Library·Bhāgavata Purāṇa·2·2.10
श्रीशुक उवाच अत्र सर्गो विसर्गश्च स्थानं पोषणम् ऊतयः मन्वन्तरेशानुकथा निरोधो मुक्तिराश्रयः
śrīśuka uvāca atra sargo visargaśca sthānaṃ poṣaṇam ūtayaḥ manvantareśānukathā nirodho muktirāśrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशमस्य विशुद्ध्यर्थं नवानाम् इह लक्षणम् वर्णयन्ति महात्मानः श्रुतेनार्थेन चाञ्जसा
daśamasya viśuddhyarthaṃ navānām iha lakṣaṇam varṇayanti mahātmānaḥ śrutenārthena cāñjasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूतमात्रेन्द्रियधियां जन्म सर्ग उदाहृतः ब्रह्मणो गुणवैषम्याद्विसर्गः पौरुषः स्मृतः
bhūtamātrendriyadhiyāṃ janma sarga udāhṛtaḥ brahmaṇo guṇavaiṣamyādvisargaḥ pauruṣaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थितिर्वैकुण्ठविजयः पोषणं तदनुग्रहः मन्वन्तराणि सद्धर्म ऊतयः कर्मवासनाः
sthitirvaikuṇṭhavijayaḥ poṣaṇaṃ tadanugrahaḥ manvantarāṇi saddharma ūtayaḥ karmavāsanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवतारानुचरितं हरेश्चास्यानुवर्तिनाम् पुंसाम् ईशकथाः प्रोक्ता नानाख्यानोपबृंहिताः
avatārānucaritaṃ hareścāsyānuvartinām puṃsām īśakathāḥ proktā nānākhyānopabṛṃhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरोधो ऽस्यानुशयनम् आत्मनः सह शक्तिभिः मुक्तिर्हित्वान्यथा रूपं स्वरूपेण व्यवस्थितिः
nirodho 'syānuśayanam ātmanaḥ saha śaktibhiḥ muktirhitvānyathā rūpaṃ svarūpeṇa vyavasthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आभासश्च निरोधश्च यतो ऽस्त्यध्यवसीयते स आश्रयः परं ब्रह्म परमात्मेति शब्द्यते
ābhāsaśca nirodhaśca yato 'styadhyavasīyate sa āśrayaḥ paraṃ brahma paramātmeti śabdyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽध्यात्मिको ऽयं पुरुषः सो ऽसावेवाधिदैविकः यस्तत्रोभयविच्छेदः पुरुषो ह्याधिभौतिकः
yo 'dhyātmiko 'yaṃ puruṣaḥ so 'sāvevādhidaivikaḥ yastatrobhayavicchedaḥ puruṣo hyādhibhautikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकम् एकतराभावे यदा नोपलभामहे त्रितयं तत्र यो वेद स आत्मा स्वाश्रयाश्रयः
ekam ekatarābhāve yadā nopalabhāmahe tritayaṃ tatra yo veda sa ātmā svāśrayāśrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषो ऽण्डं विनिर्भिद्य यदासौ स विनिर्गतः आत्मनो ऽयनम् अन्विच्छन्न् अपो ऽस्राक्षीच् छुचिः शुचीः
puruṣo 'ṇḍaṃ vinirbhidya yadāsau sa vinirgataḥ ātmano 'yanam anvicchann apo 'srākṣīc chuciḥ śucīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तास्ववात्सीत् स्वसृष्टासु सहस्रं परिवत्सरान् तेन नारायणो नाम यदापः पुरुषोद्भवाः
tāsvavātsīt svasṛṣṭāsu sahasraṃ parivatsarān tena nārāyaṇo nāma yadāpaḥ puruṣodbhavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च यदनुग्रहतः सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया
dravyaṃ karma ca kālaśca svabhāvo jīva eva ca yadanugrahataḥ santi na santi yadupekṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एको नानात्वम् अन्विच्छन् योगतल्पात् समुत्थितः वीर्यं हिरण्मयं देवो मायया व्यसृजत् त्रिधा
