Library·Bhāgavata Purāṇa·3·3.13
श्री-शुक उवाच निशम्य वाचं वदतो मुनेः पुण्यतमां नृप भूयः पप्रच्छ कौरव्यो वासुदेव-कथादृतः
śrī-śuka uvāca niśamya vācaṃ vadato muneḥ puṇyatamāṃ nṛpa bhūyaḥ papraccha kauravyo vāsudeva-kathādṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदुर उवाच स वै स्वायम्भुवः सम्राट् प्रियः पुत्रः स्वयम्भुवः प्रतिलभ्य प्रियां पत्नीं किं चकार ततो मुने
vidura uvāca sa vai svāyambhuvaḥ samrāṭ priyaḥ putraḥ svayambhuvaḥ pratilabhya priyāṃ patnīṃ kiṃ cakāra tato mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चरितं तस्य राजर्षेर् आदि-राजस्य सत्तम ब्रूहि मे श्रद्दधानाय विष्वक्सेनाश्रयो ह्य् असौ
caritaṃ tasya rājarṣer ādi-rājasya sattama brūhi me śraddadhānāya viṣvaksenāśrayo hy asau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतस्य पुंसां सुचिर-श्रमस्य नन्व् अञ्जसा सूरिभिर् ईडितो ऽर्थः तत्-तद्-गुणानुश्रवणं मुकुन्द- पादारविन्दं हृदयेषु येषाम्
śrutasya puṃsāṃ sucira-śramasya nanv añjasā sūribhir īḍito 'rthaḥ tat-tad-guṇānuśravaṇaṃ mukunda- pādāravindaṃ hṛdayeṣu yeṣām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-शुक उवाच इति ब्रुवाणं विदुरं विनीतं सहस्र-शीर्ष्णश् चरणोपधानम् प्रहृष्ट-रोमा भगवत्-कथायां प्रणीयमानो मुनिर् अभ्यचष्ट
śrī-śuka uvāca iti bruvāṇaṃ viduraṃ vinītaṃ sahasra-śīrṣṇaś caraṇopadhānam prahṛṣṭa-romā bhagavat-kathāyāṃ praṇīyamāno munir abhyacaṣṭa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रेय उवाच यदा स्व-भार्यया सार्धं जातः स्वायम्भुवो मनुः प्राञ्जलिः प्रणतश् चेदं वेद-गर्भम् अभाषत
maitreya uvāca yadā sva-bhāryayā sārdhaṃ jātaḥ svāyambhuvo manuḥ prāñjaliḥ praṇataś cedaṃ veda-garbham abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वम् एकः सर्व-भूतानां जन्म-कृद् वृत्तिदः पिता तथापि नः प्रजानां ते शुश्रूषा केन वा भवेत्
tvam ekaḥ sarva-bhūtānāṃ janma-kṛd vṛttidaḥ pitā tathāpi naḥ prajānāṃ te śuśrūṣā kena vā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् विधेहि नमस् तुभ्यं कर्मस्व् ईड्यात्म-शक्तिषु यत् कृत्वेह यशो विष्वग् अमुत्र च भवेद् गतिः
tad vidhehi namas tubhyaṃ karmasv īḍyātma-śaktiṣu yat kṛtveha yaśo viṣvag amutra ca bhaved gatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच प्रीतस् तुभ्यम् अहं तात स्वस्ति स्ताद् वां क्षितीश्वर यन् निर्व्यलीकेन हृदा शाधि मेत्य् आत्मनार्पितम्
brahmovāca prītas tubhyam ahaṃ tāta svasti stād vāṃ kṣitīśvara yan nirvyalīkena hṛdā śādhi mety ātmanārpitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतावत्य् आत्मजैर् वीर कार्या ह्य् अपचितिर् गुरौ शक्त्याप्रमत्तैर् गृह्येत सादरं गत-मत्सरैः
etāvaty ātmajair vīra kāryā hy apacitir gurau śaktyāpramattair gṛhyeta sādaraṃ gata-matsaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स त्वम् अस्याम् अपत्यानि सदृशान्य् आत्मनो गुणैः उत्पाद्य शास धर्मेण गां यज्ञैः पुरुषं यज
sa tvam asyām apatyāni sadṛśāny ātmano guṇaiḥ utpādya śāsa dharmeṇa gāṃ yajñaiḥ puruṣaṃ yaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परं शुश्रूषणं मह्यं स्यात् प्रजा-रक्षया नृप भगवांस् ते प्रजा-भर्तुर् हृषीकेशो ऽनुतुष्यति
