Library·Bhāgavata Purāṇa·11·11.28
श्री-भगवान् उवाच पर-स्वभाव-कर्माणि न प्रशंसेन् न गर्हयेत् विश्वम् एकामकं पश्यन् प्रकृत्या पुरुषेण च
śrī-bhagavān uvāca para-svabhāva-karmāṇi na praśaṃsen na garhayet viśvam ekāmakaṃ paśyan prakṛtyā puruṣeṇa ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर-स्वभाव-कर्माणि यः प्रशंसति निन्दति स आशु भ्रश्यते स्वार्थाद् असत्य् अभिनिवेशतः
para-svabhāva-karmāṇi yaḥ praśaṃsati nindati sa āśu bhraśyate svārthād asaty abhiniveśataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैजसे निद्रयापन्ने पिण्ड-स्थो नष्ट-चेतनः मायां प्राप्नोति मृत्युं वा तद्वन् नानार्थ-दृक् पुमान्
taijase nidrayāpanne piṇḍa-stho naṣṭa-cetanaḥ māyāṃ prāpnoti mṛtyuṃ vā tadvan nānārtha-dṛk pumān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं भद्रं किम् अभद्रं वा द्वैतस्यावस्तुनः कियत् वाचोदितं तद् अनृतं मनसा ध्यातम् एव च
kiṃ bhadraṃ kim abhadraṃ vā dvaitasyāvastunaḥ kiyat vācoditaṃ tad anṛtaṃ manasā dhyātam eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छाया-प्रत्याह्वयाभासा ह्य् असन्तो ऽप्य् अर्थ-कारिणः एवं देहादयो भावा यच्छन्त्य् आ-मृत्युतो भयम्
chāyā-pratyāhvayābhāsā hy asanto 'py artha-kāriṇaḥ evaṃ dehādayo bhāvā yacchanty ā-mṛtyuto bhayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मैव तद् इदं विश्वं सृज्यते सृजति प्रभुः त्रायते त्राति विश्वात्मा ह्रियते हरतीश्वरः
ātmaiva tad idaṃ viśvaṃ sṛjyate sṛjati prabhuḥ trāyate trāti viśvātmā hriyate haratīśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान् न ह्य् आत्मनो ऽन्यस्माद् अन्यो भावो निरूपितः निरूपिते ऽयं त्रि-विधा निर्मूल भातिर् आत्मनि इदं गुण-मयं विद्धि त्रि-विधं मायया कृतम्
tasmān na hy ātmano 'nyasmād anyo bhāvo nirūpitaḥ nirūpite 'yaṃ tri-vidhā nirmūla bhātir ātmani idaṃ guṇa-mayaṃ viddhi tri-vidhaṃ māyayā kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् विद्वान् मद्-उदितं ज्ञान-विज्ञान-नैपुणम् न निन्दति न च स्तौति लोके चरति सूर्य-वत्
etad vidvān mad-uditaṃ jñāna-vijñāna-naipuṇam na nindati na ca stauti loke carati sūrya-vat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यक्षेणानुमानेन निगमेनात्म-संविदा आद्य्-अन्तवद् असज् ज्ञात्वा निःसङ्गो विचरेद् इह
pratyakṣeṇānumānena nigamenātma-saṃvidā ādy-antavad asaj jñātvā niḥsaṅgo vicared iha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-उद्धव उवाच नैवात्मनो न देहस्य संसृतिर् द्रष्टृ-दृश्ययोः अनात्म-स्व-दृशोर् ईश कस्य स्याद् उपलभ्यते
śrī-uddhava uvāca naivātmano na dehasya saṃsṛtir draṣṭṛ-dṛśyayoḥ anātma-sva-dṛśor īśa kasya syād upalabhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्माव्ययो ऽगुणः शुद्धः स्वयं-ज्योतिर् अनावृतः अग्नि-वद् दारु-वद् अचिद् देहः कस्येह संसृतिः
ātmāvyayo 'guṇaḥ śuddhaḥ svayaṃ-jyotir anāvṛtaḥ agni-vad dāru-vad acid dehaḥ kasyeha saṃsṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-भगवान् उवाच यावद् देहेन्द्रिय-प्राणैर् आत्मनः सन्निकर्षणम् संसारः फलवांस् तावद् अपार्थो ऽप्य् अविवेकिनः
