श्री-शुक उवाच दुर्योधन-सुतां राजन् लक्ष्मणां समितिं-जयः स्वयंवर-स्थाम् अहरत् साम्बो जाम्बवती-सुतः
śrī-śuka uvāca duryodhana-sutāṃ rājan lakṣmaṇāṃ samitiṃ-jayaḥ svayaṃvara-sthām aharat sāmbo jāmbavatī-sutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौरवाः कुपिता ऊचुर् दुर्विनीतो ऽयम् अर्भकः कदर्थी-कृत्य नः कन्याम् अकामाम् अहरद् बलात्
kauravāḥ kupitā ūcur durvinīto 'yam arbhakaḥ kadarthī-kṛtya naḥ kanyām akāmām aharad balāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बध्नीतेमं दुर्विनीतं किं करिष्यन्ति वृष्णयः ये ऽस्मत्-प्रसादोपचितां दत्तां नो भुञ्जते महीम्
badhnītemaṃ durvinītaṃ kiṃ kariṣyanti vṛṣṇayaḥ ye 'smat-prasādopacitāṃ dattāṃ no bhuñjate mahīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निगृहीतं सुतं श्रुत्वा यद्य् एष्यन्तीह वृष्णयः भग्न-दर्पाः शमं यान्ति प्राणा इव सु-संयताः
nigṛhītaṃ sutaṃ śrutvā yady eṣyantīha vṛṣṇayaḥ bhagna-darpāḥ śamaṃ yānti prāṇā iva su-saṃyatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति कर्णः शलो भूरिर् यज्ञकेतुः सुयोधनः साम्बम् आरेभिरे योद्धुं कुरु-वृद्धानुमोदिताः
iti karṇaḥ śalo bhūrir yajñaketuḥ suyodhanaḥ sāmbam ārebhire yoddhuṃ kuru-vṛddhānumoditāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वानुधावतः साम्बो धार्तराष्ट्रान् महा-रथः प्रगृह्य रुचिरं चापं तस्थौ सिंह इवैकलः
dṛṣṭvānudhāvataḥ sāmbo dhārtarāṣṭrān mahā-rathaḥ pragṛhya ruciraṃ cāpaṃ tasthau siṃha ivaikalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं ते जिघृक्षवः क्रुद्धास् तिष्ठ तिष्ठेति भाषिणः आसाद्य धन्विनो बाणैः कर्णाग्रण्यः समाकिरन्
taṃ te jighṛkṣavaḥ kruddhās tiṣṭha tiṣṭheti bhāṣiṇaḥ āsādya dhanvino bāṇaiḥ karṇāgraṇyaḥ samākiran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपविद्धः कुरु-श्रेष्ठ कुरुभिर् यदु-नन्दनः नामृष्यत् तद् अचिन्त्यार्भः सिंह क्षुद्र-मृगैर् इव
so 'paviddhaḥ kuru-śreṣṭha kurubhir yadu-nandanaḥ nāmṛṣyat tad acintyārbhaḥ siṃha kṣudra-mṛgair iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्फूर्ज्य रुचिरं चापं सर्वान् विव्याध सायकैः कर्णादीन् षड् रथान् वीरस् तावद्भिर् युगपत् पृथक्
visphūrjya ruciraṃ cāpaṃ sarvān vivyādha sāyakaiḥ karṇādīn ṣaḍ rathān vīras tāvadbhir yugapat pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्भिश् चतुरो वाहान् एकैकेन च सारथीन् रथिनश् च महेष्वासांस् तस्य तत् ते ऽभ्यपूजयन्
caturbhiś caturo vāhān ekaikena ca sārathīn rathinaś ca maheṣvāsāṃs tasya tat te 'bhyapūjayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं तु ते विरथं चक्रुश् चत्वारश् चतुरो हयान् एकस् तु सारथिं जघ्ने चिच्छेदण्यः शरासनम्
taṃ tu te virathaṃ cakruś catvāraś caturo hayān ekas tu sārathiṃ jaghne cicchedaṇyaḥ śarāsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं बद्ध्वा विरथी-कृत्य कृच्छ्रेण कुरवो युधि कुमारं स्वस्य कन्यां च स्व-पुरं जयिनो ऽविशन्
