Library·Bhāgavata Purāṇa·3·3.5
श्री-शुक उवाच द्वारि द्यु-नद्या ऋषभः कुरूणां मैत्रेयम् आसीनम् अगाध-बोधम् क्षत्तोपसृत्याच्युत-भाव-सिद्धः पप्रच्छ सौशील्य-गुणाभितृप्तः
śrī-śuka uvāca dvāri dyu-nadyā ṛṣabhaḥ kurūṇāṃ maitreyam āsīnam agādha-bodham kṣattopasṛtyācyuta-bhāva-siddhaḥ papraccha sauśīlya-guṇābhitṛptaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदुर उवाच सुखाय कर्माणि करोति लोको न तैः सुखं वान्यद्-उपारमं वा विन्देत भूयस् तत एव दुःखं यद् अत्र युक्तं भगवान् वदेन् नः
vidura uvāca sukhāya karmāṇi karoti loko na taiḥ sukhaṃ vānyad-upāramaṃ vā vindeta bhūyas tata eva duḥkhaṃ yad atra yuktaṃ bhagavān vaden naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनस्य कृष्णाद् विमुखस्य दैवाद् अधर्म-शीलस्य सुदुःखितस्य अनुग्रहायेह चरन्ति नूनं भूतानि भव्यानि जनार्दनस्य
janasya kṛṣṇād vimukhasya daivād adharma-śīlasya suduḥkhitasya anugrahāyeha caranti nūnaṃ bhūtāni bhavyāni janārdanasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् साधु-वर्यादिश वर्त्म शं नः संराधितो भगवान् येन पुंसाम् हृदि स्थितो यच्छति भक्ति-पूते ज्ञानं स-तत्त्वाधिगमं पुराणम्
tat sādhu-varyādiśa vartma śaṃ naḥ saṃrādhito bhagavān yena puṃsām hṛdi sthito yacchati bhakti-pūte jñānaṃ sa-tattvādhigamaṃ purāṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करोति कर्माणि कृतावतारो यान्य् आत्म-तन्त्रो भगवांस् त्र्यधीशः यथा ससर्जाग्र इदं निरीहः संस्थाप्य वृत्तिं जगतो विधत्ते
karoti karmāṇi kṛtāvatāro yāny ātma-tantro bhagavāṃs tryadhīśaḥ yathā sasarjāgra idaṃ nirīhaḥ saṃsthāpya vṛttiṃ jagato vidhatte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा पुनः स्वे ख इदं निवेश्य शेते गुहायां स निवृत्त-वृत्तिः योगेश्वराधीश्वर एक एतद् अनुप्रविष्टो बहुधा यथासीत्
yathā punaḥ sve kha idaṃ niveśya śete guhāyāṃ sa nivṛtta-vṛttiḥ yogeśvarādhīśvara eka etad anupraviṣṭo bahudhā yathāsīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रीडन् विधत्ते द्विज-गो-सुराणां क्षेमाय कर्माण्य् अवतार-भेदैः मनो न तृप्यत्य् अपि शृण्वतां नः सुश्लोक-मौलेश् चरितामृतानि
krīḍan vidhatte dvija-go-surāṇāṃ kṣemāya karmāṇy avatāra-bhedaiḥ mano na tṛpyaty api śṛṇvatāṃ naḥ suśloka-mauleś caritāmṛtāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यैस् तत्त्व-भेदैर् अधिलोक-नाथो लोकान् अलोकान् सह लोकपालान् अचीकॢपद् यत्र हि सर्व-सत्त्व- निकाय-भेदो ऽधिकृतः प्रतीतः
yais tattva-bhedair adhiloka-nātho lokān alokān saha lokapālān acīkḷpad yatra hi sarva-sattva- nikāya-bhedo 'dhikṛtaḥ pratītaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन प्रजानाम् उत आत्म-कर्म- रूपाभिधानां च भिदां व्यधत्त नारायणो विश्वसृग् आत्म-योनिर् एतच् च नो वर्णय विप्र-वर्य
yena prajānām uta ātma-karma- rūpābhidhānāṃ ca bhidāṃ vyadhatta nārāyaṇo viśvasṛg ātma-yonir etac ca no varṇaya vipra-varya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परावरेषां भगवन् व्रतानि श्रुतानि मे व्यास-मुखाद् अभीक्ष्णम् अतृप्नुम क्षुल्ल-सुखावहानां तेषाम् ऋते कृष्ण-कथामृतौघात्
