Bhāgavata Purāṇa 8.24

श्रीराजोवाच भगवन् छ्रोतुमिच्छामि हरेरद्भुतकर्मणः अवतारकथामाद्यां मायामत्स्यविडम्बनम्

śrīrājovāca bhagavan chrotumicchāmi hareradbhutakarmaṇaḥ avatārakathāmādyāṃ māyāmatsyaviḍambanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदर्थमदधाद्रूपं मात्स्यं लोकजुगुप्सितम् तमःप्रकृतिदुर्मर्षं कर्मग्रस्त इवेश्वरः

yadarthamadadhādrūpaṃ mātsyaṃ lokajugupsitam tamaḥprakṛtidurmarṣaṃ karmagrasta iveśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतन् नो भगवन् सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि उत्तमश्लोकचरितं सर्वलोकसुखावहम्

etan no bhagavan sarvaṃ yathāvadvaktumarhasi uttamaślokacaritaṃ sarvalokasukhāvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीसूत उवाच इत्य् उक्तो विष्णुरातेन भगवान् बादरायणिः उवाच चरितं विष्णोर्मत्स्यरूपेण यत् कृतम्

śrīsūta uvāca ity ukto viṣṇurātena bhagavān bādarāyaṇiḥ uvāca caritaṃ viṣṇormatsyarūpeṇa yat kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीशुक उवाच गोविप्रसुरसाधूनां छन्दसामपि चेश्वरः रक्षामिच्छंस्तनूर्धत्ते धर्मस्यार्थस्य चैव हि

śrīśuka uvāca goviprasurasādhūnāṃ chandasāmapi ceśvaraḥ rakṣāmicchaṃstanūrdhatte dharmasyārthasya caiva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्चावचेषु भूतेषु चरन् वायुरिवेश्वरः नोच्चावचत्वं भजते निर्गुणत्वाद्धियो गुणैः

uccāvaceṣu bhūteṣu caran vāyuriveśvaraḥ noccāvacatvaṃ bhajate nirguṇatvāddhiyo guṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसीदतीतकल्पान्ते ब्राह्मो नैमित्तिको लयः समुद्रोपप्लुतास्तत्र लोका भूरादयो नृप

āsīdatītakalpānte brāhmo naimittiko layaḥ samudropaplutāstatra lokā bhūrādayo nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालेनागतनिद्रस्य धातुः शिशयिषोर्बली मुखतो निःसृतान् वेदान् हयग्रीवो ऽन्तिके ऽहरत्

kālenāgatanidrasya dhātuḥ śiśayiṣorbalī mukhato niḥsṛtān vedān hayagrīvo 'ntike 'harat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञात्वा तद्दानवेन्द्रस्य हयग्रीवस्य चेष्टितम् दधार शफरीरूपं भगवान् हरिरीश्वरः

jñātvā taddānavendrasya hayagrīvasya ceṣṭitam dadhāra śapharīrūpaṃ bhagavān harirīśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र राजऋषिः कश्चिन् नाम्ना सत्यव्रतो महान् नारायणपरो ऽतपत् तपः स सलिलाशनः

tatra rājaṛṣiḥ kaścin nāmnā satyavrato mahān nārāyaṇaparo 'tapat tapaḥ sa salilāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ऽसावस्मिन् महाकल्पे तनयः स विवस्वतः श्राद्धदेव इति ख्यातो मनुत्वे हरिणार्पितः

yo 'sāvasmin mahākalpe tanayaḥ sa vivasvataḥ śrāddhadeva iti khyāto manutve hariṇārpitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा कृतमालायां कुर्वतो जलतर्पणम् तस्याञ्जल्युदके काचिच् छफर्य् एकाभ्यपद्यत

ekadā kṛtamālāyāṃ kurvato jalatarpaṇam tasyāñjalyudake kācic chaphary ekābhyapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यव्रतो ऽञ्जलिगतां सह तोयेन भारत उत्ससर्ज नदीतोये शफरीं द्रविडेश्वरः

satyavrato 'ñjaligatāṃ saha toyena bhārata utsasarja nadītoye śapharīṃ draviḍeśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमाह सातिकरुणं महाकारुणिकं नृपम् यादोभ्यो ज्ञातिघातिभ्यो दीनां मां दीनवत्सल कथं विसृजसे राजन् भीतामस्मिन् सरिज्जले

