Library·Bhāgavata Purāṇa·4·4.29
प्राचीनबर्हिर् उवाच भगवंस् ते वचो ऽस्माभिर् न सम्यग् अवगम्यते कवयस् तद् विजानन्ति न वयं कर्म-मोहिताः
prācīnabarhir uvāca bhagavaṃs te vaco 'smābhir na samyag avagamyate kavayas tad vijānanti na vayaṃ karma-mohitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच पुरुषं पुरञ्जनं विद्याद् यद् व्यनक्त्य् आत्मनः पुरम् एक-द्वि-त्रि-चतुष्-पादं बहु-पादम् अपादकम्
nārada uvāca puruṣaṃ purañjanaṃ vidyād yad vyanakty ātmanaḥ puram eka-dvi-tri-catuṣ-pādaṃ bahu-pādam apādakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽविज्ञाताहृतस् तस्य पुरुषस्य सखेश्वरः यन् न विज्ञायते पुम्भिर् नामभिर् वा क्रिया-गुणैः
yo 'vijñātāhṛtas tasya puruṣasya sakheśvaraḥ yan na vijñāyate pumbhir nāmabhir vā kriyā-guṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा जिघृक्षन् पुरुषः कार्त्स्न्येन प्रकृतेर् गुणान् नव-द्वारं द्वि-हस्ताङ्घ्रि तत्रामनुत साध्व् इति
yadā jighṛkṣan puruṣaḥ kārtsnyena prakṛter guṇān nava-dvāraṃ dvi-hastāṅghri tatrāmanuta sādhv iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धिं तु प्रमदां विद्यान् ममाहम् इति यत्-कृतम् याम् अधिष्ठाय देहे ऽस्मिन् पुमान् भुङ्क्ते ऽक्षभिर् गुणान्
buddhiṃ tu pramadāṃ vidyān mamāham iti yat-kṛtam yām adhiṣṭhāya dehe 'smin pumān bhuṅkte 'kṣabhir guṇān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सखाय इन्द्रिय-गणा ज्ञानं कर्म च यत्-कृतम् सख्यस् तद्-वृत्तयः प्राणः पञ्च-वृत्तिर् यथोरगः
sakhāya indriya-gaṇā jñānaṃ karma ca yat-kṛtam sakhyas tad-vṛttayaḥ prāṇaḥ pañca-vṛttir yathoragaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहद्-बलं मनो विद्याद् उभयेन्द्रिय-नायकम् पञ्चालाः पञ्च विषया यन्-मध्ये नव-खं पुरम्
bṛhad-balaṃ mano vidyād ubhayendriya-nāyakam pañcālāḥ pañca viṣayā yan-madhye nava-khaṃ puram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षिणी नासिके कर्णौ मुखं शिश्न-गुदाव् इति द्वे द्वे द्वारौ बहिर् याति यस् तद्-इन्द्रिय-संयुतः
akṣiṇī nāsike karṇau mukhaṃ śiśna-gudāv iti dve dve dvārau bahir yāti yas tad-indriya-saṃyutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षिणी नासिके आस्यम् इति पञ्च पुरः कृताः दक्षिणा दक्षिणः कर्ण उत्तरा चोत्तरः स्मृतः
akṣiṇī nāsike āsyam iti pañca puraḥ kṛtāḥ dakṣiṇā dakṣiṇaḥ karṇa uttarā cottaraḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चिमे इत्य् अधो द्वारौ गुदं शिश्नम् इहोच्यते खद्योताविर्मुखी चात्र नेत्रे एकत्र निर्मिते रूपं विभ्राजितं ताभ्यां विचष्टे चक्षुषेश्वरः
paścime ity adho dvārau gudaṃ śiśnam ihocyate khadyotāvirmukhī cātra netre ekatra nirmite rūpaṃ vibhrājitaṃ tābhyāṃ vicaṣṭe cakṣuṣeśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नलिनी नालिनी नासे गन्धः सौरभ उच्यते घ्राणो ऽवधूतो मुख्यास्यं विपणो वाग् रसविद् रसः