parāvareṣāṃ bhagavan vratāni śrutāni me vyāsa-mukhād abhīkṣṇam atṛpnuma kṣulla-sukhāvahānāṃ teṣām ṛte kṛṣṇa-kathāmṛtaughāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस् तृप्नुयात् तीर्थ-पदो ऽभिधानात् सत्रेषु वः सूरिभिर् ईड्यमानात् यः कर्ण-नाडीं पुरुषस्य यातो भव-प्रदां गेह-रतिं छिनत्ति
kas tṛpnuyāt tīrtha-pado 'bhidhānāt satreṣu vaḥ sūribhir īḍyamānāt yaḥ karṇa-nāḍīṃ puruṣasya yāto bhava-pradāṃ geha-ratiṃ chinatti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनिर् विवक्षुर् भगवद्-गुणानां सखापि ते भारतम् आह कृष्णः यस्मिन् नृणां ग्राम्य-सुखानुवादैर् मतिर् गृहीता नु हरेः कथायाम्
munir vivakṣur bhagavad-guṇānāṃ sakhāpi te bhāratam āha kṛṣṇaḥ yasmin nṛṇāṃ grāmya-sukhānuvādair matir gṛhītā nu hareḥ kathāyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा श्रद्दधानस्य विवर्धमाना विरक्तिम् अन्यत्र करोति पुंसः हरेः पदानुस्मृति-निर्वृतस्य समस्त-दुःखाप्ययम् आशु धत्ते
sā śraddadhānasya vivardhamānā viraktim anyatra karoti puṃsaḥ hareḥ padānusmṛti-nirvṛtasya samasta-duḥkhāpyayam āśu dhatte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताञ् छोच्य-शोच्यान् अविदो ऽनुशोचे हरेः कथायां विमुखान् अघेन क्षिणोति देवो ऽनिमिषस् तु येषाम् आयुर् वृथा-वाद-गति-स्मृतीनाम्
tāñ chocya-śocyān avido 'nuśoce hareḥ kathāyāṃ vimukhān aghena kṣiṇoti devo 'nimiṣas tu yeṣām āyur vṛthā-vāda-gati-smṛtīnām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अस्य कौषारव शर्म-दातुर् हरेः कथाम् एव कथासु सारम् उद्धृत्य पुष्पेभ्य इवार्त-बन्धो शिवाय नः कीर्तय तीर्थ-कीर्तेः
tad asya kauṣārava śarma-dātur hareḥ kathām eva kathāsu sāram uddhṛtya puṣpebhya ivārta-bandho śivāya naḥ kīrtaya tīrtha-kīrteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स विश्व-जन्म-स्थिति-संयमार्थे कृतावतारः प्रगृहीत-शक्तिः चकार कर्माण्य् अतिपूरुषाणि यानीश्वरः कीर्तय तानि मह्यम्
sa viśva-janma-sthiti-saṃyamārthe kṛtāvatāraḥ pragṛhīta-śaktiḥ cakāra karmāṇy atipūruṣāṇi yānīśvaraḥ kīrtaya tāni mahyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्री-शुक उवाच स एवं भगवान् पृष्टः क्षत्त्रा कौषारवो मुनिः पुंसां निःश्रेयसार्थेन तम् आह बहु-मानयन्
śrī-śuka uvāca sa evaṃ bhagavān pṛṣṭaḥ kṣattrā kauṣāravo muniḥ puṃsāṃ niḥśreyasārthena tam āha bahu-mānayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रेय उवाच साधु पृष्टं त्वया साधो लोकान् साध्व् अनुगृह्णता कीर्तिं वितन्वता लोके आत्मनो ऽधोक्षजात्मनः
maitreya uvāca sādhu pṛṣṭaṃ tvayā sādho lokān sādhv anugṛhṇatā kīrtiṃ vitanvatā loke ātmano 'dhokṣajātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैतच् चित्रं त्वयि क्षत्तर् बादरायण-वीर्यजे गृहीतो ऽनन्य-भावेन यत् त्वया हरिर् ईश्वरः
