Bhāgavata Purāṇa 2.2

श्रीशुक उवाच एवं पुरा धारणयात्मयोनिर् नष्टां स्मृतिं प्रत्यवरुध्य तुष्टात् तथा ससर्जेदम् अमोघदृष्टिर् यथाप्ययात् प्राग् व्यवसायबुद्धिः

śrīśuka uvāca evaṃ purā dhāraṇayātmayonir naṣṭāṃ smṛtiṃ pratyavarudhya tuṣṭāt tathā sasarjedam amoghadṛṣṭir yathāpyayāt prāg vyavasāyabuddhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाब्दस्य हि ब्रह्मण एष पन्था यन् नामभिर्ध्यायति धीरपार्थैः परिभ्रमंस्तत्र न विन्दते ऽर्थान् मायामये वासनया शयानः

śābdasya hi brahmaṇa eṣa panthā yan nāmabhirdhyāyati dhīrapārthaiḥ paribhramaṃstatra na vindate 'rthān māyāmaye vāsanayā śayānaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः कविर्नामसु यावदर्थः स्यादप्रमत्तो व्यवसायबुद्धिः सिद्धे ऽन्यथार्थे न यतेत तत्र परिश्रमं तत्र समीक्षमाणः

ataḥ kavirnāmasu yāvadarthaḥ syādapramatto vyavasāyabuddhiḥ siddhe 'nyathārthe na yateta tatra pariśramaṃ tatra samīkṣamāṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यां क्षितौ किं कशिपोः प्रयासैर् बाहौ स्वसिद्धे ह्युपबर्हणैः किम् सत्यञ्जलौ किं पुरुधान्नपात्र्या दिग्वल्कलादौ सति किं दुकूलैः

satyāṃ kṣitau kiṃ kaśipoḥ prayāsair bāhau svasiddhe hyupabarhaṇaiḥ kim satyañjalau kiṃ purudhānnapātryā digvalkalādau sati kiṃ dukūlaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चीराणि किं पथि न सन्ति दिशन्ति भिक्षां नैवाङ्घ्रिपाः परभृतः सरितो ऽप्यशुष्यन् रुद्धा गुहाः किम् अजितो ऽवति नोपसन्नान् कस्माद्भजन्ति कवयो धनदुर्मदान्धान्

cīrāṇi kiṃ pathi na santi diśanti bhikṣāṃ naivāṅghripāḥ parabhṛtaḥ sarito 'pyaśuṣyan ruddhā guhāḥ kim ajito 'vati nopasannān kasmādbhajanti kavayo dhanadurmadāndhān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स्वचित्ते स्वत एव सिद्ध आत्मा प्रियो ऽर्थो भगवान् अनन्तः तं निर्वृतो नियतार्थो भजेत संसारहेतूपरमश्च यत्र

evaṃ svacitte svata eva siddha ātmā priyo 'rtho bhagavān anantaḥ taṃ nirvṛto niyatārtho bhajeta saṃsārahetūparamaśca yatra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्तां त्वनादृत्य परानुचिन्ताम् ऋते पशून् असतीं नाम कुर्यात् पश्यञ् जनं पतितं वैतरण्यां स्वकर्मजान् परितापाञ् जुषाणम्

kastāṃ tvanādṛtya parānucintām ṛte paśūn asatīṃ nāma kuryāt paśyañ janaṃ patitaṃ vaitaraṇyāṃ svakarmajān paritāpāñ juṣāṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचित् स्वदेहान्तर्हृदयावकाशे प्रादेशमात्रं पुरुषं वसन्तम् चतुर्भुजं कञ्जरथाङ्गशङ्ख गदाधरं धारणया स्मरन्ति

kecit svadehāntarhṛdayāvakāśe prādeśamātraṃ puruṣaṃ vasantam caturbhujaṃ kañjarathāṅgaśaṅkha gadādharaṃ dhāraṇayā smaranti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसन्नवक्त्रं नलिनायतेक्षणं कदम्बकिञ्जल्कपिशङ्गवाससम् लसन्महारत्नहिरण्मयाङ्गदं स्फुरन्महारत्नकिरीटकुण्डलम्

