Library·Bhāgavata Purāṇa·3·3.21
विदुर उवाच स्वायम्भुवस्य च मनोर् अंशः परम-सम्मतः कथ्यतां भगवन् यत्र मैथुनेनैधिरे प्रजाः
vidura uvāca svāyambhuvasya ca manor aṃśaḥ parama-sammataḥ kathyatāṃ bhagavan yatra maithunenaidhire prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियव्रतोत्तानपादौ सुतौ स्वायम्भुवस्य वै यथा-धर्मं जुगुपतुः सप्त-द्वीपवतीं महीम्
priyavratottānapādau sutau svāyambhuvasya vai yathā-dharmaṃ jugupatuḥ sapta-dvīpavatīṃ mahīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य वै दुहिता ब्रह्मन् देवहूतीति विश्रुता पत्नी प्रजापतेर् उक्ता कर्दमस्य त्वयानघ
tasya vai duhitā brahman devahūtīti viśrutā patnī prajāpater uktā kardamasya tvayānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां स वै महा-योगी युक्तायां योग-लक्षणैः ससर्ज कतिधा वीर्यं तन् मे शुश्रूषवे वद
tasyāṃ sa vai mahā-yogī yuktāyāṃ yoga-lakṣaṇaiḥ sasarja katidhā vīryaṃ tan me śuśrūṣave vada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुचिर् यो भगवान् ब्रह्मन् दक्षो वा ब्रह्मणः सुतः यथा ससर्ज भूतानि लब्ध्वा भार्यां च मानवीम्
rucir yo bhagavān brahman dakṣo vā brahmaṇaḥ sutaḥ yathā sasarja bhūtāni labdhvā bhāryāṃ ca mānavīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रेय उवाच प्रजाः सृजेति भगवान् कर्दमो ब्रह्मणोदितः सरस्वत्यां तपस् तेपे सहस्राणां समा दश
maitreya uvāca prajāḥ sṛjeti bhagavān kardamo brahmaṇoditaḥ sarasvatyāṃ tapas tepe sahasrāṇāṃ samā daśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः समाधि-युक्तेन क्रिया-योगेन कर्दमः सम्प्रपेदे हरिं भक्त्या प्रपन्न-वरदाशुषम्
tataḥ samādhi-yuktena kriyā-yogena kardamaḥ samprapede hariṃ bhaktyā prapanna-varadāśuṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावत् प्रसन्नो भगवान् पुष्कराक्षः कृते युगे दर्शयाम् आस तं क्षत्तः शाब्दं ब्रह्म दधद् वपुः
tāvat prasanno bhagavān puṣkarākṣaḥ kṛte yuge darśayām āsa taṃ kṣattaḥ śābdaṃ brahma dadhad vapuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तं विरजम् अर्काभं सित-पद्मोत्पल-स्रजम् स्निग्ध-नीलालक-व्रात- वक्त्राब्जं विरजो ऽम्बरम्
sa taṃ virajam arkābhaṃ sita-padmotpala-srajam snigdha-nīlālaka-vrāta- vaktrābjaṃ virajo 'mbaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किरीटिनं कुण्डलिनं शङ्ख-चक्र-गदा-धरम् श्वेतोत्पल-क्रीडनकं मनः-स्पर्श-स्मितेक्षणम्
kirīṭinaṃ kuṇḍalinaṃ śaṅkha-cakra-gadā-dharam śvetotpala-krīḍanakaṃ manaḥ-sparśa-smitekṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विन्यस्त-चरणाम्भोजम् अंस-देशे गरुत्मतः दृष्ट्वा खे ऽवस्थितं वक्षः- श्रियं कौस्तुभ-कन्धरम्
vinyasta-caraṇāmbhojam aṃsa-deśe garutmataḥ dṛṣṭvā khe 'vasthitaṃ vakṣaḥ- śriyaṃ kaustubha-kandharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जात-हर्षो ऽपतन् मूर्ध्ना क्षितौ लब्ध-मनोरथः गीर्भिस् त्व् अभ्यगृणात् प्रीति- स्वभावात्मा कृताञ्जलिः
