Library·Bhāgavata Purāṇa·3·3.11
मैत्रेय उवाच चरमः सद्-विशेषाणाम् अनेको ऽसंयुतः सदा परमाणुः स विज्ञेयो नृणाम् ऐक्य-भ्रमो यतः
maitreya uvāca caramaḥ sad-viśeṣāṇām aneko 'saṃyutaḥ sadā paramāṇuḥ sa vijñeyo nṛṇām aikya-bhramo yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत एव पदार्थस्य स्वरूपावस्थितस्य यत् कैवल्यं परम-महान् अविशेषो निरन्तरः
sata eva padārthasya svarūpāvasthitasya yat kaivalyaṃ parama-mahān aviśeṣo nirantaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कालो ऽप्य् अनुमितः सौक्ष्म्ये स्थौल्ये च सत्तम संस्थान-भुक्त्या भगवान् अव्यक्तो व्यक्त-भुग् विभुः
evaṃ kālo 'py anumitaḥ saukṣmye sthaulye ca sattama saṃsthāna-bhuktyā bhagavān avyakto vyakta-bhug vibhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कालः परमाणुर् वै यो भुङ्क्ते परमाणुताम् सतो ऽविशेष-भुग् यस् तु स कालः परमो महान्
sa kālaḥ paramāṇur vai yo bhuṅkte paramāṇutām sato 'viśeṣa-bhug yas tu sa kālaḥ paramo mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अणुर् द्वौ परमाणू स्यात् त्रसरेणुस् त्रयः स्मृतः जालार्क-रश्म्य्-अवगतः खम् एवानुपतन्न् अगात्
aṇur dvau paramāṇū syāt trasareṇus trayaḥ smṛtaḥ jālārka-raśmy-avagataḥ kham evānupatann agāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रसरेणु-त्रिकं भुङ्क्ते यः कालः स त्रुटिः स्मृतः शत-भागस् तु वेधः स्यात् तैस् त्रिभिस् तु लवः स्मृतः
trasareṇu-trikaṃ bhuṅkte yaḥ kālaḥ sa truṭiḥ smṛtaḥ śata-bhāgas tu vedhaḥ syāt tais tribhis tu lavaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निमेषस् त्रि-लवो ज्ञेय आम्नातस् ते त्रयः क्षणः क्षणान् पञ्च विदुः काष्ठां लघु ता दश पञ्च च
nimeṣas tri-lavo jñeya āmnātas te trayaḥ kṣaṇaḥ kṣaṇān pañca viduḥ kāṣṭhāṃ laghu tā daśa pañca ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लघूनि वै समाम्नाता दश पञ्च च नाडिका ते द्वे मुहूर्तः प्रहरः षड् यामः सप्त वा नृणाम्
laghūni vai samāmnātā daśa pañca ca nāḍikā te dve muhūrtaḥ praharaḥ ṣaḍ yāmaḥ sapta vā nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वादशार्ध-पलोन्मानं चतुर्भिश् चतुर्-अङ्गुलैः स्वर्ण-माषैः कृत-च्छिद्रं यावत् प्रस्थ-जल-प्लुतम्
dvādaśārdha-palonmānaṃ caturbhiś catur-aṅgulaiḥ svarṇa-māṣaiḥ kṛta-cchidraṃ yāvat prastha-jala-plutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यामाश् चत्वारश् चत्वारो मर्त्यानाम् अहनी उभे पक्षः पञ्च-दशाहानि शुक्लः कृष्णश् च मानद
yāmāś catvāraś catvāro martyānām ahanī ubhe pakṣaḥ pañca-daśāhāni śuklaḥ kṛṣṇaś ca mānada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोः समुच्चयो मासः पितॄणां तद् अहर्-निशम् द्वौ ताव् ऋतुः षड् अयनं दक्षिणं चोत्तरं दिवि
tayoḥ samuccayo māsaḥ pitṝṇāṃ tad ahar-niśam dvau tāv ṛtuḥ ṣaḍ ayanaṃ dakṣiṇaṃ cottaraṃ divi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयने चाहनी प्राहुर् वत्सरो द्वादश स्मृतः संवत्सर-शतं न्-णां परमायुर् निरूपितम्
ayane cāhanī prāhur vatsaro dvādaśa smṛtaḥ saṃvatsara-śataṃ n-ṇāṃ paramāyur nirūpitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रहर्क्ष-तारा-चक्र-स्थः परमाण्व्-आदिना जगत् संवत्सरावसानेन पर्येत्य् अनिमिषो विभुः
graharkṣa-tārā-cakra-sthaḥ paramāṇv-ādinā jagat saṃvatsarāvasānena paryety animiṣo vibhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संवत्सरः परिवत्सर इडा-वत्सर एव च अनुवत्सरो वत्सरश् च विदुरैवं प्रभाष्यते