rasannavaktraṃ nalināyatekṣaṇaṃ kadambakiñjalkapiśaṅgavāsasam lasanmahāratnahiraṇmayāṅgadaṃ sphuranmahāratnakirīṭakuṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्निद्रहृत्पङ्कजकर्णिकालये योगेश्वरास्थापितपादपल्लवम् श्रीलक्षणं कौस्तुभरत्नकन्धरम् अम्लानलक्ष्म्या वनमालयाचितम्

unnidrahṛtpaṅkajakarṇikālaye yogeśvarāsthāpitapādapallavam śrīlakṣaṇaṃ kaustubharatnakandharam amlānalakṣmyā vanamālayācitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभूषितं मेखलयाङ्गुलीयकैर् महाधनैर्नूपुरकङ्कणादिभिः स्निग्धामलाकुञ्चितनीलकुन्तलैर् विरोचमानाननहासपेशलम्

vibhūṣitaṃ mekhalayāṅgulīyakair mahādhanairnūpurakaṅkaṇādibhiḥ snigdhāmalākuñcitanīlakuntalair virocamānānanahāsapeśalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदीनलीलाहसितेक्षणोल्लसद् भ्रूभङ्गसंसूचितभूर्यनुग्रहम् ईक्षेत चिन्तामयम् एनम् ईश्वरं यावन् मनो धारणयावतिष्ठते

adīnalīlāhasitekṣaṇollasad bhrūbhaṅgasaṃsūcitabhūryanugraham īkṣeta cintāmayam enam īśvaraṃ yāvan mano dhāraṇayāvatiṣṭhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकशो ऽङ्गानि धियानुभावयेत् पादादि यावद्धसितं गदाभृतः जितं जितं स्थानम् अपोह्य धारयेत् परं परं शुद्ध्यति धीर्यथा यथा

ekaikaśo 'ṅgāni dhiyānubhāvayet pādādi yāvaddhasitaṃ gadābhṛtaḥ jitaṃ jitaṃ sthānam apohya dhārayet paraṃ paraṃ śuddhyati dhīryathā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावन् न जायेत परावरे ऽस्मिन् विश्वेश्वरे द्रष्टरि भक्तियोगः तावत् स्थवीयः पुरुषस्य रूपं क्रियावसाने प्रयतः स्मरेत

yāvan na jāyeta parāvare 'smin viśveśvare draṣṭari bhaktiyogaḥ tāvat sthavīyaḥ puruṣasya rūpaṃ kriyāvasāne prayataḥ smareta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थिरं सुखं चासनम् आस्थितो यतिर् यदा जिहासुरिमम् अङ्ग लोकम् काले च देशे च मनो न सज्जयेत् प्राणान् नियच्छेन् मनसा जितासुः

sthiraṃ sukhaṃ cāsanam āsthito yatir yadā jihāsurimam aṅga lokam kāle ca deśe ca mano na sajjayet prāṇān niyacchen manasā jitāsuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनः स्वबुद्ध्यामलया नियम्य क्षेत्रज्ञ एतां निनयेत् तम् आत्मनि आत्मानम् आत्मन्यवरुध्य धीरो लब्धोपशान्तिर्विरमेत कृत्यात्

manaḥ svabuddhyāmalayā niyamya kṣetrajña etāṃ ninayet tam ātmani ātmānam ātmanyavarudhya dhīro labdhopaśāntirvirameta kṛtyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न यत्र कालो ऽनिमिषां परः प्रभुः कुतो नु देवा जगतां य ईशिरे न यत्र सत्त्वं न रजस्तमश्च न वै विकारो न महान् प्रधानम्

na yatra kālo 'nimiṣāṃ paraḥ prabhuḥ kuto nu devā jagatāṃ ya īśire na yatra sattvaṃ na rajastamaśca na vai vikāro na mahān pradhānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परं पदं वैष्णवम् आमनन्ति तद् यन् नेति नेतीत्यतदुत्सिसृक्षवः विसृज्य दौरात्म्यम् अनन्यसौहृदा हृदोपगुह्यार्हपदं पदे पदे