eko nānātvam anvicchan yogatalpāt samutthitaḥ vīryaṃ hiraṇmayaṃ devo māyayā vyasṛjat tridhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधिदैवम् अथाध्यात्मम् अधिभूतम् इति प्रभुः अथैकं पौरुषं वीर्यं त्रिधाभिद्यत तच् छृणु
adhidaivam athādhyātmam adhibhūtam iti prabhuḥ athaikaṃ pauruṣaṃ vīryaṃ tridhābhidyata tac chṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तः शरीर आकाशात् पुरुषस्य विचेष्टतः ओजः सहो बलं जज्ञे ततः प्राणो महान् असुः
antaḥ śarīra ākāśāt puruṣasya viceṣṭataḥ ojaḥ saho balaṃ jajñe tataḥ prāṇo mahān asuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुप्राणन्ति यं प्राणाः प्राणन्तं सर्वजन्तुषु अपानन्तम् अपानन्ति नरदेवम् इवानुगाः
anuprāṇanti yaṃ prāṇāḥ prāṇantaṃ sarvajantuṣu apānantam apānanti naradevam ivānugāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणेनाक्षिपता क्षुत् तृडन्तरा जायते विभोः पिपासतो जक्षतश्च प्राङ् मुखं निरभिद्यत
prāṇenākṣipatā kṣut tṛḍantarā jāyate vibhoḥ pipāsato jakṣataśca prāṅ mukhaṃ nirabhidyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुखतस्तालु निर्भिन्नंजिह्वा तत्रोपजायते ततो नानारसो जज्ञे जिह्वया यो ऽधिगम्यते
mukhatastālu nirbhinnaṃjihvā tatropajāyate tato nānāraso jajñe jihvayā yo 'dhigamyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवक्षोर्मुखतो भूम्नो वह्निर्वाग् व्याहृतं तयोः जले चैतस्य सुचिरं निरोधः समजायत
vivakṣormukhato bhūmno vahnirvāg vyāhṛtaṃ tayoḥ jale caitasya suciraṃ nirodhaḥ samajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नासिके निरभिद्येतां दोधूयति नभस्वति तत्र वायुर्गन्धवहो घ्राणो नसि जिघृक्षतः
nāsike nirabhidyetāṃ dodhūyati nabhasvati tatra vāyurgandhavaho ghrāṇo nasi jighṛkṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदात्मनि निरालोकम् आत्मानं च दिदृक्षतः निर्भिन्ने ह्यक्षिणी तस्य ज्योतिश्चक्षुर्गुणग्रहः
yadātmani nirālokam ātmānaṃ ca didṛkṣataḥ nirbhinne hyakṣiṇī tasya jyotiścakṣurguṇagrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बोध्यमानस्य ऋषिभिरात्मनस्तज् जिघृक्षतः कर्णौ च निरभिद्येतां दिशः श्रोत्रं गुणग्रहः
bodhyamānasya ṛṣibhirātmanastaj jighṛkṣataḥ karṇau ca nirabhidyetāṃ diśaḥ śrotraṃ guṇagrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्तुनो मृदुकाठिन्य लघुगुर्वोष्णशीतताम् जिघृक्षतस्त्वङ् निर्भिन्ना तस्यां रोममहीरुहाः तत्र चान्तर्बहिर्वातस्त्वचा लब्धगुणो वृतः
vastuno mṛdukāṭhinya laghugurvoṣṇaśītatām jighṛkṣatastvaṅ nirbhinnā tasyāṃ romamahīruhāḥ tatra cāntarbahirvātastvacā labdhaguṇo vṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्तौ रुरुहतुस्तस्य नानाकर्मचिकीर्षया तयोस्तु बलवान् इन्द्र आदानम् उभयाश्रयम्
hastau ruruhatustasya nānākarmacikīrṣayā tayostu balavān indra ādānam ubhayāśrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतिं जिगीषतः पादौ रुरुहाते ऽभिकामिकाम् पद्भ्यां यज्ञः स्वयं हव्यं कर्मभिः क्रियते नृभिः
gatiṃ jigīṣataḥ pādau ruruhāte 'bhikāmikām padbhyāṃ yajñaḥ svayaṃ havyaṃ karmabhiḥ kriyate nṛbhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरभिद्यत शिश्नो वै प्रजानन्दामृतार्थिनः उपस्थ आसीत् कामानां प्रियं तदुभयाश्रयम्
