Library·Bhāgavata Purāṇa·3·3.26
श्री-भगवान् उवाच अथ ते सम्प्रवक्ष्यामि तत्त्वानां लक्षणं पृथक् यद् विदित्वा विमुच्येत पुरुषः प्राकृतैर् गुणैः
śrī-bhagavān uvāca atha te sampravakṣyāmi tattvānāṃ lakṣaṇaṃ pṛthak yad viditvā vimucyeta puruṣaḥ prākṛtair guṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानं निःश्रेयसार्थाय पुरुषस्यात्म-दर्शनम् यद् आहुर् वर्णये तत् ते हृदय-ग्रन्थि-भेदनम्
jñānaṃ niḥśreyasārthāya puruṣasyātma-darśanam yad āhur varṇaye tat te hṛdaya-granthi-bhedanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनादिर् आत्मा पुरुषो निर्गुणः प्रकृतेः परः प्रत्यग्-धामा स्वयं-ज्योतिर् विश्वं येन समन्वितम्
anādir ātmā puruṣo nirguṇaḥ prakṛteḥ paraḥ pratyag-dhāmā svayaṃ-jyotir viśvaṃ yena samanvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एष प्रकृतिं सूक्ष्मां दैवीं गुणमयीं विभुः यदृच्छयैवोपगताम् अभ्यपद्यत लीलया
sa eṣa prakṛtiṃ sūkṣmāṃ daivīṃ guṇamayīṃ vibhuḥ yadṛcchayaivopagatām abhyapadyata līlayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणैर् विचित्राः सृजतीं स-रूपाः प्रकृतिं प्रजाः विलोक्य मुमुहे सद्यः स इह ज्ञान-गूहया
guṇair vicitrāḥ sṛjatīṃ sa-rūpāḥ prakṛtiṃ prajāḥ vilokya mumuhe sadyaḥ sa iha jñāna-gūhayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं पराभिध्यानेन कर्तृत्वं प्रकृतेः पुमान् कर्मसु क्रियमाणेषु गुणैर् आत्मनि मन्यते
evaṃ parābhidhyānena kartṛtvaṃ prakṛteḥ pumān karmasu kriyamāṇeṣu guṇair ātmani manyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अस्य संसृतिर् बन्धः पार-तन्त्र्यं च तत्-कृतम् भवत्य् अकर्तुर् ईशस्य साक्षिणो निर्वृतात्मनः
tad asya saṃsṛtir bandhaḥ pāra-tantryaṃ ca tat-kṛtam bhavaty akartur īśasya sākṣiṇo nirvṛtātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्य-कारण-कर्तृत्वे कारणं प्रकृतिं विदुः भोक्तृत्वे सुख-दुःखानां पुरुषं प्रकृतेः परम्
kārya-kāraṇa-kartṛtve kāraṇaṃ prakṛtiṃ viduḥ bhoktṛtve sukha-duḥkhānāṃ puruṣaṃ prakṛteḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवहूतिर् उवाच प्रकृतेः पुरुषस्यापि लक्षणं पुरुषोत्तम ब्रूहि कारणयोर् अस्य सद्-असच् च यद्-आत्मकम्
devahūtir uvāca prakṛteḥ puruṣasyāpi lakṣaṇaṃ puruṣottama brūhi kāraṇayor asya sad-asac ca yad-ātmakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-भगवान् उवाच यत् तत् त्रि-गुणम् अव्यक्तं नित्यं सद्-असद्-आत्मकम् प्रधानं प्रकृतिं प्राहुर् अविशेषं विशेषवत्
śrī-bhagavān uvāca yat tat tri-guṇam avyaktaṃ nityaṃ sad-asad-ātmakam pradhānaṃ prakṛtiṃ prāhur aviśeṣaṃ viśeṣavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चभिः पञ्चभिर् ब्रह्म चतुर्भिर् दशभिस् तथा एतच् चतुर्-विंशतिकं गणं प्राधानिकं विदुः
pañcabhiḥ pañcabhir brahma caturbhir daśabhis tathā etac catur-viṃśatikaṃ gaṇaṃ prādhānikaṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महा-भूतानि पञ्चैव भूर् आपो ऽग्निर् मरुन् नभः तन्-मात्राणि च तावन्ति गन्धादीनि मतानि मे
