इति श्रीवैखानसे भगवच्छास्त्रे भृसुप्रोक्तायां संहितायां प्रकीर्णाधिकारे सप्तदशो ऽध्यायः अथाष्टादशो ऽध्यायः। भगवदर्चनम् अथ वक्ष्ये विशेषेण विष्णोरर्चनमुत्तमम् । "प्रवः पान्तमऽन्धेत्यादि श्रुतिभिर्विहितं तथा
iti śrīvaikhānase bhagavacchāstre bhṛsuproktāyāṃ saṃhitāyāṃ prakīrṇādhikāre saptadaśo 'dhyāyaḥ athāṣṭādaśo 'dhyāyaḥ. bhagavadarcanam atha vakṣye viśeṣeṇa viṣṇorarcanamuttamam / "pravaḥ pāntama'ndhetyādi śrutibhirvihitaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यच्चोक्तं गुरुणा सूत्रे समासेन महर्षिणा । तेनैव विवृतं शास्त्रे सार्धकोटी प्रमाणतः
yaccoktaṃ guruṇā sūtre samāsena maharṣiṇā / tenaiva vivṛtaṃ śāstre sārdhakoṭī pramāṇataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्माभिस्तु सुसंक्षिप्तं चातुर्लक्षप्रमाणतः । तदर्चनक्रमं वक्ष्ये श्रुणुध्वमृषिसत्तमाः
asmābhistu susaṃkṣiptaṃ cāturlakṣapramāṇataḥ / tadarcanakramaṃ vakṣye śruṇudhvamṛṣisattamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैखानसेन सूत्रेण निषेकादि क्रियान्वितः । ऋत्विगुक्तगुणोपेतस्सुपुष्टाङ्गस्समाहितः
vaikhānasena sūtreṇa niṣekādi kriyānvitaḥ / ṛtviguktaguṇopetassupuṣṭāṅgassamāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहस्थो ब्रह्मचारी वा भक्त्यैवार्ऽचनमाचरेत् । द्रव्यैरनेकैस्संपाद्यं तथानन्तोपचारकैः
gṛhastho brahmacārī vā bhaktyaivār'canamācaret / dravyairanekaissaṃpādyaṃ tathānantopacārakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आशक्यं विधिवत्कर्तुं ब्रह्माद्यैरपि पूजनम् । मनुष्यैःकिमुवक्तव्यं दरिद्रैरदृढात्मभिः
āśakyaṃ vidhivatkartuṃ brahmādyairapi pūjanam / manuṣyaiḥkimuvaktavyaṃ daridrairadṛḍhātmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाशक्ति ततः कुर्यात्तस्माद्बहुभिरर्चकैः । बहुभिः परिचारैश्च तथै वान्यपदार्थिभिः
yathāśakti tataḥ kuryāttasmādbahubhirarcakaiḥ / bahubhiḥ paricāraiśca tathai vānyapadārthibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वर्त्यं पूजनं विष्णोश्श्रद्धाभक्तिसमन्वितैः । तस्मान्नवविधा ग्राह्या अर्चकाः परिचारकाः
nirvartyaṃ pūjanaṃ viṣṇośśraddhābhaktisamanvitaiḥ / tasmānnavavidhā grāhyā arcakāḥ paricārakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तमे तूत्तमं प्रोक्तमर्चकानान्तु विंशतिः । अशीतिः परिचाराणामुत्तमे मध्यमं ततः
uttame tūttamaṃ proktamarcakānāntu viṃśatiḥ / aśītiḥ paricārāṇāmuttame madhyamaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिचाराणां चतुष्षष्टिदर्चकाष्षोडश स्मृताः । उत्तमे त्वधमं प्रोक्तमर्चका द्वादश स्मृताः
paricārāṇāṃ catuṣṣaṣṭidarcakāṣṣoḍaśa smṛtāḥ / uttame tvadhamaṃ proktamarcakā dvādaśa smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चाशत्परिचाराश्च मध्यमे चोत्तमं पुनः । चत्वारिंशत्परिचराः पूजकाश्चाष्टकीर्तिताः
pañcāśatparicārāśca madhyame cottamaṃ punaḥ / catvāriṃśatparicarāḥ pūjakāścāṣṭakīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्यमे मध्यमं प्रोक्तमचन्काष्षडुदीरिताः । पञ्चविंशत्परिचरा मध्यमे त्वधमं पुनः