paraṃ śuśrūṣaṇaṃ mahyaṃ syāt prajā-rakṣayā nṛpa bhagavāṃs te prajā-bhartur hṛṣīkeśo 'nutuṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येषां न तुष्टो भगवान् यज्ञ-लिङ्गो जनार्दनः तेषां श्रमो ह्य् अपार्थाय यद् आत्मा नादृतः स्वयम्
yeṣāṃ na tuṣṭo bhagavān yajña-liṅgo janārdanaḥ teṣāṃ śramo hy apārthāya yad ātmā nādṛtaḥ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनुर् उवाच आदेशे ऽहं भगवतो वर्तेयामीव-सूदन स्थानं त्व् इहानुजानीहि प्रजानां मम च प्रभो
manur uvāca ādeśe 'haṃ bhagavato varteyāmīva-sūdana sthānaṃ tv ihānujānīhi prajānāṃ mama ca prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् ओकः सर्व-भूतानां मही मग्ना महाम्भसि अस्या उद्धरणे यत्नो देव देव्या विधीयताम्
yad okaḥ sarva-bhūtānāṃ mahī magnā mahāmbhasi asyā uddharaṇe yatno deva devyā vidhīyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रेय उवाच परमेष्ठी त्व् अपां मध्ये तथा सन्नाम् अवेक्ष्य गाम् कथम् एनां समुन्नेष्य इति दध्यौ धिया चिरम्
maitreya uvāca parameṣṭhī tv apāṃ madhye tathā sannām avekṣya gām katham enāṃ samunneṣya iti dadhyau dhiyā ciram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सृजतो मे क्षितिर् वार्भिः प्लाव्यमाना रसां गता अथात्र किम् अनुष्ठेयम् अस्माभिः सर्ग-योजितैः यस्याहं हृदयाद् आसं स ईशो विदधातु मे
sṛjato me kṣitir vārbhiḥ plāvyamānā rasāṃ gatā athātra kim anuṣṭheyam asmābhiḥ sarga-yojitaiḥ yasyāhaṃ hṛdayād āsaṃ sa īśo vidadhātu me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अभिध्यायतो नासा- विवरात् सहसानघ वराह-तोको निरगाद् अङ्गुष्ठ-परिमाणकः
ity abhidhyāyato nāsā- vivarāt sahasānagha varāha-toko niragād aṅguṣṭha-parimāṇakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याभिपश्यतः ख-स्थः क्षणेन किल भारत गज-मात्रः प्रववृधे तद् अद्भुतम् अभून् महत्
tasyābhipaśyataḥ kha-sthaḥ kṣaṇena kila bhārata gaja-mātraḥ pravavṛdhe tad adbhutam abhūn mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरीचि-प्रमुखैर् विप्रैः कुमारैर् मनुना सह दृष्ट्वा तत् सौकरं रूपं तर्कयाम् आस चित्रधा
marīci-pramukhair vipraiḥ kumārair manunā saha dṛṣṭvā tat saukaraṃ rūpaṃ tarkayām āsa citradhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् एतत् सूकर-व्याजं सत्त्वं दिव्यम् अवस्थितम् अहो बताश्चर्यम् इदं नासाया मे विनिःसृतम्
kim etat sūkara-vyājaṃ sattvaṃ divyam avasthitam aho batāścaryam idaṃ nāsāyā me viniḥsṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टो ऽङ्गुष्ठ-शिरो-मात्रः क्षणाद् गण्ड-शिला-समः अपि स्विद् भगवान् एष यज्ञो मे खेदयन् मनः
dṛṣṭo 'ṅguṣṭha-śiro-mātraḥ kṣaṇād gaṇḍa-śilā-samaḥ api svid bhagavān eṣa yajño me khedayan manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति मीमांसतस् तस्य ब्रह्मणः सह सूनुभिः भगवान् यज्ञ-पुरुषो जगर्जागेन्द्र-सन्निभः