saṃvatsaraḥ parivatsara iḍā-vatsara eva ca anuvatsaro vatsaraś ca viduraivaṃ prabhāṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः सृज्य-शक्तिम् उरुधोच्छ्वसयन् स्व-शक्त्या पुंसो ऽभ्रमाय दिवि धावति भूत-भेदः कालाख्यया गुणमयं क्रतुभिर् वितन्वंस् तस्मै बलिं हरत वत्सर-पञ्चकाय
yaḥ sṛjya-śaktim urudhocchvasayan sva-śaktyā puṃso 'bhramāya divi dhāvati bhūta-bhedaḥ kālākhyayā guṇamayaṃ kratubhir vitanvaṃs tasmai baliṃ harata vatsara-pañcakāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदुर उवाच पितृ-देव-मनुष्याणाम् आयुः परम् इदं स्मृतम् परेषां गतिम् आचक्ष्व ये स्युः कल्पाद् बहिर् विदः
vidura uvāca pitṛ-deva-manuṣyāṇām āyuḥ param idaṃ smṛtam pareṣāṃ gatim ācakṣva ye syuḥ kalpād bahir vidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगवान् वेद कालस्य गतिं भगवतो ननु विश्वं विचक्षते धीरा योग-राद्धेन चक्षुषा
bhagavān veda kālasya gatiṃ bhagavato nanu viśvaṃ vicakṣate dhīrā yoga-rāddhena cakṣuṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रेय उवाच कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश् चेति चतुर्-युगम् दिव्यैर् द्वादशभिर् वर्षैः सावधानं निरूपितम्
maitreya uvāca kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliś ceti catur-yugam divyair dvādaśabhir varṣaiḥ sāvadhānaṃ nirūpitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चत्वारि त्रीणि द्वे चैकं कृतादिषु यथा-क्रमम् सङ्ख्यातानि सहस्राणि द्वि-गुणानि शतानि च
catvāri trīṇi dve caikaṃ kṛtādiṣu yathā-kramam saṅkhyātāni sahasrāṇi dvi-guṇāni śatāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्ध्या-सन्ध्यांशयोर् अन्तर् यः कालः शत-सङ्ख्ययोः तम् एवाहुर् युगं तज्-ज्ञा यत्र धर्मो विधीयते
sandhyā-sandhyāṃśayor antar yaḥ kālaḥ śata-saṅkhyayoḥ tam evāhur yugaṃ taj-jñā yatra dharmo vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मश् चतुष्-पान् मनुजान् कृते समनुवर्तते स एवान्येष्व् अधर्मेण व्येति पादेन वर्धता
dharmaś catuṣ-pān manujān kṛte samanuvartate sa evānyeṣv adharmeṇa vyeti pādena vardhatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रि-लोक्या युग-साहस्रं बहिर् आब्रह्मणो दिनम् तावत्य् एव निशा तात यन् निमीलति विश्व-सृक्
tri-lokyā yuga-sāhasraṃ bahir ābrahmaṇo dinam tāvaty eva niśā tāta yan nimīlati viśva-sṛk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निशावसान आरब्धो लोक-कल्पो ऽनुवर्तते यावद् दिनं भगवतो मनून् भुञ्जंश् चतुर्-दश
niśāvasāna ārabdho loka-kalpo 'nuvartate yāvad dinaṃ bhagavato manūn bhuñjaṃś catur-daśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वं स्वं कालं मनुर् भुङ्क्ते साधिकां ह्य् एक-सप्ततिम् मन्वन्तरेषु मनवस् तद्-वंश्या ऋषयः सुराः भवन्ति चैव युगपत् सुरेशाश् चानु ये च तान्
svaṃ svaṃ kālaṃ manur bhuṅkte sādhikāṃ hy eka-saptatim manvantareṣu manavas tad-vaṃśyā ṛṣayaḥ surāḥ bhavanti caiva yugapat sureśāś cānu ye ca tān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष दैनन्-दिनः सर्गो ब्राह्मस् त्रैलोक्य-वर्तनः तिर्यङ्-नृ-पितृ-देवानां सम्भवो यत्र कर्मभिः
eṣa dainan-dinaḥ sargo brāhmas trailokya-vartanaḥ tiryaṅ-nṛ-pitṛ-devānāṃ sambhavo yatra karmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्वन्तरेषु भगवान् बिभ्रत् सत्त्वं स्व-मूर्तिभिः मन्व्-आदिभिर् इदं विश्वम् अवत्य् उदित-पौरुषः
manvantareṣu bhagavān bibhrat sattvaṃ sva-mūrtibhiḥ manv-ādibhir idaṃ viśvam avaty udita-pauruṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमो-मात्राम् उपादाय प्रतिसंरुद्ध-विक्रमः कालेनानुगताशेष आस्ते तूष्णीं दिनात्यये