madhyame madhyamaṃ proktamacankāṣṣaḍudīritāḥ / pañcaviṃśatparicarā madhyame tvadhamaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चत्वारः पूजकास्तत्र परिचारास्तु षोडश । त्रयोर्ऽचकाः परिचरा नव स्युरधमोत्तमे
catvāraḥ pūjakāstatra paricārāstu ṣoḍaśa / trayor'cakāḥ paricarā nava syuradhamottame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूजकौ द्वौपरिचराश्चत्वारो ऽधममध्यमे । एकोर्ऽचकः परिचरौ द्वौप्रोक्तावधमाधमे
pūjakau dvauparicarāścatvāro 'dhamamadhyame / ekor'cakaḥ paricarau dvauproktāvadhamādhame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्यस्स्यादुपद्रष्टा देवस्सान्निध्यकारकः । अर्चनाद्यखिलं कार्यं तन्नियोगेन कारयेत्
ācāryassyādupadraṣṭā devassānnidhyakārakaḥ / arcanādyakhilaṃ kāryaṃ tanniyogena kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स हि कार्यस्य निर्णेता गोप्ताधर्मस्यदेशिकः । अर्चको देवदेवस्य कुर्यान्मन्त्रासनादिषु
sa hi kāryasya nirṇetā goptādharmasyadeśikaḥ / arcako devadevasya kuryānmantrāsanādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपचाराननन्तांश्च विधिना शास्त्रचोदितान् । अर्चकस्य सहायन्तु किङ्करः परिचारकः
upacārānanantāṃśca vidhinā śāstracoditān / arcakasya sahāyantu kiṅkaraḥ paricārakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुकार्यकराश्चैते ग्राह्यास्तु परिचारकाः । सम्माजन्नकरश्चैव तथा स्यादुपलेपकः
bahukāryakarāścaite grāhyāstu paricārakāḥ / sammājannakaraścaiva tathā syādupalepakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीपोद्दीपयिता चौव पोत्रशोधनकारकः । पानीय वाहकश्चैव पुष्पापचयकारकः
dīpoddīpayitā cauva potraśodhanakārakaḥ / pānīya vāhakaścaiva puṣpāpacayakārakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धूपदीपादिकर्ता च गन्धपेषणतत्परः । तत्तत्परिच्छदाहर्ता तथैव बलिवाहकः
dhūpadīpādikartā ca gandhapeṣaṇatatparaḥ / tattatparicchadāhartā tathaiva balivāhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमादीनि कार्याणि कुर्वन्ति परिचारकाः । पाचकः परिचारस्स्यात्पचनालयसंगतः
evamādīni kāryāṇi kurvanti paricārakāḥ / pācakaḥ paricārassyātpacanālayasaṃgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हविष्पाकविधानज्ञश्शौचाचारपरायणः । एतान्वैखानसानेव वृणेत्सर्वान् पदार्थिनः
haviṣpākavidhānajñaśśaucācāraparāyaṇaḥ / etānvaikhānasāneva vṛṇetsarvān padārthinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलाभे तत्र सर्वेषामाचार्यं चार्चकान्पुसः । वैखानसानेव वृणन्नक्युदर्यादन्यसूत्रिणः
alābhe tatra sarveṣāmācāryaṃ cārcakānpusaḥ / vaikhānasāneva vṛṇannakyudaryādanyasūtriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवैखानस विप्रस्तु पूजयेदालये हरिम् । स वै देवलको नाम सर्व कर्मबहिष्कृतः
avaikhānasa viprastu pūjayedālaye harim / sa vai devalako nāma sarva karmabahiṣkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिचारांन्तु वृणुयादलाभे त्वन्यसूत्रिणः । दीक्षितानेवसद्वृत्तानागमोक्तविधानतः
paricārāṃntu vṛṇuyādalābhe tvanyasūtriṇaḥ / dīkṣitānevasadvṛttānāgamoktavidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजमानस्सदाध्यात्मरतो मोक्षार्थचिन्तकः । धनी सर्वसमस्त्यागी भक्तियुक्तः प्रसन्नधीः