śrī-bhagavān uvāca yāvad dehendriya-prāṇair ātmanaḥ sannikarṣaṇam saṃsāraḥ phalavāṃs tāvad apārtho 'py avivekinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थे ह्य् अविद्यमाने ऽपि संसृतिर् न निवर्तते ध्यायतो विषयान् अस्य स्वप्ने ऽनर्थागमो यथा
arthe hy avidyamāne 'pi saṃsṛtir na nivartate dhyāyato viṣayān asya svapne 'narthāgamo yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा ह्य् अप्रतिबुद्धस्य प्रस्वापो बह्व्-अनर्थ-भृत् स एव प्रतिबुद्धस्य न वै मोहाय कल्पते
yathā hy apratibuddhasya prasvāpo bahv-anartha-bhṛt sa eva pratibuddhasya na vai mohāya kalpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोक-हर्ष-भय-क्रोध- लोभ-मोह-स्पृहादयः अहङ्कारस्य दृश्यन्ते जन्म-मृत्युश् च नात्मनः
śoka-harṣa-bhaya-krodha- lobha-moha-spṛhādayaḥ ahaṅkārasya dṛśyante janma-mṛtyuś ca nātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहेन्द्रिय-प्राण-मनो-ऽभिमानो जीवो ऽन्तर्-आत्मा गुण-कर्म-मूर्तिः सूत्रं महान् इत्य् उरुधेव गीतः संसार आधावति काल-तन्त्रः
dehendriya-prāṇa-mano-'bhimāno jīvo 'ntar-ātmā guṇa-karma-mūrtiḥ sūtraṃ mahān ity urudheva gītaḥ saṃsāra ādhāvati kāla-tantraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमूलम् एतद् बहु-रूप-रूपितं मनो-वचः-प्राण-शरीर-कर्म ज्ञानासिनोपासनया शितेन च्छित्त्वा मुनिर् गां विचरत्य् अतृष्णः
amūlam etad bahu-rūpa-rūpitaṃ mano-vacaḥ-prāṇa-śarīra-karma jñānāsinopāsanayā śitena cchittvā munir gāṃ vicaraty atṛṣṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानं विवेको निगमस् तपश् च प्रत्यक्षम् ऐतिह्यम् अथानुमानम् आद्य्-अन्तयोर् अस्य यद् एव केवलं कालश् च हेतुश् च तद् एव मध्ये
jñānaṃ viveko nigamas tapaś ca pratyakṣam aitihyam athānumānam ādy-antayor asya yad eva kevalaṃ kālaś ca hetuś ca tad eva madhye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा हिरण्यं स्व्-अकृतं पुरस्तात् पश्चाच् च सर्वस्य हिरण्-मयस्य तद् एव मध्ये व्यवहार्यमाणं नानापदेशैर् अहम् अस्य तद्वत्
yathā hiraṇyaṃ sv-akṛtaṃ purastāt paścāc ca sarvasya hiraṇ-mayasya tad eva madhye vyavahāryamāṇaṃ nānāpadeśair aham asya tadvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञानम् एतत् त्रिय्-अवस्थम् अङ्ग गुण-त्रयं कारण-कर्य-कर्तृ समन्वयेन व्यतिरेकतश् च येनैव तुर्येण तद् एव सत्यम्
vijñānam etat triy-avastham aṅga guṇa-trayaṃ kāraṇa-karya-kartṛ samanvayena vyatirekataś ca yenaiva turyeṇa tad eva satyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न यत् पुरस्ताद् उत यन् न पश्चान् मध्ये च तन् न व्यपदेश-मात्रम् भूतं प्रसिद्धं च परेण यद् यत् तद् एव तत् स्याद् इति मे मनीषा
na yat purastād uta yan na paścān madhye ca tan na vyapadeśa-mātram bhūtaṃ prasiddhaṃ ca pareṇa yad yat tad eva tat syād iti me manīṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविद्यमानो ऽप्य् अवभासते यो वैकारिको राजस-सर्ग एसः ब्रह्म स्वयं ज्योतिर् अतो विभाति ब्रह्मेन्द्रियार्थात्म-विकार-चित्रम्
avidyamāno 'py avabhāsate yo vaikāriko rājasa-sarga esaḥ brahma svayaṃ jyotir ato vibhāti brahmendriyārthātma-vikāra-citram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स्फुतं ब्रह्म-विवेक-हेतुभिः परापवादेन विशारदेन छित्त्वात्म-सन्देहम् उपारमेत स्वानन्द-तुष्टो ऽखिल-कामुकेभ्यः
