Bhāgavata Purāṇa 3.22

मैत्रेय उवाच एवम् आविष्कृताशेष- गुण-कर्मोदयो मुनिम् सव्रीड इव तं सम्राड् उपारतम् उवाच ह

maitreya uvāca evam āviṣkṛtāśeṣa- guṇa-karmodayo munim savrīḍa iva taṃ samrāḍ upāratam uvāca ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनुर् उवाच ब्रह्मासृजत् स्व-मुखतो युष्मान् आत्म-परीप्सया छन्दोमयस् तपो-विद्या- योग-युक्तान् अलम्पटान्

manur uvāca brahmāsṛjat sva-mukhato yuṣmān ātma-parīpsayā chandomayas tapo-vidyā- yoga-yuktān alampaṭān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्-त्राणायासृजच् चास्मान् दोः-सहस्रात् सहस्र-पात् हृदयं तस्य हि ब्रह्म क्षत्रम् अङ्गं प्रचक्षते

tat-trāṇāyāsṛjac cāsmān doḥ-sahasrāt sahasra-pāt hṛdayaṃ tasya hi brahma kṣatram aṅgaṃ pracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो ह्य् अन्योन्यम् आत्मानं ब्रह्म क्षत्रं च रक्षतः रक्षति स्माव्ययो देवः स यः सद्-असद्-आत्मकः

ato hy anyonyam ātmānaṃ brahma kṣatraṃ ca rakṣataḥ rakṣati smāvyayo devaḥ sa yaḥ sad-asad-ātmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तव सन्दर्शनाद् एव च्छिन्ना मे सर्व-संशयाः यत् स्वयं भगवान् प्रीत्या धर्मम् आह रिरक्षिषोः

tava sandarśanād eva cchinnā me sarva-saṃśayāḥ yat svayaṃ bhagavān prītyā dharmam āha rirakṣiṣoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिष्ट्या मे भगवान् दृष्टो दुर्दर्शो यो ऽकृतात्मनाम् दिष्ट्या पाद-रजः स्पृष्टं शीर्ष्णा मे भवतः शिवम्

diṣṭyā me bhagavān dṛṣṭo durdarśo yo 'kṛtātmanām diṣṭyā pāda-rajaḥ spṛṣṭaṃ śīrṣṇā me bhavataḥ śivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिष्ट्या त्वयानुशिष्टो ऽहं कृतश् चानुग्रहो महान् अपावृतैः कर्ण-रन्ध्रैर् जुष्टा दिष्ट्योशतीर् गिरः

diṣṭyā tvayānuśiṣṭo 'haṃ kṛtaś cānugraho mahān apāvṛtaiḥ karṇa-randhrair juṣṭā diṣṭyośatīr giraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स भवान् दुहितृ-स्नेह- परिक्लिष्टात्मनो मम श्रोतुम् अर्हसि दीनस्य श्रावितं कृपया मुने

sa bhavān duhitṛ-sneha- parikliṣṭātmano mama śrotum arhasi dīnasya śrāvitaṃ kṛpayā mune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियव्रतोत्तानपदोः स्वसेयं दुहिता मम अन्विच्छति पतिं युक्तं वयः-शील-गुणादिभिः

priyavratottānapadoḥ svaseyaṃ duhitā mama anvicchati patiṃ yuktaṃ vayaḥ-śīla-guṇādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा तु भवतः शील- श्रुत-रूप-वयो-गुणान् अशृणोन् नारदाद् एषा त्वय्य् आसीत् कृत-निश्चया

yadā tu bhavataḥ śīla- śruta-rūpa-vayo-guṇān aśṛṇon nāradād eṣā tvayy āsīt kṛta-niścayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् प्रतीच्छ द्विजाग्र्येमां श्रद्धयोपहृतां मया सर्वात्मनानुरूपां ते गृहमेधिषु कर्मसु

tat pratīccha dvijāgryemāṃ śraddhayopahṛtāṃ mayā sarvātmanānurūpāṃ te gṛhamedhiṣu karmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्यतस्य हि कामस्य प्रतिवादो न शस्यते अपि निर्मुक्त-सङ्गस्य काम-रक्तस्य किं पुनः

udyatasya hi kāmasya prativādo na śasyate api nirmukta-saṅgasya kāma-raktasya kiṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य उद्यतम् अनादृत्य कीनाशम् अभियाचते क्षीयते तद्-यशः स्फीतं मानश् चावज्ञया हतः

ya udyatam anādṛtya kīnāśam abhiyācate kṣīyate tad-yaśaḥ sphītaṃ mānaś cāvajñayā hataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं त्वाशृणवं विद्वन् विवाहार्थं समुद्यतम् अतस् त्वम् उपकुर्वाणः प्रत्तां प्रतिगृहाण मे

ahaṃ tvāśṛṇavaṃ vidvan vivāhārthaṃ samudyatam atas tvam upakurvāṇaḥ prattāṃ pratigṛhāṇa me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषिर् उवाच बाढम् उद्वोढु-कामो ऽहम् अप्रत्ता च तवात्मजा आवयोर् अनुरूपो ऽसाव् आद्यो वैवाहिको विधिः

