Library·Bhāgavata Purāṇa·11·11.17
श्री-उद्धव उवाच यस् त्वयाभिहितः पूर्वं धर्मस् त्वद्-भक्ति-लक्षणः वर्णाशमाचारवतां सर्वेषां द्वि-पदाम् अपि
śrī-uddhava uvāca yas tvayābhihitaḥ pūrvaṃ dharmas tvad-bhakti-lakṣaṇaḥ varṇāśamācāravatāṃ sarveṣāṃ dvi-padām api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथानुष्ठीयमानेन त्वयि भक्तिर् नृणां भवेत् स्व-धर्मेणारविन्दाक्ष तन् ममाख्यातुम् अर्हसि
yathānuṣṭhīyamānena tvayi bhaktir nṛṇāṃ bhavet sva-dharmeṇāravindākṣa tan mamākhyātum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरा किल महा-बाहो धर्मं परमकं प्रभो यत् तेन हंस-रूपेण ब्रह्मणे ऽभ्यात्थ माधव
purā kila mahā-bāho dharmaṃ paramakaṃ prabho yat tena haṃsa-rūpeṇa brahmaṇe 'bhyāttha mādhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स इदानीं सु-महता कालेनामित्र-कर्शन न प्रायो भविता मर्त्य- लोके प्राग् अनुशासितः
sa idānīṃ su-mahatā kālenāmitra-karśana na prāyo bhavitā martya- loke prāg anuśāsitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वक्ता कर्ताविता नान्यो धर्मस्याच्युत ते भुवि सभायाम् अपि वैरिञ्च्यां यत्र मूर्ति-धराः कलाः
vaktā kartāvitā nānyo dharmasyācyuta te bhuvi sabhāyām api vairiñcyāṃ yatra mūrti-dharāḥ kalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्त्रावित्रा प्रवक्त्रा च भवता मधुसूदन त्यक्ते मही-तले देव विनष्टं कः प्रवक्ष्यति
kartrāvitrā pravaktrā ca bhavatā madhusūdana tyakte mahī-tale deva vinaṣṭaṃ kaḥ pravakṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् त्वं नः सर्व-धर्म-ज्ञ धर्मस् त्वद्-भक्ति-लक्षणः यथा यस्य विधीयेत तथा वर्णय मे प्रभो
tat tvaṃ naḥ sarva-dharma-jña dharmas tvad-bhakti-lakṣaṇaḥ yathā yasya vidhīyeta tathā varṇaya me prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-शुक उवाच इत्थं स्व-भृत्य-मुख्येन पृष्टः स भगवान् हरिः प्रीतः क्षेमाय मर्त्यानां धर्मान् आह सनातनान्
śrī-śuka uvāca itthaṃ sva-bhṛtya-mukhyena pṛṣṭaḥ sa bhagavān hariḥ prītaḥ kṣemāya martyānāṃ dharmān āha sanātanān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-भगवान् उवाच धर्म्य एष तव प्रश्नो नैःश्रेयस-करो नृणाम् वर्णाश्रमाचारवतां तम् उद्धव निबोध मे
śrī-bhagavān uvāca dharmya eṣa tava praśno naiḥśreyasa-karo nṛṇām varṇāśramācāravatāṃ tam uddhava nibodha me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदौ कृत-युगे वर्णो नृणां हंस इति स्मृतः कृत-कृत्याः प्रजा जात्या तस्मात् कृत-युगं विदुः
ādau kṛta-yuge varṇo nṛṇāṃ haṃsa iti smṛtaḥ kṛta-kṛtyāḥ prajā jātyā tasmāt kṛta-yugaṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदः प्रणव एवाग्रे धर्मो ऽहं वृष-रूप-धृक् उपासते तपो-निष्ठा हंसं मां मुक्त-किल्बिषाः
vedaḥ praṇava evāgre dharmo 'haṃ vṛṣa-rūpa-dhṛk upāsate tapo-niṣṭhā haṃsaṃ māṃ mukta-kilbiṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रेता-मुखे महा-भाग प्राणान् मे हृदयात् त्रयी विद्या प्रादुरभूत् तस्या अहम् आसं त्रि-वृन् मखः
