Bhāgavata Purāṇa 2.5

नारद उवाच देवदेव नमस्ते ऽस्तु भूतभावन पूर्वज तद्विजानीहि यज् ज्ञानम् आत्मतत्त्वनिदर्शनम्

nārada uvāca devadeva namaste 'stu bhūtabhāvana pūrvaja tadvijānīhi yaj jñānam ātmatattvanidarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्रूपं यदधिष्ठानं यतः सृष्टम् इदं प्रभो यत् संस्थं यत् परं यच् च तत् तत्त्वं वद तत्त्वतः

yadrūpaṃ yadadhiṣṭhānaṃ yataḥ sṛṣṭam idaṃ prabho yat saṃsthaṃ yat paraṃ yac ca tat tattvaṃ vada tattvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं ह्येतद्भवान् वेद भूतभव्यभवत्प्रभुः करामलकवद्विश्वं विज्ञानावसितं तव

sarvaṃ hyetadbhavān veda bhūtabhavyabhavatprabhuḥ karāmalakavadviśvaṃ vijñānāvasitaṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्विज्ञानो यदाधारो यत्परस्त्वं यदात्मकः एकः सृजसि भूतानि भूतैरेवात्ममायया

yadvijñāno yadādhāro yatparastvaṃ yadātmakaḥ ekaḥ sṛjasi bhūtāni bhūtairevātmamāyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मन् भावयसे तानि न पराभावयन् स्वयम् आत्मशक्तिम् अवष्टभ्य ऊर्णनाभिरिवाक्लमः

ātman bhāvayase tāni na parābhāvayan svayam ātmaśaktim avaṣṭabhya ūrṇanābhirivāklamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाहं वेद परं ह्यस्मिन् नापरं न समं विभो नामरूपगुणैर्भाव्यं सदसत् किञ्चिदन्यतः

nāhaṃ veda paraṃ hyasmin nāparaṃ na samaṃ vibho nāmarūpaguṇairbhāvyaṃ sadasat kiñcidanyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स भवान् अचरद्घोरं यत् तपः सुसमाहितः तेन खेदयसे नस्त्वं पराशङ्कां च यच्छसि

sa bhavān acaradghoraṃ yat tapaḥ susamāhitaḥ tena khedayase nastvaṃ parāśaṅkāṃ ca yacchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतन् मे पृच्छतः सर्वं सर्वज्ञ सकलेश्वर विजानीहि यथैवेदम् अहं बुध्ये ऽनुशासितः

etan me pṛcchataḥ sarvaṃ sarvajña sakaleśvara vijānīhi yathaivedam ahaṃ budhye 'nuśāsitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच सम्यक् कारुणिकस्येदं वत्स ते विचिकित्सितम् यदहं चोदितः सौम्य भगवद्वीर्यदर्शने

brahmovāca samyak kāruṇikasyedaṃ vatsa te vicikitsitam yadahaṃ coditaḥ saumya bhagavadvīryadarśane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानृतं तव तच् चापि यथा मां प्रब्रवीषि भोः अविज्ञाय परं मत्त एतावत् त्वं यतो हि मे

nānṛtaṃ tava tac cāpi yathā māṃ prabravīṣi bhoḥ avijñāya paraṃ matta etāvat tvaṃ yato hi me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन स्वरोचिषा विश्वं रोचितं रोचयाम्यहम् यथार्को ऽग्निर्यथा सोमो यथर्क्षग्रहतारकाः

yena svarociṣā viśvaṃ rocitaṃ rocayāmyaham yathārko 'gniryathā somo yatharkṣagrahatārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मै नमो भगवते वासुदेवाय धीमहि यन्मायया दुर्जयया मां वदन्ति जगद्गुरुम्

tasmai namo bhagavate vāsudevāya dhīmahi yanmāyayā durjayayā māṃ vadanti jagadgurum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलज्जमानया यस्य स्थातुम् ईक्षापथे ऽमुया विमोहिता विकत्थन्ते ममाहम् इति दुर्धियः

vilajjamānayā yasya sthātum īkṣāpathe 'muyā vimohitā vikatthante mamāham iti durdhiyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च वासुदेवात् परो ब्रह्मन् न चान्यो ऽर्थो ऽस्ति तत्त्वतः

dravyaṃ karma ca kālaśca svabhāvo jīva eva ca vāsudevāt paro brahman na cānyo 'rtho 'sti tattvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारायणपरा वेदा देवा नारायणाङ्गजाः नारायणपरा लोका नारायणपरा मखाः

nārāyaṇaparā vedā devā nārāyaṇāṅgajāḥ nārāyaṇaparā lokā nārāyaṇaparā makhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारायणपरो योगो नारायणपरं तपः नारायणपरं ज्ञानं नारायणपरा गतिः

