Bhāgavata Purāṇa 3.6

ऋषिर् उवाच इति तासां स्व-शक्तीनां सतीनाम् असमेत्य सः प्रसुप्त-लोक-तन्त्राणां निशाम्य गतिम् ईश्वरः

ṛṣir uvāca iti tāsāṃ sva-śaktīnāṃ satīnām asametya saḥ prasupta-loka-tantrāṇāṃ niśāmya gatim īśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काल-सञ्ज्ञां तदा देवीं बिभ्रच्-छक्तिम् उरुक्रमः त्रयोविंशति तत्त्वानां गणं युगपद् आविशत्

kāla-sañjñāṃ tadā devīṃ bibhrac-chaktim urukramaḥ trayoviṃśati tattvānāṃ gaṇaṃ yugapad āviśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽनुप्रविष्टो भगवांश् चेष्टारूपेण तं गणम् भिन्नं संयोजयाम् आस सुप्तं कर्म प्रबोधयन्

so 'nupraviṣṭo bhagavāṃś ceṣṭārūpeṇa taṃ gaṇam bhinnaṃ saṃyojayām āsa suptaṃ karma prabodhayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रबुद्ध-कर्म दैवेन त्रयोविंशतिको गणः प्रेरितो ऽजनयत् स्वाभिर् मात्राभिर् अधिपूरुषम्

prabuddha-karma daivena trayoviṃśatiko gaṇaḥ prerito 'janayat svābhir mātrābhir adhipūruṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परेण विशता स्वस्मिन् मात्रया विश्व-सृग्-गणः चुक्षोभान्योन्यम् आसाद्य यस्मिन् लोकाश् चराचराः

pareṇa viśatā svasmin mātrayā viśva-sṛg-gaṇaḥ cukṣobhānyonyam āsādya yasmin lokāś carācarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिरण्मयः स पुरुषः सहस्र-परिवत्सरान् आण्ड-कोश उवासाप्सु सर्व-सत्त्वोपबृंहितः

hiraṇmayaḥ sa puruṣaḥ sahasra-parivatsarān āṇḍa-kośa uvāsāpsu sarva-sattvopabṛṃhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वै विश्व-सृजां गर्भो देव-कर्मात्म-शक्तिमान् विबभाजात्मनात्मानम् एकधा दशधा त्रिधा

sa vai viśva-sṛjāṃ garbho deva-karmātma-śaktimān vibabhājātmanātmānam ekadhā daśadhā tridhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष ह्य् अशेष-सत्त्वानाम् आत्मांशः परमात्मनः आद्यो ऽवतारो यत्रासौ भूत-ग्रामो विभाव्यते

eṣa hy aśeṣa-sattvānām ātmāṃśaḥ paramātmanaḥ ādyo 'vatāro yatrāsau bhūta-grāmo vibhāvyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साध्यात्मः साधिदैवश् च साधिभूत इति त्रिधा विराट् प्राणो दश-विध एकधा हृदयेन च

sādhyātmaḥ sādhidaivaś ca sādhibhūta iti tridhā virāṭ prāṇo daśa-vidha ekadhā hṛdayena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मरन् विश्व-सृजाम् ईशो विज्ञापितम् अधोक्षजः विराजम् अतपत् स्वेन तेजसैषां विवृत्तये

smaran viśva-sṛjām īśo vijñāpitam adhokṣajaḥ virājam atapat svena tejasaiṣāṃ vivṛttaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तस्याभितप्तस्य कतिधायतनानि ह निरभिद्यन्त देवानां तानि मे गदतः शृणु

atha tasyābhitaptasya katidhāyatanāni ha nirabhidyanta devānāṃ tāni me gadataḥ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याग्निर् आस्यं निर्भिन्नं लोक-पालो ऽविशत् पदम् वाचा स्वांशेन वक्तव्यं ययासौ प्रतिपद्यते

tasyāgnir āsyaṃ nirbhinnaṃ loka-pālo 'viśat padam vācā svāṃśena vaktavyaṃ yayāsau pratipadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्भिन्नं तालु वरुणो लोक-पालो ऽविशद् धरेः जिह्वयांशेन च रसं ययासौ प्रतिपद्यते

nirbhinnaṃ tālu varuṇo loka-pālo 'viśad dhareḥ jihvayāṃśena ca rasaṃ yayāsau pratipadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्भिन्ने अश्विनौ नासे विष्णोर् आविशतां पदम् घ्राणेनांशेन गन्धस्य प्रतिपत्तिर् यतो भवेत्