tretā-mukhe mahā-bhāga prāṇān me hṛdayāt trayī vidyā prādurabhūt tasyā aham āsaṃ tri-vṛn makhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्र-क्षत्रिय-विट्-शूद्रा मुख-बाहूरु-पाद-जाः वैराजात् पुरुषाज् जाता य आत्माचार-लक्षणाः
vipra-kṣatriya-viṭ-śūdrā mukha-bāhūru-pāda-jāḥ vairājāt puruṣāj jātā ya ātmācāra-lakṣaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहाश्रमो जघनतो ब्रह्मचर्यं हृदो मम वक्षः-स्थलाद् वने-वासः सन्न्यासः शिरसि स्थितः
gṛhāśramo jaghanato brahmacaryaṃ hṛdo mama vakṣaḥ-sthalād vane-vāsaḥ sannyāsaḥ śirasi sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्णानाम् आश्रमाणां च जन्म-भूम्य्-अनुसारिणीः आसन् प्रकृतयो नॄनां नीचैर् नीचोत्तमोत्तमाः
varṇānām āśramāṇāṃ ca janma-bhūmy-anusāriṇīḥ āsan prakṛtayo nṝnāṃ nīcair nīcottamottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शमो दमस् तपः शौचं सन्तोषः क्षान्तिर् आर्जवम् मद्-भक्तिश् च दया सत्यं ब्रह्म-प्रकृतयस् त्व् इमाः
śamo damas tapaḥ śaucaṃ santoṣaḥ kṣāntir ārjavam mad-bhaktiś ca dayā satyaṃ brahma-prakṛtayas tv imāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजो बलं धृतिः शौर्यं तितिक्षौदार्यम् उद्यमः स्थैर्यं ब्रह्मन्यम् ऐश्वर्यं क्षत्र-प्रकृतयस् त्व् इमाः
tejo balaṃ dhṛtiḥ śauryaṃ titikṣaudāryam udyamaḥ sthairyaṃ brahmanyam aiśvaryaṃ kṣatra-prakṛtayas tv imāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आस्तिक्यं दान-निष्ठा च अदम्भो ब्रह्म-सेवनम् अतुष्टिर् अर्थोपचयैर् वैश्य-प्रकृतयस् त्व् इमाः
āstikyaṃ dāna-niṣṭhā ca adambho brahma-sevanam atuṣṭir arthopacayair vaiśya-prakṛtayas tv imāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुश्रूषणं द्विज-गवां देवानां चाप्य् अमायया तत्र लब्धेन सन्तोषः शूद्र-प्रकृतयस् त्व् इमाः
śuśrūṣaṇaṃ dvija-gavāṃ devānāṃ cāpy amāyayā tatra labdhena santoṣaḥ śūdra-prakṛtayas tv imāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशौचम् अनृतं स्तेयं नास्तिक्यं शुष्क-विग्रहः कामः क्रोधश् च तर्षश् च स भावो ऽन्त्यावसायिनाम्
aśaucam anṛtaṃ steyaṃ nāstikyaṃ śuṣka-vigrahaḥ kāmaḥ krodhaś ca tarṣaś ca sa bhāvo 'ntyāvasāyinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहिंसा सत्यम् अस्तेयम् अकाम-क्रोध-लोभता भूत-प्रिय-हितेहा च धर्मो ऽयं सार्व-वर्णिकः
ahiṃsā satyam asteyam akāma-krodha-lobhatā bhūta-priya-hitehā ca dharmo 'yaṃ sārva-varṇikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीयं प्राप्यानुपूर्व्याज् जन्मोपनयनं द्विजः वसन् गुरु-कुले दान्तो ब्रह्माधीयीत चाहूतः
dvitīyaṃ prāpyānupūrvyāj janmopanayanaṃ dvijaḥ vasan guru-kule dānto brahmādhīyīta cāhūtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेखलाजिन-दण्डाक्ष- ब्रह्म-सूत्र-कमण्डलून् जटिलो ऽधौत-दद्-वासो ऽरक्त-पीठः कुशान् दधत्
mekhalājina-daṇḍākṣa- brahma-sūtra-kamaṇḍalūn jaṭilo 'dhauta-dad-vāso 'rakta-pīṭhaḥ kuśān dadhat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नान-भोजन-होमेषु जपोच्चारे च वाग्-यतः न च्छिन्द्यान् नख-रोमाणि कक्षोपस्थ-गतान्य् अपि
