Library·Bhāgavata Purāṇa·4·4.13
सूत उवाच निशम्य कौषारविणोपवर्णितं ध्रुवस्य वैकुण्ठ-पदाधिरोहणम् प्ररूढ-भावो भगवत्य् अधोक्षजे प्रष्टुं पुनस् तं विदुरः प्रचक्रमे
sūta uvāca niśamya kauṣāraviṇopavarṇitaṃ dhruvasya vaikuṇṭha-padādhirohaṇam prarūḍha-bhāvo bhagavaty adhokṣaje praṣṭuṃ punas taṃ viduraḥ pracakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदुर उवाच के ते प्रचेतसो नाम कस्यापत्यानि सुव्रत कस्यान्ववाये प्रख्याताः कुत्र वा सत्रम् आसत
vidura uvāca ke te pracetaso nāma kasyāpatyāni suvrata kasyānvavāye prakhyātāḥ kutra vā satram āsata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्ये महा-भागवतं नारदं देव-दर्शनम् येन प्रोक्तः क्रिया-योगः परिचर्या-विधिर् हरेः
manye mahā-bhāgavataṃ nāradaṃ deva-darśanam yena proktaḥ kriyā-yogaḥ paricaryā-vidhir hareḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्व-धर्म-शीलैः पुरुषैर् भगवान् यज्ञ-पूरुषः इज्यमानो भक्तिमता नारदेनेरितः किल
sva-dharma-śīlaiḥ puruṣair bhagavān yajña-pūruṣaḥ ijyamāno bhaktimatā nāradeneritaḥ kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यास् ता देवर्षिणा तत्र वर्णिता भगवत्-कथाः मह्यं शुश्रूषवे ब्रह्मन् कार्त्स्न्येनाचष्टुम् अर्हसि
yās tā devarṣiṇā tatra varṇitā bhagavat-kathāḥ mahyaṃ śuśrūṣave brahman kārtsnyenācaṣṭum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रेय उवाच ध्रुवस्य चोत्कलः पुत्रः पितरि प्रस्थिते वनम् सार्वभौम-श्रियं नैच्छद् अधिराजासनं पितुः
maitreya uvāca dhruvasya cotkalaḥ putraḥ pitari prasthite vanam sārvabhauma-śriyaṃ naicchad adhirājāsanaṃ pituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स जन्मनोपशान्तात्मा निःसङ्गः सम-दर्शनः ददर्श लोके विततम् आत्मानं लोकम् आत्मनि
sa janmanopaśāntātmā niḥsaṅgaḥ sama-darśanaḥ dadarśa loke vitatam ātmānaṃ lokam ātmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मानं ब्रह्म निर्वाणं प्रत्यस्तमित-विग्रहम् अवबोध-रसैकात्म्यम् आनन्दम् अनुसन्ततम्
ātmānaṃ brahma nirvāṇaṃ pratyastamita-vigraham avabodha-rasaikātmyam ānandam anusantatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अव्यवच्छिन्न-योगाग्नि- दग्ध-कर्म-मलाशयः स्वरूपम् अवरुन्धानो नात्मनो ऽन्यं तदैक्षत
avyavacchinna-yogāgni- dagdha-karma-malāśayaḥ svarūpam avarundhāno nātmano 'nyaṃ tadaikṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जडान्ध-बधिरोन्मत्त- मूकाकृतिर् अतन्-मतिः लक्षितः पथि बालानां प्रशान्तार्चिर् इवानलः
jaḍāndha-badhironmatta- mūkākṛtir atan-matiḥ lakṣitaḥ pathi bālānāṃ praśāntārcir ivānalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्वा तं जडम् उन्मत्तं कुल-वृद्धाः समन्त्रिणः वत्सरं भूपतिं चक्रुर् यवीयांसं भ्रमेः सुतम्
matvā taṃ jaḍam unmattaṃ kula-vṛddhāḥ samantriṇaḥ vatsaraṃ bhūpatiṃ cakrur yavīyāṃsaṃ bhrameḥ sutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वर्वीथिर् वत्सरस्येष्टा भार्यासूत षड्-आत्मजान् पुष्पार्णं तिग्मकेतुं च इषम् ऊर्जं वसुं जयम्
svarvīthir vatsarasyeṣṭā bhāryāsūta ṣaḍ-ātmajān puṣpārṇaṃ tigmaketuṃ ca iṣam ūrjaṃ vasuṃ jayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पार्णस्य प्रभा भार्या दोषा च द्वे बभूवतुः प्रातर् मध्यन्दिनं सायम् इति ह्य् आसन् प्रभा-सुताः