taṃ baddhvā virathī-kṛtya kṛcchreṇa kuravo yudhi kumāraṃ svasya kanyāṃ ca sva-puraṃ jayino 'viśan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा नारदोक्तेन राजन् सञ्जात-मन्यवः कुरून् प्रत्य् उद्यमं चक्रुर् उग्रसेन-प्रचोदिताः
tac chrutvā nāradoktena rājan sañjāta-manyavaḥ kurūn praty udyamaṃ cakrur ugrasena-pracoditāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सान्त्वयित्वा तु तान् रामः सन्नद्धान् वृष्णि-पुङ्गवान् नैच्छत् कुरूणां वृष्णीनां कलिं कलि-मलापहः
sāntvayitvā tu tān rāmaḥ sannaddhān vṛṣṇi-puṅgavān naicchat kurūṇāṃ vṛṣṇīnāṃ kaliṃ kali-malāpahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगाम हास्तिन-पुरं रथेनादित्य-वर्चसा ब्राह्मणैः कुल-वृद्धैश् च वृतश् चन्द्र इव ग्रहैः
jagāma hāstina-puraṃ rathenāditya-varcasā brāhmaṇaiḥ kula-vṛddhaiś ca vṛtaś candra iva grahaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा गजाह्वयं रामो बाह्योपवनम् आस्थितः उद्धवं प्रेषयाम् आस धृतराष्ट्रं बुभुत्सया
gatvā gajāhvayaṃ rāmo bāhyopavanam āsthitaḥ uddhavaṃ preṣayām āsa dhṛtarāṣṭraṃ bubhutsayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽभिवन्द्याम्बिका-पुत्रं भीष्मं द्रोणं च बाह्लिकम् दुर्योधनं च विधि-वद् रामम् आगतं अब्रवीत्
so 'bhivandyāmbikā-putraṃ bhīṣmaṃ droṇaṃ ca bāhlikam duryodhanaṃ ca vidhi-vad rāmam āgataṃ abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ऽति-प्रीतास् तम् आकर्ण्य प्राप्तं रामं सुहृत्-तमम् तम् अर्चयित्वाभिययुः सर्वे मङ्गल-पाणयः
te 'ti-prītās tam ākarṇya prāptaṃ rāmaṃ suhṛt-tamam tam arcayitvābhiyayuḥ sarve maṅgala-pāṇayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं सङ्गम्य यथा-न्यायं गाम् अर्घ्यं च न्यवेदयन् तेषां ये तत्-प्रभाव-ज्ञाः प्रणेमुः शिरसा बलम्
taṃ saṅgamya yathā-nyāyaṃ gām arghyaṃ ca nyavedayan teṣāṃ ye tat-prabhāva-jñāḥ praṇemuḥ śirasā balam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बन्धून् कुशलिनः श्रुत्वा पृष्ट्वा शिवम् अनामयम् परस्परम् अथो रामो बभाषे ऽविक्लवं वचः
bandhūn kuśalinaḥ śrutvā pṛṣṭvā śivam anāmayam parasparam atho rāmo babhāṣe 'viklavaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उग्रसेनः क्षितेशेशो यद् व आज्ञापयत् प्रभुः तद् अव्यग्र-धियः श्रुत्वा कुरुध्वम् अविलम्बितम्
ugrasenaḥ kṣiteśeśo yad va ājñāpayat prabhuḥ tad avyagra-dhiyaḥ śrutvā kurudhvam avilambitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् यूयं बहवस् त्व् एकं जित्वाधर्मेण धार्मिकम् अबध्नीताथ तन् मृष्ये बन्धूनाम् ऐक्य-काम्यया
yad yūyaṃ bahavas tv ekaṃ jitvādharmeṇa dhārmikam abadhnītātha tan mṛṣye bandhūnām aikya-kāmyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीर्य-शौर्य-बलोन्नद्धम् आत्म-शक्ति-समं वचः कुरवो बलदेवस्य निशम्योचुः प्रकोपिताः