nalinī nālinī nāse gandhaḥ saurabha ucyate ghrāṇo 'vadhūto mukhyāsyaṃ vipaṇo vāg rasavid rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपणो व्यवहारो ऽत्र चित्रम् अन्धो बहूदनम् पितृहूर् दक्षिणः कर्ण उत्तरो देवहूः स्मृतः
āpaṇo vyavahāro 'tra citram andho bahūdanam pitṛhūr dakṣiṇaḥ karṇa uttaro devahūḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवृत्तं च निवृत्तं च शास्त्रं पञ्चाल-संज्ञितम् पितृ-यानं देव-यानं श्रोत्राच् छ्रुत-धराद् व्रजेत्
pravṛttaṃ ca nivṛttaṃ ca śāstraṃ pañcāla-saṃjñitam pitṛ-yānaṃ deva-yānaṃ śrotrāc chruta-dharād vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसुरी मेढ्रम् अर्वाग्-द्वार् व्यवायो ग्रामिणां रतिः उपस्थो दुर्मदः प्रोक्तो निरृतिर् गुद उच्यते
āsurī meḍhram arvāg-dvār vyavāyo grāmiṇāṃ ratiḥ upastho durmadaḥ prokto nirṛtir guda ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैशसं नरकं पायुर् लुब्धको ऽन्धौ तु मे शृणु हस्त-पादौ पुमांस् ताभ्यां युक्तो याति करोति च
vaiśasaṃ narakaṃ pāyur lubdhako 'ndhau tu me śṛṇu hasta-pādau pumāṃs tābhyāṃ yukto yāti karoti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तः-पुरं च हृदयं विषूचिर् मन उच्यते तत्र मोहं प्रसादं वा हर्षं प्राप्नोति तद्-गुणैः
antaḥ-puraṃ ca hṛdayaṃ viṣūcir mana ucyate tatra mohaṃ prasādaṃ vā harṣaṃ prāpnoti tad-guṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा यथा विक्रियते गुणाक्तो विकरोति वा तथा तथोपद्रष्टात्मा तद्-वृत्तीर् अनुकार्यते
yathā yathā vikriyate guṇākto vikaroti vā tathā tathopadraṣṭātmā tad-vṛttīr anukāryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहो रथस् त्व् इन्द्रियाश्वः संवत्सर-रयो ऽगतिः द्वि-कर्म-चक्रस् त्रि-गुण- ध्वजः पञ्चासु-बन्धुरः
deho rathas tv indriyāśvaḥ saṃvatsara-rayo 'gatiḥ dvi-karma-cakras tri-guṇa- dhvajaḥ pañcāsu-bandhuraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनो-रश्मिर् बुद्धि-सूतो हृन्-नीडो द्वन्द्व-कूबरः पञ्चेन्द्रियार्थ-प्रक्षेपः सप्त-धातु-वरूथकः
mano-raśmir buddhi-sūto hṛn-nīḍo dvandva-kūbaraḥ pañcendriyārtha-prakṣepaḥ sapta-dhātu-varūthakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकूतिर् विक्रमो बाह्यो मृग-तृष्णां प्रधावति एकादशेन्द्रिय-चमूः पञ्च-सूना-विनोद-कृत्
ākūtir vikramo bāhyo mṛga-tṛṣṇāṃ pradhāvati ekādaśendriya-camūḥ pañca-sūnā-vinoda-kṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संवत्सरश् चण्डवेगः कालो येनोपलक्षितः तस्याहानीह गन्धर्वा गन्धर्व्यो रात्रयः स्मृताः हरन्त्य् आयुः परिक्रान्त्या षष्ट्य्-उत्तर-शत-त्रयम्
saṃvatsaraś caṇḍavegaḥ kālo yenopalakṣitaḥ tasyāhānīha gandharvā gandharvyo rātrayaḥ smṛtāḥ haranty āyuḥ parikrāntyā ṣaṣṭy-uttara-śata-trayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काल-कन्या जरा साक्षाल् लोकस् तां नाभिनन्दति स्वसारं जगृहे मृत्युः क्षयाय यवनेश्वरः
kāla-kanyā jarā sākṣāl lokas tāṃ nābhinandati svasāraṃ jagṛhe mṛtyuḥ kṣayāya yavaneśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आधयो व्याधयस् तस्य सैनिका यवनाश् चराः भूतोपसर्गाशु-रयः प्रज्वारो द्वि-विधो ज्वरः