puṣpārṇasya prabhā bhāryā doṣā ca dve babhūvatuḥ prātar madhyandinaṃ sāyam iti hy āsan prabhā-sutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रदोषो निशिथो व्युष्ट इति दोषा-सुतास् त्रयः व्युष्टः सुतं पुष्करिण्यां सर्वतेजसम् आदधे
pradoṣo niśitho vyuṣṭa iti doṣā-sutās trayaḥ vyuṣṭaḥ sutaṃ puṣkariṇyāṃ sarvatejasam ādadhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चक्षुः सुतम् आकूत्यां पत्न्यां मनुम् अवाप ह मनोर् असूत महिषी विरजान् नड्वला सुतान्
sa cakṣuḥ sutam ākūtyāṃ patnyāṃ manum avāpa ha manor asūta mahiṣī virajān naḍvalā sutān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुं कुत्सं त्रितं द्युम्नं सत्यवन्तम् ऋतं व्रतम् अग्निष्टोमम् अतीरात्रं प्रद्युम्नं शिबिम् उल्मुकम्
puruṃ kutsaṃ tritaṃ dyumnaṃ satyavantam ṛtaṃ vratam agniṣṭomam atīrātraṃ pradyumnaṃ śibim ulmukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उल्मुको ऽजनयत् पुत्रान् पुष्करिण्यां षड् उत्तमान् अङ्गं सुमनसं ख्यातिं क्रतुम् अङ्गिरसं गयम्
ulmuko 'janayat putrān puṣkariṇyāṃ ṣaḍ uttamān aṅgaṃ sumanasaṃ khyātiṃ kratum aṅgirasaṃ gayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुनीथाङ्गस्य या पत्नी सुषुवे वेनम् उल्बणम् यद्-दौःशील्यात् स राजर्षिर् निर्विण्णो निरगात् पुरात्
sunīthāṅgasya yā patnī suṣuve venam ulbaṇam yad-dauḥśīlyāt sa rājarṣir nirviṇṇo niragāt purāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यम् अङ्ग शेपुः कुपिता वाग्-वज्रा मुनयः किल गतासोस् तस्य भूयस् ते ममन्थुर् दक्षिणं करम्
yam aṅga śepuḥ kupitā vāg-vajrā munayaḥ kila gatāsos tasya bhūyas te mamanthur dakṣiṇaṃ karam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अराजके तदा लोके दस्युभिः पीडिताः प्रजाः जातो नारायणांशेन पृथुर् आद्यः क्षितीश्वरः
arājake tadā loke dasyubhiḥ pīḍitāḥ prajāḥ jāto nārāyaṇāṃśena pṛthur ādyaḥ kṣitīśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदुर उवाच तस्य शील-निधेः साधोर् ब्रह्मण्यस्य महात्मनः राज्ञः कथम् अभूद् दुष्टा प्रजा यद् विमना ययौ
vidura uvāca tasya śīla-nidheḥ sādhor brahmaṇyasya mahātmanaḥ rājñaḥ katham abhūd duṣṭā prajā yad vimanā yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं वांहो वेन उद्दिश्य ब्रह्म-दण्डम् अयूयुजन् दण्ड-व्रत-धरे राज्ञि मुनयो धर्म-कोविदाः
kiṃ vāṃho vena uddiśya brahma-daṇḍam ayūyujan daṇḍa-vrata-dhare rājñi munayo dharma-kovidāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नावध्येयः प्रजा-पालः प्रजाभिर् अघवान् अपि यद् असौ लोक-पालानां बिभर्त्य् ओजः स्व-तेजसा
nāvadhyeyaḥ prajā-pālaḥ prajābhir aghavān api yad asau loka-pālānāṃ bibharty ojaḥ sva-tejasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् आख्याहि मे ब्रह्मन् सुनीथात्मज-चेष्टितम् श्रद्दधानाय भक्ताय त्वं परावर-वित्तमः
etad ākhyāhi me brahman sunīthātmaja-ceṣṭitam śraddadhānāya bhaktāya tvaṃ parāvara-vittamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रेय उवाच अङ्गो ऽश्वमेधं राजर्षिर् आजहार महा-क्रतुम् नाजग्मुर् देवतास् तस्मिन्न् आहूता ब्रह्म-वादिभिः