mahā-bhūtāni pañcaiva bhūr āpo 'gnir marun nabhaḥ tan-mātrāṇi ca tāvanti gandhādīni matāni me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रियाणि दश श्रोत्रं त्वग् दृग् रसन-नासिकाः वाक् करौ चरणौ मेढ्रं पायुर् दशम उच्यते
indriyāṇi daśa śrotraṃ tvag dṛg rasana-nāsikāḥ vāk karau caraṇau meḍhraṃ pāyur daśama ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनो बुद्धिर् अहङ्कारश् चित्तम् इत्य् अन्तर्-आत्मकम् चतुर्धा लक्ष्यते भेदो वृत्त्या लक्षण-रूपया
mano buddhir ahaṅkāraś cittam ity antar-ātmakam caturdhā lakṣyate bhedo vṛttyā lakṣaṇa-rūpayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतावान् एव सङ्ख्यातो ब्रह्मणः स-गुणस्य ह सन्निवेशो मया प्रोक्तो यः कालः पञ्च-विंशकः
etāvān eva saṅkhyāto brahmaṇaḥ sa-guṇasya ha sanniveśo mayā prokto yaḥ kālaḥ pañca-viṃśakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभावं पौरुषं प्राहुः कालम् एके यतो भयम् अहङ्कार-विमूढस्य कर्तुः प्रकृतिम् ईयुषः
prabhāvaṃ pauruṣaṃ prāhuḥ kālam eke yato bhayam ahaṅkāra-vimūḍhasya kartuḥ prakṛtim īyuṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकृतेर् गुण-साम्यस्य निर्विशेषस्य मानवि चेष्टा यतः स भगवान् काल इत्य् उपलक्षितः
prakṛter guṇa-sāmyasya nirviśeṣasya mānavi ceṣṭā yataḥ sa bhagavān kāla ity upalakṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तः पुरुष-रूपेण काल-रूपेण यो बहिः समन्वेत्य् एष सत्त्वानां भगवान् आत्म-मायया
antaḥ puruṣa-rūpeṇa kāla-rūpeṇa yo bahiḥ samanvety eṣa sattvānāṃ bhagavān ātma-māyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैवात् क्षुभित-धर्मिण्यां स्वस्यां योनौ परः पुमान् आधत्त वीर्यं सासूत महत्-तत्त्वं हिरण्मयम्
daivāt kṣubhita-dharmiṇyāṃ svasyāṃ yonau paraḥ pumān ādhatta vīryaṃ sāsūta mahat-tattvaṃ hiraṇmayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वम् आत्म-गतं व्यञ्जन् कूट-स्थो जगद्-अङ्कुरः स्व-तेजसापिबत् तीव्रम् आत्म-प्रस्वापनं तमः
viśvam ātma-gataṃ vyañjan kūṭa-stho jagad-aṅkuraḥ sva-tejasāpibat tīvram ātma-prasvāpanaṃ tamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् तत् सत्त्व-गुणं स्वच्छं शान्तं भगवतः पदम् यद् आहुर् वासुदेवाख्यं चित्तं तन् महद्-आत्मकम्
yat tat sattva-guṇaṃ svacchaṃ śāntaṃ bhagavataḥ padam yad āhur vāsudevākhyaṃ cittaṃ tan mahad-ātmakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वच्छत्वम् अविकारित्वं शान्तत्वम् इति चेतसः वृत्तिभिर् लक्षणं प्रोक्तं यथापां प्रकृतिः परा
svacchatvam avikāritvaṃ śāntatvam iti cetasaḥ vṛttibhir lakṣaṇaṃ proktaṃ yathāpāṃ prakṛtiḥ parā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महत्-तत्त्वाद् विकुर्वाणाद् भगवद्-वीर्य-सम्भवात् क्रिया-शक्तिर् अहङ्कारस् त्रि-विधः समपद्यत
mahat-tattvād vikurvāṇād bhagavad-vīrya-sambhavāt kriyā-śaktir ahaṅkāras tri-vidhaḥ samapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैकारिकस् तैजसश् च तामसश् च यतो भवः मनसश् चेन्द्रियाणां च भूतानां महताम् अपि
vaikārikas taijasaś ca tāmasaś ca yato bhavaḥ manasaś cendriyāṇāṃ ca bhūtānāṃ mahatām api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्र-शिरसं साक्षाद् यम् अनन्तं प्रचक्षते सङ्कर्षणाख्यं पुरुषं भूतेन्द्रिय-मनोमयम्
