Library·Bhāgavata Purāṇa·4·4.12
मैत्रेय उवाच ध्रुवं निवृत्तं प्रतिबुद्ध्य वैशसाद् अपेत-मन्युं भगवान् धनेश्वरः तत्रागतश् चारण-यक्ष-किन्नरैः संस्तूयमानो न्यवदत् कृताञ्जलिम्
maitreya uvāca dhruvaṃ nivṛttaṃ pratibuddhya vaiśasād apeta-manyuṃ bhagavān dhaneśvaraḥ tatrāgataś cāraṇa-yakṣa-kinnaraiḥ saṃstūyamāno nyavadat kṛtāñjalim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनद उवाच भो भोः क्षत्रिय-दायाद परितुष्टो ऽस्मि ते ऽनघ यत् त्वं पितामहादेशाद् वैरं दुस्त्यजम् अत्यजः
dhanada uvāca bho bhoḥ kṣatriya-dāyāda parituṣṭo 'smi te 'nagha yat tvaṃ pitāmahādeśād vairaṃ dustyajam atyajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न भवान् अवधीद् यक्षान् न यक्षा भ्रातरं तव काल एव हि भूतानां प्रभुर् अप्यय-भावयोः
na bhavān avadhīd yakṣān na yakṣā bhrātaraṃ tava kāla eva hi bhūtānāṃ prabhur apyaya-bhāvayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं त्वम् इत्य् अपार्था धीर् अज्ञानात् पुरुषस्य हि स्वाप्नीवाभात्य् अतद्-ध्यानाद् यया बन्ध-विपर्ययौ
ahaṃ tvam ity apārthā dhīr ajñānāt puruṣasya hi svāpnīvābhāty atad-dhyānād yayā bandha-viparyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् गच्छ ध्रुव भद्रं ते भगवन्तम् अधोक्षजम् सर्व-भूतात्म-भावेन सर्व-भूतात्म-विग्रहम्
tad gaccha dhruva bhadraṃ te bhagavantam adhokṣajam sarva-bhūtātma-bhāvena sarva-bhūtātma-vigraham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भजस्व भजनीयाङ्घ्रिम् अभवाय भव-च्छिदम् युक्तं विरहितं शक्त्या गुण-मय्यात्म-मायया
bhajasva bhajanīyāṅghrim abhavāya bhava-cchidam yuktaṃ virahitaṃ śaktyā guṇa-mayyātma-māyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृणीहि कामं नृप यन् मनो-गतं मत्तस् त्वम् औत्तानपदे ऽविशङ्कितः वरं वरार्हो ऽम्बुज-नाभ-पादयोर् अनन्तरं त्वां वयम् अङ्ग शुश्रुम
vṛṇīhi kāmaṃ nṛpa yan mano-gataṃ mattas tvam auttānapade 'viśaṅkitaḥ varaṃ varārho 'mbuja-nābha-pādayor anantaraṃ tvāṃ vayam aṅga śuśruma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रेय उवाच स राज-राजेन वराय चोदितो ध्रुवो महा-भागवतो महा-मतिः हरौ स वव्रे ऽचलितां स्मृतिं यया तरत्य् अयत्नेन दुरत्ययं तमः
maitreya uvāca sa rāja-rājena varāya codito dhruvo mahā-bhāgavato mahā-matiḥ harau sa vavre 'calitāṃ smṛtiṃ yayā taraty ayatnena duratyayaṃ tamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य प्रीतेन मनसा तां दत्त्वैडविडस् ततः पश्यतो ऽन्तर्दधे सो ऽपि स्व-पुरं प्रत्यपद्यत
tasya prītena manasā tāṃ dattvaiḍaviḍas tataḥ paśyato 'ntardadhe so 'pi sva-puraṃ pratyapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथायजत यज्ञेशं क्रतुभिर् भूरि-दक्षिणैः द्रव्य-क्रिया-देवतानां कर्म कर्म-फल-प्रदम्
athāyajata yajñeśaṃ kratubhir bhūri-dakṣiṇaiḥ dravya-kriyā-devatānāṃ karma karma-phala-pradam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वात्मन्य् अच्युते ऽसर्वे तीव्रौघां भक्तिम् उद्वहन् ददर्शात्मनि भूतेषु तम् एवावस्थितं विभुम्