vīrya-śaurya-balonnaddham ātma-śakti-samaṃ vacaḥ kuravo baladevasya niśamyocuḥ prakopitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो महच् चित्रम् इदं काल-गत्या दुरत्यया आरुरुक्षत्य् उपानद् वै शिरो मुकुट-सेवितम्
aho mahac citram idaṃ kāla-gatyā duratyayā ārurukṣaty upānad vai śiro mukuṭa-sevitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते यौनेन सम्बद्धाः सह-शय्यासनाशनाः वृष्णयस् तुल्यतां नीता अस्मद्-दत्त-नृपासनाः
ete yaunena sambaddhāḥ saha-śayyāsanāśanāḥ vṛṣṇayas tulyatāṃ nītā asmad-datta-nṛpāsanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चामर-व्यजने शङ्खम् आतपत्रं च पाण्डुरम् किरीटम् आसनं शय्यां भुञ्जते ऽस्मद्-उपेक्षया
cāmara-vyajane śaṅkham ātapatraṃ ca pāṇḍuram kirīṭam āsanaṃ śayyāṃ bhuñjate 'smad-upekṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलं यदूनां नरदेव-लाञ्छनैर् दातुः प्रतीपैः फणिनाम् इवामृतम् ये ऽस्मत्-प्रसादोपचिता हि यादवा आज्ञापयन्त्य् अद्य गत-त्रपा बत
alaṃ yadūnāṃ naradeva-lāñchanair dātuḥ pratīpaiḥ phaṇinām ivāmṛtam ye 'smat-prasādopacitā hi yādavā ājñāpayanty adya gata-trapā bata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथम् इन्द्रो ऽपि कुरुभिर् भीष्म-द्रोणार्जुनादिभिः अदत्तम् अवरुन्धीत सिंह-ग्रस्तम् इवोरणः
katham indro 'pi kurubhir bhīṣma-droṇārjunādibhiḥ adattam avarundhīta siṃha-grastam ivoraṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-बादरायणिर् उवाच जन्म-बन्धु-श्रीयोन्नद्ध- मदास् ते भरतर्षभ आश्राव्य रामं दुर्वाच्यम् असभ्याः पुरम् आविशन्
śrī-bādarāyaṇir uvāca janma-bandhu-śrīyonnaddha- madās te bharatarṣabha āśrāvya rāmaṃ durvācyam asabhyāḥ puram āviśan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा कुरूनां दौःशील्यं श्रुत्वावाच्यानि चाच्युतः अवोचत् कोप-संरब्धो दुष्प्रेक्ष्यः प्रहसन् मुहुः
dṛṣṭvā kurūnāṃ dauḥśīlyaṃ śrutvāvācyāni cācyutaḥ avocat kopa-saṃrabdho duṣprekṣyaḥ prahasan muhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नूनं नाना-मदोन्नद्धाः शान्तिं नेच्छन्त्य् असाधवः तेषां हि प्रशमो दण्डः पशूनां लगुडो यथा
nūnaṃ nānā-madonnaddhāḥ śāntiṃ necchanty asādhavaḥ teṣāṃ hi praśamo daṇḍaḥ paśūnāṃ laguḍo yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो यदून् सु-संरब्धान् कृष्णं च कुपितं शनैः सान्त्वयित्वाहम् एतेषां शमम् इच्छन्न् इहागतः
aho yadūn su-saṃrabdhān kṛṣṇaṃ ca kupitaṃ śanaiḥ sāntvayitvāham eteṣāṃ śamam icchann ihāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त इमे मन्द-मतयः कलहाभिरताः खलाः तं माम् अवज्ञाय मुहुर् दुर्भाषान् मानिनो ऽब्रुवन्