yajamānassadādhyātmarato mokṣārthacintakaḥ / dhanī sarvasamastyāgī bhaktiyuktaḥ prasannadhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्रोक्तेन विधानेन विष्णुलाञ्छनलाञ्छितः । देवस्य नित्यपूजार्थमुत्सवार्थं विशेषतः
śāstroktena vidhānena viṣṇulāñchanalāñchitaḥ / devasya nityapūjārthamutsavārthaṃ viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथान्यविभवार्थं च दापयेद्धनसंचयम् । आचार्याज्ञाप्रतीक्षस्स्यातॄजके हितचिन्तकः
tathānyavibhavārthaṃ ca dāpayeddhanasaṃcayam / ācāryājñāpratīkṣassyātṝjake hitacintakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिचारे प्रसन्नश्च किङ्करेषु दयापरः । तीर्थप्रसादसेवी च निर्माल्येषु कृतादरः
paricāre prasannaśca kiṅkareṣu dayāparaḥ / tīrthaprasādasevī ca nirmālyeṣu kṛtādaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति लक्षणसंपन्नाः प्रभवन्त्यालयार्चने । अथार्चकः प्रमन्नात्मा पञ्चकालपरायणः
iti lakṣaṇasaṃpannāḥ prabhavantyālayārcane / athārcakaḥ pramannātmā pañcakālaparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मेमुहूर्ते चोद्थाय नारायणमनुस्मरेत् । कृत्वा सूत्रोक्तविधिना शौचादीनि यथाविधि
brāhmemuhūrte codthāya nārāyaṇamanusmaret / kṛtvā sūtroktavidhinā śaucādīni yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नात्वा स्नानविधानेन धृत्वा धौतांबरे पुनः । ऊर्ध्वपुण्ड्राणि संधार्य विधिना केशवादिभिः
snātvā snānavidhānena dhṛtvā dhautāṃbare punaḥ / ūrdhvapuṇḍrāṇi saṃdhārya vidhinā keśavādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृत्वा पवित्रपद्माक्षतुलसीमणिमालिकाः । धृत्वोभयपवित्रे च तथा सन्ध्यामुपास्य च
dhṛtvā pavitrapadmākṣatulasīmaṇimālikāḥ / dhṛtvobhayapavitre ca tathā sandhyāmupāsya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उष्णीषेण च पञ्चागभूषणैन्सुविभूषितः । समाप्य नित्यकर्माणि महामन्त्रादिकं जपन्
uṣṇīṣeṇa ca pañcāgabhūṣaṇainsuvibhūṣitaḥ / samāpya nityakarmāṇi mahāmantrādikaṃ japan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरुणं तु जपित्वैव नारायणमतः परम् । प्रणम्य यन्त्रिकाञ्चैव कराभ्यां परिगृह्य च
aruṇaṃ tu japitvaiva nārāyaṇamataḥ param / praṇamya yantrikāñcaiva karābhyāṃ parigṛhya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाह्वोश्शिरसि वा न्यस्य भक्त्या परमया युतः । संगतः परिचारैश्च यजमानेन सादरम्
bāhvośśirasi vā nyasya bhaktyā paramayā yutaḥ / saṃgataḥ paricāraiśca yajamānena sādaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्ववाद्य समायुक्तः सर्वमङ्गलशोभितः । क्रममाणश्शनैर्विद्वान् देवागारं प्रति व्रजेत्
sarvavādya samāyuktaḥ sarvamaṅgalaśobhitaḥ / kramamāṇaśśanairvidvān devāgāraṃ prati vrajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"प्रतद्विष्णुऽरिति प्रोच्य चालयं परितःक्रमात् । युग्मप्रदक्षिणं कुर्याद्देव देवमनुस्मरन्
"pratadviṣṇu'riti procya cālayaṃ paritaḥkramāt / yugmapradakṣiṇaṃ kuryāddeva devamanusmaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युग्मप्रदक्षिणं कुर्यादयुग्मं त्वाभिचारिकम् । आयुग्मं तु परीत्यापि तथायुग्मं प्रणम्य च