ādhayo vyādhayas tasya sainikā yavanāś carāḥ bhūtopasargāśu-rayaḥ prajvāro dvi-vidho jvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं बहु-विधैर् दुःखैर् दैव-भूतात्म-सम्भवैः क्लिश्यमानः शतं वर्षं देहे देही तमो-वृतः
evaṃ bahu-vidhair duḥkhair daiva-bhūtātma-sambhavaiḥ kliśyamānaḥ śataṃ varṣaṃ dehe dehī tamo-vṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणेन्द्रिय-मनो-धर्मान् आत्मन्य् अध्यस्य निर्गुणः शेते काम-लवान् ध्यायन् ममाहम् इति कर्म-कृत्
prāṇendriya-mano-dharmān ātmany adhyasya nirguṇaḥ śete kāma-lavān dhyāyan mamāham iti karma-kṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदात्मानम् अविज्ञाय भगवन्तं परं गुरुम् पुरुषस् तु विषज्जेत गुणेषु प्रकृतेः स्व-दृक्
yadātmānam avijñāya bhagavantaṃ paraṃ gurum puruṣas tu viṣajjeta guṇeṣu prakṛteḥ sva-dṛk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणाभिमानी स तदा कर्माणि कुरुते ऽवशः शुक्लं कृष्णं लोहितं वा यथा-कर्माभिजायते
guṇābhimānī sa tadā karmāṇi kurute 'vaśaḥ śuklaṃ kṛṣṇaṃ lohitaṃ vā yathā-karmābhijāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्लात् प्रकाश-भूयिष्ठा लोकान् आप्नोति कर्हिचित् दुःखोदर्कान् क्रियायासांस् तमः-शोकोत्कटान् क्वचित्
śuklāt prakāśa-bhūyiṣṭhā lokān āpnoti karhicit duḥkhodarkān kriyāyāsāṃs tamaḥ-śokotkaṭān kvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वचित् पुमान् क्वचिच् च स्त्री क्वचिन् नोभयम् अन्ध-धीः देवो मनुष्यस् तिर्यग् वा यथा-कर्म-गुणं भवः
kvacit pumān kvacic ca strī kvacin nobhayam andha-dhīḥ devo manuṣyas tiryag vā yathā-karma-guṇaṃ bhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुत्-परीतो यथा दीनः सारमेयो गृहं गृहम् चरन् विन्दति यद्-दिष्टं दण्डम् ओदनम् एव वा
kṣut-parīto yathā dīnaḥ sārameyo gṛhaṃ gṛham caran vindati yad-diṣṭaṃ daṇḍam odanam eva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा कामाशयो जीव उच्चावच-पथा भ्रमन् उपर्य् अधो वा मध्ये वा याति दिष्टं प्रियाप्रियम्
tathā kāmāśayo jīva uccāvaca-pathā bhraman upary adho vā madhye vā yāti diṣṭaṃ priyāpriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखेष्व् एकतरेणापि दैव-भूतात्म-हेतुषु जीवस्य न व्यवच्छेदः स्याच् चेत् तत्-तत्-प्रतिक्रिया
duḥkheṣv ekatareṇāpi daiva-bhūtātma-hetuṣu jīvasya na vyavacchedaḥ syāc cet tat-tat-pratikriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा हि पुरुषो भारं शिरसा गुरुम् उद्वहन् तं स्कन्धेन स आधत्ते तथा सर्वाः प्रतिक्रियाः
yathā hi puruṣo bhāraṃ śirasā gurum udvahan taṃ skandhena sa ādhatte tathā sarvāḥ pratikriyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैकान्ततः प्रतीकारः कर्मणां कर्म केवलम् द्वयं ह्य् अविद्योपसृतं स्वप्ने स्वप्न इवानघ
naikāntataḥ pratīkāraḥ karmaṇāṃ karma kevalam dvayaṃ hy avidyopasṛtaṃ svapne svapna ivānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थे ह्य् अविद्यमाने ऽपि संसृतिर् न निवर्तते मनसा लिङ्ग-रूपेण स्वप्ने विचरतो यथा
