Library·Bhāgavata Purāṇa·3·3.12
मैत्रेय उवाच इति ते वर्णितः क्षत्तः कालाख्यः परमात्मनः महिमा वेद-गर्भो ऽथ यथास्राक्षीन् निबोध मे
maitreya uvāca iti te varṇitaḥ kṣattaḥ kālākhyaḥ paramātmanaḥ mahimā veda-garbho 'tha yathāsrākṣīn nibodha me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ससर्जाग्रे ऽन्ध-तामिस्रम् अथ तामिस्रम् आदि-कृत् महामोहं च मोहं च तमश् चाज्ञान-वृत्तयः
sasarjāgre 'ndha-tāmisram atha tāmisram ādi-kṛt mahāmohaṃ ca mohaṃ ca tamaś cājñāna-vṛttayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा पापीयसीं सृष्टिं नात्मानं बह्व् अमन्यत भगवद्-ध्यान-पूतेन मनसान्यां ततो ऽसृजत्
dṛṣṭvā pāpīyasīṃ sṛṣṭiṃ nātmānaṃ bahv amanyata bhagavad-dhyāna-pūtena manasānyāṃ tato 'sṛjat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनकं च सनन्दं च सनातनम् अथात्मभूः सनत्-कुमारं च मुनीन् निष्क्रियान् ऊर्ध्व-रेतसः
sanakaṃ ca sanandaṃ ca sanātanam athātmabhūḥ sanat-kumāraṃ ca munīn niṣkriyān ūrdhva-retasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् बभाषे स्वभूः पुत्रान् प्रजाः सृजत पुत्रकाः तन् नैच्छन् मोक्ष-धर्माणो वासुदेव-परायणाः
tān babhāṣe svabhūḥ putrān prajāḥ sṛjata putrakāḥ tan naicchan mokṣa-dharmāṇo vāsudeva-parāyaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽवध्यातः सुतैर् एवं प्रत्याख्यातानुशासनैः क्रोधं दुर्विषहं जातं नियन्तुम् उपचक्रमे
so 'vadhyātaḥ sutair evaṃ pratyākhyātānuśāsanaiḥ krodhaṃ durviṣahaṃ jātaṃ niyantum upacakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धिया निगृह्यमाणो ऽपि भ्रुवोर् मध्यात् प्रजापतेः सद्यो ऽजायत तन्-मन्युः कुमारो नील-लोहितः
dhiyā nigṛhyamāṇo 'pi bhruvor madhyāt prajāpateḥ sadyo 'jāyata tan-manyuḥ kumāro nīla-lohitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वै रुरोद देवानां पूर्वजो भगवान् भवः नामानि कुरु मे धातः स्थानानि च जगद्-गुरो
sa vai ruroda devānāṃ pūrvajo bhagavān bhavaḥ nāmāni kuru me dhātaḥ sthānāni ca jagad-guro
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तस्य वचः पाद्मो भगवान् परिपालयन् अभ्यधाद् भद्रया वाचा मा रोदीस् तत् करोमि ते
iti tasya vacaḥ pādmo bhagavān paripālayan abhyadhād bhadrayā vācā mā rodīs tat karomi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् अरोदीः सुर-श्रेष्ठ सोद्वेग इव बालकः ततस् त्वाम् अभिधास्यन्ति नाम्ना रुद्र इति प्रजाः
yad arodīḥ sura-śreṣṭha sodvega iva bālakaḥ tatas tvām abhidhāsyanti nāmnā rudra iti prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृद् इन्द्रियाण्य् असुर् व्योम वायुर् अग्निर् जलं मही सूर्यश् चन्द्रस् तपश् चैव स्थानान्य् अग्रे कृतानि ते
hṛd indriyāṇy asur vyoma vāyur agnir jalaṃ mahī sūryaś candras tapaś caiva sthānāny agre kṛtāni te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्युर् मनुर् महिनसो महाञ् छिव ऋतध्वजः उग्ररेता भवः कालो वामदेवो धृतव्रतः