yugmapradakṣiṇaṃ kuryādayugmaṃ tvābhicārikam / āyugmaṃ tu parītyāpi tathāyugmaṃ praṇamya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेक्षेतोद्यन्तमादित्यं जपेद्द्वादशसूक्तकम् । छायालङ्घनदोषन्तु न तत्र स्यात्प्रदक्षिणे
prekṣetodyantamādityaṃ japeddvādaśasūktakam / chāyālaṅghanadoṣantu na tatra syātpradakṣiṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवागारं प्रविश्यैव तत्तन्मन्त्रमनुस्मरन् । द्वारदेवान् प्रणम्याथ निरस्तं रक्षमस्त्रतः
devāgāraṃ praviśyaiva tattanmantramanusmaran / dvāradevān praṇamyātha nirastaṃ rakṣamastrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहीत्वा यन्त्रिकां चैव "हिरण्यपाणिऽ मुच्चरन् । कवाटे तु सुसंयोज्य "दिवंऽ वीति समुच्चरन्
gṛhītvā yantrikāṃ caiva "hiraṇyapāṇi' muccaran / kavāṭe tu susaṃyojya "divaṃ' vīti samuccaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कवाटोद्घायनं कृत्वा प्रविशेदन्तरं बुधः । "अतो देवाऽ इतिप्रोच्य देवं वीक्ष्यप्रणम्य च
kavāṭodghāyanaṃ kṛtvā praviśedantaraṃ budhaḥ / "ato devā' itiprocya devaṃ vīkṣyapraṇamya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिचारकमाहूय दीपानुद्दीपयेत्क्रमात् । प्रणवं मन्त्रमुच्चार्य तत्र कार्यं समाचरेत्
paricārakamāhūya dīpānuddīpayetkramāt / praṇavaṃ mantramuccārya tatra kāryaṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिस्संप्रहार्य पाणिभ्यां "शाम्यन्त्विऽत्यादि चोच्चरन् । आदर्शं गाश्च कन्याश्च हस्त्यश्वादीन् शुभोदयान्
trissaṃprahārya pāṇibhyāṃ "śāmyantvi'tyādi coccaran / ādarśaṃ gāśca kanyāśca hastyaśvādīn śubhodayān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणान्वेदविदुषो नर्तकांश्चैव गायकान् । देवस्य पुरतस्थ्साप्य मुखमण्डप एवचा
brāhmaṇānvedaviduṣo nartakāṃścaiva gāyakān / devasya puratasthsāpya mukhamaṇḍapa evacā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रच्छन्न पटमुद्वास्य कृत्वा नीराजनं तथा । सर्ववाद्यसमायुक्तं दर्शयेद्धरये मुदा
pracchanna paṭamudvāsya kṛtvā nīrājanaṃ tathā / sarvavādyasamāyuktaṃ darśayeddharaye mudā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धारोष्णं चैव गोक्षीरं नवनीतं सशर्करम् । देवेशाय निवेद्याथ कुर्याद्यवनिकां पुनः
dhāroṣṇaṃ caiva gokṣīraṃ navanītaṃ saśarkaram / deveśāya nivedyātha kuryādyavanikāṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"भूः प्रपद्येऽ समुच्चार्य देवेशं प्रणमेन्मुहुः । "परं रंऽहीति मन्त्रेण शयनस्थं श्रियःपतिम्
"bhūḥ prapadye' samuccārya deveśaṃ praṇamenmuhuḥ / "paraṃ raṃ'hīti mantreṇa śayanasthaṃ śriyaḥpatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"भूरसी भूऽरिति प्रोच्य जीवस्थाने निवेशयेत् । तस्मिन् कालेतु ये भक्त्या सेवन्ते पुरुषोत्तमम्
"bhūrasī bhū'riti procya jīvasthāne niveśayet / tasmin kāletu ye bhaktyā sevante puruṣottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां पुण्यफलं वक्तुं न शक्यं त्रिदशैरपि । ततश्शिष्यं समाहूय विनयान्वितमादरात्