sahasra-śirasaṃ sākṣād yam anantaṃ pracakṣate saṅkarṣaṇākhyaṃ puruṣaṃ bhūtendriya-manomayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्तृत्वं करणत्वं च कार्यत्वं चेति लक्षणम् शान्त-घोर-विमूढत्वम् इति वा स्याद् अहङ्कृतेः
kartṛtvaṃ karaṇatvaṃ ca kāryatvaṃ ceti lakṣaṇam śānta-ghora-vimūḍhatvam iti vā syād ahaṅkṛteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैकारिकाद् विकुर्वाणान् मनस्-तत्त्वम् अजायत यत्-सङ्कल्प-विकल्पाभ्यां वर्तते काम-सम्भवः
vaikārikād vikurvāṇān manas-tattvam ajāyata yat-saṅkalpa-vikalpābhyāṃ vartate kāma-sambhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् विदुर् ह्य् अनिरुद्धाख्यं हृषीकाणाम् अधीश्वरम् शारदेन्दीवर-श्यामं संराध्यं योगिभिः शनैः
yad vidur hy aniruddhākhyaṃ hṛṣīkāṇām adhīśvaram śāradendīvara-śyāmaṃ saṃrādhyaṃ yogibhiḥ śanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैजसात् तु विकुर्वाणाद् बुद्धि-तत्त्वम् अभूत् सति द्रव्य-स्फुरण-विज्ञानम् इन्द्रियाणाम् अनुग्रहः
taijasāt tu vikurvāṇād buddhi-tattvam abhūt sati dravya-sphuraṇa-vijñānam indriyāṇām anugrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संशयो ऽथ विपर्यासो निश्चयः स्मृतिर् एव च स्वाप इत्य् उच्यते बुद्धेर् लक्षणं वृत्तितः पृथक्
saṃśayo 'tha viparyāso niścayaḥ smṛtir eva ca svāpa ity ucyate buddher lakṣaṇaṃ vṛttitaḥ pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैजसानीन्द्रियाण्य् एव क्रिया-ज्ञान-विभागशः प्राणस्य हि क्रिया-शक्तिर् बुद्धेर् विज्ञान-शक्तिता
taijasānīndriyāṇy eva kriyā-jñāna-vibhāgaśaḥ prāṇasya hi kriyā-śaktir buddher vijñāna-śaktitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तामसाच् च विकुर्वाणाद् भगवद्-वीर्य-चोदितात् शब्द-मात्रम् अभूत् तस्मान् नभः श्रोत्रं तु शब्दगम्
tāmasāc ca vikurvāṇād bhagavad-vīrya-coditāt śabda-mātram abhūt tasmān nabhaḥ śrotraṃ tu śabdagam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थाश्रयत्वं शब्दस्य द्रष्टुर् लिङ्गत्वम् एव च तन्-मात्रत्वं च नभसो लक्षणं कवयो विदुः
arthāśrayatvaṃ śabdasya draṣṭur liṅgatvam eva ca tan-mātratvaṃ ca nabhaso lakṣaṇaṃ kavayo viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूतानां छिद्र-दातृत्वं बहिर् अन्तरम् एव च प्राणेन्द्रियात्म-धिष्ण्यत्वं नभसो वृत्ति-लक्षणम्
bhūtānāṃ chidra-dātṛtvaṃ bahir antaram eva ca prāṇendriyātma-dhiṣṇyatvaṃ nabhaso vṛtti-lakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नभसः शब्द-तन्मात्रात् काल-गत्या विकुर्वतः स्पर्शो ऽभवत् ततो वायुस् त्वक् स्पर्शस्य च सङ्ग्रहः
nabhasaḥ śabda-tanmātrāt kāla-gatyā vikurvataḥ sparśo 'bhavat tato vāyus tvak sparśasya ca saṅgrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृदुत्वं कठिनत्वं च शैत्यम् उष्णत्वम् एव च एतत् स्पर्शस्य स्पर्शत्वं तन्-मात्रत्वं नभस्वतः
mṛdutvaṃ kaṭhinatvaṃ ca śaityam uṣṇatvam eva ca etat sparśasya sparśatvaṃ tan-mātratvaṃ nabhasvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चालनं व्यूहनं प्राप्तिर् नेतृत्वं द्रव्य-शब्दयोः सर्वेन्द्रियाणाम् आत्मत्वं वायोः कर्माभिलक्षणम्