paraṃ padaṃ vaiṣṇavam āmananti tad yan neti netītyatadutsisṛkṣavaḥ visṛjya daurātmyam ananyasauhṛdā hṛdopaguhyārhapadaṃ pade pade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं मुनिस्तूपरमेद्व्यवस्थितो विज्ञानदृग्वीर्यसुरन्धिताशयः स्वपार्ष्णिनापीड्य गुदं ततो ऽनिलं स्थानेषु षट्सून्नमयेज् जितक्लमः

itthaṃ munistūparamedvyavasthito vijñānadṛgvīryasurandhitāśayaḥ svapārṣṇināpīḍya gudaṃ tato 'nilaṃ sthāneṣu ṣaṭsūnnamayej jitaklamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाभ्यां स्थितं हृद्यधिरोप्य तस्माद् उदानगत्योरसि तं नयेन् मुनिः ततो ऽनुसन्धाय धिया मनस्वी स्वतालुमूलं शनकैर्नयेत

nābhyāṃ sthitaṃ hṛdyadhiropya tasmād udānagatyorasi taṃ nayen muniḥ tato 'nusandhāya dhiyā manasvī svatālumūlaṃ śanakairnayeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद्भ्रुवोरन्तरम् उन्नयेत निरुद्धसप्तायतनो ऽनपेक्षः स्थित्वा मुहूर्तार्धम् अकुण्ठदृष्टिर् निर्भिद्य मूर्धन् विसृजेत् परं गतः

tasmādbhruvorantaram unnayeta niruddhasaptāyatano 'napekṣaḥ sthitvā muhūrtārdham akuṇṭhadṛṣṭir nirbhidya mūrdhan visṛjet paraṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि प्रयास्यन् नृप पारमेष्ठ्यं वैहायसानाम् उत यद्विहारम् अष्टाधिपत्यं गुणसन्निवाये सहैव गच्छेन् मनसेन्द्रियैश्च

yadi prayāsyan nṛpa pārameṣṭhyaṃ vaihāyasānām uta yadvihāram aṣṭādhipatyaṃ guṇasannivāye sahaiva gacchen manasendriyaiśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगेश्वराणां गतिम् आहुरन्तर् बहिस्त्रिलोक्याः पवनान्तरात्मनाम् न कर्मभिस्तां गतिम् आप्नुवन्ति विद्यातपोयोगसमाधिभाजाम्

yogeśvarāṇāṃ gatim āhurantar bahistrilokyāḥ pavanāntarātmanām na karmabhistāṃ gatim āpnuvanti vidyātapoyogasamādhibhājām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैश्वानरं याति विहायसा गतः सुषुम्णया ब्रह्मपथेन शोचिषा विधूतकल्को ऽथ हरेरुदस्तात् प्रयाति चक्रं नृप शैशुमारम्

vaiśvānaraṃ yāti vihāyasā gataḥ suṣumṇayā brahmapathena śociṣā vidhūtakalko 'tha harerudastāt prayāti cakraṃ nṛpa śaiśumāram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्विश्वनाभिं त्वतिवर्त्य विष्णोर् अणीयसा विरजेनात्मनैकः नमस्कृतं ब्रह्मविदाम् उपैति कल्पायुषो यद्विबुधा रमन्ते

tadviśvanābhiṃ tvativartya viṣṇor aṇīyasā virajenātmanaikaḥ namaskṛtaṃ brahmavidām upaiti kalpāyuṣo yadvibudhā ramante

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथो अनन्तस्य मुखानलेन दन्दह्यमानं स निरीक्ष्य विश्वम् निर्याति सिद्धेश्वरयुष्टधिष्ण्यं यद्द्वैपरार्ध्यं तदु पारमेष्ठ्यम्

atho anantasya mukhānalena dandahyamānaṃ sa nirīkṣya viśvam niryāti siddheśvarayuṣṭadhiṣṇyaṃ yaddvaiparārdhyaṃ tadu pārameṣṭhyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न यत्र शोको न जरा न मृत्युर् नार्तिर्न चोद्वेग ऋते कुतश्चित् यच् चित् ततो ऽदः कृपयानिदंविदां दुरन्तदुःखप्रभवानुदर्शनात्