evaṃ sphutaṃ brahma-viveka-hetubhiḥ parāpavādena viśāradena chittvātma-sandeham upārameta svānanda-tuṣṭo 'khila-kāmukebhyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नात्मा वपुः पार्थिवम् इन्द्रियाणि देवा ह्य् असुर् वायुर् जलम् हुताशः मनो ऽन्न-मात्रं धिषणा च सत्त्वम् अहङ्कृतिः खं क्षितिर् अर्थ-साम्यम्
nātmā vapuḥ pārthivam indriyāṇi devā hy asur vāyur jalam hutāśaḥ mano 'nna-mātraṃ dhiṣaṇā ca sattvam ahaṅkṛtiḥ khaṃ kṣitir artha-sāmyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाहितैः कः करणैर् गुणात्मभिर् गुणो भवेन् मत्-सुविविक्त-धाम्नः विक्षिप्यमाणैर् उत किं नु दूषणं घनैर् उपेतैर् विगतै रवेः किम्
samāhitaiḥ kaḥ karaṇair guṇātmabhir guṇo bhaven mat-suvivikta-dhāmnaḥ vikṣipyamāṇair uta kiṃ nu dūṣaṇaṃ ghanair upetair vigatai raveḥ kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा नभो वाय्व्-अनलाम्बु-भू-गुणैर् गतागतैर् वर्तु-गुणैर् न सज्जते तथाक्षरं सत्त्व-रजस्-तमो-मलैर् अहं-मतेः संसृति-हेतुभिः परम्
yathā nabho vāyv-analāmbu-bhū-guṇair gatāgatair vartu-guṇair na sajjate tathākṣaraṃ sattva-rajas-tamo-malair ahaṃ-mateḥ saṃsṛti-hetubhiḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापि सङ्गः परिवर्जनीयो गुणेषु माया-रचितेषु तावत् मद्-भक्ति-योगेन दृढेन यावद् रजो निरस्येत मनः-कषायः
tathāpi saṅgaḥ parivarjanīyo guṇeṣu māyā-raciteṣu tāvat mad-bhakti-yogena dṛḍhena yāvad rajo nirasyeta manaḥ-kaṣāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथामयो ऽसाधु चिकित्सितो नृणां पुनः पुनः सन्तुदति प्ररोहन् एवं मनो ऽपक्व-कषाय-कर्म कुयोगिनं विध्यति सर्व-सङ्गम्
yathāmayo 'sādhu cikitsito nṛṇāṃ punaḥ punaḥ santudati prarohan evaṃ mano 'pakva-kaṣāya-karma kuyoginaṃ vidhyati sarva-saṅgam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुयोगिनो ये विहितान्तरायैर् मनुष्य-भूतैस् त्रिदशोपसृष्टैः ते प्राक्तनाभ्यास-बलेन भूयो युञ्जन्ति योगं न तु कर्म-तन्त्रम्
kuyogino ye vihitāntarāyair manuṣya-bhūtais tridaśopasṛṣṭaiḥ te prāktanābhyāsa-balena bhūyo yuñjanti yogaṃ na tu karma-tantram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करोति कर्म क्रियते च जन्तुः केनाप्य् असौ चोदित आ-निपतात् न तत्र विद्वान् प्रकृतौ स्थितो ऽपि निवृत्त-तृष्णः स्व-सुखानुभूत्या
karoti karma kriyate ca jantuḥ kenāpy asau codita ā-nipatāt na tatra vidvān prakṛtau sthito 'pi nivṛtta-tṛṣṇaḥ sva-sukhānubhūtyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिष्ठन्तम् आसीनम् उत व्रजन्तं शयानम् उक्षन्तम् अदन्तम् अन्नम् स्वभावम् अन्यत् किम् अपीहमानम् आत्मानम् आत्म-स्थ-मतिर् न वेद
tiṣṭhantam āsīnam uta vrajantaṃ śayānam ukṣantam adantam annam svabhāvam anyat kim apīhamānam ātmānam ātma-stha-matir na veda
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि स्म पश्यत्य् असद्-इन्द्रियार्थं नानानुमानेन विरुद्धम् अन्यत् न मन्यते वस्तुतया मनीषी स्वाप्नं यथोत्थाय तिरोदधानम्
yadi sma paśyaty asad-indriyārthaṃ nānānumānena viruddham anyat na manyate vastutayā manīṣī svāpnaṃ yathotthāya tirodadhānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वं गृहीतं गुण-कर्म-चित्रम् अज्ञानम् आत्मन्य् अविविक्तम् अङ्ग निवर्तते तत् पुनर् ईक्षयैव न गृह्यते नापि विसृय्य आत्मा