ta ime manda-matayaḥ kalahābhiratāḥ khalāḥ taṃ mām avajñāya muhur durbhāṣān mānino 'bruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नोग्रसेनः किल विभुर् भोज-वृष्ण्य्-अन्धकेश्वरः शक्रादयो लोक-पाला यस्यादेशानुवर्तिनः
nograsenaḥ kila vibhur bhoja-vṛṣṇy-andhakeśvaraḥ śakrādayo loka-pālā yasyādeśānuvartinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुधर्माक्रम्यते येन पारिजातो ऽमराङ्घ्रिपः आनीय भुज्यते सो ऽसौ न किलाध्यासनार्हणः
sudharmākramyate yena pārijāto 'marāṅghripaḥ ānīya bhujyate so 'sau na kilādhyāsanārhaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य पाद-युगं साक्षाच् छ्रीर् उपास्ते ऽखिलेश्वरी स नार्हति किल श्रीशो नरदेव-परिच्छदान्
yasya pāda-yugaṃ sākṣāc chrīr upāste 'khileśvarī sa nārhati kila śrīśo naradeva-paricchadān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्याङ्घ्रि-पङ्कज-रजो ऽखिल-लोक-पालैर् मौल्य्-उत्तमैर् धृतम् उपासित-तीर्थ-तीर्थम् ब्रह्मा भवो ऽहम् अपि यस्य कलाः कलायाः श्रीश् चोद्वहेम चिरम् अस्य नृपासनं क्व
yasyāṅghri-paṅkaja-rajo 'khila-loka-pālair mauly-uttamair dhṛtam upāsita-tīrtha-tīrtham brahmā bhavo 'ham api yasya kalāḥ kalāyāḥ śrīś codvahema ciram asya nṛpāsanaṃ kva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुञ्जते कुरुभिर् दत्तं भू-खण्डं वृष्णयः किल उपानहः किल वयं स्वयं तु कुरवः शिरः
bhuñjate kurubhir dattaṃ bhū-khaṇḍaṃ vṛṣṇayaḥ kila upānahaḥ kila vayaṃ svayaṃ tu kuravaḥ śiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो ऐश्वर्य-मत्तानां मत्तानाम् इव मानिनाम् असम्बद्धा गिऋओ रुक्षाः कः सहेतानुशासीता
aho aiśvarya-mattānāṃ mattānām iva māninām asambaddhā giṛo rukṣāḥ kaḥ sahetānuśāsītā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य निष्कौरवं पृथ्वीं करिष्यामीत्य् अमर्षितः गृहीत्वा हलम् उत्तस्थौ दहन्न् इव जगत्-त्रयम्
adya niṣkauravaṃ pṛthvīṃ kariṣyāmīty amarṣitaḥ gṛhītvā halam uttasthau dahann iva jagat-trayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लाङ्गलाग्रेण नगरम् उद्विदार्य गजाह्वयम् विचकर्ष स गङ्गायां प्रहरिष्यन्न् अमर्षितः
lāṅgalāgreṇa nagaram udvidārya gajāhvayam vicakarṣa sa gaṅgāyāṃ prahariṣyann amarṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जल-यानम् इवाघूर्णं गङ्गायां नगरं पतत् आकृष्यमाणम् आलोक्य कौरवाः जात-सम्भ्रमाः
jala-yānam ivāghūrṇaṃ gaṅgāyāṃ nagaraṃ patat ākṛṣyamāṇam ālokya kauravāḥ jāta-sambhramāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् एव शरणं जग्मुः स-कुटुम्बा जिजीविषवः स-लक्ष्मणं पुरस्-कृत्य साम्बं प्राञ्जलयः प्रभुम्
tam eva śaraṇaṃ jagmuḥ sa-kuṭumbā jijīviṣavaḥ sa-lakṣmaṇaṃ puras-kṛtya sāmbaṃ prāñjalayaḥ prabhum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राम रामाखिलाधार प्रभावं न विदाम ते मूढानां नः कु-बुद्धीनां क्षन्तुम् अर्हस्य् अतिक्रमम्
