Library·Bhāgavata Purāṇa·3·3.32
कपिल उवाच अथ यो गृह-मेधीयान् धर्मान् एवावसन् गृहे कामम् अर्थं च धर्मान् स्वान् दोग्धि भूयः पिपर्ति तान्
kapila uvāca atha yo gṛha-medhīyān dharmān evāvasan gṛhe kāmam arthaṃ ca dharmān svān dogdhi bhūyaḥ piparti tān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चापि भगवद्-धर्मात् काम-मूढः पराङ्-मुखः यजते क्रतुभिर् देवान् पित्-ंश् च श्रद्धयान्वितः
sa cāpi bhagavad-dharmāt kāma-mūḍhaḥ parāṅ-mukhaḥ yajate kratubhir devān pit-ṃś ca śraddhayānvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्-छ्रद्धयाक्रान्त-मतिः पितृ-देव-व्रतः पुमान् गत्वा चान्द्रमसं लोकं सोम-पाः पुनर् एष्यति
tac-chraddhayākrānta-matiḥ pitṛ-deva-vrataḥ pumān gatvā cāndramasaṃ lokaṃ soma-pāḥ punar eṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा चाहीन्द्र-शय्यायां शेते ऽनन्तासनो हरिः तदा लोका लयं यान्ति त एते गृह-मेधिनाम्
yadā cāhīndra-śayyāyāṃ śete 'nantāsano hariḥ tadā lokā layaṃ yānti ta ete gṛha-medhinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये स्व-धर्मान् न दुह्यन्ति धीराः कामार्थ-हेतवे निःसङ्गा न्यस्त-कर्माणः प्रशान्ताः शुद्ध-चेतसः
ye sva-dharmān na duhyanti dhīrāḥ kāmārtha-hetave niḥsaṅgā nyasta-karmāṇaḥ praśāntāḥ śuddha-cetasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवृत्ति-धर्म-निरता निर्ममा निरहङ्कृताः स्व-धर्माप्तेन सत्त्वेन परिशुद्धेन चेतसा
nivṛtti-dharma-niratā nirmamā nirahaṅkṛtāḥ sva-dharmāptena sattvena pariśuddhena cetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्य-द्वारेण ते यान्ति पुरुषं विश्वतो-मुखम् परावरेशं प्रकृतिम् अस्योत्पत्त्य्-अन्त-भावनम्
sūrya-dvāreṇa te yānti puruṣaṃ viśvato-mukham parāvareśaṃ prakṛtim asyotpatty-anta-bhāvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वि-परार्धावसाने यः प्रलयो ब्रह्मणस् तु ते तावद् अध्यासते लोकं परस्य पर-चिन्तकाः
dvi-parārdhāvasāne yaḥ pralayo brahmaṇas tu te tāvad adhyāsate lokaṃ parasya para-cintakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्ष्माम्भो-ऽनलानिल-वियन्-मन-इन्द्रियार्थ- भूतादिभिः परिवृतं प्रतिसञ्जिहीर्षुः अव्याकृतं विशति यर्हि गुण-त्रयात्माकालं पराख्यम् अनुभूय परः स्वयम्भूः
kṣmāmbho-'nalānila-viyan-mana-indriyārtha- bhūtādibhiḥ parivṛtaṃ pratisañjihīrṣuḥ avyākṛtaṃ viśati yarhi guṇa-trayātmākālaṃ parākhyam anubhūya paraḥ svayambhūḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं परेत्य भगवन्तम् अनुप्रविष्टाये योगिनो जित-मरुन्-मनसो विरागाः तेनैव साकम् अमृतं पुरुषं पुराणं ब्रह्म प्रधानम् उपयान्त्य् अगताभिमानाः
evaṃ paretya bhagavantam anupraviṣṭāye yogino jita-marun-manaso virāgāḥ tenaiva sākam amṛtaṃ puruṣaṃ purāṇaṃ brahma pradhānam upayānty agatābhimānāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तं सर्व-भूतानां हृत्-पद्मेषु कृतालयम् श्रुतानुभावं शरणं व्रज भावेन भामिनि
atha taṃ sarva-bhūtānāṃ hṛt-padmeṣu kṛtālayam śrutānubhāvaṃ śaraṇaṃ vraja bhāvena bhāmini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्यः स्थिर-चराणां यो वेद-गर्भः सहर्षिभिः योगेश्वरैः कुमाराद्यैः सिद्धैर् योग-प्रवर्तकैः