cālanaṃ vyūhanaṃ prāptir netṛtvaṃ dravya-śabdayoḥ sarvendriyāṇām ātmatvaṃ vāyoḥ karmābhilakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायोश् च स्पर्श-तन्मात्राद् रूपं दैवेरिताद् अभूत् समुत्थितं ततस् तेजश् चक्षू रूपोपलम्भनम्
vāyoś ca sparśa-tanmātrād rūpaṃ daiveritād abhūt samutthitaṃ tatas tejaś cakṣū rūpopalambhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रव्याकृतित्वं गुणता व्यक्ति-संस्थात्वम् एव च तेजस्त्वं तेजसः साध्वि रूप-मात्रस्य वृत्तयः
dravyākṛtitvaṃ guṇatā vyakti-saṃsthātvam eva ca tejastvaṃ tejasaḥ sādhvi rūpa-mātrasya vṛttayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्योतनं पचनं पानम् अदनं हिम-मर्दनम् तेजसो वृत्तयस् त्व् एताः शोषणं क्षुत् तृड् एव च
dyotanaṃ pacanaṃ pānam adanaṃ hima-mardanam tejaso vṛttayas tv etāḥ śoṣaṇaṃ kṣut tṛḍ eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूप-मात्राद् विकुर्वाणात् तेजसो दैव-चोदितात् रस-मात्रम् अभूत् तस्माद् अम्भो जिह्वा रस-ग्रहः
rūpa-mātrād vikurvāṇāt tejaso daiva-coditāt rasa-mātram abhūt tasmād ambho jihvā rasa-grahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायो मधुरस् तिक्तः कट्व् अम्ल इति नैकधा भौतिकानां विकारेण रस एको विभिद्यते
kaṣāyo madhuras tiktaḥ kaṭv amla iti naikadhā bhautikānāṃ vikāreṇa rasa eko vibhidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लेदनं पिण्डनं तृप्तिः प्राणनाप्यायनोन्दनम् तापापनोदो भूयस्त्वम् अम्भसो वृत्तयस् त्व् इमाः
kledanaṃ piṇḍanaṃ tṛptiḥ prāṇanāpyāyanondanam tāpāpanodo bhūyastvam ambhaso vṛttayas tv imāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रस-मात्राद् विकुर्वाणाद् अम्भसो दैव-चोदितात् गन्ध-मात्रम् अभूत् तस्मात् पृथ्वी घ्राणस् तु गन्धगः
rasa-mātrād vikurvāṇād ambhaso daiva-coditāt gandha-mātram abhūt tasmāt pṛthvī ghrāṇas tu gandhagaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करम्भ-पूति-सौरभ्य- शान्तोग्राम्लादिभिः पृथक् द्रव्यावयव-वैषम्याद् गन्ध एको विभिद्यते
karambha-pūti-saurabhya- śāntogrāmlādibhiḥ pṛthak dravyāvayava-vaiṣamyād gandha eko vibhidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावनं ब्रह्मणः स्थानं धारणं सद्-विशेषणम् सर्व-सत्त्व-गुणोद्भेदः पृथिवी-वृत्ति-लक्षणम्
bhāvanaṃ brahmaṇaḥ sthānaṃ dhāraṇaṃ sad-viśeṣaṇam sarva-sattva-guṇodbhedaḥ pṛthivī-vṛtti-lakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नभो-गुण-विशेषो ऽर्थो यस्य तच् छ्रोत्रम् उच्यते वायोर् गुण-विशेषो ऽर्थो यस्य तत् स्पर्शनं विदुः
nabho-guṇa-viśeṣo 'rtho yasya tac chrotram ucyate vāyor guṇa-viśeṣo 'rtho yasya tat sparśanaṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजो-गुण-विशेषो ऽर्थो यस्य तच् चक्षुर् उच्यते अम्भो-गुण-विशेषो ऽर्थो यस्य तद् रसनं विदुः भूमेर् गुण-विशेषो ऽर्थो यस्य स घ्राण उच्यते
tejo-guṇa-viśeṣo 'rtho yasya tac cakṣur ucyate ambho-guṇa-viśeṣo 'rtho yasya tad rasanaṃ viduḥ bhūmer guṇa-viśeṣo 'rtho yasya sa ghrāṇa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्य दृश्यते धर्मो ह्य् अपरस्मिन् समन्वयात् अतो विशेषो भावानां भूमाव् एवोपलक्ष्यते