teṣāṃ puṇyaphalaṃ vaktuṃ na śakyaṃ tridaśairapi / tataśśiṣyaṃ samāhūya vinayānvitamādarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्मार्जनादिकर्माणि गुरुस्तस्मै समादिशेत् । "अव धूतिऽमिति प्रोच्य गर्भगेहादि सर्वतः
sammārjanādikarmāṇi gurustasmai samādiśet / "ava dhūti'miti procya garbhagehādi sarvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्जन्या मार्जयेच्छिष्यः प्रादक्षिण्यक्रमेण वै । पांस्वादीन् परिहृत्यापि प्राकारान्तं च सर्वशः
mārjanyā mārjayecchiṣyaḥ prādakṣiṇyakrameṇa vai / pāṃsvādīn parihṛtyāpi prākārāntaṃ ca sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"आशाऽस्विति समुच्चार्य गोमयेनोपलेपयेत् । पञ्चगव्यैस्तु संप्रोक्ष्य रङ्गवल्लीस्समाचरेत्
"āśā'sviti samuccārya gomayenopalepayet / pañcagavyaistu saṃprokṣya raṅgavallīssamācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"आ मा वाजस्यऽ मन्त्रेण यथोक्तेन विधानतः । सर्वण्यपि च पात्राणि शोधयेत्सुमनोरमे
"ā mā vājasya' mantreṇa yathoktena vidhānataḥ / sarvaṇyapi ca pātrāṇi śodhayetsumanorame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तो यसंग्रहणार्थं तु नियुक्तः पूजकेन तु । घटमादाय शिष्यस्तु "दुहतां दिवऽमुच्चरन्
to yasaṃgrahaṇārthaṃ tu niyuktaḥ pūjakena tu / ghaṭamādāya śiṣyastu "duhatāṃ diva'muccaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नदीतटाककूपानां पूर्वालाभे परं व्रजेत् । उपस्थाय जलं स्मृत्वा जाह्नवीं लोकपावनीम्
nadītaṭākakūpānāṃ pūrvālābhe paraṃ vrajet / upasthāya jalaṃ smṛtvā jāhnavīṃ lokapāvanīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"आज्यमभिगृह्णाऽमीति चाप्पवित्रेण वाससा । गृहीत्वोत्पूतमाधावं गायत्रीमुच्चरन् पुनः
"ājyamabhigṛhṇā'mīti cāppavitreṇa vāsasā / gṛhītvotpūtamādhāvaṃ gāyatrīmuccaran punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलङ्कृत्यघटं सम्यक् क्षौमेनाच्छाद्य तन्मुखम् । गजे शिरसि वा क्षिप्त्वा सर्ववाद्यसमायुतम्
alaṅkṛtyaghaṭaṃ samyak kṣaumenācchādya tanmukham / gaje śirasi vā kṣiptvā sarvavādyasamāyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनरालयमाविश्य कृत्वा चैव प्रदक्षिणम् । सोमं राजानमुच्चार्य गर्भगेहे तु दक्षिणे
punarālayamāviśya kṛtvā caiva pradakṣiṇam / somaṃ rājānamuccārya garbhagehe tu dakṣiṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विन्यसेच्च ततः कुंभं त्रिपादोपरि शोभिते । एलोशीरादिचाहृत्य गन्धद्रव्यं यथाविधि
vinyasecca tataḥ kuṃbhaṃ tripādopari śobhite / elośīrādicāhṛtya gandhadravyaṃ yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दद्यादर्चकहस्ते तु गृहीत्वा तत्तु पूजकः । पूर्णकुंभे तु निक्षिप्यतोयं तदधिवासयेत्
dadyādarcakahaste tu gṛhītvā tattu pūjakaḥ / pūrṇakuṃbhe tu nikṣipyatoyaṃ tadadhivāsayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलाभे कुशदूर्वैर्वा तुलसीदलमिश्रितैः । अभिमृश्य ततः कुंभ "मिदमापश्शिवाऽइति
alābhe kuśadūrvairvā tulasīdalamiśritaiḥ / abhimṛśya tataḥ kuṃbha "midamāpaśśivā'iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत्रोक्तविधिना कृत्वा पुण्याहं विधिवत्तदा । "शुचि वो हव्यऽमन्त्रेण संभारान् प्रोक्षयेत्क्रमात्
