Library·Bhāgavata Purāṇa·4·4.14
मैत्रेय उवाच भृग्व्-आदयस् ते मुनयो लोकानां क्षेम-दर्शिनः गोप्तर्य् असति वै नॄणां पश्यन्तः पशु-साम्यताम्
maitreya uvāca bhṛgv-ādayas te munayo lokānāṃ kṣema-darśinaḥ goptary asati vai nṝṇāṃ paśyantaḥ paśu-sāmyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीर-मातरम् आहूय सुनीथां ब्रह्म-वादिनः प्रकृत्य्-असम्मतं वेनम् अभ्यषिञ्चन् पतिं भुवः
vīra-mātaram āhūya sunīthāṃ brahma-vādinaḥ prakṛty-asammataṃ venam abhyaṣiñcan patiṃ bhuvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा नृपासन-गतं वेनम् अत्युग्र-शासनम् निलिल्युर् दस्यवः सद्यः सर्प-त्रस्ता इवाखवः
śrutvā nṛpāsana-gataṃ venam atyugra-śāsanam nililyur dasyavaḥ sadyaḥ sarpa-trastā ivākhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स आरूढ-नृप-स्थान उन्नद्धो ऽष्ट-विभूतिभिः अवमेने महा-भागान् स्तब्धः सम्भावितः स्वतः
sa ārūḍha-nṛpa-sthāna unnaddho 'ṣṭa-vibhūtibhiḥ avamene mahā-bhāgān stabdhaḥ sambhāvitaḥ svataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं मदान्ध उत्सिक्तो निरङ्कुश इव द्विपः पर्यटन् रथम् आस्थाय कम्पयन्न् इव रोदसी
evaṃ madāndha utsikto niraṅkuśa iva dvipaḥ paryaṭan ratham āsthāya kampayann iva rodasī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न यष्टव्यं न दातव्यं न होतव्यं द्विजाः क्वचित् इति न्यवारयद् धर्मं भेरी-घोषेण सर्वशः
na yaṣṭavyaṃ na dātavyaṃ na hotavyaṃ dvijāḥ kvacit iti nyavārayad dharmaṃ bherī-ghoṣeṇa sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेनस्यावेक्ष्य मुनयो दुर्वृत्तस्य विचेष्टितम् विमृश्य लोक-व्यसनं कृपयोचुः स्म सत्रिणः
venasyāvekṣya munayo durvṛttasya viceṣṭitam vimṛśya loka-vyasanaṃ kṛpayocuḥ sma satriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो उभयतः प्राप्तं लोकस्य व्यसनं महत् दारुण्य् उभयतो दीप्ते इव तस्कर-पालयोः
aho ubhayataḥ prāptaṃ lokasya vyasanaṃ mahat dāruṇy ubhayato dīpte iva taskara-pālayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अराजक-भयाद् एष कृतो राजातद्-अर्हणः ततो ऽप्य् आसीद् भयं त्व् अद्य कथं स्यात् स्वस्ति देहिनाम्
arājaka-bhayād eṣa kṛto rājātad-arhaṇaḥ tato 'py āsīd bhayaṃ tv adya kathaṃ syāt svasti dehinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहेर् इव पयः-पोषः पोषकस्याप्य् अनर्थ-भृत् वेनः प्रकृत्यैव खलः सुनीथा-गर्भ-सम्भवः
aher iva payaḥ-poṣaḥ poṣakasyāpy anartha-bhṛt venaḥ prakṛtyaiva khalaḥ sunīthā-garbha-sambhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरूपितः प्रजा-पालः स जिघांसति वै प्रजाः तथापि सान्त्वयेमामुं नास्मांस् तत्-पातकं स्पृशेत्
nirūpitaḥ prajā-pālaḥ sa jighāṃsati vai prajāḥ tathāpi sāntvayemāmuṃ nāsmāṃs tat-pātakaṃ spṛśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्-विद्वद्भिर् असद्-वृत्तो वेनो ऽस्माभिः कृतो नृपः सान्त्वितो यदि नो वाचं न ग्रहीष्यत्य् अधर्म-कृत्