naitac citraṃ tvayi kṣattar bādarāyaṇa-vīryaje gṛhīto 'nanya-bhāvena yat tvayā harir īśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माण्डव्य-शापाद् भगवान् प्रजा-संयमनो यमः भ्रातुः क्षेत्रे भुजिष्यायां जातः सत्यवती-सुतात्
māṇḍavya-śāpād bhagavān prajā-saṃyamano yamaḥ bhrātuḥ kṣetre bhujiṣyāyāṃ jātaḥ satyavatī-sutāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवान् भगवतो नित्यं सम्मतः सानुगस्य ह यस्य ज्ञानोपदेशाय मादिशद् भगवान् व्रजन्
bhavān bhagavato nityaṃ sammataḥ sānugasya ha yasya jñānopadeśāya mādiśad bhagavān vrajan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ते भगवल्-लीला योग-मायोरुबृंहिताः विश्व-स्थित्य्-उद्भवान्तार्था वर्णयाम्य् अनुपूर्वशः
atha te bhagaval-līlā yoga-māyorubṛṃhitāḥ viśva-sthity-udbhavāntārthā varṇayāmy anupūrvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगवान् एक आसेदम् अग्र आत्मात्मनां विभुः आत्मेच्छानुगताव् आत्मा नाना-मत्य्-उपलक्षणः
bhagavān eka āsedam agra ātmātmanāṃ vibhuḥ ātmecchānugatāv ātmā nānā-maty-upalakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वा एष तदा द्रष्टा नापश्यद् दृश्यम् एकराट् मेने ऽसन्तम् इवात्मानं सुप्त-शक्तिर् असुप्त-दृक्
sa vā eṣa tadā draṣṭā nāpaśyad dṛśyam ekarāṭ mene 'santam ivātmānaṃ supta-śaktir asupta-dṛk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा वा एतस्य संद्रष्टुः शक्तिः सद्-असद्-आत्मिका माया नाम महा-भाग ययेदं निर्ममे विभुः
sā vā etasya saṃdraṣṭuḥ śaktiḥ sad-asad-ātmikā māyā nāma mahā-bhāga yayedaṃ nirmame vibhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काल-वृत्त्या तु मायायां गुण-मय्याम् अधोक्षजः पुरुषेणात्म-भूतेन वीर्यम् आधत्त वीर्यवान्
kāla-vṛttyā tu māyāyāṃ guṇa-mayyām adhokṣajaḥ puruṣeṇātma-bhūtena vīryam ādhatta vīryavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽभवन् महत्-तत्त्वम् अव्यक्तात् काल-चोदितात् विज्ञानात्मात्म-देह-स्थं विश्वं व्यञ्जंस् तमो-नुदः
tato 'bhavan mahat-tattvam avyaktāt kāla-coditāt vijñānātmātma-deha-sthaṃ viśvaṃ vyañjaṃs tamo-nudaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽप्य् अंश-गुण-कालात्मा भगवद्-दृष्टि-गोचरः आत्मानं व्यकरोद् आत्मा विश्वस्यास्य सिसृक्षया
so 'py aṃśa-guṇa-kālātmā bhagavad-dṛṣṭi-gocaraḥ ātmānaṃ vyakarod ātmā viśvasyāsya sisṛkṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महत्-तत्त्वाद् विकुर्वाणाद् अहं-तत्त्वं व्यजायत कार्य-कारण-कर्त्रात्मा भूतेन्द्रिय-मनो-मयः
mahat-tattvād vikurvāṇād ahaṃ-tattvaṃ vyajāyata kārya-kāraṇa-kartrātmā bhūtendriya-mano-mayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैकारिकस् तैजसश् च तामसश् चेत्य् अहं त्रिधा अहं-तत्त्वाद् विकुर्वाणान् मनो वैकारिकाद् अभूत् वैकारिकाश् च ये देवा अर्थाभिव्यञ्जनं यतः
vaikārikas taijasaś ca tāmasaś cety ahaṃ tridhā ahaṃ-tattvād vikurvāṇān mano vaikārikād abhūt vaikārikāś ca ye devā arthābhivyañjanaṃ yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैजसानीन्द्रियाण्य् एव ज्ञान-कर्म-मयानि च तामसो भूत-सूक्ष्मादिर् यतः खं लिङ्गम् आत्मनः