nirabhidyata śiśno vai prajānandāmṛtārthinaḥ upastha āsīt kāmānāṃ priyaṃ tadubhayāśrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सिसृक्षोर्धातुमलं निरभिद्यत वै गुदम् ततः पायुस्ततो मित्र उत्सर्ग उभयाश्रयः
utsisṛkṣordhātumalaṃ nirabhidyata vai gudam tataḥ pāyustato mitra utsarga ubhayāśrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसिसृप्सोः पुरः पुर्या नाभिद्वारम् अपानतः तत्रापानस्ततो मृत्युः पृथक्त्वम् उभयाश्रयम्
āsisṛpsoḥ puraḥ puryā nābhidvāram apānataḥ tatrāpānastato mṛtyuḥ pṛthaktvam ubhayāśrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदित्सोरन्नपानानाम् आसन् कुक्ष्यन्त्रनाडयः नद्यः समुद्राश्च तयोस्तुष्टिः पुष्टिस्तदाश्रये
āditsorannapānānām āsan kukṣyantranāḍayaḥ nadyaḥ samudrāśca tayostuṣṭiḥ puṣṭistadāśraye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निदिध्यासोरात्ममायां हृदयं निरभिद्यत ततो मनश्चन्द्र इति सङ्कल्पः काम एव च
nididhyāsorātmamāyāṃ hṛdayaṃ nirabhidyata tato manaścandra iti saṅkalpaḥ kāma eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वक्चर्ममांसरुधिर मेदोमज्जास्थिधातवः भूम्यप्तेजोमयाः सप्त प्राणो व्योमाम्बुवायुभिः
tvakcarmamāṃsarudhira medomajjāsthidhātavaḥ bhūmyaptejomayāḥ sapta prāṇo vyomāmbuvāyubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणात्मकानीन्द्रियाणि भूतादिप्रभवा गुणाः मनः सर्वविकारात्मा बुद्धिर्विज्ञानरूपिणी
guṇātmakānīndriyāṇi bhūtādiprabhavā guṇāḥ manaḥ sarvavikārātmā buddhirvijñānarūpiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्भगवतो रूपं स्थूलं ते व्याहृतं मया मह्यादिभिश्चावरणैरष्टभिर्बहिरावृतम्
etadbhagavato rūpaṃ sthūlaṃ te vyāhṛtaṃ mayā mahyādibhiścāvaraṇairaṣṭabhirbahirāvṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः परं सूक्ष्मतमम् अव्यक्तं निर्विशेषणम् अनादिमध्यनिधनं नित्यं वाङ्मनसः परम्
ataḥ paraṃ sūkṣmatamam avyaktaṃ nirviśeṣaṇam anādimadhyanidhanaṃ nityaṃ vāṅmanasaḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमुनी भगवद्रूपे मया ते ह्यनुवर्णिते उभे अपि न गृह्णन्ति मायासृष्टे विपश्चितः
amunī bhagavadrūpe mayā te hyanuvarṇite ubhe api na gṛhṇanti māyāsṛṣṭe vipaścitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वाच्यवाचकतया भगवान् ब्रह्मरूपधृक् नामरूपक्रिया धत्ते सकर्माकर्मकः परः
sa vācyavācakatayā bhagavān brahmarūpadhṛk nāmarūpakriyā dhatte sakarmākarmakaḥ paraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजापतीन् मनून् देवान् ऋषीन् पितृगणान् पृथक् सिद्धचारणगन्धर्वान् विद्याध्रासुरगुह्यकान्
prajāpatīn manūn devān ṛṣīn pitṛgaṇān pṛthak siddhacāraṇagandharvān vidyādhrāsuraguhyakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किन्नराप्सरसो नागान् सर्पान् किम्पुरुषान् नरान् मात् रक्षःपिशाचांश्च प्रेतभूतविनायकान्
kinnarāpsaraso nāgān sarpān kimpuruṣān narān māt rakṣaḥpiśācāṃśca pretabhūtavināyakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कूष्माण्डोन्मादवेतालान् यातुधानान् ग्रहान् अपि खगान् मृगान् पशून् वृक्षान् गिरीन् नृप सरीसृपान्