jāta-harṣo 'patan mūrdhnā kṣitau labdha-manorathaḥ gīrbhis tv abhyagṛṇāt prīti- svabhāvātmā kṛtāñjaliḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषिर् उवाच जुष्टं बताद्याखिल-सत्त्व-राशेः सांसिद्ध्यम् अक्ष्णोस् तव दर्शनान् नः यद्-दर्शनं जन्मभिर् ईड्य सद्भिर् आशासते योगिनो रूढ-योगाः
ṛṣir uvāca juṣṭaṃ batādyākhila-sattva-rāśeḥ sāṃsiddhyam akṣṇos tava darśanān naḥ yad-darśanaṃ janmabhir īḍya sadbhir āśāsate yogino rūḍha-yogāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये मायया ते हत-मेधसस् त्वत्- पादारविन्दं भव-सिन्धु-पोतम् उपासते काम-लवाय तेषां रासीश कामान् निरये ऽपि ये स्युः
ye māyayā te hata-medhasas tvat- pādāravindaṃ bhava-sindhu-potam upāsate kāma-lavāya teṣāṃ rāsīśa kāmān niraye 'pi ye syuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा स चाहं परिवोढु-कामः समान-शीलां गृहमेध-धेनुम् उपेयिवान् मूलम् अशेष-मूलं दुराशयः काम-दुघाङ्घ्रिपस्य
tathā sa cāhaṃ parivoḍhu-kāmaḥ samāna-śīlāṃ gṛhamedha-dhenum upeyivān mūlam aśeṣa-mūlaṃ durāśayaḥ kāma-dughāṅghripasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजापतेस् ते वचसाधीश तन्त्या लोकः किलायं काम-हतो ऽनुबद्धः अहं च लोकानुगतो वहामि बलिं च शुक्लानिमिषाय तुभ्यम्
prajāpates te vacasādhīśa tantyā lokaḥ kilāyaṃ kāma-hato 'nubaddhaḥ ahaṃ ca lokānugato vahāmi baliṃ ca śuklānimiṣāya tubhyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकांश् च लोकानुगतान् पशूंश् च हित्वा श्रितास् ते चरणातपत्रम् परस्परं त्वद्-गुण-वाद-सीधु- पीयूष-निर्यापित-देह-धर्माः
lokāṃś ca lokānugatān paśūṃś ca hitvā śritās te caraṇātapatram parasparaṃ tvad-guṇa-vāda-sīdhu- pīyūṣa-niryāpita-deha-dharmāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न ते ऽजराक्ष-भ्रमिर् आयुर् एषां त्रयोदशारं त्रि-शतं षष्टि-पर्व षण्-नेम्य् अनन्त-च्छदि यत् त्रि-णाभि कराल-स्रोतो जगद् आच्छिद्य धावत्
na te 'jarākṣa-bhramir āyur eṣāṃ trayodaśāraṃ tri-śataṃ ṣaṣṭi-parva ṣaṇ-nemy ananta-cchadi yat tri-ṇābhi karāla-sroto jagad ācchidya dhāvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकः स्वयं सन् जगतः सिसृक्षया- द्वितीययात्मन्न् अधि-योगमायया सृजस्य् अदः पासि पुनर् ग्रसिष्यसे यथोर्ण-नाभिर् भगवन् स्व-शक्तिभिः
ekaḥ svayaṃ san jagataḥ sisṛkṣayā- dvitīyayātmann adhi-yogamāyayā sṛjasy adaḥ pāsi punar grasiṣyase yathorṇa-nābhir bhagavan sva-śaktibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैतद् बताधीश पदं तवेप्सितं यन् मायया नस् तनुषे भूत-सूक्ष्मम् अनुग्रहायास्त्व् अपि यर्हि मायया लसत्-तुलस्या भगवान् विलक्षितः
naitad batādhīśa padaṃ tavepsitaṃ yan māyayā nas tanuṣe bhūta-sūkṣmam anugrahāyāstv api yarhi māyayā lasat-tulasyā bhagavān vilakṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं त्वानुभूत्योपरत-क्रियार्थं स्व-मायया वर्तित-लोक-तन्त्रम् नमाम्य् अभीक्ष्णं नमनीय-पाद- सरोजम् अल्पीयसि काम-वर्षम्