tamāha sātikaruṇaṃ mahākāruṇikaṃ nṛpam yādobhyo jñātighātibhyo dīnāṃ māṃ dīnavatsala kathaṃ visṛjase rājan bhītāmasmin sarijjale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमात्मनो ऽनुग्रहार्थं प्रीत्या मत्स्यवपुर्धरम् अजानन् रक्षणार्थाय शफर्याः स मनो दधे

tamātmano 'nugrahārthaṃ prītyā matsyavapurdharam ajānan rakṣaṇārthāya śapharyāḥ sa mano dadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्या दीनतरं वाक्यमाश्रुत्य स महीपतिः कलशाप्सु निधायैनां दयालुर्निन्य आश्रमम्

tasyā dīnataraṃ vākyamāśrutya sa mahīpatiḥ kalaśāpsu nidhāyaināṃ dayālurninya āśramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तु तत्रैकरात्रेण वर्धमाना कमण्डलौ अलब्ध्वात्मावकाशं वा इदमाह महीपतिम्

sā tu tatraikarātreṇa vardhamānā kamaṇḍalau alabdhvātmāvakāśaṃ vā idamāha mahīpatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाहं कमण्डलावस्मिन् कृच्छ्रं वस्तुमिहोत्सहे कल्पयौकः सुविपुलं यत्राहं निवसे सुखम्

nāhaṃ kamaṇḍalāvasmin kṛcchraṃ vastumihotsahe kalpayaukaḥ suvipulaṃ yatrāhaṃ nivase sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एनां तत आदाय न्यधादौदञ्चनोदके तत्र क्षिप्ता मुहूर्तेन हस्तत्रयमवर्धत

sa enāṃ tata ādāya nyadhādaudañcanodake tatra kṣiptā muhūrtena hastatrayamavardhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न म एतदलं राजन् सुखं वस्तुमुदञ्चनम् पृथु देहि पदं मह्यं यत् त्वाहं शरणं गता

na ma etadalaṃ rājan sukhaṃ vastumudañcanam pṛthu dehi padaṃ mahyaṃ yat tvāhaṃ śaraṇaṃ gatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत आदाय सा राज्ञा क्षिप्ता राजन् सरोवरे तदावृत्यात्मना सो ऽयं महामीनो ऽन्ववर्धत

tata ādāya sā rājñā kṣiptā rājan sarovare tadāvṛtyātmanā so 'yaṃ mahāmīno 'nvavardhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैतन् मे स्वस्तये राजन्नुदकं सलिलौकसः निधेहि रक्षायोगेन ह्रदे मामविदासिनि

naitan me svastaye rājannudakaṃ salilaukasaḥ nidhehi rakṣāyogena hrade māmavidāsini

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तः सो ऽनयन् मत्स्यं तत्र तत्राविदासिनि जलाशये ऽसम्मितं तं समुद्रे प्राक्षिपज् झषम्

ity uktaḥ so 'nayan matsyaṃ tatra tatrāvidāsini jalāśaye 'sammitaṃ taṃ samudre prākṣipaj jhaṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षिप्यमाणस्तमाहेदमिह मां मकरादयः अदन्त्य् अतिबला वीर मां नेहोत्स्रष्टुमर्हसि

kṣipyamāṇastamāhedamiha māṃ makarādayaḥ adanty atibalā vīra māṃ nehotsraṣṭumarhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विमोहितस्तेन वदता वल्गुभारतीम् तमाह को भवान् अस्मान् मत्स्यरूपेण मोहयन्

evaṃ vimohitastena vadatā valgubhāratīm tamāha ko bhavān asmān matsyarūpeṇa mohayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैवं वीर्यो जलचरो दृष्टो ऽस्माभिः श्रुतो ऽपि वा यो भवान् योजनशतमह्नाभिव्यानशे सरः

naivaṃ vīryo jalacaro dṛṣṭo 'smābhiḥ śruto 'pi vā yo bhavān yojanaśatamahnābhivyānaśe saraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नूनं त्वं भगवान् साक्षाद्धरिर्नारायणो ऽव्ययः अनुग्रहाय भूतानां धत्से रूपं जलौकसाम्

nūnaṃ tvaṃ bhagavān sākṣāddharirnārāyaṇo 'vyayaḥ anugrahāya bhūtānāṃ dhatse rūpaṃ jalaukasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमस्ते पुरुषश्रेष्ठ स्थित्युत्पत्त्यप्ययेश्वर भक्तानां नः प्रपन्नानां मुख्यो ह्य् आत्मगतिर्विभो