manyur manur mahinaso mahāñ chiva ṛtadhvajaḥ ugraretā bhavaḥ kālo vāmadevo dhṛtavrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धीर् धृति-रसलोमा च नियुत् सर्पिर् इलाम्बिका इरावती स्वधा दीक्षा रुद्राण्यो रुद्र ते स्त्रियः
dhīr dhṛti-rasalomā ca niyut sarpir ilāmbikā irāvatī svadhā dīkṣā rudrāṇyo rudra te striyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहाणैतानि नामानि स्थानानि च स-योषणः एभिः सृज प्रजा बह्वीः प्रजानाम् असि यत् पतिः
gṛhāṇaitāni nāmāni sthānāni ca sa-yoṣaṇaḥ ebhiḥ sṛja prajā bahvīḥ prajānām asi yat patiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आदिष्टः स्व-गुरुणा भगवान् नील-लोहितः सत्त्वाकृति-स्वभावेन ससर्जात्म-समाः प्रजाः
ity ādiṣṭaḥ sva-guruṇā bhagavān nīla-lohitaḥ sattvākṛti-svabhāvena sasarjātma-samāḥ prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुद्राणां रुद्र-सृष्टानां समन्ताद् ग्रसतां जगत् निशाम्यासङ्ख्यशो यूथान् प्रजापतिर् अशङ्कत
rudrāṇāṃ rudra-sṛṣṭānāṃ samantād grasatāṃ jagat niśāmyāsaṅkhyaśo yūthān prajāpatir aśaṅkata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलं प्रजाभिः सृष्टाभिर् ईदृशीभिः सुरोत्तम मया सह दहन्तीभिर् दिशश् चक्षुर्भिर् उल्बणैः
alaṃ prajābhiḥ sṛṣṭābhir īdṛśībhiḥ surottama mayā saha dahantībhir diśaś cakṣurbhir ulbaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तप आतिष्ठ भद्रं ते सर्व-भूत-सुखावहम् तपसैव यथा पूर्वं स्रष्टा विश्वम् इदं भवान्
tapa ātiṣṭha bhadraṃ te sarva-bhūta-sukhāvaham tapasaiva yathā pūrvaṃ sraṣṭā viśvam idaṃ bhavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपसैव परं ज्योतिर् भगवन्तम् अधोक्षजम् सर्व-भूत-गुहावासम् अञ्जसा विन्दते पुमान्
tapasaiva paraṃ jyotir bhagavantam adhokṣajam sarva-bhūta-guhāvāsam añjasā vindate pumān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रेय उवाच एवम् आत्मभुवादिष्टः परिक्रम्य गिरां पतिम् बाढम् इत्य् अमुम् आमन्त्र्य विवेश तपसे वनम्
maitreya uvāca evam ātmabhuvādiṣṭaḥ parikramya girāṃ patim bāḍham ity amum āmantrya viveśa tapase vanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाभिध्यायतः सर्गं दश पुत्राः प्रजज्ञिरे भगवच्-छक्ति-युक्तस्य लोक-सन्तान-हेतवः
athābhidhyāyataḥ sargaṃ daśa putrāḥ prajajñire bhagavac-chakti-yuktasya loka-santāna-hetavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरीचिर् अत्र्य्-अङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः भृगुर् वसिष्ठो दक्षश् च दशमस् तत्र नारदः
marīcir atry-aṅgirasau pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ bhṛgur vasiṣṭho dakṣaś ca daśamas tatra nāradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सङ्गान् नारदो जज्ञे दक्षो ऽङ्गुष्ठात् स्वयम्भुवः प्राणाद् वसिष्ठः सञ्जातो भृगुस् त्वचि करात् क्रतुः
