Bhāgavata Purāṇa 4.4

मैत्रेय उवाच एतावद् उक्त्वा विरराम शङ्करः पत्न्य्-अङ्ग-नाशं ह्य् उभयत्र चिन्तयन् सुहृद्-दिदृक्षुः परिशङ्किता भवान् निष्क्रामती निर्विशती द्विधास सा

maitreya uvāca etāvad uktvā virarāma śaṅkaraḥ patny-aṅga-nāśaṃ hy ubhayatra cintayan suhṛd-didṛkṣuḥ pariśaṅkitā bhavān niṣkrāmatī nirviśatī dvidhāsa sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुहृद्-दिदृक्षा-प्रतिघात-दुर्मनाः स्नेहाद् रुदत्य् अश्रु-कलातिविह्वला भवं भवान्य् अप्रतिपूरुषं रुषा प्रधक्ष्यतीवैक्षत जात-वेपथुः

suhṛd-didṛkṣā-pratighāta-durmanāḥ snehād rudaty aśru-kalātivihvalā bhavaṃ bhavāny apratipūruṣaṃ ruṣā pradhakṣyatīvaikṣata jāta-vepathuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विनिःश्वस्य सती विहाय तं शोकेन रोषेण च दूयता हृदा पित्रोर् अगात् स्त्रैण-विमूढ-धीर् गृहान् प्रेम्णात्मनो यो ऽर्धम् अदात् सतां प्रियः

tato viniḥśvasya satī vihāya taṃ śokena roṣeṇa ca dūyatā hṛdā pitror agāt straiṇa-vimūḍha-dhīr gṛhān premṇātmano yo 'rdham adāt satāṃ priyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् अन्वगच्छन् द्रुत-विक्रमां सतीम् एकां त्रि-नेत्रानुचराः सहस्रशः स-पार्षद-यक्षा मणिमन्-मदादयः पुरो-वृषेन्द्रास् तरसा गत-व्यथाः

tām anvagacchan druta-vikramāṃ satīm ekāṃ tri-netrānucarāḥ sahasraśaḥ sa-pārṣada-yakṣā maṇiman-madādayaḥ puro-vṛṣendrās tarasā gata-vyathāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां सारिका-कन्दुक-दर्पणाम्बुज- श्वेतातपत्र-व्यजन-स्रग्-आदिभिः गीतायनैर् दुन्दुभि-शङ्ख-वेणुभिर् वृषेन्द्रम् आरोप्य विटङ्किता ययुः

tāṃ sārikā-kanduka-darpaṇāmbuja- śvetātapatra-vyajana-srag-ādibhiḥ gītāyanair dundubhi-śaṅkha-veṇubhir vṛṣendram āropya viṭaṅkitā yayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आब्रह्म-घोषोर्जित-यज्ञ-वैशसं विप्रर्षि-जुष्टं विबुधैश् च सर्वशः मृद्-दार्व्-अयः-काञ्चन-दर्भ-चर्मभिर् निसृष्ट-भाण्डं यजनं समाविशत्

ābrahma-ghoṣorjita-yajña-vaiśasaṃ viprarṣi-juṣṭaṃ vibudhaiś ca sarvaśaḥ mṛd-dārv-ayaḥ-kāñcana-darbha-carmabhir nisṛṣṭa-bhāṇḍaṃ yajanaṃ samāviśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् आगतां तत्र न कश्चनाद्रियद् विमानितां यज्ञ-कृतो भयाज् जनः ऋते स्वसॄर् वै जननीं च सादराः प्रेमाश्रु-कण्ठ्यः परिषस्वजुर् मुदा

tām āgatāṃ tatra na kaścanādriyad vimānitāṃ yajña-kṛto bhayāj janaḥ ṛte svasṝr vai jananīṃ ca sādarāḥ premāśru-kaṇṭhyaḥ pariṣasvajur mudā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौदर्य-सम्प्रश्न-समर्थ-वार्तया मात्रा च मातृ-ष्वसृभिश् च सादरम् दत्तां सपर्यां वरम् आसनं च सा नादत्त पित्राप्रतिनन्दिता सती