rāma rāmākhilādhāra prabhāvaṃ na vidāma te mūḍhānāṃ naḥ ku-buddhīnāṃ kṣantum arhasy atikramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थित्य्-उत्पत्त्य्-अप्ययानां त्वम् एको हेतुर् निराश्रयः लोकान् क्रीडनकान् ईश क्रीडतस् ते वदन्ति हि
sthity-utpatty-apyayānāṃ tvam eko hetur nirāśrayaḥ lokān krīḍanakān īśa krīḍatas te vadanti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वम् एव मूर्ध्नीदम् अनन्त लीलया भू-मण्डलं बिभर्षि सहस्र-मूर्धन् अन्ते च यः स्वात्म-निरुद्ध-विश्वः शेषे ऽद्वितीयः परिशिष्यमाणः
tvam eva mūrdhnīdam ananta līlayā bhū-maṇḍalaṃ bibharṣi sahasra-mūrdhan ante ca yaḥ svātma-niruddha-viśvaḥ śeṣe 'dvitīyaḥ pariśiṣyamāṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोपस् ते ऽखिल-शिक्षार्थं न द्वेषान् न च मत्सरात् बिभ्रतो भगवन् सत्त्वं स्थिति-पालन-तत्परः
kopas te 'khila-śikṣārthaṃ na dveṣān na ca matsarāt bibhrato bhagavan sattvaṃ sthiti-pālana-tatparaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमस् ते सर्व-भूतात्मन् सर्व-शक्ति-धराव्यय विश्व-कर्मन् नमस् ते ऽस्तु त्वां वयं शरणं गताः
namas te sarva-bhūtātman sarva-śakti-dharāvyaya viśva-karman namas te 'stu tvāṃ vayaṃ śaraṇaṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-शुक उवाच एवं प्रपन्नैः संविग्नैर् वेपमानायनैर् बलः प्रसादितः सु-प्रसन्नो मा भैष्टेत्य् अभयं ददौ
śrī-śuka uvāca evaṃ prapannaiḥ saṃvignair vepamānāyanair balaḥ prasāditaḥ su-prasanno mā bhaiṣṭety abhayaṃ dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्योधनः पारिबर्हं कुञ्जरान् षष्टि-हायनान् ददौ च द्वादश-शतान्य् अयुतानि तुरङ्गमान्
duryodhanaḥ pāribarhaṃ kuñjarān ṣaṣṭi-hāyanān dadau ca dvādaśa-śatāny ayutāni turaṅgamān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथानां षट्-सहस्राणि रौक्माणां सूर्य-वर्चसाम् दासीनां निष्क-कण्ठीनां सहस्रं दुहितृ-वत्सलः
rathānāṃ ṣaṭ-sahasrāṇi raukmāṇāṃ sūrya-varcasām dāsīnāṃ niṣka-kaṇṭhīnāṃ sahasraṃ duhitṛ-vatsalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिगृह्य तु तत् सर्वं भगवान् सात्वतर्षभः स-सुतः स-स्नुषः प्रायात् सुहृद्भिर् अभिनन्दितः
pratigṛhya tu tat sarvaṃ bhagavān sātvatarṣabhaḥ sa-sutaḥ sa-snuṣaḥ prāyāt suhṛdbhir abhinanditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रविष्टः स्व-पुरं हलायुधः समेत्य बन्धून् अनुरक्त-चेतसः शशंस सर्वं यदु-पुङ्गवानां मध्ये सभायां कुरुषु स्व-चेष्टितम्
tataḥ praviṣṭaḥ sva-puraṃ halāyudhaḥ sametya bandhūn anurakta-cetasaḥ śaśaṃsa sarvaṃ yadu-puṅgavānāṃ madhye sabhāyāṃ kuruṣu sva-ceṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्यापि च पुरं ह्य् एतत् सूचयद् राम-विक्रमम् समुन्नतं दक्षिणतो गङ्गायाम् अनुदृश्यते
adyāpi ca puraṃ hy etat sūcayad rāma-vikramam samunnataṃ dakṣiṇato gaṅgāyām anudṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.