tad-vidvadbhir asad-vṛtto veno 'smābhiḥ kṛto nṛpaḥ sāntvito yadi no vācaṃ na grahīṣyaty adharma-kṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोक-धिक्कार-सन्दग्धं दहिष्यामः स्व-तेजसा एवम् अध्यवसायैनं मुनयो गूढ-मन्यवः उपव्रज्याब्रुवन् वेनं सान्त्वयित्वा च सामभिः
loka-dhikkāra-sandagdhaṃ dahiṣyāmaḥ sva-tejasā evam adhyavasāyainaṃ munayo gūḍha-manyavaḥ upavrajyābruvan venaṃ sāntvayitvā ca sāmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनय ऊचुः नृप-वर्य निबोधैतद् यत् ते विज्ञापयाम भोः आयुः-श्री-बल-कीर्तीनां तव तात विवर्धनम्
munaya ūcuḥ nṛpa-varya nibodhaitad yat te vijñāpayāma bhoḥ āyuḥ-śrī-bala-kīrtīnāṃ tava tāta vivardhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्म आचरितः पुंसां वाङ्-मनः-काय-बुद्धिभिः लोकान् विशोकान् वितरत्य् अथानन्त्यम् असङ्गिनाम्
dharma ācaritaḥ puṃsāṃ vāṅ-manaḥ-kāya-buddhibhiḥ lokān viśokān vitaraty athānantyam asaṅginām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ते मा विनशेद् वीर प्रजानां क्षेम-लक्षणः यस्मिन् विनष्टे नृपतिर् ऐश्वर्याद् अवरोहति
sa te mā vinaśed vīra prajānāṃ kṣema-lakṣaṇaḥ yasmin vinaṣṭe nṛpatir aiśvaryād avarohati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजन्न् असाध्व्-अमात्येभ्यश् चोरादिभ्यः प्रजा नृपः रक्षन् यथा बलिं गृह्णन्न् इह प्रेत्य च मोदते
rājann asādhv-amātyebhyaś corādibhyaḥ prajā nṛpaḥ rakṣan yathā baliṃ gṛhṇann iha pretya ca modate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य राष्ट्रे पुरे चैव भगवान् यज्ञ-पूरुषः इज्यते स्वेन धर्मेण जनैर् वर्णाश्रमान्वितैः
yasya rāṣṭre pure caiva bhagavān yajña-pūruṣaḥ ijyate svena dharmeṇa janair varṇāśramānvitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य राज्ञो महा-भाग भगवान् भूत-भावनः परितुष्यति विश्वात्मा तिष्ठतो निज-शासने
tasya rājño mahā-bhāga bhagavān bhūta-bhāvanaḥ parituṣyati viśvātmā tiṣṭhato nija-śāsane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिंस् तुष्टे किम् अप्राप्यंजगताम् ईश्वरेश्वरे लोकाः सपाला ह्य् एतस्मै हरन्ति बलिम् आदृताः
tasmiṃs tuṣṭe kim aprāpyaṃjagatām īśvareśvare lokāḥ sapālā hy etasmai haranti balim ādṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं सर्व-लोकामर-यज्ञ-सङ्ग्रहं त्रयीमयं द्रव्यमयं तपोमयम् यज्ञैर् विचित्रैर् यजतो भवाय ते राजन् स्व-देशान् अनुरोद्धुम् अर्हसि
taṃ sarva-lokāmara-yajña-saṅgrahaṃ trayīmayaṃ dravyamayaṃ tapomayam yajñair vicitrair yajato bhavāya te rājan sva-deśān anuroddhum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञेन युष्मद्-विषये द्विजातिभिर् वितायमानेन सुराः कला हरेः स्विष्टाः सुतुष्टाः प्रदिशन्ति वाञ्छितं तद्-धेलनं नार्हसि वीर चेष्टितुम्
yajñena yuṣmad-viṣaye dvijātibhir vitāyamānena surāḥ kalā hareḥ sviṣṭāḥ sutuṣṭāḥ pradiśanti vāñchitaṃ tad-dhelanaṃ nārhasi vīra ceṣṭitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेन उवाच बालिशा बत यूयं वा अधर्मे धर्म-मानिनः ये वृत्तिदं पतिं हित्वा जारं पतिम् उपासते