arthe hy avidyamāne 'pi saṃsṛtir na nivartate manasā liṅga-rūpeṇa svapne vicarato yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथात्मनो ऽर्थ-भूतस्य यतो ऽनर्थ-परम्परा संसृतिस् तद्-व्यवच्छेदो भक्त्या परमया गुरौ
athātmano 'rtha-bhūtasya yato 'nartha-paramparā saṃsṛtis tad-vyavacchedo bhaktyā paramayā gurau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासुदेवे भगवति भक्ति-योगः समाहितः सध्रीचीनेन वैराग्यं ज्ञानं च जनयिष्यति
vāsudeve bhagavati bhakti-yogaḥ samāhitaḥ sadhrīcīnena vairāgyaṃ jñānaṃ ca janayiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽचिराद् एव राजर्षे स्याद् अच्युत-कथाश्रयः शृण्वतः श्रद्दधानस्य नित्यदा स्याद् अधीयतः
so 'cirād eva rājarṣe syād acyuta-kathāśrayaḥ śṛṇvataḥ śraddadhānasya nityadā syād adhīyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र भागवता राजन् साधवो विशदाशयाः भगवद्-गुणानुकथन- श्रवण-व्यग्र-चेतसः
yatra bhāgavatā rājan sādhavo viśadāśayāḥ bhagavad-guṇānukathana- śravaṇa-vyagra-cetasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् महन्-मुखरिता मधुभिच्- चरित्र-पीयूष-शेष-सरितः परितः स्रवन्ति ता ये पिबन्त्य् अवितृषो नृप गाढ-कर्णैस् तान् न स्पृशन्त्य् अशन-तृड्-भय-शोक-मोहाः
tasmin mahan-mukharitā madhubhic- caritra-pīyūṣa-śeṣa-saritaḥ paritaḥ sravanti tā ye pibanty avitṛṣo nṛpa gāḍha-karṇais tān na spṛśanty aśana-tṛḍ-bhaya-śoka-mohāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतैर् उपद्रुतो नित्यं जीव-लोकः स्वभावजैः न करोति हरेर् नूनं कथामृत-निधौ रतिम्
etair upadruto nityaṃ jīva-lokaḥ svabhāvajaiḥ na karoti harer nūnaṃ kathāmṛta-nidhau ratim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजापति-पतिः साक्षाद् भगवान् गिरिशो मनुः दक्षादयः प्रजाध्यक्षा नैष्ठिकाः सनकादयः
prajāpati-patiḥ sākṣād bhagavān giriśo manuḥ dakṣādayaḥ prajādhyakṣā naiṣṭhikāḥ sanakādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरीचिर् अत्र्य्-अङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः भृगुर् वसिष्ठ इत्य् एते मद्-अन्ता ब्रह्म-वादिनः
marīcir atry-aṅgirasau pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ bhṛgur vasiṣṭha ity ete mad-antā brahma-vādinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्यापि वाचस्-पतयस् तपो-विद्या-समाधिभिः पश्यन्तो ऽपि न पश्यन्ति पश्यन्तं परमेश्वरम्
adyāpi vācas-patayas tapo-vidyā-samādhibhiḥ paśyanto 'pi na paśyanti paśyantaṃ parameśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्द-ब्रह्मणि दुष्पारे चरन्त उरु-विस्तरे मन्त्र-लिङ्गैर् व्यवच्छिन्नं भजन्तो न विदुः परम्
śabda-brahmaṇi duṣpāre caranta uru-vistare mantra-liṅgair vyavacchinnaṃ bhajanto na viduḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषाम् एव जन्तूनां सततं देह-पोषणे अस्ति प्रज्ञा समायत्ता को विशेषस् तदा नृणाम्