snāna-bhojana-homeṣu japoccāre ca vāg-yataḥ na cchindyān nakha-romāṇi kakṣopastha-gatāny api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रेतो नावकिरेज् जातु ब्रह्म-व्रत-धरः स्वयम् अवकीर्णे ऽवगाह्याप्सु यतासुस् त्रि-पदां जपेत्
reto nāvakirej jātu brahma-vrata-dharaḥ svayam avakīrṇe 'vagāhyāpsu yatāsus tri-padāṃ japet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्न्य्-अर्काचार्य-गो-विप्र- गुरु-वृद्ध-सुराञ् शुचिः समाहित उपासीत सन्ध्ये द्वे यत-वाग् जपन्
agny-arkācārya-go-vipra- guru-vṛddha-surāñ śuciḥ samāhita upāsīta sandhye dve yata-vāg japan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यं मां विजानीयान् नावन्मन्येत कर्हिचित् न मर्त्य-बुद्ध्यासूयेत सर्व-देव-मयो गुरुः
ācāryaṃ māṃ vijānīyān nāvanmanyeta karhicit na martya-buddhyāsūyeta sarva-deva-mayo guruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सायं प्रातर् उपानीय भैक्ष्यं तस्मै निवेदयेत् यच् चान्यद् अप्य् अनुज्ञातम् उपयुञ्जीत संयतः
sāyaṃ prātar upānīya bhaikṣyaṃ tasmai nivedayet yac cānyad apy anujñātam upayuñjīta saṃyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुश्रूषमाण आचार्यं सदोपासीत नीच-वत् यान-शय्यासन-स्थानैर् नाति-दूरे कृताञ्जलिः
śuśrūṣamāṇa ācāryaṃ sadopāsīta nīca-vat yāna-śayyāsana-sthānair nāti-dūre kṛtāñjaliḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं-वृत्तो गुरु-कुले वसेद् भोग-विवर्जितः विद्या समाप्यते यावद् बिभ्रद् व्रतम् अखण्डितम्
evaṃ-vṛtto guru-kule vased bhoga-vivarjitaḥ vidyā samāpyate yāvad bibhrad vratam akhaṇḍitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्य् असौ छन्दसां लोकम् आरोक्ष्यन् ब्रह्म-विष्टपम् गुरवे विन्यसेद् देहं स्वाध्यायार्थं बृहद्-व्रतः
yady asau chandasāṃ lokam ārokṣyan brahma-viṣṭapam gurave vinyased dehaṃ svādhyāyārthaṃ bṛhad-vrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्नौ गुराव् आत्मनि च सर्व-भूतेषु मां परम् अपृथग्-धीर् उपसीत ब्रह्म-वर्चस्व्य् अकल्मषः
agnau gurāv ātmani ca sarva-bhūteṣu māṃ param apṛthag-dhīr upasīta brahma-varcasvy akalmaṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीणां निरीक्षण-स्पर्श- संलाप-क्ष्वेलनादिकम् प्राणिनो मिथुनी-भूतान् अगृहस्थो ऽग्रतस् त्यजेत्
strīṇāṃ nirīkṣaṇa-sparśa- saṃlāpa-kṣvelanādikam prāṇino mithunī-bhūtān agṛhastho 'gratas tyajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शौचम् आचमनं स्नानं सन्ध्योपास्तिर् ममार्चनम् तीर्थ-सेवा जपो ऽस्पृश्या- भक्ष्यासम्भाष्य-वर्जनम्
śaucam ācamanaṃ snānaṃ sandhyopāstir mamārcanam tīrtha-sevā japo 'spṛśyā- bhakṣyāsambhāṣya-varjanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वाश्रम-प्रयुक्तो ऽयं नियमः कुल-नन्दन मद्-भावः सर्व-भूतेषु मनो-वाक्-काय-संयमः