saudarya-sampraśna-samartha-vārtayā mātrā ca mātṛ-ṣvasṛbhiś ca sādaram dattāṃ saparyāṃ varam āsanaṃ ca sā nādatta pitrāpratinanditā satī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरुद्र-भागं तम् अवेक्ष्य चाध्वरं पित्रा च देवे कृत-हेलनं विभौ अनादृता यज्ञ-सदस्य् अधीश्वरी चुकोप लोकान् इव धक्ष्यती रुषा

arudra-bhāgaṃ tam avekṣya cādhvaraṃ pitrā ca deve kṛta-helanaṃ vibhau anādṛtā yajña-sadasy adhīśvarī cukopa lokān iva dhakṣyatī ruṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगर्ह सामर्ष-विपन्नया गिरा शिव-द्विषं धूम-पथ-श्रम-स्मयम् स्व-तेजसा भूत-गणान् समुत्थितान् निगृह्य देवी जगतो ऽभिशृण्वतः

jagarha sāmarṣa-vipannayā girā śiva-dviṣaṃ dhūma-patha-śrama-smayam sva-tejasā bhūta-gaṇān samutthitān nigṛhya devī jagato 'bhiśṛṇvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देव्य् उवाच न यस्य लोके ऽस्त्य् अतिशायनः प्रियस् तथाप्रियो देह-भृतां प्रियात्मनः तस्मिन् समस्तात्मनि मुक्त-वैरके ऋते भवन्तं कतमः प्रतीपयेत्

devy uvāca na yasya loke 'sty atiśāyanaḥ priyas tathāpriyo deha-bhṛtāṃ priyātmanaḥ tasmin samastātmani mukta-vairake ṛte bhavantaṃ katamaḥ pratīpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषान् परेषां हि गुणेषु साधवो गृह्णन्ति केचिन् न भवादृशो द्विज गुणांश् च फल्गून् बहुली-करिष्णवो महत्तमास् तेष्व् अविदद् भवान् अघम्

doṣān pareṣāṃ hi guṇeṣu sādhavo gṛhṇanti kecin na bhavādṛśo dvija guṇāṃś ca phalgūn bahulī-kariṣṇavo mahattamās teṣv avidad bhavān agham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाश्चर्यम् एतद् यद् असत्सु सर्वदा महद्-विनिन्दा कुणपात्म-वादिषु सेर्ष्यं महापूरुष-पाद-पांसुभिर् निरस्त-तेजःसु तद् एव शोभनम्

nāścaryam etad yad asatsu sarvadā mahad-vinindā kuṇapātma-vādiṣu serṣyaṃ mahāpūruṣa-pāda-pāṃsubhir nirasta-tejaḥsu tad eva śobhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् द्व्य्-अक्षरं नाम गिरेरितं नृणां सकृत् प्रसङ्गाद् अघम् आशु हन्ति तत् पवित्र-कीर्तिं तम् अलङ्घ्य-शासनं भवान् अहो द्वेष्टि शिवं शिवेतरः

yad dvy-akṣaraṃ nāma gireritaṃ nṛṇāṃ sakṛt prasaṅgād agham āśu hanti tat pavitra-kīrtiṃ tam alaṅghya-śāsanaṃ bhavān aho dveṣṭi śivaṃ śivetaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्-पाद-पद्मं महतां मनो-ऽलिभिर् निषेवितं ब्रह्म-रसासवार्थिभिः लोकस्य यद् वर्षति चाशिषो ऽर्थिनस् तस्मै भवान् द्रुह्यति विश्व-बन्धवे

yat-pāda-padmaṃ mahatāṃ mano-'libhir niṣevitaṃ brahma-rasāsavārthibhiḥ lokasya yad varṣati cāśiṣo 'rthinas tasmai bhavān druhyati viśva-bandhave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं वा शिवाख्यम् अशिवं न विदुस् त्वद् अन्ये ब्रह्मादयस् तम् अवकीर्य जटाः श्मशाने तन्-माल्य-भस्म-नृकपाल्य् अवसत् पिशाचैर् ये मूर्धभिर् दधति तच्-चरणावसृष्टम्