nārāyaṇaparo yogo nārāyaṇaparaṃ tapaḥ nārāyaṇaparaṃ jñānaṃ nārāyaṇaparā gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यापि द्रष्टुरीशस्य कूटस्थस्याखिलात्मनः सृज्यं सृजामि सृष्टो ऽहम् ईक्षयैवाभिचोदितः

tasyāpi draṣṭurīśasya kūṭasthasyākhilātmanaḥ sṛjyaṃ sṛjāmi sṛṣṭo 'ham īkṣayaivābhicoditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्त्वं रजस्तम इति निर्गुणस्य गुणास्त्रयः स्थितिसर्गनिरोधेषु गृहीता मायया विभोः

sattvaṃ rajastama iti nirguṇasya guṇāstrayaḥ sthitisarganirodheṣu gṛhītā māyayā vibhoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्यकारणकर्तृत्वे द्रव्यज्ञानक्रियाश्रयाः बध्नन्ति नित्यदा मुक्तं मायिनं पुरुषं गुणाः

kāryakāraṇakartṛtve dravyajñānakriyāśrayāḥ badhnanti nityadā muktaṃ māyinaṃ puruṣaṃ guṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एष भगवांल् लिङ्गैस्त्रिभिरेतैरधोक्षजः स्वलक्षितगतिर्ब्रह्मन् सर्वेषां मम चेश्वरः

sa eṣa bhagavāṃl liṅgaistribhiretairadhokṣajaḥ svalakṣitagatirbrahman sarveṣāṃ mama ceśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालं कर्म स्वभावं च मायेशो मायया स्वया आत्मन् यदृच्छया प्राप्तं विबुभूषुरुपाददे

kālaṃ karma svabhāvaṃ ca māyeśo māyayā svayā ātman yadṛcchayā prāptaṃ vibubhūṣurupādade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालाद्गुणव्यतिकरः परिणामः स्वभावतः कर्मणो जन्म महतः पुरुषाधिष्ठितादभूत्

kālādguṇavyatikaraḥ pariṇāmaḥ svabhāvataḥ karmaṇo janma mahataḥ puruṣādhiṣṭhitādabhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महतस्तु विकुर्वाणाद्रजःसत्त्वोपबृंहितात् तमःप्रधानस्त्वभवद्द्रव्यज्ञानक्रियात्मकः

mahatastu vikurvāṇādrajaḥsattvopabṛṃhitāt tamaḥpradhānastvabhavaddravyajñānakriyātmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहङ्कार इति प्रोक्तो विकुर्वन् समभूत् त्रिधा वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्चेति यद्भिदा द्रव्यशक्तिः क्रियाशक्तिर्ज्ञानशक्तिरिति प्रभो

so 'haṅkāra iti prokto vikurvan samabhūt tridhā vaikārikastaijasaśca tāmasaśceti yadbhidā dravyaśaktiḥ kriyāśaktirjñānaśaktiriti prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तामसादपि भूतादेर्विकुर्वाणादभून् नभः तस्य मात्रा गुणः शब्दो लिङ्गं यद्द्रष्टृदृश्ययोः

tāmasādapi bhūtādervikurvāṇādabhūn nabhaḥ tasya mātrā guṇaḥ śabdo liṅgaṃ yaddraṣṭṛdṛśyayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नभसो ऽथ विकुर्वाणादभूत् स्पर्शगुणो ऽनिलः परान्वयाच् छब्दवांश्च प्राण ओजः सहो बलम्

nabhaso 'tha vikurvāṇādabhūt sparśaguṇo 'nilaḥ parānvayāc chabdavāṃśca prāṇa ojaḥ saho balam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायोरपि विकुर्वाणात् कालकर्मस्वभावतः उदपद्यत तेजो वै रूपवत् स्पर्शशब्दवत्

vāyorapi vikurvāṇāt kālakarmasvabhāvataḥ udapadyata tejo vai rūpavat sparśaśabdavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेजसस्तु विकुर्वाणादासीदम्भो रसात्मकम् रूपवत् स्पर्शवच् चाम्भो घोषवच् च परान्वयात्

tejasastu vikurvāṇādāsīdambho rasātmakam rūpavat sparśavac cāmbho ghoṣavac ca parānvayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषस्तु विकुर्वाणादम्भसो गन्धवान् अभूत् परान्वयाद्रसस्पर्श शब्दरूपगुणान्वितः