utsaṅgān nārado jajñe dakṣo 'ṅguṣṭhāt svayambhuvaḥ prāṇād vasiṣṭhaḥ sañjāto bhṛgus tvaci karāt kratuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुलहो नाभितो जज्ञे पुलस्त्यः कर्णयोर् ऋषिः अङ्गिरा मुखतो ऽक्ष्णो ऽत्रिर् मरीचिर् मनसो ऽभवत्
pulaho nābhito jajñe pulastyaḥ karṇayor ṛṣiḥ aṅgirā mukhato 'kṣṇo 'trir marīcir manaso 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मः स्तनाद् दक्षिणतो यत्र नारायणः स्वयम् अधर्मः पृष्ठतो यस्मान् मृत्युर् लोक-भयङ्करः
dharmaḥ stanād dakṣiṇato yatra nārāyaṇaḥ svayam adharmaḥ pṛṣṭhato yasmān mṛtyur loka-bhayaṅkaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदि कामो भ्रुवः क्रोधो लोभश् चाधर-दच्छदात् आस्याद् वाक् सिन्धवो मेढ्रान् निरृतिः पायोर् अघाश्रयः
hṛdi kāmo bhruvaḥ krodho lobhaś cādhara-dacchadāt āsyād vāk sindhavo meḍhrān nirṛtiḥ pāyor aghāśrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छायायाः कर्दमो जज्ञे देवहूत्याः पतिः प्रभुः मनसो देहतश् चेदं जज्ञे विश्व-कृतो जगत्
chāyāyāḥ kardamo jajñe devahūtyāḥ patiḥ prabhuḥ manaso dehataś cedaṃ jajñe viśva-kṛto jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाचं दुहितरं तन्वीं स्वयम्भूर् हरतीं मनः अकामां चकमे क्षत्तः स-काम इति नः श्रुतम्
vācaṃ duhitaraṃ tanvīṃ svayambhūr haratīṃ manaḥ akāmāṃ cakame kṣattaḥ sa-kāma iti naḥ śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अधर्मे कृत-मतिं विलोक्य पितरं सुताः मरीचि-मुख्या मुनयो विश्रम्भात् प्रत्यबोधयन्
tam adharme kṛta-matiṃ vilokya pitaraṃ sutāḥ marīci-mukhyā munayo viśrambhāt pratyabodhayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैतत् पूर्वैः कृतं त्वद् ये न करिष्यन्ति चापरे यस् त्वं दुहितरं गच्छेर् अनिगृह्याङ्गजं प्रभुः
naitat pūrvaiḥ kṛtaṃ tvad ye na kariṣyanti cāpare yas tvaṃ duhitaraṃ gaccher anigṛhyāṅgajaṃ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजीयसाम् अपि ह्य् एतन् न सुश्लोक्यं जगद्-गुरो यद्-वृत्तम् अनुतिष्ठन् वै लोकः क्षेमाय कल्पते
tejīyasām api hy etan na suślokyaṃ jagad-guro yad-vṛttam anutiṣṭhan vai lokaḥ kṣemāya kalpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मै नमो भगवते य इदं स्वेन रोचिषा आत्म-स्थं व्यञ्जयाम् आस स धर्मं पातुम् अर्हति
tasmai namo bhagavate ya idaṃ svena rociṣā ātma-sthaṃ vyañjayām āsa sa dharmaṃ pātum arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स इत्थं गृणतः पुत्रान् पुरो दृष्ट्वा प्रजापतीन् प्रजापति-पतिस् तन्वं तत्याज व्रीडितस् तदा तां दिशो जगृहुर् घोरां नीहारं यद् विदुस् तमः
sa itthaṃ gṛṇataḥ putrān puro dṛṣṭvā prajāpatīn prajāpati-patis tanvaṃ tatyāja vrīḍitas tadā tāṃ diśo jagṛhur ghorāṃ nīhāraṃ yad vidus tamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदाचिद् ध्यायतः स्रष्टुर् वेदा आसंश् चतुर्-मुखात् कथं स्रक्ष्याम्य् अहं लोकान् समवेतान् यथा पुरा