ādyaḥ sthira-carāṇāṃ yo veda-garbhaḥ saharṣibhiḥ yogeśvaraiḥ kumārādyaiḥ siddhair yoga-pravartakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भेद-दृष्ट्याभिमानेन निःसङ्गेनापि कर्मणा कर्तृत्वात् सगुणं ब्रह्म पुरुषं पुरुषर्षभम्
bheda-dṛṣṭyābhimānena niḥsaṅgenāpi karmaṇā kartṛtvāt saguṇaṃ brahma puruṣaṃ puruṣarṣabham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स संसृत्य पुनः काले कालेनेश्वर-मूर्तिना जाते गुण-व्यतिकरे यथा-पूर्वं प्रजायते
sa saṃsṛtya punaḥ kāle kāleneśvara-mūrtinā jāte guṇa-vyatikare yathā-pūrvaṃ prajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐश्वर्यं पारमेष्ठ्यं च ते ऽपि धर्म-विनिर्मितम् निषेव्य पुनर् आयान्ति गुण-व्यतिकरे सति
aiśvaryaṃ pārameṣṭhyaṃ ca te 'pi dharma-vinirmitam niṣevya punar āyānti guṇa-vyatikare sati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये त्व् इहासक्त-मनसः कर्मसु श्रद्धयान्विताः कुर्वन्त्य् अप्रतिषिद्धानि नित्यान्य् अपि च कृत्स्नशः
ye tv ihāsakta-manasaḥ karmasu śraddhayānvitāḥ kurvanty apratiṣiddhāni nityāny api ca kṛtsnaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रजसा कुण्ठ-मनसः कामात्मानो ऽजितेन्द्रियाः पित्-न् यजन्त्य् अनुदिनं गृहेष्व् अभिरताशयाः
rajasā kuṇṭha-manasaḥ kāmātmāno 'jitendriyāḥ pit-n yajanty anudinaṃ gṛheṣv abhiratāśayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रै-वर्गिकास् ते पुरुषा विमुखा हरि-मेधसः कथायां कथनीयोरु- विक्रमस्य मधुद्विषः
trai-vargikās te puruṣā vimukhā hari-medhasaḥ kathāyāṃ kathanīyoru- vikramasya madhudviṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नूनं दैवेन विहता ये चाच्युत-कथा-सुधाम् हित्वा शृण्वन्त्य् असद्-गाथाः पुरीषम् इव विड्-भुजः
nūnaṃ daivena vihatā ye cācyuta-kathā-sudhām hitvā śṛṇvanty asad-gāthāḥ purīṣam iva viḍ-bhujaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणेन पथार्यम्णः पितृ-लोकं व्रजन्ति ते प्रजाम् अनु प्रजायन्ते श्मशानान्त-क्रिया-कृतः
dakṣiṇena pathāryamṇaḥ pitṛ-lokaṃ vrajanti te prajām anu prajāyante śmaśānānta-kriyā-kṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते क्षीण-सुकृताः पुनर् लोकम् इमं सति पतन्ति विवशा देवैः सद्यो विभ्रंशितोदयाः
tatas te kṣīṇa-sukṛtāḥ punar lokam imaṃ sati patanti vivaśā devaiḥ sadyo vibhraṃśitodayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् त्वं सर्व-भावेन भजस्व परमेष्ठिनम् तद्-गुणाश्रयया भक्त्या भजनीय-पदाम्बुजम्
tasmāt tvaṃ sarva-bhāvena bhajasva parameṣṭhinam tad-guṇāśrayayā bhaktyā bhajanīya-padāmbujam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासुदेवे भगवति भक्ति-योगः प्रयोजितः जनयत्य् आशु वैराग्यं ज्ञानं यद् ब्रह्म-दर्शनम्
vāsudeve bhagavati bhakti-yogaḥ prayojitaḥ janayaty āśu vairāgyaṃ jñānaṃ yad brahma-darśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदास्य चित्तम् अर्थेषु समेष्व् इन्द्रिय-वृत्तिभिः न विगृह्णाति वैषम्यं प्रियम् अप्रियम् इत्य् उत