sarveṣām eva jantūnāṃ satataṃ deha-poṣaṇe asti prajñā samāyattā ko viśeṣas tadā nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लब्ध्वेहान्ते मनुष्यत्वं हित्वा देहाद्य्-असद्-ग्रहम् आत्म-सृत्या विहायेदं जीवात्मा स विशिष्यते
labdhvehānte manuṣyatvaṃ hitvā dehādy-asad-graham ātma-sṛtyā vihāyedaṃ jīvātmā sa viśiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वं लोकं न विदुस् ते वै यत्र देवो जनार्दनः आहुर् धूम्र-धियो वेदं सकर्मकम् अतद्-विदः
svaṃ lokaṃ na vidus te vai yatra devo janārdanaḥ āhur dhūmra-dhiyo vedaṃ sakarmakam atad-vidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आस्तीर्य दर्भैः प्राग्-अग्रैः कार्त्स्न्येन क्षिति-मण्डलम् स्तब्धो बृहद्-वधान् मानी कर्म नावैषि यत् परम् तत् कर्म हरि-तोषं यत् सा विद्या तन्-मतिर् यया
āstīrya darbhaiḥ prāg-agraiḥ kārtsnyena kṣiti-maṇḍalam stabdho bṛhad-vadhān mānī karma nāvaiṣi yat param tat karma hari-toṣaṃ yat sā vidyā tan-matir yayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिर् देह-भृताम् आत्मा स्वयं प्रकृतिर् ईश्वरः तत्-पाद-मूलं शरणं यतः क्षेमो नृणाम् इह
harir deha-bhṛtām ātmā svayaṃ prakṛtir īśvaraḥ tat-pāda-mūlaṃ śaraṇaṃ yataḥ kṣemo nṛṇām iha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वै प्रियतमश् चात्मा यतो न भयम् अण्व् अपि इति वेद स वै विद्वान् यो विद्वान् स गुरुर् हरिः
sa vai priyatamaś cātmā yato na bhayam aṇv api iti veda sa vai vidvān yo vidvān sa gurur hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच प्रश्न एवं हि सञ्छिन्नो भवतः पुरुषर्षभ अत्र मे वदतो गुह्यं निशामय सुनिश्चितम्
nārada uvāca praśna evaṃ hi sañchinno bhavataḥ puruṣarṣabha atra me vadato guhyaṃ niśāmaya suniścitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुद्रं चरं सुमनसां शरणे मिथित्वा रक्तं षडङ्घ्रि-गण-सामसु लुब्ध-कर्णम् अग्रे वृकान् असु-तृपो ऽविगणय्य यान्तं पृष्ठे मृगं मृगय लुब्धक-बाण-भिन्नम्
kṣudraṃ caraṃ sumanasāṃ śaraṇe mithitvā raktaṃ ṣaḍaṅghri-gaṇa-sāmasu lubdha-karṇam agre vṛkān asu-tṛpo 'vigaṇayya yāntaṃ pṛṣṭhe mṛgaṃ mṛgaya lubdhaka-bāṇa-bhinnam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्यार्थः सुमनः-सम-धर्मणां स्त्रीणां शरण आश्रमे पुष्प-मधु-गन्धवत् क्षुद्रतमं काम्य-कर्म-विपाकजं काम-सुख-लवं जैह्व्यौपस्थ्यादि विचिन्वन्तं मिथुनी-भूय तद्-अभिनिवेशित-मनसं षडङ्घ्रि-गण-साम-गीतवद् अतिमनोहर-वनितादि-जनालापेष्व् अतितराम् अतिप्रलोभित-कर्णम् अग्रे वृक-यूथवद् आत्मन आयुर् हरतो ऽहो-रात्रान् तान् काल-लव-विशेषान् अविगणय्य गृहेषु विहरन्तं पृष्ठत एव परोक्षम् अनुप्रवृत्तो लुब्धकः कृतान्तो ऽन्तः शरेण यम् इह पराविध्यति तम् इमम् आत्मानम् अहो राजन् भिन्न-हृदयं द्रष्टुम् अर्हसीति