parasya dṛśyate dharmo hy aparasmin samanvayāt ato viśeṣo bhāvānāṃ bhūmāv evopalakṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतान्य् असंहत्य यदा महद्-आदीनि सप्त वै काल-कर्म-गुणोपेतो जगद्-आदिर् उपाविशत्
etāny asaṃhatya yadā mahad-ādīni sapta vai kāla-karma-guṇopeto jagad-ādir upāviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तेनानुविद्धेभ्यो युक्तेभ्यो ऽण्डम् अचेतनम् उत्थितं पुरुषो यस्माद् उदतिष्ठद् असौ विराट्
tatas tenānuviddhebhyo yuktebhyo 'ṇḍam acetanam utthitaṃ puruṣo yasmād udatiṣṭhad asau virāṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् अण्डं विशेषाख्यं क्रम-वृद्धैर् दशोत्तरैः तोयादिभिः परिवृतं प्रधानेनावृतैर् बहिः यत्र लोक-वितानो ऽयं रूपं भगवतो हरेः
etad aṇḍaṃ viśeṣākhyaṃ krama-vṛddhair daśottaraiḥ toyādibhiḥ parivṛtaṃ pradhānenāvṛtair bahiḥ yatra loka-vitāno 'yaṃ rūpaṃ bhagavato hareḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्मयाद् अण्ड-कोशाद् उत्थाय सलिले शयात् तम् आविश्य महा-देवो बहुधा निर्बिभेद खम्
hiraṇmayād aṇḍa-kośād utthāya salile śayāt tam āviśya mahā-devo bahudhā nirbibheda kham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरभिद्यतास्य प्रथमं मुखं वाणी ततो ऽभवत् वाण्या वह्निर् अथो नासे प्राणोतो घ्राण एतयोः
nirabhidyatāsya prathamaṃ mukhaṃ vāṇī tato 'bhavat vāṇyā vahnir atho nāse prāṇoto ghrāṇa etayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घ्राणाद् वायुर् अभिद्येताम् अक्षिणी चक्षुर् एतयोः तस्मात् सूर्यो न्यभिद्येतां कर्णौ श्रोत्रं ततो दिशः
ghrāṇād vāyur abhidyetām akṣiṇī cakṣur etayoḥ tasmāt sūryo nyabhidyetāṃ karṇau śrotraṃ tato diśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्बिभेद विराजस् त्वग्- रोम-श्मश्र्व्-आदयस् ततः तत ओषधयश् चासन् शिश्नं निर्बिभिदे ततः
nirbibheda virājas tvag- roma-śmaśrv-ādayas tataḥ tata oṣadhayaś cāsan śiśnaṃ nirbibhide tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रेतस् तस्माद् आप आसन् निरभिद्यत वै गुदम् गुदाद् अपानो ऽपानाच् च मृत्युर् लोक-भयङ्करः
retas tasmād āpa āsan nirabhidyata vai gudam gudād apāno 'pānāc ca mṛtyur loka-bhayaṅkaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्तौ च निरभिद्येतां बलं ताभ्यां ततः स्वराट् पादौ च निरभिद्येतां गतिस् ताभ्यां ततो हरिः
hastau ca nirabhidyetāṃ balaṃ tābhyāṃ tataḥ svarāṭ pādau ca nirabhidyetāṃ gatis tābhyāṃ tato hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाड्यो ऽस्य निरभिद्यन्त ताभ्यो लोहितम् आभृतम् नद्यस् ततः समभवन्न् उदरं निरभिद्यत
nāḍyo 'sya nirabhidyanta tābhyo lohitam ābhṛtam nadyas tataḥ samabhavann udaraṃ nirabhidyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुत्-पिपासे ततः स्यातां समुद्रस् त्व् एतयोर् अभूत् अथास्य हृदयं भिन्नं हृदयान् मन उत्थितम्