iti mīmāṃsatas tasya brahmaṇaḥ saha sūnubhiḥ bhagavān yajña-puruṣo jagarjāgendra-sannibhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्माणं हर्षयाम् आस हरिस् तांश् च द्विजोत्तमान् स्व-गर्जितेन ककुभः प्रतिस्वनयता विभुः
brahmāṇaṃ harṣayām āsa haris tāṃś ca dvijottamān sva-garjitena kakubhaḥ pratisvanayatā vibhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निशम्य ते घर्घरितं स्व-खेद- क्षयिष्णु मायामय-सूकरस्य जनस्-तपः-सत्य-निवासिनस् ते त्रिभिः पवित्रैर् मुनयो ऽगृणन् स्म
niśamya te ghargharitaṃ sva-kheda- kṣayiṣṇu māyāmaya-sūkarasya janas-tapaḥ-satya-nivāsinas te tribhiḥ pavitrair munayo 'gṛṇan sma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां सतां वेद-वितान-मूर्तिर् ब्रह्मावधार्यात्म-गुणानुवादम् विनद्य भूयो विबुधोदयाय गजेन्द्र-लीलो जलम् आविवेश
teṣāṃ satāṃ veda-vitāna-mūrtir brahmāvadhāryātma-guṇānuvādam vinadya bhūyo vibudhodayāya gajendra-līlo jalam āviveśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्क्षिप्त-वालः ख-चरः कठोरः सटा विधुन्वन् खर-रोमश-त्वक् खुराहताभ्रः सित-दंष्ट्र ईक्षा- ज्योतिर् बभासे भगवान् महीध्रः
utkṣipta-vālaḥ kha-caraḥ kaṭhoraḥ saṭā vidhunvan khara-romaśa-tvak khurāhatābhraḥ sita-daṃṣṭra īkṣā- jyotir babhāse bhagavān mahīdhraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घ्राणेन पृथ्व्याः पदवीं विजिघ्रन् क्रोडापदेशः स्वयम् अध्वराङ्गः कराल-दंष्ट्रो ऽप्य् अकराल-दृग्भ्याम् उद्वीक्ष्य विप्रान् गृणतो ऽविशत् कम्
ghrāṇena pṛthvyāḥ padavīṃ vijighran kroḍāpadeśaḥ svayam adhvarāṅgaḥ karāla-daṃṣṭro 'py akarāla-dṛgbhyām udvīkṣya viprān gṛṇato 'viśat kam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वज्र-कूटाङ्ग-निपात-वेग- विशीर्ण-कुक्षिः स्तनयन्न् उदन्वान् उत्सृष्ट-दीर्घोर्मि-भुजैर् इवार्तश् चुक्रोश यज्ञेश्वर पाहि मेति
sa vajra-kūṭāṅga-nipāta-vega- viśīrṇa-kukṣiḥ stanayann udanvān utsṛṣṭa-dīrghormi-bhujair ivārtaś cukrośa yajñeśvara pāhi meti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खुरैः क्षुरप्रैर् दरयंस् तद् आप उत्पार-पारं त्रि-परू रसायाम् ददर्श गां तत्र सुषुप्सुर् अग्रे यां जीव-धानीं स्वयम् अभ्यधत्त
khuraiḥ kṣuraprair darayaṃs tad āpa utpāra-pāraṃ tri-parū rasāyām dadarśa gāṃ tatra suṣupsur agre yāṃ jīva-dhānīṃ svayam abhyadhatta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाताल-मूलेश्वर-भोग-संहतौ विन्यस्य पादौ पृथिवीं च बिभ्रतः यस्योपमानो न बभूव सो ऽच्युतो ममास्तु माङ्गल्य-विवृद्धये हरिः
pātāla-mūleśvara-bhoga-saṃhatau vinyasya pādau pṛthivīṃ ca bibhrataḥ yasyopamāno na babhūva so 'cyuto mamāstu māṅgalya-vivṛddhaye hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्व-दंष्ट्रयोद्धृत्य महीं निमग्नां स उत्थितः संरुरुचे रसायाः तत्रापि दैत्यं गदयापतन्तं सुनाभ-सन्दीपित-तीव्र-मन्युः
sva-daṃṣṭrayoddhṛtya mahīṃ nimagnāṃ sa utthitaḥ saṃruruce rasāyāḥ tatrāpi daityaṃ gadayāpatantaṃ sunābha-sandīpita-tīvra-manyuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जघान रुन्धानम् असह्य-विक्रमं स लीलयेभं मृगराड् इवाम्भसि तद्-रक्त-पङ्काङ्कित-गण्ड-तुण्डो यथा गजेन्द्रो जगतीं विभिन्दन्
