Library·Bhāgavata Purāṇa·11·11.2
श्री-शुक उवाच गोविन्द-भुज-गुप्तायां द्वारवत्यां कुरूद्वह अवात्सीन् नारदो ऽभीक्ष्णं कृष्णोपासन-लालसः
śrī-śuka uvāca govinda-bhuja-guptāyāṃ dvāravatyāṃ kurūdvaha avātsīn nārado 'bhīkṣṇaṃ kṛṣṇopāsana-lālasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को नु राजन्न् इन्द्रियवान् मुकुन्द-चरणाम्बुजम् न भजेत् सर्वतो-मृत्युर् उपास्यम् अमरोत्तमैः
ko nu rājann indriyavān mukunda-caraṇāmbujam na bhajet sarvato-mṛtyur upāsyam amarottamaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् एकदा तु देवर्षिं वसुदेवो गृहागतम् अर्चितं सुखम् आसीनम् अभिवाद्येदम् अब्रवीत्
tam ekadā tu devarṣiṃ vasudevo gṛhāgatam arcitaṃ sukham āsīnam abhivādyedam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-वसुदेव उवाच भगवन् भवतो यात्रा स्वस्तये सर्व-देहिनाम् कृपणानां यथा पित्रोर् उत्तम-श्लोक-वर्त्मनाम्
śrī-vasudeva uvāca bhagavan bhavato yātrā svastaye sarva-dehinām kṛpaṇānāṃ yathā pitror uttama-śloka-vartmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूतानां देव-चरितं दुःखाय च सुखाय च सुखायैव हि साधूनां त्वादृशाम् अच्युतात्मनाम्
bhūtānāṃ deva-caritaṃ duḥkhāya ca sukhāya ca sukhāyaiva hi sādhūnāṃ tvādṛśām acyutātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भजन्ति ये यथा देवान् देवा अपि तथैव तान् छायेव कर्म-सचिवाः साधवो दीन-वत्सलाः
bhajanti ye yathā devān devā api tathaiva tān chāyeva karma-sacivāḥ sādhavo dīna-vatsalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मंस् तथापि पृच्छामो धर्मान् भागवतांस् तव यान् श्रुत्वा श्रद्धया मर्त्यो मुच्यते सर्वतो भयात्
brahmaṃs tathāpi pṛcchāmo dharmān bhāgavatāṃs tava yān śrutvā śraddhayā martyo mucyate sarvato bhayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं किल पुरानन्तं प्रजार्थो भुवि मुक्ति-दम् अपूजयं न मोक्षाय मोहितो देव-मायया
ahaṃ kila purānantaṃ prajārtho bhuvi mukti-dam apūjayaṃ na mokṣāya mohito deva-māyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा विचित्र-व्यसनाद् भवद्भिर् विश्वतो-भयात् मुच्येम ह्य् अञ्जसैवाद्धा तथा नः शाधि सु-व्रत
yathā vicitra-vyasanād bhavadbhir viśvato-bhayāt mucyema hy añjasaivāddhā tathā naḥ śādhi su-vrata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-शुक उवाच राजन्न् एवं कृत-प्रश्नो वसुदेवेन धीमता प्रीतस् तम् आह देवर्षिर् हरेः संस्मारितो गुणैः
śrī-śuka uvāca rājann evaṃ kṛta-praśno vasudevena dhīmatā prītas tam āha devarṣir hareḥ saṃsmārito guṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-नारद उवाच सम्यग् एतद् व्यवसितं भवता सात्वतर्षभ यत् पृच्छसे भागवतान् धर्मांस् त्वं विश्व-भावनान्
śrī-nārada uvāca samyag etad vyavasitaṃ bhavatā sātvatarṣabha yat pṛcchase bhāgavatān dharmāṃs tvaṃ viśva-bhāvanān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतो ऽनुपठितो ध्यात आदृतो वानुमोदितः सद्यः पुनाति सद्-धर्मो देव-विश्व-द्रुहो ऽपि हि
