श्री-शुक उवाच स गत्वा हास्तिनपुरं पौरवेन्द्र-यशो-ऽङ्कितम् ददर्श तत्राम्बिकेयं स-भीष्मं विदुरं पृथाम्
śrī-śuka uvāca sa gatvā hāstinapuraṃ pauravendra-yaśo-'ṅkitam dadarśa tatrāmbikeyaṃ sa-bhīṣmaṃ viduraṃ pṛthām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सह-पुत्रं च बाह्लीकं भारद्वाजं स-गौतमम् कर्नं सुयोधनं द्रौणिं पाण्डवान् सुहृदो ऽपरान्
saha-putraṃ ca bāhlīkaṃ bhāradvājaṃ sa-gautamam karnaṃ suyodhanaṃ drauṇiṃ pāṇḍavān suhṛdo 'parān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथावद् उपसङ्गम्य बन्धुभिर् गान्दिनी-सुतः सम्पृष्टस् तैः सुहृद्-वार्तां स्वयं चापृच्छद् अव्ययम्
yathāvad upasaṅgamya bandhubhir gāndinī-sutaḥ sampṛṣṭas taiḥ suhṛd-vārtāṃ svayaṃ cāpṛcchad avyayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवास कतिचिन् मासान् राज्ञो वृत्त-विवित्सया दुष्प्रजस्याल्प-सारस्य खल-च्छन्दानुवर्तिनः
uvāsa katicin māsān rājño vṛtta-vivitsayā duṣprajasyālpa-sārasya khala-cchandānuvartinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेज ओजो बलं वीर्यं प्रश्रयादींश् च सद्-गुणान् प्रजानुरागं पार्थेषु न सहद्भिश् चिकीऋषितम्
teja ojo balaṃ vīryaṃ praśrayādīṃś ca sad-guṇān prajānurāgaṃ pārtheṣu na sahadbhiś cikīṛṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतं च धार्तराष्ट्रैर् यद् गर-दानाद्य् अपेशलम् आचख्यौ सर्वम् एवास्मै पृथा विदुर एव च
kṛtaṃ ca dhārtarāṣṭrair yad gara-dānādy apeśalam ācakhyau sarvam evāsmai pṛthā vidura eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथा तु भ्रातरं प्राप्तम् अक्रूरम् उपसृत्य तम् उवाच जन्म-निलयं स्मरन्त्य् अश्रु-कलेक्षणा
pṛthā tu bhrātaraṃ prāptam akrūram upasṛtya tam uvāca janma-nilayaṃ smaranty aśru-kalekṣaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि स्मरन्ति नः सौम्य पितरौ भ्रातरश् च मे भगिन्यौ भ्रातृ-पुत्राश् च जामयः सख्य एव च
api smaranti naḥ saumya pitarau bhrātaraś ca me bhaginyau bhrātṛ-putrāś ca jāmayaḥ sakhya eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रात्रेयो भगवान् कृष्णः शरण्यो भक्त-वत्सलः पैतृ-ष्वस्रेयान् स्मरति रामश् चाम्बुरुहेक्षणः
bhrātreyo bhagavān kṛṣṇaḥ śaraṇyo bhakta-vatsalaḥ paitṛ-ṣvasreyān smarati rāmaś cāmburuhekṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सपत्न-मध्ये शोचन्तीं वृकानां हरिणीम् इव सान्त्वयिष्यति मां वाक्यैः पितृ-हीनांश् च बालकान्
sapatna-madhye śocantīṃ vṛkānāṃ hariṇīm iva sāntvayiṣyati māṃ vākyaiḥ pitṛ-hīnāṃś ca bālakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्ण कृष्ण महा-योगिन् विश्वात्मन् विश्व-भावन प्रपन्नां पाहि गोविन्द शिशुभिश् चावसीदतीम्
kṛṣṇa kṛṣṇa mahā-yogin viśvātman viśva-bhāvana prapannāṃ pāhi govinda śiśubhiś cāvasīdatīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नान्यत् तव पदाम्भोजात् पश्यामि शरणं नृणाम् बिभ्यतां मृत्यु-संसाराद् ईस्वरस्यापवर्गिकात्
nānyat tava padāmbhojāt paśyāmi śaraṇaṃ nṛṇām bibhyatāṃ mṛtyu-saṃsārād īsvarasyāpavargikāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमः कृष्णाय शुद्धाय ब्रह्मणे परमात्मने योगेश्वराय योगाय त्वाम् अहं शरणं गता
namaḥ kṛṣṇāya śuddhāya brahmaṇe paramātmane yogeśvarāya yogāya tvām ahaṃ śaraṇaṃ gatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-शुक उवाच इत्य् अनुस्मृत्य स्व-जनं कृष्णं च जगद्-ईश्वरम् प्रारुदद् दुःखिता राजन् भवतां प्रपितामही
śrī-śuka uvāca ity anusmṛtya sva-janaṃ kṛṣṇaṃ ca jagad-īśvaram prārudad duḥkhitā rājan bhavatāṃ prapitāmahī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम-दुःख-सुखो ऽक्रूरो विदुरश् च महा-यशाः सान्त्वयाम् आसतुः कुन्तीं तत्-पुत्रोत्पत्ति-हेतुभिः
sama-duḥkha-sukho 'krūro viduraś ca mahā-yaśāḥ sāntvayām āsatuḥ kuntīṃ tat-putrotpatti-hetubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यास्यन् राजानम् अभ्येत्य विषमं पुत्र-लालसम् अवदत् सुहृदां मध्ये बन्धुभिः सौहृदोदितम्