yadāsya cittam artheṣu sameṣv indriya-vṛttibhiḥ na vigṛhṇāti vaiṣamyaṃ priyam apriyam ity uta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तदैवात्मनात्मानं निःसङ्गं सम-दर्शनम् हेयोपादेय-रहितम् आरूढं पदम् ईक्षते
sa tadaivātmanātmānaṃ niḥsaṅgaṃ sama-darśanam heyopādeya-rahitam ārūḍhaṃ padam īkṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञान-मात्रं परं ब्रह्म परमात्मेश्वरः पुमान् दृश्य्-आदिभिः पृथग् भावैर् भगवान् एक ईयते
jñāna-mātraṃ paraṃ brahma paramātmeśvaraḥ pumān dṛśy-ādibhiḥ pṛthag bhāvair bhagavān eka īyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतावान् एव योगेन समग्रेणेह योगिनः युज्यते ऽभिमतो ह्य् अर्थो यद् असङ्गस् तु कृत्स्नशः
etāvān eva yogena samagreṇeha yoginaḥ yujyate 'bhimato hy artho yad asaṅgas tu kṛtsnaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानम् एकं पराचीनैर् इन्द्रियैर् ब्रह्म निर्गुणम् अवभात्य् अर्थ-रूपेण भ्रान्त्या शब्दादि-धर्मिणा
jñānam ekaṃ parācīnair indriyair brahma nirguṇam avabhāty artha-rūpeṇa bhrāntyā śabdādi-dharmiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा महान् अहं-रूपस् त्रि-वृत् पञ्च-विधः स्वराट् एकादश-विधस् तस्य वपुर् अण्डं जगद् यतः
yathā mahān ahaṃ-rūpas tri-vṛt pañca-vidhaḥ svarāṭ ekādaśa-vidhas tasya vapur aṇḍaṃ jagad yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् वै श्रद्धया भक्त्या योगाभ्यासेन नित्यशः समाहितात्मा निःसङ्गो विरक्त्या परिपश्यति
etad vai śraddhayā bhaktyā yogābhyāsena nityaśaḥ samāhitātmā niḥsaṅgo viraktyā paripaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एतत् कथितं गुर्वि ज्ञानं तद् ब्रह्म-दर्शनम् येनानुबुद्ध्यते तत्त्वं प्रकृतेः पुरुषस्य च
ity etat kathitaṃ gurvi jñānaṃ tad brahma-darśanam yenānubuddhyate tattvaṃ prakṛteḥ puruṣasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञान-योगश् च मन्-निष्ठो नैर्गुण्यो भक्ति-लक्षणः द्वयोर् अप्य् एक एवार्थो भगवच्-छब्द-लक्षणः
jñāna-yogaś ca man-niṣṭho nairguṇyo bhakti-lakṣaṇaḥ dvayor apy eka evārtho bhagavac-chabda-lakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथेन्द्रियैः पृथग्-द्वारैर् अर्थो बहु-गुणाश्रयः एको नानेयते तद्वद् भगवान् शास्त्र-वर्त्मभिः
yathendriyaiḥ pṛthag-dvārair artho bahu-guṇāśrayaḥ eko nāneyate tadvad bhagavān śāstra-vartmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रियया क्रतुभिर् दानैस् तपः-स्वाध्याय-मर्शनैः आत्मेन्द्रिय-जयेनापि सन्न्यासेन च कर्मणाम्
kriyayā kratubhir dānais tapaḥ-svādhyāya-marśanaiḥ ātmendriya-jayenāpi sannyāsena ca karmaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगेन विविधाङ्गेन भक्ति-योगेन चैव हि धर्मेणोभय-चिह्नेन यः प्रवृत्ति-निवृत्तिमान्
yogena vividhāṅgena bhakti-yogena caiva hi dharmeṇobhaya-cihnena yaḥ pravṛtti-nivṛttimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्म-तत्त्वावबोधेन वैराग्येण दृढेन च ईयते भगवान् एभिः सगुणो निर्गुणः स्व-दृक्