taṃ tvānubhūtyoparata-kriyārthaṃ sva-māyayā vartita-loka-tantram namāmy abhīkṣṇaṃ namanīya-pāda- sarojam alpīyasi kāma-varṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषिर् उवाच इत्य् अव्यलीकं प्रणुतो ऽब्ज-नाभस् तम् आबभाषे वचसामृतेन सुपर्ण-पक्षोपरि रोचमानः प्रेम-स्मितोद्वीक्षण-विभ्रमद्-भ्रूः
ṛṣir uvāca ity avyalīkaṃ praṇuto 'bja-nābhas tam ābabhāṣe vacasāmṛtena suparṇa-pakṣopari rocamānaḥ prema-smitodvīkṣaṇa-vibhramad-bhrūḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-भगवान् उवाच विदित्वा तव चैत्यं मे पुरैव समयोजि तत् यद्-अर्थम् आत्म-नियमैस् त्वयैवाहं समर्चितः
śrī-bhagavān uvāca viditvā tava caityaṃ me puraiva samayoji tat yad-artham ātma-niyamais tvayaivāhaṃ samarcitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न वै जातु मृषैव स्यात् प्रजाध्यक्ष मद्-अर्हणम् भवद्-विधेष्व् अतितरां मयि सङ्गृभितात्मनाम्
na vai jātu mṛṣaiva syāt prajādhyakṣa mad-arhaṇam bhavad-vidheṣv atitarāṃ mayi saṅgṛbhitātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजापति-सुतः सम्राण् मनुर् विख्यात-मङ्गलः ब्रह्मावर्तं यो ऽधिवसन् शास्ति सप्तार्णवां महीम्
prajāpati-sutaḥ samrāṇ manur vikhyāta-maṅgalaḥ brahmāvartaṃ yo 'dhivasan śāsti saptārṇavāṃ mahīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चेह विप्र राजर्षिर् महिष्या शतरूपया आयास्यति दिदृक्षुस् त्वां परश्वो धर्म-कोविदः
sa ceha vipra rājarṣir mahiṣyā śatarūpayā āyāsyati didṛkṣus tvāṃ paraśvo dharma-kovidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मजाम् असितापाङ्गीं वयः-शील-गुणान्विताम् मृगयन्तीं पतिं दास्यत्य् अनुरूपाय ते प्रभो
ātmajām asitāpāṅgīṃ vayaḥ-śīla-guṇānvitām mṛgayantīṃ patiṃ dāsyaty anurūpāya te prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाहितं ते हृदयं यत्रेमान् परिवत्सरान् सा त्वां ब्रह्मन् नृप-वधूः कामम् आशु भजिष्यति
samāhitaṃ te hṛdayaṃ yatremān parivatsarān sā tvāṃ brahman nṛpa-vadhūḥ kāmam āśu bhajiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या त आत्म-भृतं वीर्यं नवधा प्रसविष्यति वीर्ये त्वदीये ऋषय आधास्यन्त्य् अञ्जसात्मनः
yā ta ātma-bhṛtaṃ vīryaṃ navadhā prasaviṣyati vīrye tvadīye ṛṣaya ādhāsyanty añjasātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं च सम्यग् अनुष्ठाय निदेशं म उशत्तमः मयि तीर्थी-कृताशेष- क्रियार्थो मां प्रपत्स्यसे
tvaṃ ca samyag anuṣṭhāya nideśaṃ ma uśattamaḥ mayi tīrthī-kṛtāśeṣa- kriyārtho māṃ prapatsyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा दयां च जीवेषु दत्त्वा चाभयम् आत्मवान् मय्य् आत्मानं सह जगद् द्रक्ष्यस्य् आत्मनि चापि माम्
kṛtvā dayāṃ ca jīveṣu dattvā cābhayam ātmavān mayy ātmānaṃ saha jagad drakṣyasy ātmani cāpi mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहाहं स्वांश-कलया त्वद्-वीर्येण महा-मुने तव क्षेत्रे देवहूत्यां प्रणेष्ये तत्त्व-संहिताम्
sahāhaṃ svāṃśa-kalayā tvad-vīryeṇa mahā-mune tava kṣetre devahūtyāṃ praṇeṣye tattva-saṃhitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रेय उवाच एवं तम् अनुभाष्याथ भगवान् प्रत्यग्-अक्षजः जगाम बिन्दुसरसः सरस्वत्या परिश्रितात्