yāsyan rājānam abhyetya viṣamaṃ putra-lālasam avadat suhṛdāṃ madhye bandhubhiḥ sauhṛdoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्रूर उवाच भो भो वैचित्रवीर्य त्वं कुरूणां कीर्ति-वर्धन भ्रातर्य् उपरते पाण्डाव् अधुनासनम् आस्थितः
akrūra uvāca bho bho vaicitravīrya tvaṃ kurūṇāṃ kīrti-vardhana bhrātary uparate pāṇḍāv adhunāsanam āsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मेण पालयन्न् उर्वीं प्रजाः शीलेन रञ्जयन् वर्तमानः समः स्वेषु श्रेयः कीर्तिम् अवाप्स्यसि
dharmeṇa pālayann urvīṃ prajāḥ śīlena rañjayan vartamānaḥ samaḥ sveṣu śreyaḥ kīrtim avāpsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यथा त्व् आचरंल् लोके गर्हितो यास्यसे तमः तस्मात् समत्वे वर्तस्व पाण्डवेष्व् आत्मजेषु च
anyathā tv ācaraṃl loke garhito yāsyase tamaḥ tasmāt samatve vartasva pāṇḍaveṣv ātmajeṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेह चात्यन्त-संवासः कस्यचित् केनचित् सह राजन् स्वेनापि देहेन किम् उ जायात्मजादिभिः
neha cātyanta-saṃvāsaḥ kasyacit kenacit saha rājan svenāpi dehena kim u jāyātmajādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकः प्रसूयते जन्तुर् एक एव प्रलीयते एको ऽनुभुङ्क्ते सुकृतम् एक एव च दुष्कृतम्
ekaḥ prasūyate jantur eka eva pralīyate eko 'nubhuṅkte sukṛtam eka eva ca duṣkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधर्मोपचितं वित्तं हरन्त्य् अन्ये ऽल्प-मेधसः सम्भोजनीयापदेशैर् जलानीव जलौकसः
adharmopacitaṃ vittaṃ haranty anye 'lpa-medhasaḥ sambhojanīyāpadeśair jalānīva jalaukasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्णाति यान् अधर्मेण स्व-बुद्ध्या तम् अपण्डितम् ते ऽकृतार्थं प्रहिण्वन्ति प्राणा रायः सुतादयः
puṣṇāti yān adharmeṇa sva-buddhyā tam apaṇḍitam te 'kṛtārthaṃ prahiṇvanti prāṇā rāyaḥ sutādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयं किल्बिषम् आदाय तैस् त्यक्तो नार्थ-कोविदः असिद्धार्थो विशत्य् अन्धं स्व-धर्म-विमुखस् तमः
svayaṃ kilbiṣam ādāya tais tyakto nārtha-kovidaḥ asiddhārtho viśaty andhaṃ sva-dharma-vimukhas tamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माल् लोकम् इमं राजन् स्वप्न-माया-मनोरथम् वीक्ष्यायम्यात्मनात्मानं समः शान्तो भव प्रभो
tasmāl lokam imaṃ rājan svapna-māyā-manoratham vīkṣyāyamyātmanātmānaṃ samaḥ śānto bhava prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृतराष्ट्र उवाच यथा वदति कल्याणीं वाचं दान-पते भवान् तथानया न तृप्यामि मर्त्यः प्राप्य यथामृतम्
dhṛtarāṣṭra uvāca yathā vadati kalyāṇīṃ vācaṃ dāna-pate bhavān tathānayā na tṛpyāmi martyaḥ prāpya yathāmṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापि सूनृता सौम्य हृदि न स्थीयते चले पुत्रानुराग-विषमे विद्युत् सौदामनी यथा
tathāpi sūnṛtā saumya hṛdi na sthīyate cale putrānurāga-viṣame vidyut saudāmanī yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईश्वरस्य विधिं को नु विधुनोत्य् अन्यथा पुमान् भूमेर् भारावताराय यो ऽवतीर्णो यदोः कुले
īśvarasya vidhiṃ ko nu vidhunoty anyathā pumān bhūmer bhārāvatārāya yo 'vatīrṇo yadoḥ kule
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो दुर्विमर्श-पथया निज-माययेदं सृष्ट्वा गुणान् विभजते तद्-अनुप्रविष्टः तस्मै नमो दुरवबोध-विहार-तन्त्र- संसार-चक्र-गतये परमेश्वराय
yo durvimarśa-pathayā nija-māyayedaṃ sṛṣṭvā guṇān vibhajate tad-anupraviṣṭaḥ tasmai namo duravabodha-vihāra-tantra- saṃsāra-cakra-gataye parameśvarāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-शुक उवाच इत्य् अभिप्रेत्य नृपतेर् अभिप्रायं स यादवः सुहृद्भिः समनुज्ञातः पुनर् यदु-पुरीम् अगात्
śrī-śuka uvāca ity abhipretya nṛpater abhiprāyaṃ sa yādavaḥ suhṛdbhiḥ samanujñātaḥ punar yadu-purīm agāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशंस राम-कृष्णाभ्यां धृतराष्ट्र-विचेष्टितम् पाण्दवान् प्रति कौरव्य यद्-अर्थं प्रेषितः स्वयम्
śaśaṃsa rāma-kṛṣṇābhyāṃ dhṛtarāṣṭra-viceṣṭitam pāṇdavān prati kauravya yad-arthaṃ preṣitaḥ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.