asyārthaḥ sumanaḥ-sama-dharmaṇāṃ strīṇāṃ śaraṇa āśrame puṣpa-madhu-gandhavat kṣudratamaṃ kāmya-karma-vipākajaṃ kāma-sukha-lavaṃ jaihvyaupasthyādi vicinvantaṃ mithunī-bhūya tad-abhiniveśita-manasaṃ ṣaḍaṅghri-gaṇa-sāma-gītavad atimanohara-vanitādi-janālāpeṣv atitarām atipralobhita-karṇam agre vṛka-yūthavad ātmana āyur harato 'ho-rātrān tān kāla-lava-viśeṣān avigaṇayya gṛheṣu viharantaṃ pṛṣṭhata eva parokṣam anupravṛtto lubdhakaḥ kṛtānto 'ntaḥ śareṇa yam iha parāvidhyati tam imam ātmānam aho rājan bhinna-hṛdayaṃ draṣṭum arhasīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स त्वं विचक्ष्य मृग-चेष्टितम् आत्मनो ऽन्तश् चित्तं नियच्छ हृदि कर्ण-धुनीं च चित्ते जह्य् अङ्गनाश्रमम् असत्तम-यूथ-गाथं प्रीणीहि हंस-शरणं विरम क्रमेण
sa tvaṃ vicakṣya mṛga-ceṣṭitam ātmano 'ntaś cittaṃ niyaccha hṛdi karṇa-dhunīṃ ca citte jahy aṅganāśramam asattama-yūtha-gāthaṃ prīṇīhi haṃsa-śaraṇaṃ virama krameṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजोवाच श्रुतम् अन्वीक्षितं ब्रह्मन् भगवान् यद् अभाषत नैतज् जानन्त्य् उपाध्यायाः किं न ब्रूयुर् विदुर् यदि
rājovāca śrutam anvīkṣitaṃ brahman bhagavān yad abhāṣata naitaj jānanty upādhyāyāḥ kiṃ na brūyur vidur yadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संशयो ऽत्र तु मे विप्र सञ्छिन्नस् तत्-कृतो महान् ऋषयो ऽपि हि मुह्यन्ति यत्र नेन्द्रिय-वृत्तयः
saṃśayo 'tra tu me vipra sañchinnas tat-kṛto mahān ṛṣayo 'pi hi muhyanti yatra nendriya-vṛttayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्माण्य् आरभते येन पुमान् इह विहाय तम् अमुत्रान्येन देहेन जुष्टानि स यद् अश्नुते
karmāṇy ārabhate yena pumān iha vihāya tam amutrānyena dehena juṣṭāni sa yad aśnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति वेद-विदां वादः श्रूयते तत्र तत्र ह कर्म यत् क्रियते प्रोक्तं परोक्षं न प्रकाशते
iti veda-vidāṃ vādaḥ śrūyate tatra tatra ha karma yat kriyate proktaṃ parokṣaṃ na prakāśate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच येनैवारभते कर्म तेनैवामुत्र तत् पुमान् भुङ्क्ते ह्य् अव्यवधानेन लिङ्गेन मनसा स्वयम्
nārada uvāca yenaivārabhate karma tenaivāmutra tat pumān bhuṅkte hy avyavadhānena liṅgena manasā svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शयानम् इमम् उत्सृज्य श्वसन्तं पुरुषो यथा कर्मात्मन्य् आहितं भुङ्क्ते तादृशेनेतरेण वा
śayānam imam utsṛjya śvasantaṃ puruṣo yathā karmātmany āhitaṃ bhuṅkte tādṛśenetareṇa vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममैते मनसा यद् यद् असाव् अहम् इति ब्रुवन् गृह्णीयात् तत् पुमान् राद्धं कर्म येन पुनर् भवः
mamaite manasā yad yad asāv aham iti bruvan gṛhṇīyāt tat pumān rāddhaṃ karma yena punar bhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथानुमीयते चित्तम् उभयैर् इन्द्रियेहितैः एवं प्राग्-देहजं कर्म लक्ष्यते चित्त-वृत्तिभिः
yathānumīyate cittam ubhayair indriyehitaiḥ evaṃ prāg-dehajaṃ karma lakṣyate citta-vṛttibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानुभूतं क्व चानेन देहेनादृष्टम् अश्रुतम् कदाचिद् उपलभ्येत यद् रूपं यादृग् आत्मनि