namaste puruṣaśreṣṭha sthityutpattyapyayeśvara bhaktānāṃ naḥ prapannānāṃ mukhyo hy ātmagatirvibho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे लीलावतारास्ते भूतानां भूतिहेतवः ज्ञातुमिच्छाम्य् अदो रूपं यदर्थं भवता धृतम्

sarve līlāvatārāste bhūtānāṃ bhūtihetavaḥ jñātumicchāmy ado rūpaṃ yadarthaṃ bhavatā dhṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ते ऽरविन्दाक्ष पदोपसर्पणं मृषा भवेत् सर्वसुहृत्प्रियात्मनः यथेतरेषां पृथगात्मनां सताम् अदीदृशो यद्वपुरद्भुतं हि नः

na te 'ravindākṣa padopasarpaṇaṃ mṛṣā bhavet sarvasuhṛtpriyātmanaḥ yathetareṣāṃ pṛthagātmanāṃ satām adīdṛśo yadvapuradbhutaṃ hi naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीशुक उवाच इति ब्रुवाणं नृपतिं जगत्पतिः सत्यव्रतं मत्स्यवपुर्युगक्षये विहर्तुकामः प्रलयार्णवे ऽब्रवीच् चिकीर्षुरेकान्तजनप्रियः प्रियम्

śrīśuka uvāca iti bruvāṇaṃ nṛpatiṃ jagatpatiḥ satyavrataṃ matsyavapuryugakṣaye vihartukāmaḥ pralayārṇave 'bravīc cikīrṣurekāntajanapriyaḥ priyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीभगवान् उवाच सप्तमे ह्य् अद्यतनादूर्ध्वमहन्य् एतदरिन्दम निमङ्क्ष्यत्य् अप्ययाम्भोधौ त्रैलोक्यं भूर्भुवादिकम्

śrībhagavān uvāca saptame hy adyatanādūrdhvamahany etadarindama nimaṅkṣyaty apyayāmbhodhau trailokyaṃ bhūrbhuvādikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिलोक्यां लीयमानायां संवर्ताम्भसि वै तदा उपस्थास्यति नौः काचिद्विशाला त्वां मयेरिता

trilokyāṃ līyamānāyāṃ saṃvartāmbhasi vai tadā upasthāsyati nauḥ kācidviśālā tvāṃ mayeritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं तावदोषधीः सर्वा बीजान्य् उच्चावचानि च सप्तर्षिभिः परिवृतः सर्वसत्त्वोपबृंहितः

tvaṃ tāvadoṣadhīḥ sarvā bījāny uccāvacāni ca saptarṣibhiḥ parivṛtaḥ sarvasattvopabṛṃhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरुह्य बृहतीं नावं विचरिष्यस्य् अविक्लवः एकार्णवे निरालोके ऋषीणामेव वर्चसा

āruhya bṛhatīṃ nāvaṃ vicariṣyasy aviklavaḥ ekārṇave nirāloke ṛṣīṇāmeva varcasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोधूयमानां तां नावं समीरेण बलीयसा उपस्थितस्य मे शृङ्गे निबध्नीहि महाहिना

dodhūyamānāṃ tāṃ nāvaṃ samīreṇa balīyasā upasthitasya me śṛṅge nibadhnīhi mahāhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं त्वामृषिभिः सार्धं सहनावमुदन्वति विकर्षन् विचरिष्यामि यावद्ब्राह्मी निशा प्रभो

ahaṃ tvāmṛṣibhiḥ sārdhaṃ sahanāvamudanvati vikarṣan vicariṣyāmi yāvadbrāhmī niśā prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मदीयं महिमानं च परं ब्रह्मेति शब्दितम् वेत्स्यस्य् अनुगृहीतं मे सम्प्रश्नैर्विवृतं हृदि

madīyaṃ mahimānaṃ ca paraṃ brahmeti śabditam vetsyasy anugṛhītaṃ me sampraśnairvivṛtaṃ hṛdi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थमादिश्य राजानं हरिरन्तरधीयत सो ऽन्ववैक्षत तं कालं यं हृषीकेश आदिशत्

itthamādiśya rājānaṃ harirantaradhīyata so 'nvavaikṣata taṃ kālaṃ yaṃ hṛṣīkeśa ādiśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आस्तीर्य दर्भान् प्राक्कूलान् राजर्षिः प्रागुदङ्मुखः निषसाद हरेः पादौ चिन्तयन् मत्स्यरूपिणः