śruto 'nupaṭhito dhyāta ādṛto vānumoditaḥ sadyaḥ punāti sad-dharmo deva-viśva-druho 'pi hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया परम-कल्याणः पुण्य-श्रवण-कीर्तनः स्मारितो भगवान् अद्य देवो नारायणो मम
tvayā parama-kalyāṇaḥ puṇya-śravaṇa-kīrtanaḥ smārito bhagavān adya devo nārāyaṇo mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् आर्षभाणां च संवादं विदेहस्य महात्मनः
atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam ārṣabhāṇāṃ ca saṃvādaṃ videhasya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियव्रतो नाम सुतो मनोः स्वायम्भुवस्य यः तस्याग्नीध्रस् ततो नाभिर् ऋषभस् तत्-सुतः स्मृतः
priyavrato nāma suto manoḥ svāyambhuvasya yaḥ tasyāgnīdhras tato nābhir ṛṣabhas tat-sutaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् आहुर् वासुदेवांशं मोक्ष-धर्म-विवक्षया अवतीर्णं सुत-शतं तस्यासीद् ब्रह्म-पारगम्
tam āhur vāsudevāṃśaṃ mokṣa-dharma-vivakṣayā avatīrṇaṃ suta-śataṃ tasyāsīd brahma-pāragam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां वै भरतो ज्येष्ठो नारायण-परायणः विख्यातं वर्षम् एतद् यन्- नाम्ना भारतम् अद्भुतम्
teṣāṃ vai bharato jyeṣṭho nārāyaṇa-parāyaṇaḥ vikhyātaṃ varṣam etad yan- nāmnā bhāratam adbhutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स भुक्त-भोगां त्यक्त्वेमां निर्गतस् तपसा हरिम् उपासीनस् तत्-पदवीं लेभे वै जनृनभिस् त्रिभिः
sa bhukta-bhogāṃ tyaktvemāṃ nirgatas tapasā harim upāsīnas tat-padavīṃ lebhe vai janṛnabhis tribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां नव नव-द्वीप- पतयो ऽस्य समन्ततः कर्म-तन्त्र-प्रणेतार एकाशीतिर् द्विजातयः
teṣāṃ nava nava-dvīpa- patayo 'sya samantataḥ karma-tantra-praṇetāra ekāśītir dvijātayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नवाभवन् महा-भागा मुनयो ह्य् अर्थ-शंसिनः श्रमणा वात-रसना आत्म-विद्या-विशारदाः
navābhavan mahā-bhāgā munayo hy artha-śaṃsinaḥ śramaṇā vāta-rasanā ātma-vidyā-viśāradāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कविर् हविर् अन्तरीक्षः प्रबुद्धः पिप्पलायनः आविर्होत्रो ऽथ द्रुमिलश् चमसः करभाजनः
kavir havir antarīkṣaḥ prabuddhaḥ pippalāyanaḥ āvirhotro 'tha drumilaś camasaḥ karabhājanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त एते भगवद्-रूपं विश्वं सद्-असद्-आत्मकम् आत्मनो ऽव्यतिरेकेण पश्यन्तो व्यचरन् महीम्
ta ete bhagavad-rūpaṃ viśvaṃ sad-asad-ātmakam ātmano 'vyatirekeṇa paśyanto vyacaran mahīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अव्याहतेष्ट-गतयः सुर-सिद्ध-साध्य- गन्धर्व-यक्ष-नर-किन्नर-नाग-लोकान् मुक्ताश् चरन्ति मुनि-चारण-भूतनाथ- विद्याधर-द्विज-गवां भुवनानि कामम्
avyāhateṣṭa-gatayaḥ sura-siddha-sādhya- gandharva-yakṣa-nara-kinnara-nāga-lokān muktāś caranti muni-cāraṇa-bhūtanātha- vidyādhara-dvija-gavāṃ bhuvanāni kāmam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त एकदा निमेः सत्रम् उपजग्मुर् यदृच्छया वितायमानम् ऋषिभिर् अजनाभे महात्मनः