sarvātmany acyute 'sarve tīvraughāṃ bhaktim udvahan dadarśātmani bhūteṣu tam evāvasthitaṃ vibhum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् एवं शील-सम्पन्नं ब्रह्मण्यं दीन-वत्सलम् गोप्तारं धर्म-सेतूनां मेनिरे पितरं प्रजाः
tam evaṃ śīla-sampannaṃ brahmaṇyaṃ dīna-vatsalam goptāraṃ dharma-setūnāṃ menire pitaraṃ prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षट्-त्रिंशद्-वर्ष-साहस्रं शशास क्षिति-मण्डलम् भोगैः पुण्य-क्षयं कुर्वन्न् अभोगैर् अशुभ-क्षयम्
ṣaṭ-triṃśad-varṣa-sāhasraṃ śaśāsa kṣiti-maṇḍalam bhogaiḥ puṇya-kṣayaṃ kurvann abhogair aśubha-kṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं बहु-सवं कालं महात्माविचलेन्द्रियः त्रि-वर्गौपयिकं नीत्वा पुत्रायादान् नृपासनम्
evaṃ bahu-savaṃ kālaṃ mahātmāvicalendriyaḥ tri-vargaupayikaṃ nītvā putrāyādān nṛpāsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्यमान इदं विश्वं माया-रचितम् आत्मनि अविद्या-रचित-स्वप्न-गन्धर्व-नगरोपमम्
manyamāna idaṃ viśvaṃ māyā-racitam ātmani avidyā-racita-svapna-gandharva-nagaropamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्म-स्त्र्य्-अपत्य-सुहृदो बलम् ऋद्ध-कोशम् अन्तः-पुरं परिविहार-भुवश् च रम्याः भू-मण्डलं जलधि-मेखलम् आकलय्य कालोपसृष्टम् इति स प्रययौ विशालाम्
ātma-stry-apatya-suhṛdo balam ṛddha-kośam antaḥ-puraṃ parivihāra-bhuvaś ca ramyāḥ bhū-maṇḍalaṃ jaladhi-mekhalam ākalayya kālopasṛṣṭam iti sa prayayau viśālām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां विशुद्ध-करणः शिव-वार् विगाह्य बद्ध्वासनं जित-मरुन् मनसाहृताक्षः स्थूले दधार भगवत्-प्रतिरूप एतद् ध्यायंस् तद् अव्यवहितो व्यसृजत् समाधौ
tasyāṃ viśuddha-karaṇaḥ śiva-vār vigāhya baddhvāsanaṃ jita-marun manasāhṛtākṣaḥ sthūle dadhāra bhagavat-pratirūpa etad dhyāyaṃs tad avyavahito vyasṛjat samādhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्तिं हरौ भगवति प्रवहन्न् अजस्रम् आनन्द-बाष्प-कलया मुहुर् अर्द्यमानः विक्लिद्यमान-हृदयः पुलकाचिताङ्गो नात्मानम् अस्मरद् असाव् इति मुक्त-लिङ्गः
bhaktiṃ harau bhagavati pravahann ajasram ānanda-bāṣpa-kalayā muhur ardyamānaḥ viklidyamāna-hṛdayaḥ pulakācitāṅgo nātmānam asmarad asāv iti mukta-liṅgaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ददर्श विमानाग्र्यं नभसो ऽवतरद् ध्रुवः विभ्राजयद् दश दिशो राकापतिम् इवोदितम्
sa dadarśa vimānāgryaṃ nabhaso 'vatarad dhruvaḥ vibhrājayad daśa diśo rākāpatim ivoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रानु देव-प्रवरौ चतुर्-भुजौ श्यामौ किशोराव् अरुणाम्बुजेक्षणौ स्थिताव् अवष्टभ्य गदां सुवाससौ किरीट-हाराङ्गद-चारु-कुण्डलौ
tatrānu deva-pravarau catur-bhujau śyāmau kiśorāv aruṇāmbujekṣaṇau sthitāv avaṣṭabhya gadāṃ suvāsasau kirīṭa-hārāṅgada-cāru-kuṇḍalau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञाय ताव् उत्तमगाय-किङ्कराव् अभ्युत्थितः साध्वस-विस्मृत-क्रमः ननाम नामानि गृणन् मधुद्विषः पार्षत्-प्रधानाव् इति संहताञ्जलिः