kūṣmāṇḍonmādavetālān yātudhānān grahān api khagān mṛgān paśūn vṛkṣān girīn nṛpa sarīsṛpān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विविधाश्चतुर्विधा ये ऽन्ये जलस्थलनभौकसः कुशलाकुशला मिश्राः कर्मणां गतयस्त्विमाः
dvividhāścaturvidhā ye 'nye jalasthalanabhaukasaḥ kuśalākuśalā miśrāḥ karmaṇāṃ gatayastvimāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वं रजस्तम इति तिस्रः सुरनृनारकाः तत्राप्येकैकशो राजन् भिद्यन्ते गतयस्त्रिधा यदैकैकतरो ऽन्याभ्यां स्वभाव उपहन्यते
sattvaṃ rajastama iti tisraḥ suranṛnārakāḥ tatrāpyekaikaśo rājan bhidyante gatayastridhā yadaikaikataro 'nyābhyāṃ svabhāva upahanyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एवेदं जगद्धाता भगवान् धर्मरूपधृक् पुष्णाति स्थापयन् विश्वं तिर्यङ्नरसुरादिभिः
sa evedaṃ jagaddhātā bhagavān dharmarūpadhṛk puṣṇāti sthāpayan viśvaṃ tiryaṅnarasurādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कालाग्निरुद्रात्मा यत् सृष्टम् इदम् आत्मनः सन्नियच्छति तत् काले घनानीकम् इवानिलः
tataḥ kālāgnirudrātmā yat sṛṣṭam idam ātmanaḥ sanniyacchati tat kāle ghanānīkam ivānilaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थम्भावेन कथितो भगवान् भगवत्तमः नेत्थम्भावेन हि परं द्रष्टुम् अर्हन्ति सूरयः
itthambhāvena kathito bhagavān bhagavattamaḥ netthambhāvena hi paraṃ draṣṭum arhanti sūrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नास्य कर्मणि जन्मादौ परस्यानुविधीयते कर्तृत्वप्रतिषेधार्थं माययारोपितं हि तत्
nāsya karmaṇi janmādau parasyānuvidhīyate kartṛtvapratiṣedhārthaṃ māyayāropitaṃ hi tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं तु ब्रह्मणः कल्पः सविकल्प उदाहृतः विधिः साधारणो यत्र सर्गाः प्राकृतवैकृताः
ayaṃ tu brahmaṇaḥ kalpaḥ savikalpa udāhṛtaḥ vidhiḥ sādhāraṇo yatra sargāḥ prākṛtavaikṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिमाणं च कालस्य कल्पलक्षणविग्रहम् यथा पुरस्ताद्व्याख्यास्ये पाद्मं कल्पम् अथो शृणु
parimāṇaṃ ca kālasya kalpalakṣaṇavigraham yathā purastādvyākhyāsye pādmaṃ kalpam atho śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शौनक उवाच यदाह नो भवान् सूत क्षत्ता भागवतोत्तमः चचार तीर्थानि भुवस्त्यक्त्वा बन्धून् सुदुस्त्यजान्
śaunaka uvāca yadāha no bhavān sūta kṣattā bhāgavatottamaḥ cacāra tīrthāni bhuvastyaktvā bandhūn sudustyajān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्तुः कौशारवेस्तस्य संवादो ऽध्यात्मसंश्रितः यद्वा स भगवांस्तस्मै पृष्टस्तत्त्वम् उवाच ह
kṣattuḥ kauśāravestasya saṃvādo 'dhyātmasaṃśritaḥ yadvā sa bhagavāṃstasmai pṛṣṭastattvam uvāca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रूहि नस्तदिदं सौम्य विदुरस्य विचेष्टितम् बन्धुत्यागनिमित्तं च यथैवागतवान् पुनः
brūhi nastadidaṃ saumya vidurasya viceṣṭitam bandhutyāganimittaṃ ca yathaivāgatavān punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच राज्ञा परीक्षिता पृष्टो यदवोचन् महामुनिः तद्वो ऽभिधास्ये शृणुत राअज्ञः प्रश्नानुसारतः
sūta uvāca rājñā parīkṣitā pṛṣṭo yadavocan mahāmuniḥ tadvo 'bhidhāsye śṛṇuta rāajñaḥ praśnānusārataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.