sūtroktavidhinā kṛtvā puṇyāhaṃ vidhivattadā / "śuci vo havya'mantreṇa saṃbhārān prokṣayetkramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोधयित्वातु निर्माल्यं "नश्यस्तु जगताऽमिति । "अहमेवेदऽमुक्त्वा तु पीठपुष्पं च शोधयेत्
śodhayitvātu nirmālyaṃ "naśyastu jagatā'miti / "ahameveda'muktvā tu pīṭhapuṣpaṃ ca śodhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"पूतस्तस्यऽ समुच्चार्य वेदिमद्भिस्सुशोधयेत् । ध्रुवस्य पादपुष्पस्तु विष्णुगायत्रिया तथा
"pūtastasya' samuccārya vedimadbhissuśodhayet / dhruvasya pādapuṣpastu viṣṇugāyatriyā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चभिर्मूर्ति मन्त्रैश्च दत्वा देवं प्रणम्य च । देवनिर्माल्यशेषेण विष्वक्सेनं विभूष्य च
pañcabhirmūrti mantraiśca datvā devaṃ praṇamya ca / devanirmālyaśeṣeṇa viṣvaksenaṃ vibhūṣya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यन्निर्माल्यमादाय शुचिस्थाने ऽप्सु वा क्षिवेत् । पूजनार्थांश्च संभारान् यथाशक्ति सुसंभरेत्
anyannirmālyamādāya śucisthāne 'psu vā kṣivet / pūjanārthāṃśca saṃbhārān yathāśakti susaṃbharet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्समाहितो भूत्वासंभारार्चनमारभेत् । तत्तत्थ्सानेषु पात्राणि यथार्हं स्थापयेद्बुधः
tatassamāhito bhūtvāsaṃbhārārcanamārabhet / tattatthsāneṣu pātrāṇi yathārhaṃ sthāpayedbudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नानार्थमग्निकोणे स्यादर्घ्यर्थं नैरृते ऽपि च । पाद्यार्थं वायुदेशे स्यादाचमार्थमथेशके
snānārthamagnikoṇe syādarghyarthaṃ nairṛte 'pi ca / pādyārthaṃ vāyudeśe syādācamārthamatheśake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्ध्यर्थमेकं मध्ये तु पञ्चपात्रमिदं क्रमात् । त्रिपादोपरे निक्षिप्ते विशाले ताम्रभाजने
śuddhyarthamekaṃ madhye tu pañcapātramidaṃ kramāt / tripādopare nikṣipte viśāle tāmrabhājane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"अग्निश्शुऽचीति मन्त्रेण स्थापयेच्च हरिं स्मरन् । कुर्याच्च पात्रसंस्कारं शोषणादि यथाविधि
"agniśśu'cīti mantreṇa sthāpayecca hariṃ smaran / kuryācca pātrasaṃskāraṃ śoṣaṇādi yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्धरिण्यां गृहीत्वातु प्रणवेन जलं तदा । निक्षिप्य तुलसीं तस्यां पुष्पं वा धारणं चरेत्
uddhariṇyāṃ gṛhītvātu praṇavena jalaṃ tadā / nikṣipya tulasīṃ tasyāṃ puṣpaṃ vā dhāraṇaṃ caret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वारिकुंभमुखे ब्रह्मा तदधो रुद्र ईरितः । वरुणस्तु जले ध्येयस्तथै वावाहनं चरेत्
vārikuṃbhamukhe brahmā tadadho rudra īritaḥ / varuṇastu jale dhyeyastathai vāvāhanaṃ caret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिपादे चन्द्रमावाह्य चादित्यं चोर्ध्वभाजने । वसिष्ठसोमयज्ञाङ्गानिन्दुं मन्द्रं क्रमेणवै
tripāde candramāvāhya cādityaṃ cordhvabhājane / vasiṣṭhasomayajñāṅgāninduṃ mandraṃ krameṇavai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आग्नेयादिक्रमेणैव पञ्चपात्रेषु चाह्वयेत् । कर्पूरोशीरकं चैव गन्धानेलालवङ्गकम्