taijasānīndriyāṇy eva jñāna-karma-mayāni ca tāmaso bhūta-sūkṣmādir yataḥ khaṃ liṅgam ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काल-मायांश-योगेन भगवद्-वीक्षितं नभः नभसो ऽनुसृतं स्पर्शं विकुर्वन् निर्ममे ऽनिलम्
kāla-māyāṃśa-yogena bhagavad-vīkṣitaṃ nabhaḥ nabhaso 'nusṛtaṃ sparśaṃ vikurvan nirmame 'nilam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिलो ऽपि विकुर्वाणो नभसोरु-बलान्वितः ससर्ज रूप-तन्मात्रं ज्योतिर् लोकस्य लोचनम्
anilo 'pi vikurvāṇo nabhasoru-balānvitaḥ sasarja rūpa-tanmātraṃ jyotir lokasya locanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिलेनान्वितं ज्योतिर् विकुर्वत् परवीक्षितम् आधत्ताम्भो रस-मयं काल-मायांश-योगतः
anilenānvitaṃ jyotir vikurvat paravīkṣitam ādhattāmbho rasa-mayaṃ kāla-māyāṃśa-yogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्योतिषाम्भो ऽनुसंसृष्टं विकुर्वद् ब्रह्म-वीक्षितम् महीं गन्ध-गुणाम् आधात् काल-मायांश-योगतः
jyotiṣāmbho 'nusaṃsṛṣṭaṃ vikurvad brahma-vīkṣitam mahīṃ gandha-guṇām ādhāt kāla-māyāṃśa-yogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूतानां नभ-आदीनां यद् यद् भव्यावरावरम् तेषां परानुसंसर्गाद् यथा सङ्ख्यं गुणान् विदुः
bhūtānāṃ nabha-ādīnāṃ yad yad bhavyāvarāvaram teṣāṃ parānusaṃsargād yathā saṅkhyaṃ guṇān viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते देवाः कला विष्णोः काल-मायांश-लिङ्गिनः नानात्वात् स्व-क्रियानीशाः प्रोचुः प्राञ्जलयो विभुम्
ete devāḥ kalā viṣṇoḥ kāla-māyāṃśa-liṅginaḥ nānātvāt sva-kriyānīśāḥ procuḥ prāñjalayo vibhum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा ऊचुः नमाम ते देव पदारविन्दं प्रपन्न-तापोपशमातपत्रम् यन्-मूल-केता यतयो ऽञ्जसोरु- संसार-दुःखं बहिर् उत्क्षिपन्ति
devā ūcuḥ namāma te deva padāravindaṃ prapanna-tāpopaśamātapatram yan-mūla-ketā yatayo 'ñjasoru- saṃsāra-duḥkhaṃ bahir utkṣipanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धातर् यद् अस्मिन् भव ईश जीवास् ताप-त्रयेणाभिहता न शर्म आत्मन् लभन्ते भगवंस् तवाङ्घ्रि- च्छायां स-विद्याम् अत आश्रयेम
dhātar yad asmin bhava īśa jīvās tāpa-trayeṇābhihatā na śarma ātman labhante bhagavaṃs tavāṅghri- cchāyāṃ sa-vidyām ata āśrayema
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्गन्ति यत् ते मुख-पद्म-नीडैश् छन्दः-सुपर्णैर् ऋषयो विविक्ते यस्याघ-मर्षोद-सरिद्-वरायाः पदं पदं तीर्थ-पदः प्रपन्नाः
mārganti yat te mukha-padma-nīḍaiś chandaḥ-suparṇair ṛṣayo vivikte yasyāgha-marṣoda-sarid-varāyāḥ padaṃ padaṃ tīrtha-padaḥ prapannāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यच् छ्रद्धया श्रुतवत्या च भक्त्या सम्मृज्यमाने हृदये ऽवधाय ज्ञानेन वैराग्य-बलेन धीरा व्रजेम तत् ते ऽङ्घ्रि-सरोज-पीठम्
yac chraddhayā śrutavatyā ca bhaktyā sammṛjyamāne hṛdaye 'vadhāya jñānena vairāgya-balena dhīrā vrajema tat te 'ṅghri-saroja-pīṭham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वस्य जन्म-स्थिति-संयमार्थे कृतावतारस्य पदाम्बुजं ते व्रजेम सर्वे शरणं यद् ईश स्मृतं प्रयच्छत्य् अभयं स्व-पुंसाम्