ṛṣir uvāca bāḍham udvoḍhu-kāmo 'ham aprattā ca tavātmajā āvayor anurūpo 'sāv ādyo vaivāhiko vidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामः स भूयान् नरदेव ते ऽस्याः पुत्र्याः समाम्नाय-विधौ प्रतीतः क एव ते तनयां नाद्रियेत स्वयैव कान्त्या क्षिपतीम् इव श्रियम्

kāmaḥ sa bhūyān naradeva te 'syāḥ putryāḥ samāmnāya-vidhau pratītaḥ ka eva te tanayāṃ nādriyeta svayaiva kāntyā kṣipatīm iva śriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यां हर्म्य-पृष्ठे क्वणद्-अङ्घ्रि-शोभां विक्रीडतीं कन्दुक-विह्वलाक्षीम् विश्वावसुर् न्यपतत् स्वाद् विमानाद् विलोक्य सम्मोह-विमूढ-चेताः

yāṃ harmya-pṛṣṭhe kvaṇad-aṅghri-śobhāṃ vikrīḍatīṃ kanduka-vihvalākṣīm viśvāvasur nyapatat svād vimānād vilokya sammoha-vimūḍha-cetāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां प्रार्थयन्तीं ललना-ललामम् असेवित-श्री-चरणैर् अदृष्टाम् वत्सां मनोर् उच्चपदः स्वसारं को नानुमन्येत बुधो ऽभियाताम्

tāṃ prārthayantīṃ lalanā-lalāmam asevita-śrī-caraṇair adṛṣṭām vatsāṃ manor uccapadaḥ svasāraṃ ko nānumanyeta budho 'bhiyātām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो भजिष्ये समयेन साध्वीं यावत् तेजो बिभृयाद् आत्मनो मे अतो धर्मान् पारमहंस्य-मुख्यान् शुक्ल-प्रोक्तान् बहु मन्ये ऽविहिंस्रान्

ato bhajiṣye samayena sādhvīṃ yāvat tejo bibhṛyād ātmano me ato dharmān pāramahaṃsya-mukhyān śukla-proktān bahu manye 'vihiṃsrān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतो ऽभवद् विश्वम् इदं विचित्रं संस्थास्यते यत्र च वावतिष्ठते प्रजापतीनां पतिर् एष मह्यं परं प्रमाणं भगवान् अनन्तः

yato 'bhavad viśvam idaṃ vicitraṃ saṃsthāsyate yatra ca vāvatiṣṭhate prajāpatīnāṃ patir eṣa mahyaṃ paraṃ pramāṇaṃ bhagavān anantaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैत्रेय उवाच स उग्र-धन्वन्न् इयद् एवाबभाषे आसीच् च तूष्णीम् अरविन्द-नाभम् धियोपगृह्णन् स्मित-शोभितेन मुखेन चेतो लुलुभे देवहूत्याः

maitreya uvāca sa ugra-dhanvann iyad evābabhāṣe āsīc ca tūṣṇīm aravinda-nābham dhiyopagṛhṇan smita-śobhitena mukhena ceto lulubhe devahūtyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽनु ज्ञात्वा व्यवसितं महिष्या दुहितुः स्फुटम् तस्मै गुण-गणाढ्याय ददौ तुल्यां प्रहर्षितः

so 'nu jñātvā vyavasitaṃ mahiṣyā duhituḥ sphuṭam tasmai guṇa-gaṇāḍhyāya dadau tulyāṃ praharṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतरूपा महा-राज्ञी पारिबर्हान् महा-धनान् दम्पत्योः पर्यदात् प्रीत्या भूषा-वासः परिच्छदान्

śatarūpā mahā-rājñī pāribarhān mahā-dhanān dampatyoḥ paryadāt prītyā bhūṣā-vāsaḥ paricchadān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्तां दुहितरं सम्राट् सदृक्षाय गत-व्यथः उपगुह्य च बाहुभ्याम् औत्कण्ठ्योन्मथिताशयः

prattāṃ duhitaraṃ samrāṭ sadṛkṣāya gata-vyathaḥ upaguhya ca bāhubhyām autkaṇṭhyonmathitāśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशक्नुवंस् तद्-विरहं मुञ्चन् बाष्प-कलां मुहुः आसिञ्चद् अम्ब वत्सेति नेत्रोदैर् दुहितुः शिखाः

aśaknuvaṃs tad-virahaṃ muñcan bāṣpa-kalāṃ muhuḥ āsiñcad amba vatseti netrodair duhituḥ śikhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमन्त्र्य तं मुनि-वरम् अनुज्ञातः सहानुगः प्रतस्थे रथम् आरुह्य सभार्यः स्व-पुरं नृपः