maitreya uvāca aṅgo 'śvamedhaṃ rājarṣir ājahāra mahā-kratum nājagmur devatās tasminn āhūtā brahma-vādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् ऊचुर् विस्मितास् तत्र यजमानम् अथर्त्विजः हवींषि हूयमानानि न ते गृह्णन्ति देवताः
tam ūcur vismitās tatra yajamānam athartvijaḥ havīṃṣi hūyamānāni na te gṛhṇanti devatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजन् हवींष्य् अदुष्टानि श्रद्धयासादितानि ते छन्दांस्य् अयात-यामानि योजितानि धृत-व्रतैः
rājan havīṃṣy aduṣṭāni śraddhayāsāditāni te chandāṃsy ayāta-yāmāni yojitāni dhṛta-vrataiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न विदामेह देवानां हेलनं वयम् अण्व् अपि यन् न गृह्णन्ति भागान् स्वान् ये देवाः कर्म-साक्षिणः
na vidāmeha devānāṃ helanaṃ vayam aṇv api yan na gṛhṇanti bhāgān svān ye devāḥ karma-sākṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रेय उवाच अङ्गो द्विज-वचः श्रुत्वा यजमानः सुदुर्मनाः तत् प्रष्टुं व्यसृजद् वाचं सदस्यांस् तद्-अनुज्ञया
maitreya uvāca aṅgo dvija-vacaḥ śrutvā yajamānaḥ sudurmanāḥ tat praṣṭuṃ vyasṛjad vācaṃ sadasyāṃs tad-anujñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागच्छन्त्य् आहुता देवा न गृह्णन्ति ग्रहान् इह सदसस्-पतयो ब्रूत किम् अवद्यं मया कृतम्
nāgacchanty āhutā devā na gṛhṇanti grahān iha sadasas-patayo brūta kim avadyaṃ mayā kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदसस्-पतय ऊचुः नर-देवेह भवतो नाघं तावन् मनाक् स्थितम् अस्त्य् एकं प्राक्तनम् अघं यद् इहेदृक् त्वम् अप्रजः
sadasas-pataya ūcuḥ nara-deveha bhavato nāghaṃ tāvan manāk sthitam asty ekaṃ prāktanam aghaṃ yad ihedṛk tvam aprajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा साधय भद्रं ते आत्मानं सुप्रजं नृप इष्टस् ते पुत्र-कामस्य पुत्रं दास्यति यज्ञ-भुक्
tathā sādhaya bhadraṃ te ātmānaṃ suprajaṃ nṛpa iṣṭas te putra-kāmasya putraṃ dāsyati yajña-bhuk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा स्व-भागधेयानि ग्रहीष्यन्ति दिवौकसः यद् यज्ञ-पुरुषः साक्षाद् अपत्याय हरिर् वृतः
tathā sva-bhāgadheyāni grahīṣyanti divaukasaḥ yad yajña-puruṣaḥ sākṣād apatyāya harir vṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तांस् तान् कामान् हरिर् दद्याद् यान् यान् कामयते जनः आराधितो यथैवैष तथा पुंसां फलोदयः
tāṃs tān kāmān harir dadyād yān yān kāmayate janaḥ ārādhito yathaivaiṣa tathā puṃsāṃ phalodayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति व्यवसिता विप्रास् तस्य राज्ञः प्रजातये पुरोडाशं निरवपन् शिपि-विष्टाय विष्णवे
iti vyavasitā viprās tasya rājñaḥ prajātaye puroḍāśaṃ niravapan śipi-viṣṭāya viṣṇave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् पुरुष उत्तस्थौ हेम-माल्य् अमलाम्बरः हिरण्मयेन पात्रेण सिद्धम् आदाय पायसम्
tasmāt puruṣa uttasthau hema-māly amalāmbaraḥ hiraṇmayena pātreṇa siddham ādāya pāyasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स विप्रानुमतो राजा गृहीत्वाञ्जलिनौदनम् अवघ्राय मुदा युक्तः प्रादात् पत्न्या उदार-धीः
sa viprānumato rājā gṛhītvāñjalinaudanam avaghrāya mudā yuktaḥ prādāt patnyā udāra-dhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तत् पुं-सवनं राज्ञी प्राश्य वै पत्युर् आदधे गर्भं काल उपावृत्ते कुमारं सुषुवे ऽप्रजा