tamo-mātrām upādāya pratisaṃruddha-vikramaḥ kālenānugatāśeṣa āste tūṣṇīṃ dinātyaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् एवान्व् अपि धीयन्ते लोका भूर्-आदयस् त्रयः निशायाम् अनुवृत्तायां निर्मुक्त-शशि-भास्करम्
tam evānv api dhīyante lokā bhūr-ādayas trayaḥ niśāyām anuvṛttāyāṃ nirmukta-śaśi-bhāskaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रि-लोक्यां दह्यमानायां शक्त्या सङ्कर्षणाग्निना यान्त्य् ऊष्मणा महर्लोकाज् जनं भृग्व्-आदयो ऽर्दिताः
tri-lokyāṃ dahyamānāyāṃ śaktyā saṅkarṣaṇāgninā yānty ūṣmaṇā maharlokāj janaṃ bhṛgv-ādayo 'rditāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावत् त्रि-भुवनं सद्यः कल्पान्तैधित-सिन्धवः प्लावयन्त्य् उत्कटाटोप- चण्ड-वातेरितोर्मयः
tāvat tri-bhuvanaṃ sadyaḥ kalpāntaidhita-sindhavaḥ plāvayanty utkaṭāṭopa- caṇḍa-vāteritormayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तः स तस्मिन् सलिल आस्ते ऽनन्तासनो हरिः योग-निद्रा-निमीलाक्षः स्तूयमानो जनालयैः
antaḥ sa tasmin salila āste 'nantāsano hariḥ yoga-nidrā-nimīlākṣaḥ stūyamāno janālayaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं-विधैर् अहो-रात्रैः काल-गत्योपलक्षितैः अपक्षितम् इवास्यापि परमायुर् वयः-शतम्
evaṃ-vidhair aho-rātraiḥ kāla-gatyopalakṣitaiḥ apakṣitam ivāsyāpi paramāyur vayaḥ-śatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् अर्धम् आयुषस् तस्य परार्धम् अभिधीयते पूर्वः परार्धो ऽपक्रान्तो ह्य् अपरो ऽद्य प्रवर्तते
yad ardham āyuṣas tasya parārdham abhidhīyate pūrvaḥ parārdho 'pakrānto hy aparo 'dya pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वस्यादौ परार्धस्य ब्राह्मो नाम महान् अभूत् कल्पो यत्राभवद् ब्रह्मा शब्द-ब्रह्मेति यं विदुः
pūrvasyādau parārdhasya brāhmo nāma mahān abhūt kalpo yatrābhavad brahmā śabda-brahmeti yaṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यैव चान्ते कल्पो ऽभूद् यं पाद्मम् अभिचक्षते यद् धरेर् नाभि-सरस आसील् लोक-सरोरुहम्
tasyaiva cānte kalpo 'bhūd yaṃ pādmam abhicakṣate yad dharer nābhi-sarasa āsīl loka-saroruham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं तु कथितः कल्पो द्वितीयस्यापि भारत वाराह इति विख्यातो यत्रासीच् छूकरो हरिः
ayaṃ tu kathitaḥ kalpo dvitīyasyāpi bhārata vārāha iti vikhyāto yatrāsīc chūkaro hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालो ऽयं द्वि-परार्धाख्यो निमेष उपचर्यते अव्याकृतस्यानन्तस्य ह्य् अनादेर् जगद्-आत्मनः
kālo 'yaṃ dvi-parārdhākhyo nimeṣa upacaryate avyākṛtasyānantasya hy anāder jagad-ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालो ऽयं परमाण्व्-आदिर् द्वि-परार्धान्त ईश्वरः नैवेशितुं प्रभुर् भूम्न ईश्वरो धाम-मानिनाम्
kālo 'yaṃ paramāṇv-ādir dvi-parārdhānta īśvaraḥ naiveśituṃ prabhur bhūmna īśvaro dhāma-māninām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकारैः सहितो युक्तैर् विशेषादिभिर् आवृतः आण्डकोशो बहिर् अयं पञ्चाशत्-कोटि-विस्तृतः
vikāraiḥ sahito yuktair viśeṣādibhir āvṛtaḥ āṇḍakośo bahir ayaṃ pañcāśat-koṭi-vistṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशोत्तराधिकैर् यत्र प्रविष्टः परमाणुवत् लक्ष्यते ऽन्तर्-गताश् चान्ये कोटिशो ह्य् अण्ड-राशयः
daśottarādhikair yatra praviṣṭaḥ paramāṇuvat lakṣyate 'ntar-gatāś cānye koṭiśo hy aṇḍa-rāśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् आहुर् अक्षरं ब्रह्म सर्व-कारण-कारणम् विष्णोर् धाम परं साक्षात् पुरुषस्य महात्मनः
tad āhur akṣaraṃ brahma sarva-kāraṇa-kāraṇam viṣṇor dhāma paraṃ sākṣāt puruṣasya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.