vijñāya tāv uttamagāya-kiṅkarāv abhyutthitaḥ sādhvasa-vismṛta-kramaḥ nanāma nāmāni gṛṇan madhudviṣaḥ pārṣat-pradhānāv iti saṃhatāñjaliḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं कृष्ण-पादाभिनिविष्ट-चेतसं बद्धाञ्जलिं प्रश्रय-नम्र-कन्धरम् सुनन्द-नन्दाव् उपसृत्य सस्मितं प्रत्यूचतुः पुष्करनाभ-सम्मतौ
taṃ kṛṣṇa-pādābhiniviṣṭa-cetasaṃ baddhāñjaliṃ praśraya-namra-kandharam sunanda-nandāv upasṛtya sasmitaṃ pratyūcatuḥ puṣkaranābha-sammatau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुनन्द-नन्दाव् ऊचतुः भो भो राजन् सुभद्रं ते वाचं नो ऽवहितः शृणु यः पञ्च-वर्षस् तपसा भवान् देवम् अतीतृपत्
sunanda-nandāv ūcatuḥ bho bho rājan subhadraṃ te vācaṃ no 'vahitaḥ śṛṇu yaḥ pañca-varṣas tapasā bhavān devam atītṛpat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याखिल-जगद्-धातुर् आवां देवस्य शार्ङ्गिणः पार्षदाव् इह सम्प्राप्तौ नेतुं त्वां भगवत्-पदम्
tasyākhila-jagad-dhātur āvāṃ devasya śārṅgiṇaḥ pārṣadāv iha samprāptau netuṃ tvāṃ bhagavat-padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुदुर्जयं विष्णु-पदं जितं त्वया यत् सूरयो ऽप्राप्य विचक्षते परम् आतिष्ठ तच् चन्द्र-दिवाकरादयो ग्रहर्क्ष-ताराः परियन्ति दक्षिणम्
sudurjayaṃ viṣṇu-padaṃ jitaṃ tvayā yat sūrayo 'prāpya vicakṣate param ātiṣṭha tac candra-divākarādayo graharkṣa-tārāḥ pariyanti dakṣiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनास्थितं ते पितृभिर् अन्यैर् अप्य् अङ्ग कर्हिचित् आतिष्ठ जगतां वन्द्यं तद् विष्णोः परमं पदम्
anāsthitaṃ te pitṛbhir anyair apy aṅga karhicit ātiṣṭha jagatāṃ vandyaṃ tad viṣṇoḥ paramaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् विमान-प्रवरम् उत्तमश्लोक-मौलिना उपस्थापितम् आयुष्मन्न् अधिरोढुं त्वम् अर्हसि
etad vimāna-pravaram uttamaśloka-maulinā upasthāpitam āyuṣmann adhiroḍhuṃ tvam arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रेय उवाच निशम्य वैकुण्ठ-नियोज्य-मुख्ययोर् मधु-च्युतं वाचम् उरुक्रम-प्रियः कृताभिषेकः कृत-नित्य-मङ्गलो मुनीन् प्रणम्याशिषम् अभ्यवादयत्
maitreya uvāca niśamya vaikuṇṭha-niyojya-mukhyayor madhu-cyutaṃ vācam urukrama-priyaḥ kṛtābhiṣekaḥ kṛta-nitya-maṅgalo munīn praṇamyāśiṣam abhyavādayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परीत्याभ्यर्च्य धिष्ण्याग्र्यं पार्षदाव् अभिवन्द्य च इयेष तद् अधिष्ठातुं बिभ्रद् रूपं हिरण्मयम्
parītyābhyarcya dhiṣṇyāgryaṃ pārṣadāv abhivandya ca iyeṣa tad adhiṣṭhātuṃ bibhrad rūpaṃ hiraṇmayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदोत्तानपदः पुत्रो ददर्शान्तकम् आगतम् मृत्योर् मूर्ध्नि पदं दत्त्वा आरुरोहाद्भुतं गृहम्
tadottānapadaḥ putro dadarśāntakam āgatam mṛtyor mūrdhni padaṃ dattvā ārurohādbhutaṃ gṛham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा दुन्दुभयो नेदुर् मृदङ्ग-पणवादयः गन्धर्व-मुख्याः प्रजगुः पेतुः कुसुम-वृष्टयः