viśeṣastu vikurvāṇādambhaso gandhavān abhūt parānvayādrasasparśa śabdarūpaguṇānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैकारिकान् मनो जज्ञे देवा वैकारिका दश दिग्वातार्कप्रचेतो ऽश्वि वह्नीन्द्रोपेन्द्रमित्रकाः

vaikārikān mano jajñe devā vaikārikā daśa digvātārkapraceto 'śvi vahnīndropendramitrakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैजसात् तु विकुर्वाणादिन्द्रियाणि दशाभवन् ज्ञानशक्तिः क्रियाशक्तिर्बुद्धिः प्राणश्च तैजसौ श्रोत्रं त्वग्घ्राणदृग्जिह्वा वाग्दोर्मेढ्राङ्घ्रिपायवः

taijasāt tu vikurvāṇādindriyāṇi daśābhavan jñānaśaktiḥ kriyāśaktirbuddhiḥ prāṇaśca taijasau śrotraṃ tvagghrāṇadṛgjihvā vāgdormeḍhrāṅghripāyavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदैते ऽसङ्गता भावा भूतेन्द्रियमनोगुणाः यदायतननिर्माणे न शेकुर्ब्रह्मवित्तम

yadaite 'saṅgatā bhāvā bhūtendriyamanoguṇāḥ yadāyatananirmāṇe na śekurbrahmavittama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा संहत्य चान्योन्यं भगवच्छक्तिचोदिताः सदसत्त्वम् उपादाय चोभयं ससृजुर्ह्यदः

tadā saṃhatya cānyonyaṃ bhagavacchakticoditāḥ sadasattvam upādāya cobhayaṃ sasṛjurhyadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्षपूगसहस्रान्ते तदण्डम् उदके शयम् कालकर्मस्वभावस्थो जीवो ञ्जीवम् अजीवयत्

varṣapūgasahasrānte tadaṇḍam udake śayam kālakarmasvabhāvastho jīvo ñjīvam ajīvayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एव पुरुषस्तस्मादण्डं निर्भिद्य निर्गतः सहस्रोर्वङ्घ्रिबाह्वक्षः सहस्राननशीर्षवान्

sa eva puruṣastasmādaṇḍaṃ nirbhidya nirgataḥ sahasrorvaṅghribāhvakṣaḥ sahasrānanaśīrṣavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्येहावयवैर्लोकान् कल्पयन्ति मनीषिणः कट्यादिभिरधः सप्त सप्तोर्ध्वं जघनादिभिः

yasyehāvayavairlokān kalpayanti manīṣiṇaḥ kaṭyādibhiradhaḥ sapta saptordhvaṃ jaghanādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरुषस्य मुखं ब्रह्म क्षत्रम् एतस्य बाहवः ऊर्वोर्वैश्यो भगवतः पद्भ्यां शूद्रो व्यजायत

puruṣasya mukhaṃ brahma kṣatram etasya bāhavaḥ ūrvorvaiśyo bhagavataḥ padbhyāṃ śūdro vyajāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूर्लोकः कल्पितः पद्भ्यां भुवर्लोको ऽस्य नाभितः हृदा स्वर्लोक उरसा महर्लोको महात्मनः

bhūrlokaḥ kalpitaḥ padbhyāṃ bhuvarloko 'sya nābhitaḥ hṛdā svarloka urasā maharloko mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रीवायां जनलोको ऽस्य तपोलोकः स्तनद्वयात् मूर्धभिः सत्यलोकस्तु ब्रह्मलोकः सनातनः

grīvāyāṃ janaloko 'sya tapolokaḥ stanadvayāt mūrdhabhiḥ satyalokastu brahmalokaḥ sanātanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कट्यां चातलं कॢप्तम् ऊरुभ्यां वितलं विभोः जानुभ्यां सुतलं शुद्धं जङ्घाभ्यां तु तलातलम्

tatkaṭyāṃ cātalaṃ kḷptam ūrubhyāṃ vitalaṃ vibhoḥ jānubhyāṃ sutalaṃ śuddhaṃ jaṅghābhyāṃ tu talātalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महातलं तु गुल्फाभ्यां प्रपदाभ्यां रसातलम् पातालं पादतलत इति लोकमयः पुमान्

mahātalaṃ tu gulphābhyāṃ prapadābhyāṃ rasātalam pātālaṃ pādatalata iti lokamayaḥ pumān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूर्लोकः कल्पितः पद्भ्यां भुवर्लोको ऽस्य नाभितः स्वर्लोकः कल्पितो मूर्ध्ना इति वा लोककल्पना

bhūrlokaḥ kalpitaḥ padbhyāṃ bhuvarloko 'sya nābhitaḥ svarlokaḥ kalpito mūrdhnā iti vā lokakalpanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.