kiṃ vā śivākhyam aśivaṃ na vidus tvad anye brahmādayas tam avakīrya jaṭāḥ śmaśāne tan-mālya-bhasma-nṛkapāly avasat piśācair ye mūrdhabhir dadhati tac-caraṇāvasṛṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णौ पिधाय निरयाद् यद् अकल्प ईशे धर्मावितर्य् असृणिभिर् नृभिर् अस्यमाने छिन्द्यात् प्रसह्य रुशतीम् असतीं प्रभुश् चेज् जिह्वाम् असून् अपि ततो विसृजेत् स धर्मः

karṇau pidhāya nirayād yad akalpa īśe dharmāvitary asṛṇibhir nṛbhir asyamāne chindyāt prasahya ruśatīm asatīṃ prabhuś cej jihvām asūn api tato visṛjet sa dharmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतस् तवोत्पन्नम् इदं कलेवरं न धारयिष्ये शिति-कण्ठ-गर्हिणः जग्धस्य मोहाद् धि विशुद्धिम् अन्धसो जुगुप्सितस्योद्धरणं प्रचक्षते

atas tavotpannam idaṃ kalevaraṃ na dhārayiṣye śiti-kaṇṭha-garhiṇaḥ jagdhasya mohād dhi viśuddhim andhaso jugupsitasyoddharaṇaṃ pracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वेद-वादान् अनुवर्तते मतिः स्व एव लोके रमतो महा-मुनेः यथा गतिर् देव-मनुष्ययोः पृथक् स्व एव धर्मे न परं क्षिपेत् स्थितः

na veda-vādān anuvartate matiḥ sva eva loke ramato mahā-muneḥ yathā gatir deva-manuṣyayoḥ pṛthak sva eva dharme na paraṃ kṣipet sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्म प्रवृत्तं च निवृत्तम् अप्य् ऋतं वेदे विविच्योभय-लिङ्गम् आश्रितम् विरोधि तद् यौगपदैक-कर्तरि द्वयं तथा ब्रह्मणि कर्म नर्च्छति

karma pravṛttaṃ ca nivṛttam apy ṛtaṃ vede vivicyobhaya-liṅgam āśritam virodhi tad yaugapadaika-kartari dvayaṃ tathā brahmaṇi karma narcchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा वः पदव्यः पितर् अस्मद्-आस्थिता या यज्ञ-शालासु न धूम-वर्त्मभिः तद्-अन्न-तृप्तैर् असु-भृद्भिर् ईडिता अव्यक्त-लिङ्गा अवधूत-सेविताः

mā vaḥ padavyaḥ pitar asmad-āsthitā yā yajña-śālāsu na dhūma-vartmabhiḥ tad-anna-tṛptair asu-bhṛdbhir īḍitā avyakta-liṅgā avadhūta-sevitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैतेन देहेन हरे कृतागसो देहोद्भवेनालम् अलं कुजन्मना व्रीडा ममाभूत् कुजन-प्रसङ्गतस् तज् जन्म धिग् यो महताम् अवद्य-कृत्

naitena dehena hare kṛtāgaso dehodbhavenālam alaṃ kujanmanā vrīḍā mamābhūt kujana-prasaṅgatas taj janma dhig yo mahatām avadya-kṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोत्रं त्वदीयं भगवान् वृषध्वजो दाक्षायणीत्य् आह यदा सुदुर्मनाः व्यपेत-नर्म-स्मितम् आशु तदाहं व्युत्स्रक्ष्य एतत् कुणपं त्वद्-अङ्गजम्

gotraṃ tvadīyaṃ bhagavān vṛṣadhvajo dākṣāyaṇīty āha yadā sudurmanāḥ vyapeta-narma-smitam āśu tadāhaṃ vyutsrakṣya etat kuṇapaṃ tvad-aṅgajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैत्रेय उवाच इत्य् अध्वरे दक्षम् अनूद्य शत्रु-हन् क्षिताव् उदीचीं निषसाद शान्त-वाक् स्पृष्ट्वा जलं पीत-दुकूल-संवृता निमील्य दृग् योग-पथं समाविशत्

maitreya uvāca ity adhvare dakṣam anūdya śatru-han kṣitāv udīcīṃ niṣasāda śānta-vāk spṛṣṭvā jalaṃ pīta-dukūla-saṃvṛtā nimīlya dṛg yoga-pathaṃ samāviśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा समानाव् अनिलौ जितासना सोदानम् उत्थाप्य च नाभि-चक्रतः शनैर् हृदि स्थाप्य धियोरसि स्थितं कण्ठाद् भ्रुवोर् मध्यम् अनिन्दितानयत्