nānubhūtaṃ kva cānena dehenādṛṣṭam aśrutam kadācid upalabhyeta yad rūpaṃ yādṛg ātmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनास्य तादृशं राज लिङ्गिनो देह-सम्भवम् श्रद्धत्स्वाननुभूतो ऽर्थो न मनः स्प्रष्टुम् अर्हति
tenāsya tādṛśaṃ rāja liṅgino deha-sambhavam śraddhatsvānanubhūto 'rtho na manaḥ spraṣṭum arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन एव मनुष्यस्य पूर्व-रूपाणि शंसति भविष्यतश् च भद्रं ते तथैव न भविष्यतः
mana eva manuṣyasya pūrva-rūpāṇi śaṃsati bhaviṣyataś ca bhadraṃ te tathaiva na bhaviṣyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदृष्टम् अश्रुतं चात्र क्वचिन् मनसि दृश्यते यथा तथानुमन्तव्यं देश-काल-क्रियाश्रयम्
adṛṣṭam aśrutaṃ cātra kvacin manasi dṛśyate yathā tathānumantavyaṃ deśa-kāla-kriyāśrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे क्रमानुरोधेन मनसीन्द्रिय-गोचराः आयान्ति बहुशो यान्ति सर्वे समनसो जनाः
sarve kramānurodhena manasīndriya-gocarāḥ āyānti bahuśo yānti sarve samanaso janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वैक-निष्ठे मनसि भगवत्-पार्श्व-वर्तिनि तमश् चन्द्रमसीवेदम् उपरज्यावभासते
sattvaika-niṣṭhe manasi bhagavat-pārśva-vartini tamaś candramasīvedam uparajyāvabhāsate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाहं ममेति भावो ऽयं पुरुषे व्यवधीयते यावद् बुद्धि-मनो-ऽक्षार्थ- गुण-व्यूहो ह्य् अनादिमान्
nāhaṃ mameti bhāvo 'yaṃ puruṣe vyavadhīyate yāvad buddhi-mano-'kṣārtha- guṇa-vyūho hy anādimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुप्ति-मूर्च्छोपतापेषु प्राणायन-विघाततः नेहते ऽहम् इति ज्ञानं मृत्यु-प्रज्वारयोर् अपि
supti-mūrcchopatāpeṣu prāṇāyana-vighātataḥ nehate 'ham iti jñānaṃ mṛtyu-prajvārayor api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भे बाल्ये ऽप्य् अपौष्कल्याद् एकादश-विधं तदा लिङ्गं न दृश्यते यूनः कुह्वां चन्द्रमसो यथा
garbhe bālye 'py apauṣkalyād ekādaśa-vidhaṃ tadā liṅgaṃ na dṛśyate yūnaḥ kuhvāṃ candramaso yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थे ह्य् अविद्यमाने ऽपि संसृतिर् न निवर्तते ध्यायतो विषयान् अस्य स्वप्ने ऽनर्थागमो यथा
arthe hy avidyamāne 'pi saṃsṛtir na nivartate dhyāyato viṣayān asya svapne 'narthāgamo yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं पञ्च-विधं लिङ्गं त्रि-वृत् षोडश विस्तृतम् एष चेतनया युक्तो जीव इत्य् अभिधीयते
evaṃ pañca-vidhaṃ liṅgaṃ tri-vṛt ṣoḍaśa vistṛtam eṣa cetanayā yukto jīva ity abhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन पुरुषो देहान् उपादत्ते विमुञ्चति हर्षं शोकं भयं दुःखं सुखं चानेन विन्दति
anena puruṣo dehān upādatte vimuñcati harṣaṃ śokaṃ bhayaṃ duḥkhaṃ sukhaṃ cānena vindati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्तिः कृष्णे दया जीवेष्व् अकुण्ठ-ज्ञानम् आत्मनि यदि स्याद् आत्मनो भूयाद् अपवर्गस् तु संसृतेः यथा तृण-जलूकेयं नापयात्य् अपयाति च न त्यजेन् म्रियमाणो ऽपि प्राग्-देहाभिमतिं जनः