sarvāśrama-prayukto 'yaṃ niyamaḥ kula-nandana mad-bhāvaḥ sarva-bhūteṣu mano-vāk-kāya-saṃyamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं बृहद्-व्रत-धरो ब्राह्मणो ऽग्निर् इव ज्वलन् मद्-भक्तस् तीव्र-तपसा दग्ध-कर्माशयो ऽमलः
evaṃ bṛhad-vrata-dharo brāhmaṇo 'gnir iva jvalan mad-bhaktas tīvra-tapasā dagdha-karmāśayo 'malaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानन्तरम् आवेक्ष्यन् यथा-जिज्ञासितागमः गुरवे दक्षिणां दत्त्वा स्नायाद् गुर्व्-अनुमोदितः
athānantaram āvekṣyan yathā-jijñāsitāgamaḥ gurave dakṣiṇāṃ dattvā snāyād gurv-anumoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहं वनं वोपविशेत् प्रव्रजेद् वा द्विजोत्तमः आश्रमाद् आश्रमं गच्छेन् नान्यथामत्-परश् चरेत्
gṛhaṃ vanaṃ vopaviśet pravrajed vā dvijottamaḥ āśramād āśramaṃ gacchen nānyathāmat-paraś caret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहार्थी सदृशीं भार्याम् उद्वहेद् अजुगुप्सिताम् यवीयसीं तु वयसा यं स-वर्णाम् अनु क्रमात्
gṛhārthī sadṛśīṃ bhāryām udvahed ajugupsitām yavīyasīṃ tu vayasā yaṃ sa-varṇām anu kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इज्याध्ययन-दानानि सर्वेषां च द्वि-जन्मनाम् प्रतिग्रहो ऽध्यापनं च ब्राह्मणस्यैव याजनम्
ijyādhyayana-dānāni sarveṣāṃ ca dvi-janmanām pratigraho 'dhyāpanaṃ ca brāhmaṇasyaiva yājanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिग्रहं मन्यमानस् तपस्-तेजो-यशो-नुदम् अन्याभ्याम् एव जीवेत शिलैर् वा दोष-दृक् तयोः
pratigrahaṃ manyamānas tapas-tejo-yaśo-nudam anyābhyām eva jīveta śilair vā doṣa-dṛk tayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणस्य हि देहो ऽयं क्षुद्र-कामाय नेष्यते कृच्छ्राय तपसे चेह प्रेत्यानन्त-सुखाय च
brāhmaṇasya hi deho 'yaṃ kṣudra-kāmāya neṣyate kṛcchrāya tapase ceha pretyānanta-sukhāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिलोञ्छ-वृत्त्या परितुष्ट-चित्तो धर्मं महान्तं विरजं जुषाणः मय्य् अर्पितात्मा गृह एव तिष्ठन् नाति-प्रसक्तः समुपैति शान्तिम्
śiloñcha-vṛttyā parituṣṭa-citto dharmaṃ mahāntaṃ virajaṃ juṣāṇaḥ mayy arpitātmā gṛha eva tiṣṭhan nāti-prasaktaḥ samupaiti śāntim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्धरन्ति ये विप्रं सीदन्तं मत्-परायणम् तान् उद्धरिष्ये न चिराद् आपद्भ्यो नौर् इवार्णवात्
samuddharanti ye vipraṃ sīdantaṃ mat-parāyaṇam tān uddhariṣye na cirād āpadbhyo naur ivārṇavāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वाः समुद्धरेद् राजा पितेव व्यसनात् प्रजाः आत्मानम् आत्मना धीरो यथा गज-पतिर् गजान्
sarvāḥ samuddhared rājā piteva vyasanāt prajāḥ ātmānam ātmanā dhīro yathā gaja-patir gajān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं-विधो नर-पतिर् विमानेनार्क-वर्चसा विधूयेहाशुभं कृत्स्नम् इन्द्रेण सह मोदते
evaṃ-vidho nara-patir vimānenārka-varcasā vidhūyehāśubhaṃ kṛtsnam indreṇa saha modate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीदन् विप्रो वणिग्-वृत्त्या पण्यैर् एवापदं तरेत् खड्गेन वापदाक्रान्तो न श्व-वृत्त्या कथञ्चन