kṣut-pipāse tataḥ syātāṃ samudras tv etayor abhūt athāsya hṛdayaṃ bhinnaṃ hṛdayān mana utthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनसश् चन्द्रमा जातो बुद्धिर् बुद्धेर् गिरां पतिः अहङ्कारस् ततो रुद्रश् चित्तं चैत्यस् ततो ऽभवत्
manasaś candramā jāto buddhir buddher girāṃ patiḥ ahaṅkāras tato rudraś cittaṃ caityas tato 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते ह्य् अभ्युत्थिता देवा नैवास्योत्थापने ऽशकन् पुनर् आविविशुः खानि तम् उत्थापयितुं क्रमात्
ete hy abhyutthitā devā naivāsyotthāpane 'śakan punar āviviśuḥ khāni tam utthāpayituṃ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वह्निर् वाचा मुखं भेजे नोदतिष्ठत् तदा विराट् घ्राणेन नासिके वायुर् नोदतिष्ठत् तदा विराट्
vahnir vācā mukhaṃ bheje nodatiṣṭhat tadā virāṭ ghrāṇena nāsike vāyur nodatiṣṭhat tadā virāṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षिणी चक्षुषादित्यो नोदतिष्ठत् तदा विराट् श्रोत्रेण कर्णौ च दिशो नोदतिष्ठत् तदा विराट्
akṣiṇī cakṣuṣādityo nodatiṣṭhat tadā virāṭ śrotreṇa karṇau ca diśo nodatiṣṭhat tadā virāṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वचं रोमभिर् ओषध्यो नोदतिष्ठत् तदा विराट् रेतसा शिश्नम् आपस् तु नोदतिष्ठत् तदा विराट्
tvacaṃ romabhir oṣadhyo nodatiṣṭhat tadā virāṭ retasā śiśnam āpas tu nodatiṣṭhat tadā virāṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुदं मृत्युर् अपानेन नोदतिष्ठत् तदा विराट् हस्ताव् इन्द्रो बलेनैव नोदतिष्ठत् तदा विराट्
gudaṃ mṛtyur apānena nodatiṣṭhat tadā virāṭ hastāv indro balenaiva nodatiṣṭhat tadā virāṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुर् गत्यैव चरणौ नोदतिष्ठत् तदा विराट् नाडीर् नद्यो लोहितेन नोदतिष्ठत् तदा विराट्
viṣṇur gatyaiva caraṇau nodatiṣṭhat tadā virāṭ nāḍīr nadyo lohitena nodatiṣṭhat tadā virāṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुत्-तृड्भ्याम् उदरं सिन्धुर् नोदतिष्ठत् तदा विराट् हृदयं मनसा चन्द्रो नोदतिष्ठत् तदा विराट्
kṣut-tṛḍbhyām udaraṃ sindhur nodatiṣṭhat tadā virāṭ hṛdayaṃ manasā candro nodatiṣṭhat tadā virāṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्ध्या ब्रह्मापि हृदयं नोदतिष्ठत् तदा विराट् रुद्रो ऽभिमत्या हृदयं नोदतिष्ठत् तदा विराट्
buddhyā brahmāpi hṛdayaṃ nodatiṣṭhat tadā virāṭ rudro 'bhimatyā hṛdayaṃ nodatiṣṭhat tadā virāṭ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तेन हृदयं चैत्यः क्षेत्र-ज्ञः प्राविशद् यदा विराट् तदैव पुरुषः सलिलाद् उदतिष्ठत
cittena hṛdayaṃ caityaḥ kṣetra-jñaḥ prāviśad yadā virāṭ tadaiva puruṣaḥ salilād udatiṣṭhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा प्रसुप्तं पुरुषं प्राणेन्द्रिय-मनो-धियः प्रभवन्ति विना येन नोत्थापयितुम् ओजसा
yathā prasuptaṃ puruṣaṃ prāṇendriya-mano-dhiyaḥ prabhavanti vinā yena notthāpayitum ojasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् अस्मिन् प्रत्यग्-आत्मानं धिया योग-प्रवृत्तया भक्त्या विरक्त्या ज्ञानेन विविच्यात्मनि चिन्तयेत्
tam asmin pratyag-ātmānaṃ dhiyā yoga-pravṛttayā bhaktyā viraktyā jñānena vivicyātmani cintayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.