na yatra śoko na jarā na mṛtyur nārtirna codvega ṛte kutaścit yac cit tato 'daḥ kṛpayānidaṃvidāṃ durantaduḥkhaprabhavānudarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विशेषं प्रतिपद्य निर्भयस् तेनात्मनापो ऽनलमूर्तिरत्वरन् ज्योतिर्मयो वायुम् उपेत्य काले वाय्वात्मना खं बृहदात्मलिङ्गम्

tato viśeṣaṃ pratipadya nirbhayas tenātmanāpo 'nalamūrtiratvaran jyotirmayo vāyum upetya kāle vāyvātmanā khaṃ bṛhadātmaliṅgam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घ्राणेन गन्धं रसनेन वै रसं रूपं च दृष्ट्या श्वसनं त्वचैव श्रोत्रेण चोपेत्य नभोगुणत्वं प्राणेन चाकूतिम् उपैति योगी

ghrāṇena gandhaṃ rasanena vai rasaṃ rūpaṃ ca dṛṣṭyā śvasanaṃ tvacaiva śrotreṇa copetya nabhoguṇatvaṃ prāṇena cākūtim upaiti yogī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स भूतसूक्ष्मेन्द्रियसन्निकर्षं मनोमयं देवमयं विकार्यम् संसाद्य गत्या सह तेन याति विज्ञानतत्त्वं गुणसन्निरोधम्

sa bhūtasūkṣmendriyasannikarṣaṃ manomayaṃ devamayaṃ vikāryam saṃsādya gatyā saha tena yāti vijñānatattvaṃ guṇasannirodham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनात्मनात्मानम् उपैति शान्तम् आनन्दम् आनन्दमयो ऽवसाने एतां गतिं भागवतीं गतो यः स वै पुनर्नेह विषज्जते ऽङ्ग

tenātmanātmānam upaiti śāntam ānandam ānandamayo 'vasāne etāṃ gatiṃ bhāgavatīṃ gato yaḥ sa vai punarneha viṣajjate 'ṅga

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते सृती ते नृप वेदगीते त्वयाभिपृष्टे च सनातने च ये वै पुरा ब्रह्मण आह तुष्ट आराधितो भगवान् वासुदेवः

ete sṛtī te nṛpa vedagīte tvayābhipṛṣṭe ca sanātane ca ye vai purā brahmaṇa āha tuṣṭa ārādhito bhagavān vāsudevaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ह्यतो ऽन्यः शिवः पन्था विशतः संसृताविह वासुदेवे भगवति भक्तियोगो यतो भवेत्

na hyato 'nyaḥ śivaḥ panthā viśataḥ saṃsṛtāviha vāsudeve bhagavati bhaktiyogo yato bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवान् ब्रह्म कार्त्स्न्येन त्रिरन्वीक्ष्य मनीषया तदध्यवस्यत् कूटस्थो रतिरात्मन् यतो भवेत्

bhagavān brahma kārtsnyena triranvīkṣya manīṣayā tadadhyavasyat kūṭastho ratirātman yato bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवान् सर्वभूतेषु लक्षितः स्वात्मना हरिः दृश्यैर्बुद्ध्यादिभिर्द्रष्टा लक्षणैरनुमापकैः

bhagavān sarvabhūteṣu lakṣitaḥ svātmanā hariḥ dṛśyairbuddhyādibhirdraṣṭā lakṣaṇairanumāpakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् सर्वात्मना राजन् हरिः सर्वत्र सर्वदा श्रोतव्यः कीर्तितव्यश्च स्मर्तव्यो भगवान् नृणाम्

tasmāt sarvātmanā rājan hariḥ sarvatra sarvadā śrotavyaḥ kīrtitavyaśca smartavyo bhagavān nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिबन्ति ये भगवत आत्मनः सतां कथामृतं श्रवणपुटेषु सम्भृतम् पुनन्ति ते विषयविदूषिताशयं व्रजन्ति तच्चरणसरोरुहान्तिकम्

pibanti ye bhagavata ātmanaḥ satāṃ kathāmṛtaṃ śravaṇapuṭeṣu sambhṛtam punanti te viṣayavidūṣitāśayaṃ vrajanti taccaraṇasaroruhāntikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.