āstīrya darbhān prākkūlān rājarṣiḥ prāgudaṅmukhaḥ niṣasāda hareḥ pādau cintayan matsyarūpiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः समुद्र उद्वेलः सर्वतः प्लावयन् महीम् वर्धमानो महामेघैर्वर्षद्भिः समदृश्यत

tataḥ samudra udvelaḥ sarvataḥ plāvayan mahīm vardhamāno mahāmeghairvarṣadbhiḥ samadṛśyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्यायन् भगवदादेशं ददृशे नावमागताम् तामारुरोह विप्रेन्द्रैरादायौषधिवीरुधः

dhyāyan bhagavadādeśaṃ dadṛśe nāvamāgatām tāmāruroha viprendrairādāyauṣadhivīrudhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमूचुर्मुनयः प्रीता राजन् ध्यायस्व केशवम् स वै नः सङ्कटादस्मादविता शं विधास्यति

tamūcurmunayaḥ prītā rājan dhyāyasva keśavam sa vai naḥ saṅkaṭādasmādavitā śaṃ vidhāsyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽनुध्यातस्ततो राज्ञा प्रादुरासीन् महार्णवे एकशृङ्गधरो मत्स्यो हैमो नियुतयोजनः

so 'nudhyātastato rājñā prādurāsīn mahārṇave ekaśṛṅgadharo matsyo haimo niyutayojanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निबध्य नावं तच्छृङ्गे यथोक्तो हरिणा पुरा वरत्रेणाहिना तुष्टस्तुष्टाव मधुसूदनम्

nibadhya nāvaṃ tacchṛṅge yathokto hariṇā purā varatreṇāhinā tuṣṭastuṣṭāva madhusūdanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीराजोवाच अनाद्यविद्योपहतात्मसंविदस् तन्मूलसंसारपरिश्रमातुराः यदृच्छयोपसृता यमाप्नुयुर् विमुक्तिदो नः परमो गुरुर्भवान्

śrīrājovāca anādyavidyopahatātmasaṃvidas tanmūlasaṃsārapariśramāturāḥ yadṛcchayopasṛtā yamāpnuyur vimuktido naḥ paramo gururbhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनो ऽबुधो ऽयं निजकर्मबन्धनः सुखेच्छया कर्म समीहते ऽसुखम् यत्सेवया तां विधुनोत्य् असन्मतिं ग्रन्थिं स भिन्द्याद्धृदयं स नो गुरुः

jano 'budho 'yaṃ nijakarmabandhanaḥ sukhecchayā karma samīhate 'sukham yatsevayā tāṃ vidhunoty asanmatiṃ granthiṃ sa bhindyāddhṛdayaṃ sa no guruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्सेवयाग्नेरिव रुद्ररोदनं पुमान् विजह्यान् मलमात्मनस्तमः भजेत वर्णं निजमेष सो ऽव्ययो भूयात् स ईशः परमो गुरोर्गुरुः

yatsevayāgneriva rudrarodanaṃ pumān vijahyān malamātmanastamaḥ bhajeta varṇaṃ nijameṣa so 'vyayo bhūyāt sa īśaḥ paramo gurorguruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न यत्प्रसादायुतभागलेशम् अन्ये च देवा गुरवो जनाः स्वयम् कर्तुं समेताः प्रभवन्ति पुंसस् तमीश्वरं त्वां शरणं प्रपद्ये

na yatprasādāyutabhāgaleśam anye ca devā guravo janāḥ svayam kartuṃ sametāḥ prabhavanti puṃsas tamīśvaraṃ tvāṃ śaraṇaṃ prapadye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचक्षुरन्धस्य यथाग्रणीः कृतस् तथा जनस्याविदुषो ऽबुधो गुरुः त्वमर्कदृक् सर्वदृशां समीक्षणो वृतो गुरुर्नः स्वगतिं बुभुत्सताम्

acakṣurandhasya yathāgraṇīḥ kṛtas tathā janasyāviduṣo 'budho guruḥ tvamarkadṛk sarvadṛśāṃ samīkṣaṇo vṛto gururnaḥ svagatiṃ bubhutsatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनो जनस्यादिशते ऽसतीं गतिं यया प्रपद्येत दुरत्ययं तमः त्वं त्वव्ययं ज्ञानममोघमञ्जसा प्रपद्यते येन जनो निजं पदम्