bhaktiḥ kṛṣṇe dayā jīveṣv akuṇṭha-jñānam ātmani yadi syād ātmano bhūyād apavargas tu saṃsṛteḥ yathā tṛṇa-jalūkeyaṃ nāpayāty apayāti ca na tyajen mriyamāṇo 'pi prāg-dehābhimatiṃ janaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदृष्टं दृष्टवन् नङ्क्षेद् भूतं स्वप्नवद् अन्यथा भूतं भवद् भविष्यच् च सुप्तं सर्व-रहो-रहः यावद् अन्यं न विन्देत व्यवधानेन कर्मणाम् मन एव मनुष्येन्द्र भूतानां भव-भावनम्
adṛṣṭaṃ dṛṣṭavan naṅkṣed bhūtaṃ svapnavad anyathā bhūtaṃ bhavad bhaviṣyac ca suptaṃ sarva-raho-rahaḥ yāvad anyaṃ na vindeta vyavadhānena karmaṇām mana eva manuṣyendra bhūtānāṃ bhava-bhāvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदाक्षैश् चरितान् ध्यायन् कर्माण्य् आचिनुते ऽसकृत् सति कर्मण्य् अविद्यायां बन्धः कर्मण्य् अनात्मनः
yadākṣaiś caritān dhyāyan karmāṇy ācinute 'sakṛt sati karmaṇy avidyāyāṃ bandhaḥ karmaṇy anātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतस् तद् अपवादार्थं भज सर्वात्मना हरिम् पश्यंस् तद्-आत्मकं विश्वं स्थित्य्-उत्पत्त्य्-अप्यया यतः
atas tad apavādārthaṃ bhaja sarvātmanā harim paśyaṃs tad-ātmakaṃ viśvaṃ sthity-utpatty-apyayā yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्रेय उवाच भागवत-मुख्यो भगवान् नारदो हंसयोर् गतिम् प्रदर्श्य ह्य् अमुम् आमन्त्र्य सिद्ध-लोकं ततो ऽगमत्
maitreya uvāca bhāgavata-mukhyo bhagavān nārado haṃsayor gatim pradarśya hy amum āmantrya siddha-lokaṃ tato 'gamat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राचीनबर्ही राजर्षिः प्रजा-सर्गाभिरक्षणे आदिश्य पुत्रान् अगमत् तपसे कपिलाश्रमम्
prācīnabarhī rājarṣiḥ prajā-sargābhirakṣaṇe ādiśya putrān agamat tapase kapilāśramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैकाग्र-मना धीरो गोविन्द-चरणाम्बुजम् विमुक्त-सङ्गो ऽनुभजन् भक्त्या तत्-साम्यताम् अगात्
tatraikāgra-manā dhīro govinda-caraṇāmbujam vimukta-saṅgo 'nubhajan bhaktyā tat-sāmyatām agāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् अध्यात्म-पारोक्ष्यं गीतं देवर्षिणानघ यः श्रावयेद् यः शृणुयात् स लिङ्गेन विमुच्यते
etad adhyātma-pārokṣyaṃ gītaṃ devarṣiṇānagha yaḥ śrāvayed yaḥ śṛṇuyāt sa liṅgena vimucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतन् मुकुन्द-यशसा भुवनं पुनानं देवर्षि-वर्य-मुख-निःसृतम् आत्म-शौचम् यः कीर्त्यमानम् अधिगच्छति पारमेष्ठ्यं नास्मिन् भवे भ्रमति मुक्त-समस्त-बन्धः
etan mukunda-yaśasā bhuvanaṃ punānaṃ devarṣi-varya-mukha-niḥsṛtam ātma-śaucam yaḥ kīrtyamānam adhigacchati pārameṣṭhyaṃ nāsmin bhave bhramati mukta-samasta-bandhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्यात्म-पारोक्ष्यम् इदं मयाधिगतम् अद्भुतम् एवं स्त्रियाश्रमः पुंसश् छिन्नो ऽमुत्र च संशयः
adhyātma-pārokṣyam idaṃ mayādhigatam adbhutam evaṃ striyāśramaḥ puṃsaś chinno 'mutra ca saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.