vena uvāca bāliśā bata yūyaṃ vā adharme dharma-māninaḥ ye vṛttidaṃ patiṃ hitvā jāraṃ patim upāsate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवजानन्त्य् अमी मूढा नृप-रूपिणम् ईश्वरम् नानुविन्दन्ति ते भद्रम् इह लोके परत्र च
avajānanty amī mūḍhā nṛpa-rūpiṇam īśvaram nānuvindanti te bhadram iha loke paratra ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को यज्ञ-पुरुषो नाम यत्र वो भक्तिर् ईदृशी भर्तृ-स्नेह-विदूराणां यथा जारे कुयोषिताम्
ko yajña-puruṣo nāma yatra vo bhaktir īdṛśī bhartṛ-sneha-vidūrāṇāṃ yathā jāre kuyoṣitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुर् विरिञ्चो गिरिश इन्द्रो वायुर् यमो रविः पर्जन्यो धनदः सोमः क्षितिर् अग्निर् अपाम्पतिः
viṣṇur viriñco giriśa indro vāyur yamo raviḥ parjanyo dhanadaḥ somaḥ kṣitir agnir apāmpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते चान्ये च विबुधाः प्रभवो वर-शापयोः देहे भवन्ति नृपतेः सर्व-देवमयो नृपः
ete cānye ca vibudhāḥ prabhavo vara-śāpayoḥ dehe bhavanti nṛpateḥ sarva-devamayo nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान् मां कर्मभिर् विप्रा यजध्वं गत-मत्सराः बलिं च मह्यं हरत मत्तो ऽन्यः को ऽग्र-भुक् पुमान्
tasmān māṃ karmabhir viprā yajadhvaṃ gata-matsarāḥ baliṃ ca mahyaṃ harata matto 'nyaḥ ko 'gra-bhuk pumān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रेय उवाच इत्थं विपर्यय-मतिः पापीयान् उत्पथं गतः अनुनीयमानस् तद्-याच्ञां न चक्रे भ्रष्ट-मङ्गलः
maitreya uvāca itthaṃ viparyaya-matiḥ pāpīyān utpathaṃ gataḥ anunīyamānas tad-yācñāṃ na cakre bhraṣṭa-maṅgalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ते ऽसत्-कृतास् तेन द्विजाः पण्डित-मानिना भग्नायां भव्य-याच्ञायां तस्मै विदुर चुक्रुधुः
iti te 'sat-kṛtās tena dvijāḥ paṇḍita-māninā bhagnāyāṃ bhavya-yācñāyāṃ tasmai vidura cukrudhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हन्यतां हन्यताम् एष पापः प्रकृति-दारुणः जीवन् जगद् असाव् आशु कुरुते भस्मसाद् ध्रुवम्
hanyatāṃ hanyatām eṣa pāpaḥ prakṛti-dāruṇaḥ jīvan jagad asāv āśu kurute bhasmasād dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नायम् अर्हत्य् असद्-वृत्तो नरदेव-वरासनम् यो ऽधियज्ञ-पतिं विष्णुं विनिन्दत्य् अनपत्रपः
nāyam arhaty asad-vṛtto naradeva-varāsanam yo 'dhiyajña-patiṃ viṣṇuṃ vinindaty anapatrapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को वैनं परिचक्षीत वेनम् एकम् ऋते ऽशुभम् प्राप्त ईदृशम् ऐश्वर्यं यद्-अनुग्रह-भाजनः
ko vainaṃ paricakṣīta venam ekam ṛte 'śubham prāpta īdṛśam aiśvaryaṃ yad-anugraha-bhājanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं व्यवसिता हन्तुम् ऋषयो रूढ-मन्यवः निजघ्नुर् हुङ्कृतैर् वेनं हतम् अच्युत-निन्दया
itthaṃ vyavasitā hantum ṛṣayo rūḍha-manyavaḥ nijaghnur huṅkṛtair venaṃ hatam acyuta-nindayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषिभिः स्वाश्रम-पदं गते पुत्र-कलेवरम् सुनीथा पालयाम् आस विद्या-योगेन शोचती
