीश्चाप्सरसां निभाः

adṛṣṭapūrvān subhagān sa dadarśa dhanañjayaḥ sadanāni ca śubhrāṇi nārīścāpsarasāṃ nibhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तत्रोपशृण्वानः स्वपूर्वेषां महात्मनाम् प्रगीयमाणं च यशः कृष्णमाहात्म्यसूचकम्

tatra tatropaśṛṇvānaḥ svapūrveṣāṃ mahātmanām pragīyamāṇaṃ ca yaśaḥ kṛṣṇamāhātmyasūcakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मानं च परित्रातम् अश्वत्थाम्नो ऽस्त्रतेजसः स्नेहं च वृष्णिपार्थानां तेषां भक्तिं च केशवे

ātmānaṃ ca paritrātam aśvatthāmno 'stratejasaḥ snehaṃ ca vṛṣṇipārthānāṃ teṣāṃ bhaktiṃ ca keśave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेभ्यः परमसन्तुष्टः प्रीत्युज्जृम्भितलोचनः महाधनानि वासांसि ददौ हारान् महामनाः

tebhyaḥ paramasantuṣṭaḥ prītyujjṛmbhitalocanaḥ mahādhanāni vāsāṃsi dadau hārān mahāmanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सारथ्यपारषदसेवनसख्यदौत्य वीरासनानुगमनस्तवनप्रणामान् स्निग्धेषु पाण्डुषु जगत्प्रणतिं च विष्णोर् भक्तिं करोति नृपतिश्चरणारविन्दे

sārathyapāraṣadasevanasakhyadautya vīrāsanānugamanastavanapraṇāmān snigdheṣu pāṇḍuṣu jagatpraṇatiṃ ca viṣṇor bhaktiṃ karoti nṛpatiścaraṇāravinde

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यैवं वर्तमानस्य पूर्वेषां वृत्तिम् अन्वहम् नातिदूरे किलाश्चर्यं यदासीत् तन् निबोध मे

tasyaivaṃ vartamānasya pūrveṣāṃ vṛttim anvaham nātidūre kilāścaryaṃ yadāsīt tan nibodha me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मः पदैकेन चरन् विच्छायाम् उपलभ्य गाम् पृच्छति स्माश्रुवदनां विवत्साम् इव मातरम्

dharmaḥ padaikena caran vicchāyām upalabhya gām pṛcchati smāśruvadanāṃ vivatsām iva mātaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्म उवाच कच्चिद्भद्रे ऽनामयम् आत्मनस्ते विच्छायासि म्लायतेषन् मुखेन आलक्षये भवतीम् अन्तराधिं दूरे बन्धुं शोचसि कञ्चनाम्ब

dharma uvāca kaccidbhadre 'nāmayam ātmanaste vicchāyāsi mlāyateṣan mukhena ālakṣaye bhavatīm antarādhiṃ dūre bandhuṃ śocasi kañcanāmba

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादैर्न्यूनं शोचसि मैकपादम् आत्मानं वा वृषलैर्भोक्ष्यमाणम् आहो सुरादीन् हृतयज्ञभागान् प्रजा उत स्विन् मघवत्यवर्षति

pādairnyūnaṃ śocasi maikapādam ātmānaṃ vā vṛṣalairbhokṣyamāṇam āho surādīn hṛtayajñabhāgān prajā uta svin maghavatyavarṣati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरक्ष्यमाणाः स्त्रिय उर्वि बालान् शोचस्यथो पुरुषादैरिवार्तान् वाचं देवीं ब्रह्मकुले कुकर्मण्यब्रह्मण्ये राजकुले कुलाग्र्यान्

arakṣyamāṇāḥ striya urvi bālān śocasyatho puruṣādairivārtān vācaṃ devīṃ brahmakule kukarmaṇyabrahmaṇye rājakule kulāgryān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं क्षत्रबन्धून् कलिनोपसृष्टान् राष्ट्राणि वा तैरवरोपितानि इतस्ततो वाशनपानवासः स्नानव्यवायोन्मुखजीवलोकम्

kiṃ kṣatrabandhūn kalinopasṛṣṭān rāṣṭrāṇi vā tairavaropitāni itastato vāśanapānavāsaḥ snānavyavāyonmukhajīvalokam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्वाम्ब ते भूरिभरावतार कृतावतारस्य हरेर्धरित्रि अन्तर्हितस्य स्मरती विसृष्टा कर्माणि निर्वाणविलम्बितानि

yadvāmba te bhūribharāvatāra kṛtāvatārasya harerdharitri antarhitasya smaratī visṛṣṭā karmāṇi nirvāṇavilambitāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं ममाचक्ष्व तवाधिमूलं वसुन्धरे येन विकर्शितासि कालेन वा ते बलिनां बलीयसा सुरार्चितं किं हृतम् अम्ब सौभगम्

idaṃ mamācakṣva tavādhimūlaṃ vasundhare yena vikarśitāsi kālena vā te balināṃ balīyasā surārcitaṃ kiṃ hṛtam amba saubhagam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धरण्युवाच भवान् हि वेद तत् सर्वं यन् मां धर्मानुपृच्छसि चतुर्भिर्वर्तसे येन पादैर्लोकसुखावहैः