ātma-tattvāvabodhena vairāgyeṇa dṛḍhena ca īyate bhagavān ebhiḥ saguṇo nirguṇaḥ sva-dṛk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रावोचं भक्ति-योगस्य स्वरूपं ते चतुर्-विधम् कालस्य चाव्यक्त-गतेर् यो ऽन्तर्धावति जन्तुषु
prāvocaṃ bhakti-yogasya svarūpaṃ te catur-vidham kālasya cāvyakta-gater yo 'ntardhāvati jantuṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवस्य संसृतीर् बह्वीर् अविद्या-कर्म-निर्मिताः यास्व् अङ्ग प्रविशन्न् आत्मा न वेद गतिम् आत्मनः
jīvasya saṃsṛtīr bahvīr avidyā-karma-nirmitāḥ yāsv aṅga praviśann ātmā na veda gatim ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैतत् खलायोपदिशेन् नाविनीताय कर्हिचित् न स्तब्धाय न भिन्नाय नैव धर्म-ध्वजाय च
naitat khalāyopadiśen nāvinītāya karhicit na stabdhāya na bhinnāya naiva dharma-dhvajāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न लोलुपायोपदिशेन् न गृहारूढ-चेतसे नाभक्ताय च मे जातु न मद्-भक्त-द्विषाम् अपि
na lolupāyopadiśen na gṛhārūḍha-cetase nābhaktāya ca me jātu na mad-bhakta-dviṣām api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रद्दधानाय भक्ताय विनीतायानसूयवे भूतेषु कृत-मैत्राय शुश्रूषाभिरताय च
śraddadhānāya bhaktāya vinītāyānasūyave bhūteṣu kṛta-maitrāya śuśrūṣābhiratāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहिर्-जात-विरागाय शान्त-चित्ताय दीयताम् निर्मत्सराय शुचये यस्याहं प्रेयसां प्रियः
bahir-jāta-virāgāya śānta-cittāya dīyatām nirmatsarāya śucaye yasyāhaṃ preyasāṃ priyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य इदं शृणुयाद् अम्ब श्रद्धया पुरुषः सकृत् यो वाभिधत्ते मच्-चित्तः स ह्य् एति पदवीं च मे
ya idaṃ śṛṇuyād amba śraddhayā puruṣaḥ sakṛt yo vābhidhatte mac-cittaḥ sa hy eti padavīṃ ca me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवो ह्य् अस्यानुगो देहो भूतेन्द्रिय-मनो-मयः । तन्-निरोधो ऽस्य मरणम् आविर्भावस् तु सम्भवः
jīvo hy asyānugo deho bhūtendriya-mano-mayaḥ / tan-nirodho 'sya maraṇam āvirbhāvas tu sambhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रव्योपलब्धि-स्थानस्य द्रव्येक्षायोग्यता यदा । तत् पञ्चत्वम् अहं-मानाद् उत्पत्तिर् द्रव्य-दर्शनम्
dravyopalabdhi-sthānasya dravyekṣāyogyatā yadā / tat pañcatvam ahaṃ-mānād utpattir dravya-darśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाक्ष्णोर् द्रव्यावयव- दर्शनायोग्यता यदा । तदैव चक्षुषो द्रष्टुर् द्रष्टृत्वायोग्यतानयोः
yathākṣṇor dravyāvayava- darśanāyogyatā yadā / tadaiva cakṣuṣo draṣṭur draṣṭṛtvāyogyatānayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान् न कार्यः सन्त्रासो न कार्पण्यं न सम्भ्रमः । बुद्ध्वा जीव-गतिं धीरो मुक्त-सङ्गश् चरेद् इह
tasmān na kāryaḥ santrāso na kārpaṇyaṃ na sambhramaḥ / buddhvā jīva-gatiṃ dhīro mukta-saṅgaś cared iha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यग्-दर्शनया बुद्ध्या योग-वैराग्य-युक्तया । माया-विरचिते लोके चरेन् न्यस्य कलेवरम्
samyag-darśanayā buddhyā yoga-vairāgya-yuktayā / māyā-viracite loke caren nyasya kalevaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.