āgneyādikrameṇaiva pañcapātreṣu cāhvayet / karpūrośīrakaṃ caiva gandhānelālavaṅgakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नानद्रव्यमिदं प्रोक्तं स्नानपात्रे तुनिक्षिपेत् । विष्णुपर्णं पद्मदलं दूर्वां श्यामाकमेव च
snānadravyamidaṃ proktaṃ snānapātre tunikṣipet / viṣṇuparṇaṃ padmadalaṃ dūrvāṃ śyāmākameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राद्यद्रव्याणिसंपाद्य पाद्यपात्रे तु निक्षिपेत् । कुशाक्षततिलव्रीहियवमाषांस्तथैव च
prādyadravyāṇisaṃpādya pādyapātre tu nikṣipet / kuśākṣatatilavrīhiyavamāṣāṃstathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियङ्गूंश्चैव सिद्धार्थानर्घ्यपात्रे तु निक्षिपेत् । एलोशीरलवङ्गादिं स्तक्कोलानीति च क्रमात्,
priyaṅgūṃścaiva siddhārthānarghyapātre tu nikṣipet / elośīralavaṅgādiṃ stakkolānīti ca kramāt,
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिपेदाचामपात्रे तु शुद्धतोये ततःक्रमात् । पुष्पाणि गन्धान्विन्यस्येद्यथालाभमथापिवा
kṣipedācāmapātre tu śuddhatoye tataḥkramāt / puṣpāṇi gandhānvinyasyedyathālābhamathāpivā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलाभेतत्तदुच्चार्य तुलसीं वा विनिक्षिपेत् । "धाराऽस्विति च मन्त्रेण पात्राण्यद्भिः प्रपूरयेत्
alābhetattaduccārya tulasīṃ vā vinikṣipet / "dhārā'sviti ca mantreṇa pātrāṇyadbhiḥ prapūrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"इदमापश्शिवाःऽ प्रोच्य सुरभिमुद्रां प्रदर्श्य च । पात्राभिमन्त्रणं कुर्याद्दसदिग्बन्धनं चरेत्
"idamāpaśśivāḥ' procya surabhimudrāṃ pradarśya ca / pātrābhimantraṇaṃ kuryāddasadigbandhanaṃ caret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुगायत्रीमुच्चार्य तत्रकार्यं समाचरेत् । घण्टायां चैव ब्रह्माणं नादे वेदान्समर्चयेत्
viṣṇugāyatrīmuccārya tatrakāryaṃ samācaret / ghaṇṭāyāṃ caiva brahmāṇaṃ nāde vedānsamarcayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तज्जिह्वायां षडास्यस्तुसूत्रेनागान्त्समर्चयेत् ऊर्ध्वेवीशं च शङ्खारी पार्श्वयोस्तस्यचार्चयेत्
tajjihvāyāṃ ṣaḍāsyastusūtrenāgāntsamarcayet ūrdhvevīśaṃ ca śaṅkhārī pārśvayostasyacārcayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाले चैव महादेवमिति घण्टाधिदेवताः । त्रिपादस्योत्तरेस्थाप्य विमलन्तु पतद्ग्रहे
nāle caiva mahādevamiti ghaṇṭādhidevatāḥ / tripādasyottaresthāpya vimalantu patadgrahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरुणं शङ्खकुक्षौ तु मूले तु पृथिवीं तथा । धारायां सर्वतीर्थांश्च शङ्खे चन्द्रं समर्चयेत्
varuṇaṃ śaṅkhakukṣau tu mūle tu pṛthivīṃ tathā / dhārāyāṃ sarvatīrthāṃśca śaṅkhe candraṃ samarcayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्धरिण्यां च पानीयपात्रे सोममथार्चयेत् । आसने धर्ममावाह्यप्लोते त्वष्टारमेव च
uddhariṇyāṃ ca pānīyapātre somamathārcayet / āsane dharmamāvāhyaplote tvaṣṭārameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अंबरे सूर्यमावाह्य चोत्तरीये निशाकरम् । भूषणे षण्मुखं चैव यज्ञसूत्रे निशाकरम्
aṃbare sūryamāvāhya cottarīye niśākaram / bhūṣaṇe ṣaṇmukhaṃ caiva yajñasūtre niśākaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पे पुल्लं तथा गन्धे मुखवासे च मेदिनीम् । अक्षते काश्यपं धूपे बृहस्पतिमधाह्वायेत्