ta ekadā nimeḥ satram upajagmur yadṛcchayā vitāyamānam ṛṣibhir ajanābhe mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् दृष्ट्वा सूर्य-सङ्काशान् महा-भागवतान् नृप यजमानो ऽग्नयो विप्राः सर्व एवोपतस्थिरे
tān dṛṣṭvā sūrya-saṅkāśān mahā-bhāgavatān nṛpa yajamāno 'gnayo viprāḥ sarva evopatasthire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदेहस् तान् अभिप्रेत्य नारायण-परायणान् प्रीतः सम्पूजयां चक्रे आसन-स्थान् यथार्हतः
videhas tān abhipretya nārāyaṇa-parāyaṇān prītaḥ sampūjayāṃ cakre āsana-sthān yathārhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् रोचमानान् स्व-रुचा ब्रह्म-पुत्रोपमान् नव पप्रच्छ परम-प्रीतः प्रश्रयावनतो नृपः
tān rocamānān sva-rucā brahma-putropamān nava papraccha parama-prītaḥ praśrayāvanato nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-विदेह उवाच मन्ये भगवतः साक्षात् पार्षदान् वो मधु-द्विसः विष्णोर् भूतानि लोकानां पावनाय चरन्ति हि
śrī-videha uvāca manye bhagavataḥ sākṣāt pārṣadān vo madhu-dvisaḥ viṣṇor bhūtāni lokānāṃ pāvanāya caranti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्लभो मानुषो देहो देहिनां क्षण-भङ्गुरः तत्रापि दुर्लभं मन्ये वैकुण्ठ-प्रिय-दर्शनम्
durlabho mānuṣo deho dehināṃ kṣaṇa-bhaṅguraḥ tatrāpi durlabhaṃ manye vaikuṇṭha-priya-darśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत आत्यन्तिकं क्षेमं पृच्छामो भवतो ऽनघाः संसारे ऽस्मिन् क्षणार्धो ऽपि सत्-सङ्गः शेवधिर् नृणाम्
ata ātyantikaṃ kṣemaṃ pṛcchāmo bhavato 'naghāḥ saṃsāre 'smin kṣaṇārdho 'pi sat-saṅgaḥ śevadhir nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मान् भागवतान् ब्रूत यदि नः श्रुतये क्षमम् यैः प्रसन्नः प्रपन्नाय दास्यत्य् आत्मानम् अप्य् अजः
dharmān bhāgavatān brūta yadi naḥ śrutaye kṣamam yaiḥ prasannaḥ prapannāya dāsyaty ātmānam apy ajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-नारद उवाच एवं ते निमिना पृष्टा वसुदेव महत्तमाः प्रतिपूज्याब्रुवन् प्रीत्या स-सदस्यर्त्विजं नृपम्
śrī-nārada uvāca evaṃ te niminā pṛṣṭā vasudeva mahattamāḥ pratipūjyābruvan prītyā sa-sadasyartvijaṃ nṛpam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-कविर् उवाच मन्ये ऽकुतश्चिद्-भयम् अच्युतस्य पादाम्बुजोपासनम् अत्र नित्यम् उद्विग्न-बुद्धेर् असद्-आत्म-भावाद् विश्वात्मना यत्र निवर्तते भीः
śrī-kavir uvāca manye 'kutaścid-bhayam acyutasya pādāmbujopāsanam atra nityam udvigna-buddher asad-ātma-bhāvād viśvātmanā yatra nivartate bhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये वै भगवता प्रोक्ता उपाया ह्य् आत्म-लब्धये अञ्जः पुंसाम् अविदुषां विद्धि भागवतान् हि तान्
ye vai bhagavatā proktā upāyā hy ātma-labdhaye añjaḥ puṃsām aviduṣāṃ viddhi bhāgavatān hi tān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यान् आस्थाय नरो राजन् न प्रमाद्येत कर्हिचित् धावन् निमील्य वा नेत्रे न स्खलेन् न पतेद् इह
yān āsthāya naro rājan na pramādyeta karhicit dhāvan nimīlya vā netre na skhalen na pated iha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कायेन वाचा मनसेन्द्रियैर् वा बुद्ध्यात्मना वानुसृत-स्वभावात् करोति यद् यत् सकलं परस्मै नारायणायेति समर्पयेत् तत्