jaghāna rundhānam asahya-vikramaṃ sa līlayebhaṃ mṛgarāḍ ivāmbhasi tad-rakta-paṅkāṅkita-gaṇḍa-tuṇḍo yathā gajendro jagatīṃ vibhindan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमाल-नीलं सित-दन्त-कोट्या क्ष्माम् उत्क्षिपन्तं गज-लीलयाङ्ग प्रज्ञाय बद्धाञ्जलयो ऽनुवाकैर् विरिञ्चि-मुख्या उपतस्थुर् ईशम्
tamāla-nīlaṃ sita-danta-koṭyā kṣmām utkṣipantaṃ gaja-līlayāṅga prajñāya baddhāñjalayo 'nuvākair viriñci-mukhyā upatasthur īśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषय ऊचुः जितं जितं ते ऽजित यज्ञ-भावन त्रयीं तनुं स्वां परिधुन्वते नमः यद्-रोम-गर्तेषु निलिल्युर् अद्धयस् तस्मै नमः कारण-सूकराय ते
ṛṣaya ūcuḥ jitaṃ jitaṃ te 'jita yajña-bhāvana trayīṃ tanuṃ svāṃ paridhunvate namaḥ yad-roma-garteṣu nililyur addhayas tasmai namaḥ kāraṇa-sūkarāya te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपं तवैतन् ननु दुष्कृतात्मनां दुर्दर्शनं देव यद् अध्वरात्मकम् छन्दांसि यस्य त्वचि बर्हि-रोमस्व् आज्यं दृशि त्व् अङ्घ्रिषु चातुर्-होत्रम्
rūpaṃ tavaitan nanu duṣkṛtātmanāṃ durdarśanaṃ deva yad adhvarātmakam chandāṃsi yasya tvaci barhi-romasv ājyaṃ dṛśi tv aṅghriṣu cātur-hotram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रक् तुण्ड आसीत् स्रुव ईश नासयोर् इडोदरे चमसाः कर्ण-रन्ध्रे प्राशित्रम् आस्ये ग्रसने ग्रहास् तु ते यच् चर्वणं ते भगवन्न् अग्नि-होत्रम्
srak tuṇḍa āsīt sruva īśa nāsayor iḍodare camasāḥ karṇa-randhre prāśitram āsye grasane grahās tu te yac carvaṇaṃ te bhagavann agni-hotram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीक्षानुजन्मोपसदः शिरोधरं त्वं प्रायणीयोदयनीय-दंष्ट्रः जिह्वा प्रवर्ग्यस् तव शीर्षकं क्रतोः सत्यावसथ्यं चितयो ऽसवो हि ते
dīkṣānujanmopasadaḥ śirodharaṃ tvaṃ prāyaṇīyodayanīya-daṃṣṭraḥ jihvā pravargyas tava śīrṣakaṃ kratoḥ satyāvasathyaṃ citayo 'savo hi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमस् तु रेतः सवनान्य् अवस्थितिः संस्था-विभेदास् तव देव धातवः सत्राणि सर्वाणि शरीर-सन्धिस् त्वं सर्व-यज्ञ-क्रतुर् इष्टि-बन्धनः
somas tu retaḥ savanāny avasthitiḥ saṃsthā-vibhedās tava deva dhātavaḥ satrāṇi sarvāṇi śarīra-sandhis tvaṃ sarva-yajña-kratur iṣṭi-bandhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमो नमस् ते ऽखिल-मन्त्र-देवता- द्रव्याय सर्व-क्रतवे क्रियात्मने वैराग्य-भक्त्यात्मजयानुभावित- ज्ञानाय विद्या-गुरवे नमो नमः
namo namas te 'khila-mantra-devatā- dravyāya sarva-kratave kriyātmane vairāgya-bhaktyātmajayānubhāvita- jñānāya vidyā-gurave namo namaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दंष्ट्राग्र-कोट्या भगवंस् त्वया धृता विराजते भूधर भूः स-भूधरा यथा वनान् निःसरतो दता धृता मतङ्-गजेन्द्रस्य स-पत्र-पद्मिनी
daṃṣṭrāgra-koṭyā bhagavaṃs tvayā dhṛtā virājate bhūdhara bhūḥ sa-bhūdharā yathā vanān niḥsarato datā dhṛtā mataṅ-gajendrasya sa-patra-padminī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयीमयं रूपम् इदं च सौकरं भू-मण्डलेनाथ दता धृतेन ते चकास्ति शृङ्गोढ-घनेन भूयसा कुलाचलेन्द्रस्य यथैव विभ्रमः