viśvasya janma-sthiti-saṃyamārthe kṛtāvatārasya padāmbujaṃ te vrajema sarve śaraṇaṃ yad īśa smṛtaṃ prayacchaty abhayaṃ sva-puṃsām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् सानुबन्धे ऽसति देह-गेहे ममाहम् इत्य् ऊढ-दुराग्रहाणाम् पुंसां सुदूरं वसतो ऽपि पुर्यां भजेम तत् ते भगवन् पदाब्जम्
yat sānubandhe 'sati deha-gehe mamāham ity ūḍha-durāgrahāṇām puṃsāṃ sudūraṃ vasato 'pi puryāṃ bhajema tat te bhagavan padābjam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् वै ह्य् असद्-वृत्तिभिर् अक्षिभिर् ये पराहृतान्तर्-मनसः परेश अथो न पश्यन्त्य् उरुगाय नूनं ये ते पदन्यास-विलास-लक्ष्याः
tān vai hy asad-vṛttibhir akṣibhir ye parāhṛtāntar-manasaḥ pareśa atho na paśyanty urugāya nūnaṃ ye te padanyāsa-vilāsa-lakṣyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पानेन ते देव कथा-सुधायाः प्रवृद्ध-भक्त्या विशदाशया ये वैराग्य-सारं प्रतिलभ्य बोधं यथाञ्जसान्वीयुर् अकुण्ठ-धिष्ण्यम्
pānena te deva kathā-sudhāyāḥ pravṛddha-bhaktyā viśadāśayā ye vairāgya-sāraṃ pratilabhya bodhaṃ yathāñjasānvīyur akuṇṭha-dhiṣṇyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापरे चात्म-समाधि-योग- बलेन जित्वा प्रकृतिं बलिष्ठाम् त्वाम् एव धीराः पुरुषं विशन्ति तेषां श्रमः स्यान् न तु सेवया ते
tathāpare cātma-samādhi-yoga- balena jitvā prakṛtiṃ baliṣṭhām tvām eva dhīrāḥ puruṣaṃ viśanti teṣāṃ śramaḥ syān na tu sevayā te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् ते वयं लोक-सिसृक्षयाद्य त्वयानुसृष्टास् त्रिभिर् आत्मभिः स्म सर्वे वियुक्ताः स्व-विहार-तन्त्रं न शक्नुमस् तत् प्रतिहर्तवे ते
tat te vayaṃ loka-sisṛkṣayādya tvayānusṛṣṭās tribhir ātmabhiḥ sma sarve viyuktāḥ sva-vihāra-tantraṃ na śaknumas tat pratihartave te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावद् बलिं ते ऽज हराम काले यथा वयं चान्नम् अदाम यत्र यथोभयेषां त इमे हि लोका बलिं हरन्तो ऽन्नम् अदन्त्य् अनूहाः
yāvad baliṃ te 'ja harāma kāle yathā vayaṃ cānnam adāma yatra yathobhayeṣāṃ ta ime hi lokā baliṃ haranto 'nnam adanty anūhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं नः सुराणाम् असि सान्वयानां कूट-स्थ आद्यः पुरुषः पुराणः त्वं देव शक्त्यां गुण-कर्म-योनौ रेतस् त्व् अजायां कविम् आदधे ऽजः
tvaṃ naḥ surāṇām asi sānvayānāṃ kūṭa-stha ādyaḥ puruṣaḥ purāṇaḥ tvaṃ deva śaktyāṃ guṇa-karma-yonau retas tv ajāyāṃ kavim ādadhe 'jaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वयं मत्-प्रमुखा यद्-अर्थे बभूविमात्मन् करवाम किं ते त्वं नः स्व-चक्षुः परिदेहि शक्त्या देव क्रियार्थे यद्-अनुग्रहाणाम्
tato vayaṃ mat-pramukhā yad-arthe babhūvimātman karavāma kiṃ te tvaṃ naḥ sva-cakṣuḥ paridehi śaktyā deva kriyārthe yad-anugrahāṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.