ṛṣibhiḥ svāśrama-padaṃ gate putra-kalevaram sunīthā pālayām āsa vidyā-yogena śocatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा मुनयस् ते तु सरस्वत्-सलिलाप्लुताः हुत्वाग्नीन् सत्-कथाश् चक्रुर् उपविष्टाः सरित्-तटे
ekadā munayas te tu sarasvat-salilāplutāḥ hutvāgnīn sat-kathāś cakrur upaviṣṭāḥ sarit-taṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीक्ष्योत्थितांस् तदोत्पातान् आहुर् लोक-भयङ्करान् अप्य् अभद्रम् अनाथाया दस्युभ्यो न भवेद् भुवः
vīkṣyotthitāṃs tadotpātān āhur loka-bhayaṅkarān apy abhadram anāthāyā dasyubhyo na bhaved bhuvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं मृशन्त ऋषयो धावतां सर्वतो-दिशम् पांसुः समुत्थितो भूरिश् चोराणाम् अभिलुम्पताम्
evaṃ mṛśanta ṛṣayo dhāvatāṃ sarvato-diśam pāṃsuḥ samutthito bhūriś corāṇām abhilumpatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् उपद्रवम् आज्ञाय लोकस्य वसु लुम्पताम् भर्तर्य् उपरते तस्मिन्न् अन्योन्यं च जिघांसताम्
tad upadravam ājñāya lokasya vasu lumpatām bhartary uparate tasminn anyonyaṃ ca jighāṃsatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चोर-प्रायं जन-पदं हीन-सत्त्वम् अराजकम् लोकान् नावारयञ् छक्ता अपि तद्-दोष-दर्शिनः
cora-prāyaṃ jana-padaṃ hīna-sattvam arājakam lokān nāvārayañ chaktā api tad-doṣa-darśinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणः सम-दृक् शान्तो दीनानां समुपेक्षकः स्रवते ब्रह्म तस्यापि भिन्न-भाण्डात् पयो यथा
brāhmaṇaḥ sama-dṛk śānto dīnānāṃ samupekṣakaḥ sravate brahma tasyāpi bhinna-bhāṇḍāt payo yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाङ्गस्य वंशो राजर्षेर् एष संस्थातुम् अर्हति अमोघ-वीर्या हि नृपा वंशे ऽस्मिन् केशवाश्रयाः
nāṅgasya vaṃśo rājarṣer eṣa saṃsthātum arhati amogha-vīryā hi nṛpā vaṃśe 'smin keśavāśrayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनिश्चित्यैवम् ऋषयो विपन्नस्य महीपतेः ममन्थुर् ऊरुं तरसा तत्रासीद् बाहुको नरः
viniścityaivam ṛṣayo vipannasya mahīpateḥ mamanthur ūruṃ tarasā tatrāsīd bāhuko naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काक-कृष्णो ऽतिह्रस्वाङ्गो ह्रस्व-बाहुर् महा-हनुः ह्रस्व-पान् निम्न-नासाग्रो रक्ताक्षस् ताम्र-मूर्धजः
kāka-kṛṣṇo 'tihrasvāṅgo hrasva-bāhur mahā-hanuḥ hrasva-pān nimna-nāsāgro raktākṣas tāmra-mūrdhajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं तु ते ऽवनतं दीनं किं करोमीति वादिनम् निषीदेत्य् अब्रुवंस् तात स निषादस् ततो ऽभवत्
taṃ tu te 'vanataṃ dīnaṃ kiṃ karomīti vādinam niṣīdety abruvaṃs tāta sa niṣādas tato 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य वंश्यास् तु नैषादा गिरि-कानन-गोचराः येनाहरज् जायमानो वेन-कल्मषम् उल्बणम्
tasya vaṃśyās tu naiṣādā giri-kānana-gocarāḥ yenāharaj jāyamāno vena-kalmaṣam ulbaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.