maitreya uvāca evaṃ tam anubhāṣyātha bhagavān pratyag-akṣajaḥ jagāma bindusarasaḥ sarasvatyā pariśritāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरीक्षतस् तस्य ययाव् अशेष- सिद्धेश्वराभिष्टुत-सिद्ध-मार्गः आकर्णयन् पत्र-रथेन्द्र-पक्षैर् उच्चारितं स्तोमम् उदीर्ण-साम
nirīkṣatas tasya yayāv aśeṣa- siddheśvarābhiṣṭuta-siddha-mārgaḥ ākarṇayan patra-rathendra-pakṣair uccāritaṃ stomam udīrṇa-sāma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सम्प्रस्थिते शुक्ले कर्दमो भगवान् ऋषिः आस्ते स्म बिन्दुसरसि तं कालं प्रतिपालयन्
atha samprasthite śukle kardamo bhagavān ṛṣiḥ āste sma bindusarasi taṃ kālaṃ pratipālayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनुः स्यन्दनम् आस्थाय शातकौम्भ-परिच्छदम् आरोप्य स्वां दुहितरं स-भार्यः पर्यटन् महीम्
manuḥ syandanam āsthāya śātakaumbha-paricchadam āropya svāṃ duhitaraṃ sa-bhāryaḥ paryaṭan mahīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् सुधन्वन्न् अहनि भगवान् यत् समादिशत् उपायाद् आश्रम-पदं मुनेः शान्त-व्रतस्य तत्
tasmin sudhanvann ahani bhagavān yat samādiśat upāyād āśrama-padaṃ muneḥ śānta-vratasya tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिन् भगवतो नेत्रान् न्यपतन्न् अश्रु-बिन्दवः कृपया सम्परीतस्य प्रपन्ने ऽर्पितया भृशम्
yasmin bhagavato netrān nyapatann aśru-bindavaḥ kṛpayā samparītasya prapanne 'rpitayā bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् वै बिन्दुसरो नाम सरस्वत्या परिप्लुतम् पुण्यं शिवामृत-जलं महर्षि-गण-सेवितम्
tad vai bindusaro nāma sarasvatyā pariplutam puṇyaṃ śivāmṛta-jalaṃ maharṣi-gaṇa-sevitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्य-द्रुम-लता-जालैः कूजत्-पुण्य-मृग-द्विजैः सर्वर्तु-फल-पुष्पाढ्यं वन-राजि-श्रियान्वितम्
puṇya-druma-latā-jālaiḥ kūjat-puṇya-mṛga-dvijaiḥ sarvartu-phala-puṣpāḍhyaṃ vana-rāji-śriyānvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्त-द्विज-गणैर् घुष्टं मत्त-भ्रमर-विभ्रमम् मत्त-बर्हि-नटाटोपम् आह्वयन्-मत्त-कोकिलम्
matta-dvija-gaṇair ghuṣṭaṃ matta-bhramara-vibhramam matta-barhi-naṭāṭopam āhvayan-matta-kokilam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदम्ब-चम्पकाशोक- करञ्ज-बकुलासनैः कुन्द-मन्दार-कुटजैश् चूत-पोतैर् अलङ्कृतम्
kadamba-campakāśoka- karañja-bakulāsanaiḥ kunda-mandāra-kuṭajaiś cūta-potair alaṅkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारण्डवैः प्लवैर् हंसैः कुररैर् जल-कुक्कुटैः सारसैश् चक्रवाकैश् च चकोरैर् वल्गु कूजितम्
kāraṇḍavaiḥ plavair haṃsaiḥ kurarair jala-kukkuṭaiḥ sārasaiś cakravākaiś ca cakorair valgu kūjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव हरिणैः क्रोडैः श्वाविद्-गवय-कुञ्जरैः गोपुच्छैर् हरिभिर् मर्कैर् नकुलैर् नाभिभिर् वृतम्
tathaiva hariṇaiḥ kroḍaiḥ śvāvid-gavaya-kuñjaraiḥ gopucchair haribhir markair nakulair nābhibhir vṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्य तत् तीर्थ-वरम् आदि-राजः सहात्मजः ददर्श मुनिम् आसीनं तस्मिन् हुत-हुताशनम्