kāyena vācā manasendriyair vā buddhyātmanā vānusṛta-svabhāvāt karoti yad yat sakalaṃ parasmai nārāyaṇāyeti samarpayet tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भयं द्वितीयाभिनिवेशतः स्याद् ईशाद् अपेतस्य विपर्ययो ऽस्मृतिः तन्-माययातो बुध आभजेत् तं भक्त्यैकयेशं गुरु-देवतात्मा
bhayaṃ dvitīyābhiniveśataḥ syād īśād apetasya viparyayo 'smṛtiḥ tan-māyayāto budha ābhajet taṃ bhaktyaikayeśaṃ guru-devatātmā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविद्यमानो ऽप्य् अवभाति हि द्वयो ध्यातुर् धिया स्वप्न-मनोरथौ यथा तत् कर्म-सङ्कल्प-विकल्पकं मनो बुधो निरुन्ध्याद् अभयं ततः स्यात्
avidyamāno 'py avabhāti hi dvayo dhyātur dhiyā svapna-manorathau yathā tat karma-saṅkalpa-vikalpakaṃ mano budho nirundhyād abhayaṃ tataḥ syāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृण्वन् सु-भद्राणि रथाङ्ग-पाणेर् जन्मानि कर्माणि च यानि लोके गीतानि नामानि तद्-अर्थकानि गायन् विलज्जो विचरेद् असङ्गः
śṛṇvan su-bhadrāṇi rathāṅga-pāṇer janmāni karmāṇi ca yāni loke gītāni nāmāni tad-arthakāni gāyan vilajjo vicared asaṅgaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं-व्रतः स्व-प्रिय-नाम-कीर्त्या जातानुरागो द्रुत-चित्त उच्चैः हसत्य् अथो रोदिति रौति गायत्य् उन्माद-वन् नृत्यति लोक-बाह्यः
evaṃ-vrataḥ sva-priya-nāma-kīrtyā jātānurāgo druta-citta uccaiḥ hasaty atho roditi rauti gāyaty unmāda-van nṛtyati loka-bāhyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खं वायुम् अग्निं सलिलं महीं च ज्योतींषि सत्त्वानि दिशो द्रुमादीन् सरित्-समुद्रांश् च हरेः शरीरं यत् किं च भूतं प्रणमेद् अनन्यः
khaṃ vāyum agniṃ salilaṃ mahīṃ ca jyotīṃṣi sattvāni diśo drumādīn sarit-samudrāṃś ca hareḥ śarīraṃ yat kiṃ ca bhūtaṃ praṇamed ananyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्तिः परेशानुभवो विरक्तिर् अन्यत्र चैष त्रिक एक-कालः प्रपद्यमानस्य यथाश्नतः स्युस् तुष्टिः पुष्टिः क्षुद्-अपायो ऽनु-घासम्
bhaktiḥ pareśānubhavo viraktir anyatra caiṣa trika eka-kālaḥ prapadyamānasya yathāśnataḥ syus tuṣṭiḥ puṣṭiḥ kṣud-apāyo 'nu-ghāsam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अच्युताङ्घ्रिं भजतो ऽनुवृत्त्या भक्तिर् विरक्तिर् भगवत्-प्रबोधः भवन्ति वै भागवतस्य राजंस् ततः परां शान्तिम् उपैति साक्षात्
ity acyutāṅghriṃ bhajato 'nuvṛttyā bhaktir viraktir bhagavat-prabodhaḥ bhavanti vai bhāgavatasya rājaṃs tataḥ parāṃ śāntim upaiti sākṣāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-राजोवाच अथ भागवतं ब्रूत यद्-धर्मो यादृशो नृणाम् यथाचरति यद् ब्रूते यैर् लिङ्गैर् भगवत्-प्रियः
śrī-rājovāca atha bhāgavataṃ brūta yad-dharmo yādṛśo nṛṇām yathācarati yad brūte yair liṅgair bhagavat-priyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-हविर् उवाच सर्व-भूतेषु यः पश्येद् भगवद्-भावम् आत्मनः भूतानि भगवत्य् आत्मन्य् एष भागवतोत्तमः