kadācid dhyāyataḥ sraṣṭur vedā āsaṃś catur-mukhāt kathaṃ srakṣyāmy ahaṃ lokān samavetān yathā purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चातुर्-होत्रं कर्म-तन्त्रम् उपवेद-नयैः सह धर्मस्य पादाश् चत्वारस् तथैवाश्रम-वृत्तयः
cātur-hotraṃ karma-tantram upaveda-nayaiḥ saha dharmasya pādāś catvāras tathaivāśrama-vṛttayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदुर उवाच स वै विश्व-सृजाम् ईशो वेदादीन् मुखतो ऽसृजत् यद् यद् येनासृजद् देवस् तन् मे ब्रूहि तपो-धन
vidura uvāca sa vai viśva-sṛjām īśo vedādīn mukhato 'sṛjat yad yad yenāsṛjad devas tan me brūhi tapo-dhana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रेय उवाच ऋग्-यजुः-सामाथर्वाख्यान् वेदान् पूर्वादिभिर् मुखैः शास्त्रम् इज्यां स्तुति-स्तोमं प्रायश्चित्तं व्यधात् क्रमात्
maitreya uvāca ṛg-yajuḥ-sāmātharvākhyān vedān pūrvādibhir mukhaiḥ śāstram ijyāṃ stuti-stomaṃ prāyaścittaṃ vyadhāt kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयुर्-वेदं धनुर्-वेदं गान्धर्वं वेदम् आत्मनः स्थापत्यं चासृजद् वेदं क्रमात् पूर्वादिभिर् मुखैः
āyur-vedaṃ dhanur-vedaṃ gāndharvaṃ vedam ātmanaḥ sthāpatyaṃ cāsṛjad vedaṃ kramāt pūrvādibhir mukhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतिहास-पुराणानि पञ्चमं वेदम् ईश्वरः सर्वेभ्य एव वक्त्रेभ्यः ससृजे सर्व-दर्शनः
itihāsa-purāṇāni pañcamaṃ vedam īśvaraḥ sarvebhya eva vaktrebhyaḥ sasṛje sarva-darśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षोडश्य्-उक्थौ पूर्व-वक्त्रात् पुरीष्य्-अग्निष्टुताव् अथ आप्तोर्यामातिरात्रौ च वाजपेयं सगोसवम्
ṣoḍaśy-ukthau pūrva-vaktrāt purīṣy-agniṣṭutāv atha āptoryāmātirātrau ca vājapeyaṃ sagosavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्या दानं तपः सत्यं धर्मस्येति पदानि च आश्रमांश् च यथा-सङ्ख्यम् असृजत् सह वृत्तिभिः
vidyā dānaṃ tapaḥ satyaṃ dharmasyeti padāni ca āśramāṃś ca yathā-saṅkhyam asṛjat saha vṛttibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सावित्रं प्राजापत्यं च ब्राह्मं चाथ बृहत् तथा वार्ता सञ्चय-शालीन- शिलोञ्छ इति वै गृहे
sāvitraṃ prājāpatyaṃ ca brāhmaṃ cātha bṛhat tathā vārtā sañcaya-śālīna- śiloñcha iti vai gṛhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैखानसा वालखिल्यौ- दुम्बराः फेनपा वने न्यासे कुटीचकः पूर्वं बह्वोदो हंस-निष्क्रियौ
vaikhānasā vālakhilyau- dumbarāḥ phenapā vane nyāse kuṭīcakaḥ pūrvaṃ bahvodo haṃsa-niṣkriyau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आन्वीक्षिकी त्रयी वार्ता दण्ड-नीतिस् तथैव च एवं व्याहृतयश् चासन् प्रणवो ह्य् अस्य दह्रतः
ānvīkṣikī trayī vārtā daṇḍa-nītis tathaiva ca evaṃ vyāhṛtayaś cāsan praṇavo hy asya dahrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्योष्णिग् आसील् लोमभ्यो गायत्री च त्वचो विभोः त्रिष्टुम् मांसात् स्नुतो ऽनुष्टुब् जगत्य् अस्थ्नः प्रजापतेः