tadā dundubhayo nedur mṛdaṅga-paṇavādayaḥ gandharva-mukhyāḥ prajaguḥ petuḥ kusuma-vṛṣṭayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च स्वर्लोकम् आरोक्ष्यन् सुनीतिं जननीं ध्रुवः अन्वस्मरद् अगं हित्वा दीनां यास्ये त्रि-विष्टपम्
sa ca svarlokam ārokṣyan sunītiṃ jananīṃ dhruvaḥ anvasmarad agaṃ hitvā dīnāṃ yāsye tri-viṣṭapam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति व्यवसितं तस्य व्यवसाय सुरोत्तमौ दर्शयाम् आसतुर् देवीं पुरो यानेन गच्छतीम्
iti vyavasitaṃ tasya vyavasāya surottamau darśayām āsatur devīṃ puro yānena gacchatīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तत्र प्रशंसद्भिः पथि वैमानिकैः सुरैः अवकीर्यमाणो ददृशे कुसुमैः क्रमशो ग्रहान्
tatra tatra praśaṃsadbhiḥ pathi vaimānikaiḥ suraiḥ avakīryamāṇo dadṛśe kusumaiḥ kramaśo grahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रि-लोकीं देव-यानेन सो ऽतिव्रज्य मुनीन् अपि परस्ताद् यद् ध्रुव-गतिर् विष्णोः पदम् अथाभ्यगात्
tri-lokīṃ deva-yānena so 'tivrajya munīn api parastād yad dhruva-gatir viṣṇoḥ padam athābhyagāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् भ्राजमानं स्व-रुचैव सर्वतो लोकास् त्रयो ह्य् अनु विभ्राजन्त एते यन् नाव्रजन् जन्तुषु ये ऽननुग्रहा व्रजन्ति भद्राणि चरन्ति ये ऽनिशम्
yad bhrājamānaṃ sva-rucaiva sarvato lokās trayo hy anu vibhrājanta ete yan nāvrajan jantuṣu ye 'nanugrahā vrajanti bhadrāṇi caranti ye 'niśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्ताः सम-दृशः शुद्धाः सर्व-भूतानुरञ्जनाः यान्त्य् अञ्जसाच्युत-पदम् अच्युत-प्रिय-बान्धवाः
śāntāḥ sama-dṛśaḥ śuddhāḥ sarva-bhūtānurañjanāḥ yānty añjasācyuta-padam acyuta-priya-bāndhavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उत्तानपदः पुत्रो ध्रुवः कृष्ण-परायणः अभूत् त्रयाणां लोकानां चूडा-मणिर् इवामलः
ity uttānapadaḥ putro dhruvaḥ kṛṣṇa-parāyaṇaḥ abhūt trayāṇāṃ lokānāṃ cūḍā-maṇir ivāmalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गम्भीर-वेगो ऽनिमिषं ज्योतिषां चक्रम् आहितम् यस्मिन् भ्रमति कौरव्य मेढ्याम् इव गवां गणः
gambhīra-vego 'nimiṣaṃ jyotiṣāṃ cakram āhitam yasmin bhramati kauravya meḍhyām iva gavāṃ gaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महिमानं विलोक्यास्य नारदो भगवान् ऋषिः आतोद्यं वितुदञ् श्लोकान् सत्रे ऽगायत् प्रचेतसाम्
mahimānaṃ vilokyāsya nārado bhagavān ṛṣiḥ ātodyaṃ vitudañ ślokān satre 'gāyat pracetasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच नूनं सुनीतेः पति-देवतायास् तपः-प्रभावस्य सुतस्य तां गतिम् दृष्ट्वाभ्युपायान् अपि वेद-वादिनो नैवाधिगन्तुं प्रभवन्ति किं नृपाः
nārada uvāca nūnaṃ sunīteḥ pati-devatāyās tapaḥ-prabhāvasya sutasya tāṃ gatim dṛṣṭvābhyupāyān api veda-vādino naivādhigantuṃ prabhavanti kiṃ nṛpāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः पञ्च-वर्षो गुरु-दार-वाक्-शरैर् भिन्नेन यातो हृदयेन दूयता वनं मद्-आदेश-करो ऽजितं प्रभुं जिगाय तद्-भक्त-गुणैः पराजितम्