śrī-havir uvāca sarva-bhūteṣu yaḥ paśyed bhagavad-bhāvam ātmanaḥ bhūtāni bhagavaty ātmany eṣa bhāgavatottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईस्वरे तद्-अधीनेषु बालिशेषु द्विषत्सु च प्रेम-मैत्री-कृपोपेक्षा यः करोति स मध्यमः
īsvare tad-adhīneṣu bāliśeṣu dviṣatsu ca prema-maitrī-kṛpopekṣā yaḥ karoti sa madhyamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्चायाम् एव हरये पूजां यः श्रद्धयेहते न तद्-भक्तेषु चान्येषु स भक्तः प्राकृतः स्मृतः
arcāyām eva haraye pūjāṃ yaḥ śraddhayehate na tad-bhakteṣu cānyeṣu sa bhaktaḥ prākṛtaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहीत्वापीन्द्रियैर् अर्थान् यो न द्वेष्टि न हृष्यति विष्णोर् मायाम् इदं पश्यन् स वै भागवतोत्तमः
gṛhītvāpīndriyair arthān yo na dveṣṭi na hṛṣyati viṣṇor māyām idaṃ paśyan sa vai bhāgavatottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहेन्द्रिय-प्राण-मनो-धियां यो जन्माप्यय-क्षुद्-भय-तर्ष-कृच्छ्रैः संसार-धर्मैर् अविमुह्यमानः स्मृत्या हरेर् भागवत-प्रधानः
dehendriya-prāṇa-mano-dhiyāṃ yo janmāpyaya-kṣud-bhaya-tarṣa-kṛcchraiḥ saṃsāra-dharmair avimuhyamānaḥ smṛtyā harer bhāgavata-pradhānaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न काम-कर्म-बीजानां यस्य चेतसि सम्भवः वासुदेवैक-निलयः स वै भागवतोत्तमः
na kāma-karma-bījānāṃ yasya cetasi sambhavaḥ vāsudevaika-nilayaḥ sa vai bhāgavatottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न यस्य जन्म-कर्मभ्यां न वर्णाश्रम-जातिभिः सज्जते ऽस्मिन्न् अहं-भावो देहे वै स हरेः प्रियः
na yasya janma-karmabhyāṃ na varṇāśrama-jātibhiḥ sajjate 'sminn ahaṃ-bhāvo dehe vai sa hareḥ priyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न यस्य स्वः पर इति वित्तेष्व् आत्मनि वा भिदा सर्व-भूत-समः शान्तः स वै भागवतोत्तमः
na yasya svaḥ para iti vitteṣv ātmani vā bhidā sarva-bhūta-samaḥ śāntaḥ sa vai bhāgavatottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रि-भुवन-विभव-हेतवे ऽप्य् अकुण्ठ- स्मृतिर् अजितात्म-सुरादिभिर् विमृग्यात् न चलति भगवत्-पदारविन्दाल् लव-निमिषार्धम् अपि यः स वैष्णवाग्र्यः
tri-bhuvana-vibhava-hetave 'py akuṇṭha- smṛtir ajitātma-surādibhir vimṛgyāt na calati bhagavat-padāravindāl lava-nimiṣārdham api yaḥ sa vaiṣṇavāgryaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगवत उरु-विक्रमाङ्घ्रि-शाखा- नख-मणि-चन्द्रिकया निरस्त-तापे हृदि कथम् उपसीदतां पुनः स प्रभवति चन्द्र इवोदिते ऽर्क-तापः
bhagavata uru-vikramāṅghri-śākhā- nakha-maṇi-candrikayā nirasta-tāpe hṛdi katham upasīdatāṃ punaḥ sa prabhavati candra ivodite 'rka-tāpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विसृजति हृदयं न यस्य साक्षाद् धरिर् अवशाभिहितो ऽप्य् अघौघ-नाशः प्रणय-रसनया धृताङ्घ्रि-पद्मः स भवति भागवत-प्रधान उक्तः
visṛjati hṛdayaṃ na yasya sākṣād dharir avaśābhihito 'py aghaugha-nāśaḥ praṇaya-rasanayā dhṛtāṅghri-padmaḥ sa bhavati bhāgavata-pradhāna uktaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.