tasyoṣṇig āsīl lomabhyo gāyatrī ca tvaco vibhoḥ triṣṭum māṃsāt snuto 'nuṣṭub jagaty asthnaḥ prajāpateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मज्जायाः पङ्क्तिर् उत्पन्ना बृहती प्राणतो ऽभवत् स्पर्शस् तस्याभवज् जीवः स्वरो देह उदाहृत
majjāyāḥ paṅktir utpannā bṛhatī prāṇato 'bhavat sparśas tasyābhavaj jīvaḥ svaro deha udāhṛta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊष्माणम् इन्द्रियाण्य् आहुर् अन्तः-स्था बलम् आत्मनः स्वराः सप्त विहारेण भवन्ति स्म प्रजापतेः
ūṣmāṇam indriyāṇy āhur antaḥ-sthā balam ātmanaḥ svarāḥ sapta vihāreṇa bhavanti sma prajāpateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्द-ब्रह्मात्मनस् तस्य व्यक्ताव्यक्तात्मनः परः ब्रह्मावभाति विततो नाना-शक्त्य्-उपबृंहितः
śabda-brahmātmanas tasya vyaktāvyaktātmanaḥ paraḥ brahmāvabhāti vitato nānā-śakty-upabṛṃhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽपराम् उपादाय स सर्गाय मनो दधे ऋषीणां भूरि-वीर्याणाम् अपि सर्गम् अविस्तृतम्
tato 'parām upādāya sa sargāya mano dadhe ṛṣīṇāṃ bhūri-vīryāṇām api sargam avistṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञात्वा तद् धृदये भूयश् चिन्तयाम् आस कौरव अहो अद्भुतम् एतन् मे व्यापृतस्यापि नित्यदा
jñātvā tad dhṛdaye bhūyaś cintayām āsa kaurava aho adbhutam etan me vyāpṛtasyāpi nityadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ह्य् एधन्ते प्रजा नूनं दैवम् अत्र विघातकम् एवं युक्त-कृतस् तस्य दैवं चावेक्षतस् तदा
na hy edhante prajā nūnaṃ daivam atra vighātakam evaṃ yukta-kṛtas tasya daivaṃ cāvekṣatas tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्य रूपम् अभूद् द्वेधा यत् कायम् अभिचक्षते ताभ्यां रूप-विभागाभ्यां मिथुनं समपद्यत
kasya rūpam abhūd dvedhā yat kāyam abhicakṣate tābhyāṃ rūpa-vibhāgābhyāṃ mithunaṃ samapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् तु तत्र पुमान् सो ऽभून् मनुः स्वायम्भुवः स्वराट् स्त्री यासीच् छतरूपाख्या महिष्य् अस्य महात्मनः
yas tu tatra pumān so 'bhūn manuḥ svāyambhuvaḥ svarāṭ strī yāsīc chatarūpākhyā mahiṣy asya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा मिथुन-धर्मेण प्रजा ह्य् एधाम् बभूविरे स चापि शतरूपायां पञ्चापत्यान्य् अजीजनत्
tadā mithuna-dharmeṇa prajā hy edhām babhūvire sa cāpi śatarūpāyāṃ pañcāpatyāny ajījanat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियव्रतोत्तानपादौ तिस्रः कन्याश् च भारत आकूतिर् देवहूतिश् च प्रसूतिर् इति सत्तम
priyavratottānapādau tisraḥ kanyāś ca bhārata ākūtir devahūtiś ca prasūtir iti sattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकूतिं रुचये प्रादात् कर्दमाय तु मध्यमाम् दक्षायादात् प्रसूतिं च यत आपूरितं जगत्
ākūtiṃ rucaye prādāt kardamāya tu madhyamām dakṣāyādāt prasūtiṃ ca yata āpūritaṃ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.