dharaṇyuvāca bhavān hi veda tat sarvaṃ yan māṃ dharmānupṛcchasi caturbhirvartase yena pādairlokasukhāvahaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यं शौचं दया क्षान्तिस्त्यागः सन्तोष आर्जवम् शमो दमस्तपः साम्यं तितिक्षोपरतिः श्रुतम्

satyaṃ śaucaṃ dayā kṣāntistyāgaḥ santoṣa ārjavam śamo damastapaḥ sāmyaṃ titikṣoparatiḥ śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानं विरक्तिरैश्वर्यं शौर्यं तेजो बलं स्मृतिः स्वातन्त्र्यं कौशलं कान्तिर्धैर्यं मार्दवम् एव च

jñānaṃ viraktiraiśvaryaṃ śauryaṃ tejo balaṃ smṛtiḥ svātantryaṃ kauśalaṃ kāntirdhairyaṃ mārdavam eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रागल्भ्यं प्रश्रयः शीलं सह ओजो बलं भगः गाम्भीर्यं स्थैर्यम् आस्तिक्यं कीर्तिर्मानो ऽनहङ्कृतिः

prāgalbhyaṃ praśrayaḥ śīlaṃ saha ojo balaṃ bhagaḥ gāmbhīryaṃ sthairyam āstikyaṃ kīrtirmāno 'nahaṅkṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते चान्ये च भगवन् नित्या यत्र महागुणाः प्रार्थ्या महत्त्वम् इच्छद्भिर्न वियन्ति स्म कर्हिचित्

ete cānye ca bhagavan nityā yatra mahāguṇāḥ prārthyā mahattvam icchadbhirna viyanti sma karhicit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनाहं गुणपात्रेण श्रीनिवासेन साम्प्रतम् शोचामि रहितं लोकं पाप्मना कलिनेक्षितम्

tenāhaṃ guṇapātreṇa śrīnivāsena sāmpratam śocāmi rahitaṃ lokaṃ pāpmanā kalinekṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मानं चानुशोचामि भवन्तं चामरोत्तमम् देवान् पितॄन् ऋषीन् साधून् सर्वान् वर्णांस्तथाश्रमान्

ātmānaṃ cānuśocāmi bhavantaṃ cāmarottamam devān pitṝn ṛṣīn sādhūn sarvān varṇāṃstathāśramān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मादयो बहुतिथं यदपाङ्गमोक्ष कामास्तपः समचरन् भगवत्प्रपन्नाः सा श्रीः स्ववासम् अरविन्दवनं विहाय यत्पादसौभगम् अलं भजते ऽनुरक्ता

brahmādayo bahutithaṃ yadapāṅgamokṣa kāmāstapaḥ samacaran bhagavatprapannāḥ sā śrīḥ svavāsam aravindavanaṃ vihāya yatpādasaubhagam alaṃ bhajate 'nuraktā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याहम् अब्जकुलिशाङ्कुशकेतुकेतैः श्रीमत्पदैर्भगवतः समलङ्कृताङ्गी त्रीन् अत्यरोच उपलभ्य ततो विभूतिं लोकान् स मां व्यसृजदुत्स्मयतीं तदन्ते

tasyāham abjakuliśāṅkuśaketuketaiḥ śrīmatpadairbhagavataḥ samalaṅkṛtāṅgī trīn atyaroca upalabhya tato vibhūtiṃ lokān sa māṃ vyasṛjadutsmayatīṃ tadante

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो वै ममातिभरम् आसुरवंशराज्ञाम् अक्षौहिणीशतम् अपानुददात्मतन्त्रः त्वां दुःस्थम् ऊनपदम् आत्मनि पौरुषेण सम्पादयन् यदुषु रम्यम् अबिभ्रदङ्गम्

yo vai mamātibharam āsuravaṃśarājñām akṣauhiṇīśatam apānudadātmatantraḥ tvāṃ duḥstham ūnapadam ātmani pauruṣeṇa sampādayan yaduṣu ramyam abibhradaṅgam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

का वा सहेत विरहं पुरुषोत्तमस्य प्रेमावलोकरुचिरस्मितवल्गुजल्पैः स्थैर्यं समानम् अहरन् मधुमानिनीनां रोमोत्सवो मम यदङ्घ्रिविटङ्कितायाः

kā vā saheta virahaṃ puruṣottamasya premāvalokarucirasmitavalgujalpaiḥ sthairyaṃ samānam aharan madhumāninīnāṃ romotsavo mama yadaṅghriviṭaṅkitāyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोरेवं कथयतोः पृथिवीधर्मयोस्तदा परीक्षिन् नाम राजर्षिः प्राप्तः प्राचीं सरस्वतीम्

tayorevaṃ kathayatoḥ pṛthivīdharmayostadā parīkṣin nāma rājarṣiḥ prāptaḥ prācīṃ sarasvatīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.