praviśya tat tīrtha-varam ādi-rājaḥ sahātmajaḥ dadarśa munim āsīnaṃ tasmin huta-hutāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्योतमानं वपुषा तपस्य् उग्र-युजा चिरम् नातिक्षामं भगवतः स्निग्धापाङ्गावलोकनात् तद्-व्याहृतामृत-कला- पीयूष-श्रवणेन च
vidyotamānaṃ vapuṣā tapasy ugra-yujā ciram nātikṣāmaṃ bhagavataḥ snigdhāpāṅgāvalokanāt tad-vyāhṛtāmṛta-kalā- pīyūṣa-śravaṇena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रांशुं पद्म-पलाशाक्षं जटिलं चीर-वाससम् उपसंश्रित्य मलिनं यथार्हणम् असंस्कृतम्
prāṃśuṃ padma-palāśākṣaṃ jaṭilaṃ cīra-vāsasam upasaṃśritya malinaṃ yathārhaṇam asaṃskṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोटजम् उपायातं नृदेवं प्रणतं पुरः सपर्यया पर्यगृह्णात् प्रतिनन्द्यानुरूपया
athoṭajam upāyātaṃ nṛdevaṃ praṇataṃ puraḥ saparyayā paryagṛhṇāt pratinandyānurūpayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहीतार्हणम् आसीनं संयतं प्रीणयन् मुनिः स्मरन् भगवद्-आदेशम् इत्य् आह श्लक्ष्णया गिरा
gṛhītārhaṇam āsīnaṃ saṃyataṃ prīṇayan muniḥ smaran bhagavad-ādeśam ity āha ślakṣṇayā girā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नूनं चङ्क्रमणं देव सतां संरक्षणाय ते वधाय चासतां यस् त्वं हरेः शक्तिर् हि पालिनी
nūnaṃ caṅkramaṇaṃ deva satāṃ saṃrakṣaṇāya te vadhāya cāsatāṃ yas tvaṃ hareḥ śaktir hi pālinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽर्केन्द्व्-अग्नीन्द्र-वायूनां यम-धर्म-प्रचेतसाम् रूपाणि स्थान आधत्से तस्मै शुक्लाय ते नमः
yo 'rkendv-agnīndra-vāyūnāṃ yama-dharma-pracetasām rūpāṇi sthāna ādhatse tasmai śuklāya te namaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न यदा रथम् आस्थाय जैत्रं मणि-गणार्पितम् विस्फूर्जच्-चण्ड-कोदण्डो रथेन त्रासयन्न् अघान्
na yadā ratham āsthāya jaitraṃ maṇi-gaṇārpitam visphūrjac-caṇḍa-kodaṇḍo rathena trāsayann aghān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्व-सैन्य-चरण-क्षुण्णं वेपयन् मण्डलं भुवः विकर्षन् बृहतीं सेनां पर्यटस्य् अंशुमान् इव
sva-sainya-caraṇa-kṣuṇṇaṃ vepayan maṇḍalaṃ bhuvaḥ vikarṣan bṛhatīṃ senāṃ paryaṭasy aṃśumān iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदैव सेतवः सर्वे वर्णाश्रम-निबन्धनाः भगवद्-रचिता राजन् भिद्येरन् बत दस्युभिः
tadaiva setavaḥ sarve varṇāśrama-nibandhanāḥ bhagavad-racitā rājan bhidyeran bata dasyubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधर्मश् च समेधेत लोलुपैर् व्यङ्कुशैर् नृभिः शयाने त्वयि लोको ऽयं दस्यु-ग्रस्तो विनङ्क्ष्यति
adharmaś ca samedheta lolupair vyaṅkuśair nṛbhiḥ śayāne tvayi loko 'yaṃ dasyu-grasto vinaṅkṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथापि पृच्छे त्वां वीर यद्-अर्थं त्वम् इहागतः तद् वयं निर्व्यलीकेन प्रतिपद्यामहे हृदा
athāpi pṛcche tvāṃ vīra yad-arthaṃ tvam ihāgataḥ tad vayaṃ nirvyalīkena pratipadyāmahe hṛdā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.