yaḥ pañca-varṣo guru-dāra-vāk-śarair bhinnena yāto hṛdayena dūyatā vanaṃ mad-ādeśa-karo 'jitaṃ prabhuṃ jigāya tad-bhakta-guṇaiḥ parājitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः क्षत्र-बन्धुर् भुवि तस्याधिरूढम् अन्व् आरुरुक्षेद् अपि वर्ष-पूगैः षट्-पञ्च-वर्षो यद् अहोभिर् अल्पैः प्रसाद्य वैकुण्ठम् अवाप तत्-पदम्
yaḥ kṣatra-bandhur bhuvi tasyādhirūḍham anv ārurukṣed api varṣa-pūgaiḥ ṣaṭ-pañca-varṣo yad ahobhir alpaiḥ prasādya vaikuṇṭham avāpa tat-padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रेय उवाच एतत् ते ऽभिहितं सर्वं यत् पृष्टो ऽहम् इह त्वया ध्रुवस्योद्दाम-यशसश् चरितं सम्मतं सताम्
maitreya uvāca etat te 'bhihitaṃ sarvaṃ yat pṛṣṭo 'ham iha tvayā dhruvasyoddāma-yaśasaś caritaṃ sammataṃ satām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्यं यशस्यम् आयुष्यं पुण्यं स्वस्त्य्-अयनं महत् स्वर्ग्यं ध्रौव्यं सौमनस्यं प्रशस्यम् अघ-मर्षणम्
dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ puṇyaṃ svasty-ayanaṃ mahat svargyaṃ dhrauvyaṃ saumanasyaṃ praśasyam agha-marṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वैतच् छ्रद्धयाभीक्ष्णम् अच्युत-प्रिय-चेष्टितम् भवेद् भक्तिर् भगवति यया स्यात् क्लेश-सङ्क्षयः
śrutvaitac chraddhayābhīkṣṇam acyuta-priya-ceṣṭitam bhaved bhaktir bhagavati yayā syāt kleśa-saṅkṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महत्त्वम् इच्छतां तीर्थं श्रोतुः शीलादयो गुणाः यत्र तेजस् तद् इच्छूनां मानो यत्र मनस्विनाम्
mahattvam icchatāṃ tīrthaṃ śrotuḥ śīlādayo guṇāḥ yatra tejas tad icchūnāṃ māno yatra manasvinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रयतः कीर्तयेत् प्रातः समवाये द्वि-जन्मनाम् सायं च पुण्य-श्लोकस्य ध्रुवस्य चरितं महत्
prayataḥ kīrtayet prātaḥ samavāye dvi-janmanām sāyaṃ ca puṇya-ślokasya dhruvasya caritaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौर्णमास्यां सिनीवाल्यां द्वादश्यां श्रवणे ऽथवा दिन-क्षये व्यतीपाते सङ्क्रमे ऽर्कदिने ऽपि वा
paurṇamāsyāṃ sinīvālyāṃ dvādaśyāṃ śravaṇe 'thavā dina-kṣaye vyatīpāte saṅkrame 'rkadine 'pi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रावयेच् छ्रद्दधानानां तीर्थ-पाद-पदाश्रयः नेच्छंस् तत्रात्मनात्मानं सन्तुष्ट इति सिध्यति
śrāvayec chraddadhānānāṃ tīrtha-pāda-padāśrayaḥ necchaṃs tatrātmanātmānaṃ santuṣṭa iti sidhyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानम् अज्ञात-तत्त्वाय यो दद्यात् सत्-पथे ऽमृतम् कृपालोर् दीन-नाथस्य देवास् तस्यानुगृह्णते
jñānam ajñāta-tattvāya yo dadyāt sat-pathe 'mṛtam kṛpālor dīna-nāthasya devās tasyānugṛhṇate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं मया ते ऽभिहितं कुरूद्वह ध्रुवस्य विख्यात-विशुद्ध-कर्मणः हित्वार्भकः क्रीडनकानि मातुर् गृहं च विष्णुं शरणं यो जगाम
idaṃ mayā te 'bhihitaṃ kurūdvaha dhruvasya vikhyāta-viśuddha-karmaṇaḥ hitvārbhakaḥ krīḍanakāni mātur gṛhaṃ ca viṣṇuṃ śaraṇaṃ yo jagāma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.