nirbhinne aśvinau nāse viṣṇor āviśatāṃ padam ghrāṇenāṃśena gandhasya pratipattir yato bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्भिन्ने अक्षिणी त्वष्टा लोक-पालो ऽविशद् विभोः चक्षुषांशेन रूपाणां प्रतिपत्तिर् यतो भवेत्

nirbhinne akṣiṇī tvaṣṭā loka-pālo 'viśad vibhoḥ cakṣuṣāṃśena rūpāṇāṃ pratipattir yato bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्भिन्नान्य् अस्य चर्माणि लोक-पालो ऽनिलो ऽविशत् प्राणेनांशेन संस्पर्शं येनासौ प्रतिपद्यते

nirbhinnāny asya carmāṇi loka-pālo 'nilo 'viśat prāṇenāṃśena saṃsparśaṃ yenāsau pratipadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णाव् अस्य विनिर्भिन्नौ धिष्ण्यं स्वं विविशुर् दिशः श्रोत्रेणांशेन शब्दस्य सिद्धिं येन प्रपद्यते

karṇāv asya vinirbhinnau dhiṣṇyaṃ svaṃ viviśur diśaḥ śrotreṇāṃśena śabdasya siddhiṃ yena prapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वचम् अस्य विनिर्भिन्नां विविशुर् धिष्ण्यम् ओषधीः अंशेन रोमभिः कण्डूं यैर् असौ प्रतिपद्यते

tvacam asya vinirbhinnāṃ viviśur dhiṣṇyam oṣadhīḥ aṃśena romabhiḥ kaṇḍūṃ yair asau pratipadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेढ्रं तस्य विनिर्भिन्नं स्व-धिष्ण्यं क उपाविशत् रेतसांशेन येनासाव् आनन्दं प्रतिपद्यते

meḍhraṃ tasya vinirbhinnaṃ sva-dhiṣṇyaṃ ka upāviśat retasāṃśena yenāsāv ānandaṃ pratipadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुदं पुंसो विनिर्भिन्नं मित्रो लोकेश आविशत् पायुनांशेन येनासौ विसर्गं प्रतिपद्यते

gudaṃ puṃso vinirbhinnaṃ mitro lokeśa āviśat pāyunāṃśena yenāsau visargaṃ pratipadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्ताव् अस्य विनिर्भिन्नाव् इन्द्रः स्वर्-पतिर् आविशत् वार्तयांशेन पुरुषो यया वृत्तिं प्रपद्यते

hastāv asya vinirbhinnāv indraḥ svar-patir āviśat vārtayāṃśena puruṣo yayā vṛttiṃ prapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादाव् अस्य विनिर्भिन्नौ लोकेशो विष्णुर् आविशत् गत्या स्वांशेन पुरुषो यया प्राप्यं प्रपद्यते

pādāv asya vinirbhinnau lokeśo viṣṇur āviśat gatyā svāṃśena puruṣo yayā prāpyaṃ prapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धिं चास्य विनिर्भिन्नां वाग्-ईशो धिष्ण्यम् आविशत् बोधेनांशेन बोद्धव्यम् प्रतिपत्तिर् यतो भवेत्

buddhiṃ cāsya vinirbhinnāṃ vāg-īśo dhiṣṇyam āviśat bodhenāṃśena boddhavyam pratipattir yato bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदयं चास्य निर्भिन्नं चन्द्रमा धिष्ण्यम् आविशत् मनसांशेन येनासौ विक्रियां प्रतिपद्यते

hṛdayaṃ cāsya nirbhinnaṃ candramā dhiṣṇyam āviśat manasāṃśena yenāsau vikriyāṃ pratipadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मानं चास्य निर्भिन्नम् अभिमानो ऽविशत् पदम् कर्मणांशेन येनासौ कर्तव्यं प्रतिपद्यते

ātmānaṃ cāsya nirbhinnam abhimāno 'viśat padam karmaṇāṃśena yenāsau kartavyaṃ pratipadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्त्वं चास्य विनिर्भिन्नं महान् धिष्ण्यम् उपाविशत् चित्तेनांशेन येनासौ विज्ञानं प्रतिपद्यते

sattvaṃ cāsya vinirbhinnaṃ mahān dhiṣṇyam upāviśat cittenāṃśena yenāsau vijñānaṃ pratipadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीर्ष्णो ऽस्य द्यौर् धरा पद्भ्यां खं नाभेर् उदपद्यत गुणानां वृत्तयो येषु प्रतीयन्ते सुरादयः