āmantrya taṃ muni-varam anujñātaḥ sahānugaḥ pratasthe ratham āruhya sabhāryaḥ sva-puraṃ nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभयोर् ऋषि-कुल्यायाः सरस्वत्याः सुरोधसोः ऋषीणाम् उपशान्तानां पश्यन्न् आश्रम-सम्पदः

ubhayor ṛṣi-kulyāyāḥ sarasvatyāḥ surodhasoḥ ṛṣīṇām upaśāntānāṃ paśyann āśrama-sampadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् आयान्तम् अभिप्रेत्य ब्रह्मावर्तात् प्रजाः पतिम् गीत-संस्तुति-वादित्रैः प्रत्युदीयुः प्रहर्षिताः

tam āyāntam abhipretya brahmāvartāt prajāḥ patim gīta-saṃstuti-vāditraiḥ pratyudīyuḥ praharṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बर्हिष्मती नाम पुरी सर्व-सम्पत्-समन्विता न्यपतन् यत्र रोमाणि यज्ञस्याङ्गं विधुन्वतः

barhiṣmatī nāma purī sarva-sampat-samanvitā nyapatan yatra romāṇi yajñasyāṅgaṃ vidhunvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुशाः काशास् त एवासन् शश्वद्-धरित-वर्चसः ऋषयो यैः पराभाव्य यज्ञ-घ्नान् यज्ञम् ईजिरे

kuśāḥ kāśās ta evāsan śaśvad-dharita-varcasaḥ ṛṣayo yaiḥ parābhāvya yajña-ghnān yajñam ījire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुश-काशमयं बर्हिर् आस्तीर्य भगवान् मनुः अयजद् यज्ञ-पुरुषं लब्धा स्थानं यतो भुवम्

kuśa-kāśamayaṃ barhir āstīrya bhagavān manuḥ ayajad yajña-puruṣaṃ labdhā sthānaṃ yato bhuvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बर्हिष्मतीं नाम विभुर् यां निर्विश्य समावसत् तस्यां प्रविष्टो भवनं ताप-त्रय-विनाशनम्

barhiṣmatīṃ nāma vibhur yāṃ nirviśya samāvasat tasyāṃ praviṣṭo bhavanaṃ tāpa-traya-vināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सभार्यः सप्रजः कामान् बुभुजे ऽन्याविरोधतः सङ्गीयमान-सत्-कीर्तिः सस्त्रीभिः सुर-गायकैः प्रत्य्-ऊषेष्व् अनुबद्धेन हृदा शृण्वन् हरेः कथाः

sabhāryaḥ saprajaḥ kāmān bubhuje 'nyāvirodhataḥ saṅgīyamāna-sat-kīrtiḥ sastrībhiḥ sura-gāyakaiḥ praty-ūṣeṣv anubaddhena hṛdā śṛṇvan hareḥ kathāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्णातं योगमायासु मुनिं स्वायम्भुवं मनुम् यद् आभ्रंशयितुं भोगा न शेकुर् भगवत्-परम्

niṣṇātaṃ yogamāyāsu muniṃ svāyambhuvaṃ manum yad ābhraṃśayituṃ bhogā na śekur bhagavat-param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयात-यामास् तस्यासन् यामाः स्वान्तर-यापनाः शृण्वतो ध्यायतो विष्णोः कुर्वतो ब्रुवतः कथाः

ayāta-yāmās tasyāsan yāmāḥ svāntara-yāpanāḥ śṛṇvato dhyāyato viṣṇoḥ kurvato bruvataḥ kathāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एवं स्वान्तरं निन्ये युगानाम् एक-सप्ततिम् वासुदेव-प्रसङ्गेन परिभूत-गति-त्रयः

sa evaṃ svāntaraṃ ninye yugānām eka-saptatim vāsudeva-prasaṅgena paribhūta-gati-trayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शारीरा मानसा दिव्या वैयासे ये च मानुषाः भौतिकाश् च कथं क्लेशा बाधन्ते हरि-संश्रयम्

śārīrā mānasā divyā vaiyāse ye ca mānuṣāḥ bhautikāś ca kathaṃ kleśā bādhante hari-saṃśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः पृष्टो मुनिभिः प्राह धर्मान् नाना-विधान् छुभान् नृणां वर्णाश्रमाणां च सर्व-भूत-हितः सदा

yaḥ pṛṣṭo munibhiḥ prāha dharmān nānā-vidhān chubhān nṛṇāṃ varṇāśramāṇāṃ ca sarva-bhūta-hitaḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत् त आदि-राजस्य मनोश् चरितम् अद्भुतम् वर्णितं वर्णनीयस्य तद्-अपत्योदयं शृणु

etat ta ādi-rājasya manoś caritam adbhutam varṇitaṃ varṇanīyasya tad-apatyodayaṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.