trayīmayaṃ rūpam idaṃ ca saukaraṃ bhū-maṇḍalenātha datā dhṛtena te cakāsti śṛṅgoḍha-ghanena bhūyasā kulācalendrasya yathaiva vibhramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्थापयैनां जगतां स-तस्थुषां लोकाय पत्नीम् असि मातरं पिता विधेम चास्यै नमसा सह त्वया यस्यां स्व-तेजो ऽग्निम् इवारणाव् अधाः
saṃsthāpayaināṃ jagatāṃ sa-tasthuṣāṃ lokāya patnīm asi mātaraṃ pitā vidhema cāsyai namasā saha tvayā yasyāṃ sva-tejo 'gnim ivāraṇāv adhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कः श्रद्दधीतान्यतमस् तव प्रभो रसां गताया भुव उद्विबर्हणम् न विस्मयो ऽसौ त्वयि विश्व-विस्मये यो माययेदं ससृजे ऽतिविस्मयम्
kaḥ śraddadhītānyatamas tava prabho rasāṃ gatāyā bhuva udvibarhaṇam na vismayo 'sau tvayi viśva-vismaye yo māyayedaṃ sasṛje 'tivismayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधुन्वता वेदमयं निजं वपुर् जनस्-तपः-सत्य-निवासिनो वयम् सटा-शिखोद्धूत-शिवाम्बु-बिन्दुभिर् विमृज्यमाना भृशम् ईश पाविताः
vidhunvatā vedamayaṃ nijaṃ vapur janas-tapaḥ-satya-nivāsino vayam saṭā-śikhoddhūta-śivāmbu-bindubhir vimṛjyamānā bhṛśam īśa pāvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वै बत भ्रष्ट-मतिस् तवैषते यः कर्मणां पारम् अपार-कर्मणः यद्-योगमाया-गुण-योग-मोहितं विश्वं समस्तं भगवन् विधेहि शम्
sa vai bata bhraṣṭa-matis tavaiṣate yaḥ karmaṇāṃ pāram apāra-karmaṇaḥ yad-yogamāyā-guṇa-yoga-mohitaṃ viśvaṃ samastaṃ bhagavan vidhehi śam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रेय उवाच इत्य् उपस्थीयमानो ऽसौ मुनिभिर् ब्रह्म-वादिभिः सलिले स्व-खुराक्रान्त उपाधत्तावितावनिम्
maitreya uvāca ity upasthīyamāno 'sau munibhir brahma-vādibhiḥ salile sva-khurākrānta upādhattāvitāvanim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स इत्थं भगवान् उर्वीं विष्वक्सेनः प्रजापतिः रसाया लीलयोन्नीताम् अप्सु न्यस्य ययौ हरिः
sa itthaṃ bhagavān urvīṃ viṣvaksenaḥ prajāpatiḥ rasāyā līlayonnītām apsu nyasya yayau hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य एवम् एतां हरि-मेधसो हरेः कथां सुभद्रां कथनीय-मायिनः शृण्वीत भक्त्या श्रवयेत वोशतीं जनार्दनो ऽस्याशु हृदि प्रसीदति
ya evam etāṃ hari-medhaso hareḥ kathāṃ subhadrāṃ kathanīya-māyinaḥ śṛṇvīta bhaktyā śravayeta vośatīṃ janārdano 'syāśu hṛdi prasīdati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् प्रसन्ने सकलाशिषां प्रभौ किं दुर्लभं ताभिर् अलं लवात्मभिः अनन्य-दृष्ट्या भजतां गुहाशयः स्वयं विधत्ते स्व-गतिं परः पराम्
tasmin prasanne sakalāśiṣāṃ prabhau kiṃ durlabhaṃ tābhir alaṃ lavātmabhiḥ ananya-dṛṣṭyā bhajatāṃ guhāśayaḥ svayaṃ vidhatte sva-gatiṃ paraḥ parām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को नाम लोके पुरुषार्थ-सारवित् पुरा-कथानां भगवत्-कथा-सुधाम् आपीय कर्णाञ्जलिभिर् भवापहाम् अहो विरज्येत विना नरेतरम्
ko nāma loke puruṣārtha-sāravit purā-kathānāṃ bhagavat-kathā-sudhām āpīya karṇāñjalibhir bhavāpahām aho virajyeta vinā naretaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.