sīdan vipro vaṇig-vṛttyā paṇyair evāpadaṃ taret khaḍgena vāpadākrānto na śva-vṛttyā kathañcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्य-वृत्त्या तु राजन्यो जीवेन् मृगययापदि चरेद् वा विप्र-रूपेण न श्व-वृत्त्या कथञ्चन
vaiśya-vṛttyā tu rājanyo jīven mṛgayayāpadi cared vā vipra-rūpeṇa na śva-vṛttyā kathañcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूद्र-वृत्तिं भजेद् वैश्यः शूद्रः कारु-कट-क्रियाम् कृच्छ्रान् मुक्तो न गर्ह्येण वृत्तिं लिप्सेत कर्मणा
śūdra-vṛttiṃ bhajed vaiśyaḥ śūdraḥ kāru-kaṭa-kriyām kṛcchrān mukto na garhyeṇa vṛttiṃ lipseta karmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदाध्याय-स्वधा-स्वाहा- बल्य्-अन्नाद्यैर् यथोदयम् देवर्षि-पितृ-भूतानि मद्-रूपाण्य् अन्व्-अहं यजेत्
vedādhyāya-svadhā-svāhā- baly-annādyair yathodayam devarṣi-pitṛ-bhūtāni mad-rūpāṇy anv-ahaṃ yajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदृच्छयोपपन्नेन शुक्लेनोपार्जितेन वा धनेनापीडयन् भृत्यान् न्यायेनैवाहरेत् क्रतून्
yadṛcchayopapannena śuklenopārjitena vā dhanenāpīḍayan bhṛtyān nyāyenaivāharet kratūn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुटुम्बेषु न सज्जेत न प्रमाद्येत् कुटुम्ब्य् अपि विपश्चिन् नश्वरं पश्येद् अदृष्टम् अपि दृष्ट-वत्
kuṭumbeṣu na sajjeta na pramādyet kuṭumby api vipaścin naśvaraṃ paśyed adṛṣṭam api dṛṣṭa-vat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्र-दाराप्त-बन्धूनां सङ्गमः पान्थ-सङ्गमः अनु-देहं वियन्त्य् एते स्वप्नो निद्रानुगो यथा
putra-dārāpta-bandhūnāṃ saṅgamaḥ pāntha-saṅgamaḥ anu-dehaṃ viyanty ete svapno nidrānugo yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं परिमृशन् मुक्तो गृहेष्व् अतिथि-वद् वसन् न गृहैर् अनुबध्येत निर्ममो निरहङ्कृतः
itthaṃ parimṛśan mukto gṛheṣv atithi-vad vasan na gṛhair anubadhyeta nirmamo nirahaṅkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मभिर् गृह-मेधीयैर् इष्ट्वा माम् एव भक्तिमान् तिष्ठेद् वनं वोपविशेत् प्रजावान् वा परिव्रजेत्
karmabhir gṛha-medhīyair iṣṭvā mām eva bhaktimān tiṣṭhed vanaṃ vopaviśet prajāvān vā parivrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् त्व् आसक्त-मतिर् गेहे पुत्र-वित्तैषणातुरः स्त्रैणः कृपण-धीर् मूढो ममाहम् इति बध्यते
yas tv āsakta-matir gehe putra-vittaiṣaṇāturaḥ straiṇaḥ kṛpaṇa-dhīr mūḍho mamāham iti badhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो मे पितरौ वृद्धौ भार्या बालात्मजात्मजाः अनाथा माम् ऋते दीनाः कथं जीवन्ति दुःखिताः
aho me pitarau vṛddhau bhāryā bālātmajātmajāḥ anāthā mām ṛte dīnāḥ kathaṃ jīvanti duḥkhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं गृहाशयाक्षिप्त- हृदयो मूढ-धीर् अयम् अतृप्तस् तान् अनुध्यायन् मृतो ऽन्धं विशते तमः
evaṃ gṛhāśayākṣipta- hṛdayo mūḍha-dhīr ayam atṛptas tān anudhyāyan mṛto 'ndhaṃ viśate tamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.