śīrṣṇo 'sya dyaur dharā padbhyāṃ khaṃ nābher udapadyata guṇānāṃ vṛttayo yeṣu pratīyante surādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्यन्तिकेन सत्त्वेन दिवं देवाः प्रपेदिरे धरां रजः-स्वभावेन पणयो ये च तान् अनु

ātyantikena sattvena divaṃ devāḥ prapedire dharāṃ rajaḥ-svabhāvena paṇayo ye ca tān anu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तार्तीयेन स्वभावेन भगवन्-नाभिम् आश्रिताः उभयोर् अन्तरं व्योम ये रुद्र-पार्षदां गणाः

tārtīyena svabhāvena bhagavan-nābhim āśritāḥ ubhayor antaraṃ vyoma ye rudra-pārṣadāṃ gaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखतो ऽवर्तत ब्रह्म पुरुषस्य कुरूद्वह यस् तून्मुखत्वाद् वर्णानां मुख्यो ऽभूद् ब्राह्मणो गुरुः

mukhato 'vartata brahma puruṣasya kurūdvaha yas tūnmukhatvād varṇānāṃ mukhyo 'bhūd brāhmaṇo guruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाहुभ्यो ऽवर्तत क्षत्रं क्षत्रियस् तद् अनुव्रतः यो जातस् त्रायते वर्णान् पौरुषः कण्टक-क्षतात्

bāhubhyo 'vartata kṣatraṃ kṣatriyas tad anuvrataḥ yo jātas trāyate varṇān pauruṣaḥ kaṇṭaka-kṣatāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशो ऽवर्तन्त तस्योर्वोर् लोक-वृत्तिकरीर् विभोः वैश्यस् तद्-उद्भवो वार्तां नृणां यः समवर्तयत्

viśo 'vartanta tasyorvor loka-vṛttikarīr vibhoḥ vaiśyas tad-udbhavo vārtāṃ nṛṇāṃ yaḥ samavartayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पद्भ्यां भगवतो जज्ञे शुश्रूषा धर्म-सिद्धये तस्यां जातः पुरा शूद्रो यद्-वृत्त्या तुष्यते हरिः

padbhyāṃ bhagavato jajñe śuśrūṣā dharma-siddhaye tasyāṃ jātaḥ purā śūdro yad-vṛttyā tuṣyate hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते वर्णाः स्व-धर्मेण यजन्ति स्व-गुरुं हरिम् श्रद्धयात्म-विशुद्ध्य्-अर्थं यज्-जाताः सह वृत्तिभिः

ete varṇāḥ sva-dharmeṇa yajanti sva-guruṃ harim śraddhayātma-viśuddhy-arthaṃ yaj-jātāḥ saha vṛttibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत् क्षत्तर् भगवतो दैव-कर्मात्म-रूपिणः कः श्रद्दध्याद् उपाकर्तुं योगमाया-बलोदयम्

etat kṣattar bhagavato daiva-karmātma-rūpiṇaḥ kaḥ śraddadhyād upākartuṃ yogamāyā-balodayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि कीर्तयाम्य् अङ्ग यथा-मति यथा-श्रुतम् कीर्तिं हरेः स्वां सत्-कर्तुं गिरम् अन्याभिधासतीम्

tathāpi kīrtayāmy aṅga yathā-mati yathā-śrutam kīrtiṃ hareḥ svāṃ sat-kartuṃ giram anyābhidhāsatīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकान्त-लाभं वचसो नु पुंसां सुश्लोक-मौलेर् गुण-वादम् आहुः श्रुतेश् च विद्वद्भिर् उपाकृतायां कथा-सुधायाम् उपसम्प्रयोगम्

ekānta-lābhaṃ vacaso nu puṃsāṃ suśloka-mauler guṇa-vādam āhuḥ śruteś ca vidvadbhir upākṛtāyāṃ kathā-sudhāyām upasamprayogam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मनो ऽवसितो वत्स महिमा कविनादिना संवत्सर-सहस्रान्ते धिया योग-विपक्कया

ātmano 'vasito vatsa mahimā kavinādinā saṃvatsara-sahasrānte dhiyā yoga-vipakkayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो भगवतो माया मायिनाम् अपि मोहिनी यत् स्वयं चात्म-वर्त्मात्मा न वेद किम् उतापरे

ato bhagavato māyā māyinām api mohinī yat svayaṃ cātma-vartmātmā na veda kim utāpare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतो ऽप्राप्य न्यवर्तन्त वाचश् च मनसा सह अहं चान्य इमे देवास् तस्मै भगवते नमः

yato 'prāpya nyavartanta vācaś ca manasā saha ahaṃ cānya ime devās tasmai bhagavate namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.