pūrvaṃ gṛhītaṃ guṇa-karma-citram ajñānam ātmany aviviktam aṅga nivartate tat punar īkṣayaiva na gṛhyate nāpi visṛyya ātmā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा हि भानोर् उदयो नृ-चक्षुषां तमो निहन्यान् न तु सद् विधत्ते एवं समीक्षा निपुणा सती मे हन्यात् तमिस्रं पुरुषस्य बुद्धेः
yathā hi bhānor udayo nṛ-cakṣuṣāṃ tamo nihanyān na tu sad vidhatte evaṃ samīkṣā nipuṇā satī me hanyāt tamisraṃ puruṣasya buddheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष स्वयं-ज्योतिर् अजो ऽप्रमेयो महानुभूतिः सकलानुभूतिः एको ऽद्वितीयो वचसां विरामे येनेषिता वाग्-असवश् चरन्ति
eṣa svayaṃ-jyotir ajo 'prameyo mahānubhūtiḥ sakalānubhūtiḥ eko 'dvitīyo vacasāṃ virāme yeneṣitā vāg-asavaś caranti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतावान् आत्म-सम्मोहो यद् विकल्पस् तु केवले आत्मन् ऋते स्वम् आत्मानम् अवलम्बो न यस्य हि
etāvān ātma-sammoho yad vikalpas tu kevale ātman ṛte svam ātmānam avalambo na yasya hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन् नामाकृतिभिर् ग्राह्यं पञ्च-वर्णम् अबाधितम् व्यर्थेनाप्य् अर्थ-वादो ऽयं द्वयं पण्डित-मानिनाम्
yan nāmākṛtibhir grāhyaṃ pañca-varṇam abādhitam vyarthenāpy artha-vādo 'yaṃ dvayaṃ paṇḍita-māninām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगिनो ऽपक्व-योगस्य युञ्जतः काय उत्थितैः उपसर्गैर् विहन्येत तत्रायं विहितो विधिः
yogino 'pakva-yogasya yuñjataḥ kāya utthitaiḥ upasargair vihanyeta tatrāyaṃ vihito vidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योग-धारणया कांश्चिद् आसनैर् धारणान्वितैः तपो-मन्त्रौषधैः कांश्चिद् उपसर्गान् विनिर्दहेत्
yoga-dhāraṇayā kāṃścid āsanair dhāraṇānvitaiḥ tapo-mantrauṣadhaiḥ kāṃścid upasargān vinirdahet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कांश्चिन् ममानुध्यानेन नाम-सङ्कीर्तनादिभिः योगेश्वरानुवृत्त्या वा हन्याद् अशुभ-दान् शनैः
kāṃścin mamānudhyānena nāma-saṅkīrtanādibhiḥ yogeśvarānuvṛttyā vā hanyād aśubha-dān śanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचिद् देहम् इमं धीराः सु-कल्पं वयसि स्थिरम् विधाय विविधोपायैर् अथ युञ्जन्ति सिद्धये
kecid deham imaṃ dhīrāḥ su-kalpaṃ vayasi sthiram vidhāya vividhopāyair atha yuñjanti siddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न हि तत् कुशलादृत्यं तद्-आयासो ह्य् अपार्थकः अन्तवत्त्वाच् छरीरस्य फलस्येव वनस्पतेः
na hi tat kuśalādṛtyaṃ tad-āyāso hy apārthakaḥ antavattvāc charīrasya phalasyeva vanaspateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगं निषेवतो नित्यं कायश् चेत् कल्पताम् इयात् तच् छ्रद्दध्यान् न मतिमान् योगम् उत्सृज्य मत्-परः
yogaṃ niṣevato nityaṃ kāyaś cet kalpatām iyāt tac chraddadhyān na matimān yogam utsṛjya mat-paraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योग-चर्याम् इमां योगी विचरन् मद्-अपाश्रयः नान्तरायैर् विहन्येत निःस्पृहः स्व-सुखानुभूः
yoga-caryām imāṃ yogī vicaran mad-apāśrayaḥ nāntarāyair vihanyeta niḥspṛhaḥ sva-sukhānubhūḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.