kṛtvā samānāv anilau jitāsanā sodānam utthāpya ca nābhi-cakrataḥ śanair hṛdi sthāpya dhiyorasi sthitaṃ kaṇṭhād bhruvor madhyam aninditānayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स्व-देहं महतां महीयसा मुहुः समारोपितम् अङ्कम् आदरात् जिहासती दक्ष-रुषा मनस्विनी दधार गात्रेष्व् अनिलाग्नि-धारणाम्

evaṃ sva-dehaṃ mahatāṃ mahīyasā muhuḥ samāropitam aṅkam ādarāt jihāsatī dakṣa-ruṣā manasvinī dadhāra gātreṣv anilāgni-dhāraṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्व-भर्तुश् चरणाम्बुजासवं जगद्-गुरोश् चिन्तयती न चापरम् ददर्श देहो हत-कल्मषः सती सद्यः प्रजज्वाल समाधिजाग्निना

tataḥ sva-bhartuś caraṇāmbujāsavaṃ jagad-guroś cintayatī na cāparam dadarśa deho hata-kalmaṣaḥ satī sadyaḥ prajajvāla samādhijāgninā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् पश्यतां खे भुवि चाद्भुतं महद् हा हेति वादः सुमहान् अजायत हन्त प्रिया दैवतमस्य देवी जहाव् असून् केन सती प्रकोपिता

tat paśyatāṃ khe bhuvi cādbhutaṃ mahad hā heti vādaḥ sumahān ajāyata hanta priyā daivatamasya devī jahāv asūn kena satī prakopitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो अनात्म्यं महद् अस्य पश्यत प्रजापतेर् यस्य चराचरं प्रजाः जहाव् असून् यद्-विमतात्मजा सती मनस्विनी मानम् अभीक्ष्णम् अर्हति

aho anātmyaṃ mahad asya paśyata prajāpater yasya carācaraṃ prajāḥ jahāv asūn yad-vimatātmajā satī manasvinī mānam abhīkṣṇam arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽयं दुर्मर्ष-हृदयो ब्रह्म-ध्रुक् च लोके ऽपकीर्तिं महतीम् अवाप्स्यति यद्-अङ्गजां स्वां पुरुष-द्विड् उद्यतां न प्रत्यषेधन् मृतये ऽपराधतः

so 'yaṃ durmarṣa-hṛdayo brahma-dhruk ca loke 'pakīrtiṃ mahatīm avāpsyati yad-aṅgajāṃ svāṃ puruṣa-dviḍ udyatāṃ na pratyaṣedhan mṛtaye 'parādhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वदत्य् एवं जने सत्या दृष्ट्वासु-त्यागम् अद्भुतम् दक्षं तत्-पार्षदा हन्तुम् उदतिष्ठन्न् उदायुधाः

vadaty evaṃ jane satyā dṛṣṭvāsu-tyāgam adbhutam dakṣaṃ tat-pārṣadā hantum udatiṣṭhann udāyudhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषाम् आपततां वेगं निशाम्य भगवान् भृगुः यज्ञ-घ्न-घ्नेन यजुषा दक्षिणाग्नौ जुहाव ह

teṣām āpatatāṃ vegaṃ niśāmya bhagavān bhṛguḥ yajña-ghna-ghnena yajuṣā dakṣiṇāgnau juhāva ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्वर्युणा हूयमाने देवा उत्पेतुर् ओजसा ऋभवो नाम तपसा सोमं प्राप्ताः सहस्रशः

adhvaryuṇā hūyamāne devā utpetur ojasā ṛbhavo nāma tapasā somaṃ prāptāḥ sahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैर् अलातायुधैः सर्वे प्रमथाः सह-गुह्यकाः हन्यमाना दिशो भेजुर् उशद्भिर् ब्रह्म-तेजसा

tair alātāyudhaiḥ sarve pramathāḥ saha-guhyakāḥ hanyamānā diśo bhejur uśadbhir brahma-tejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.