sā tat puṃ-savanaṃ rājñī prāśya vai patyur ādadhe garbhaṃ kāla upāvṛtte kumāraṃ suṣuve 'prajā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स बाल एव पुरुषो मातामहम् अनुव्रतः अधर्मांशोद्भवं मृत्युं तेनाभवद् अधार्मिकः
sa bāla eva puruṣo mātāmaham anuvrataḥ adharmāṃśodbhavaṃ mṛtyuṃ tenābhavad adhārmikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स शरासनम् उद्यम्य मृगयुर् वन-गोचरः हन्त्य् असाधुर् मृगान् दीनान् वेनो ऽसाव् इत्य् अरौज् जनः
sa śarāsanam udyamya mṛgayur vana-gocaraḥ hanty asādhur mṛgān dīnān veno 'sāv ity arauj janaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आक्रीडे क्रीडतो बालान् वयस्यान् अतिदारुणः प्रसह्य निरनुक्रोशः पशु-मारम् अमारयत्
ākrīḍe krīḍato bālān vayasyān atidāruṇaḥ prasahya niranukrośaḥ paśu-māram amārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं विचक्ष्य खलं पुत्रं शासनैर् विविधैर् नृपः यदा न शासितुं कल्पो भृशम् आसीत् सुदुर्मनाः
taṃ vicakṣya khalaṃ putraṃ śāsanair vividhair nṛpaḥ yadā na śāsituṃ kalpo bhṛśam āsīt sudurmanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायेणाभ्यर्चितो देवो ये ऽप्रजा गृह-मेधिनः कद्-अपत्य-भृतं दुःखं ये न विन्दन्ति दुर्भरम्
prāyeṇābhyarcito devo ye 'prajā gṛha-medhinaḥ kad-apatya-bhṛtaṃ duḥkhaṃ ye na vindanti durbharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतः पापीयसी कीर्तिर् अधर्मश् च महान् नृणाम् यतो विरोधः सर्वेषां यत आधिर् अनन्तकः
yataḥ pāpīyasī kīrtir adharmaś ca mahān nṛṇām yato virodhaḥ sarveṣāṃ yata ādhir anantakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस् तं प्रजापदेशं वै मोह-बन्धनम् आत्मनः पण्डितो बहु मन्येत यद्-अर्थाः क्लेशदा गृहाः
kas taṃ prajāpadeśaṃ vai moha-bandhanam ātmanaḥ paṇḍito bahu manyeta yad-arthāḥ kleśadā gṛhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कद्-अपत्यं वरं मन्ये सद्-अपत्याच् छुचां पदात् निर्विद्येत गृहान् मर्त्यो यत्-क्लेश-निवहा गृहाः
kad-apatyaṃ varaṃ manye sad-apatyāc chucāṃ padāt nirvidyeta gṛhān martyo yat-kleśa-nivahā gṛhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स निर्विण्ण-मना नृपो गृहान् निशीथ उत्थाय महोदयोदयात् अलब्ध-निद्रो ऽनुपलक्षितो नृभिर् हित्वा गतो वेन-सुवं प्रसुप्ताम्
evaṃ sa nirviṇṇa-manā nṛpo gṛhān niśītha utthāya mahodayodayāt alabdha-nidro 'nupalakṣito nṛbhir hitvā gato vena-suvaṃ prasuptām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञाय निर्विद्य गतं पतिं प्रजाः पुरोहितामात्य-सुहृद्-गणादयः विचिक्युर् उर्व्याम् अतिशोक-कातरा यथा निगूढं पुरुषं कुयोगिनः
vijñāya nirvidya gataṃ patiṃ prajāḥ purohitāmātya-suhṛd-gaṇādayaḥ vicikyur urvyām atiśoka-kātarā yathā nigūḍhaṃ puruṣaṃ kuyoginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलक्षयन्तः पदवीं प्रजापतेर् हतोद्यमाः प्रत्युपसृत्य ते पुरीम् ऋषीन् समेतान् अभिवन्द्य साश्रवो न्यवेदयन् पौरव भर्तृ-विप्लवम्
alakṣayantaḥ padavīṃ prajāpater hatodyamāḥ pratyupasṛtya te purīm ṛṣīn sametān abhivandya sāśravo nyavedayan paurava bhartṛ-viplavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.