jano janasyādiśate 'satīṃ gatiṃ yayā prapadyeta duratyayaṃ tamaḥ tvaṃ tvavyayaṃ jñānamamoghamañjasā prapadyate yena jano nijaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं सर्वलोकस्य सुहृत् प्रियेश्वरो ह्य् आत्मा गुरुर्ज्ञानमभीष्टसिद्धिः तथापि लोको न भवन्तमन्धधीर् जानाति सन्तं हृदि बद्धकामः

tvaṃ sarvalokasya suhṛt priyeśvaro hy ātmā gururjñānamabhīṣṭasiddhiḥ tathāpi loko na bhavantamandhadhīr jānāti santaṃ hṛdi baddhakāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं त्वामहं देववरं वरेण्यं प्रपद्य ईशं प्रतिबोधनाय छिन्ध्य् अर्थदीपैर्भगवन् वचोभिर् ग्रन्थीन् हृदय्यान् विवृणु स्वमोकः

taṃ tvāmahaṃ devavaraṃ vareṇyaṃ prapadya īśaṃ pratibodhanāya chindhy arthadīpairbhagavan vacobhir granthīn hṛdayyān vivṛṇu svamokaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीशुक उवाच इत्य् उक्तवन्तं नृपतिं भगवान् आदिपूरुषः मत्स्यरूपी महाम्भोधौ विहरंस्तत्त्वमब्रवीत्

śrīśuka uvāca ity uktavantaṃ nṛpatiṃ bhagavān ādipūruṣaḥ matsyarūpī mahāmbhodhau viharaṃstattvamabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुराणसंहितां दिव्यां साङ्ख्ययोगक्रियावतीम् सत्यव्रतस्य राजर्षेरात्मगुह्यमशेषतः

purāṇasaṃhitāṃ divyāṃ sāṅkhyayogakriyāvatīm satyavratasya rājarṣerātmaguhyamaśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्रौषीदृषिभिः साकमात्मतत्त्वमसंशयम् नाव्य् आसीनो भगवता प्रोक्तं ब्रह्म सनातनम्

aśrauṣīdṛṣibhiḥ sākamātmatattvamasaṃśayam nāvy āsīno bhagavatā proktaṃ brahma sanātanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतीतप्रलयापाय उत्थिताय स वेधसे हत्वासुरं हयग्रीवं वेदान् प्रत्याहरद्धरिः

atītapralayāpāya utthitāya sa vedhase hatvāsuraṃ hayagrīvaṃ vedān pratyāharaddhariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तु सत्यव्रतो राजा ज्ञानविज्ञानसंयुतः विष्णोः प्रसादात् कल्पे ऽस्मिन्नासीद्वैवस्वतो मनुः

sa tu satyavrato rājā jñānavijñānasaṃyutaḥ viṣṇoḥ prasādāt kalpe 'sminnāsīdvaivasvato manuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यव्रतस्य राजर्षेर्मायामत्स्यस्य शार्ङ्गिणः संवादं महदाख्यानं श्रुत्वा मुच्येत किल्बिषात्

satyavratasya rājarṣermāyāmatsyasya śārṅgiṇaḥ saṃvādaṃ mahadākhyānaṃ śrutvā mucyeta kilbiṣāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवतारं हरेर्यो ऽयं कीर्तयेदन्वहं नरः सङ्कल्पास्तस्य सिध्यन्ति स याति परमां गतिम्

avatāraṃ hareryo 'yaṃ kīrtayedanvahaṃ naraḥ saṅkalpāstasya sidhyanti sa yāti paramāṃ gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रलयपयसि धातुः सुप्तशक्तेर्मुखेभ्यः श्रुतिगणमपनीतं प्रत्युपादत्त हत्वा दितिजमकथयद्यो ब्रह्म सत्यव्रतानां तमहमखिलहेतुं जिह्ममीनं नतो ऽस्मि

pralayapayasi dhātuḥ suptaśaktermukhebhyaḥ śrutigaṇamapanītaṃ pratyupādatta hatvā ditijamakathayadyo brahma satyavratānāṃ tamahamakhilahetuṃ jihmamīnaṃ nato 'smi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.