puṣpe pullaṃ tathā gandhe mukhavāse ca medinīm / akṣate kāśyapaṃ dhūpe bṛhaspatimadhāhvāyet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीपे श्रियं घृते सामतैले पितॄन्त्समर्चयेत् । उपधाने तथाछत्रे पादुके शेषमर्चयेत्
dīpe śriyaṃ ghṛte sāmataile pitṝntsamarcayet / upadhāne tathāchatre pāduke śeṣamarcayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन्त्रिकायां च मार्ताण्डं सिद्धार्थे सोममर्चयेत् । कुशाग्रे जाह्नवीं चैव तिलेषु पितृदेवताः
yantrikāyāṃ ca mārtāṇḍaṃ siddhārthe somamarcayet / kuśāgre jāhnavīṃ caiva tileṣu pitṛdevatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तण्डुले रविमावाह्य दध्नि चावाहयेद्यजुः । क्षीरे ऽथर्वाणमावाह्य मधुपर्के ऋचं तथा
taṇḍule ravimāvāhya dadhni cāvāhayedyajuḥ / kṣīre 'tharvāṇamāvāhya madhuparke ṛcaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मात्रायां शर्वमावाह्य हविःपात्रे दिवाकरम् । हविष्णु पद्मगर्भं च पानपात्रे निशाकरम्
mātrāyāṃ śarvamāvāhya haviḥpātre divākaram / haviṣṇu padmagarbhaṃ ca pānapātre niśākaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपहारादिपात्रेषु दिवाकरमथार्चयेत् । ज्येष्ठामावाह्य मार्जन्यां नर्तकेशर्वमर्चयेत्
upahārādipātreṣu divākaramathārcayet / jyeṣṭhāmāvāhya mārjanyāṃ nartakeśarvamarcayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गायके सामवेदं च नन्दीशं वादकेर्ऽचयेत् । पाञ्चजन्यं च शङ्खे तु गणिकास्वप्चरस्त्स्रियः
gāyake sāmavedaṃ ca nandīśaṃ vādaker'cayet / pāñcajanyaṃ ca śaṅkhe tu gaṇikāsvapcarastsriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गरुडं परिचारेषु समावाह्य ततः क्रमात् । अनुक्तेषु तु द्रव्येषु विष्णुमावाह्य कारयेत्
garuḍaṃ paricāreṣu samāvāhya tataḥ kramāt / anukteṣu tu dravyeṣu viṣṇumāvāhya kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तद्द्रव्याधिपे स्मृत्वातत्तद्द्रव्यसमीपतः । तत्तद्द्रव्यधरत्वेन चतुर्भिर्विग्रहैर्यजेत्
tattaddravyādhipe smṛtvātattaddravyasamīpataḥ / tattaddravyadharatvena caturbhirvigrahairyajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तत्कर्मसु काले वै यथार्हमुपयोजयेत् । तत्काले प्यथ वावाह्यतस्मिन् कर्मणि योजयेत्
tattatkarmasu kāle vai yathārhamupayojayet / tatkāle pyatha vāvāhyatasmin karmaṇi yojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततोर्ऽचकः प्रसन्नात्माध्यात्वात्मानं जनार्दनम् । देवस्य दक्षिणेभागे कूर्मपीठे समाहितः
tator'cakaḥ prasannātmādhyātvātmānaṃ janārdanam / devasya dakṣiṇebhāge kūrmapīṭhe samāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिंबार्हं संस्थितो वापि समासीनो ऽथ वा पुनः । ध्यात्वा ध्यानविधानेन जप्त्वाचार्यपलंपराम्
biṃbārhaṃ saṃsthito vāpi samāsīno 'tha vā punaḥ / dhyātvā dhyānavidhānena japtvācāryapalaṃparām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगशास्त्रोक्तमागेन्ण प्राणायामादिकं चरेत् । भूतशुद्धिं विधायादौ न्यासानन्यान्त्समाचरेत्
yogaśāstroktamāgenṇa prāṇāyāmādikaṃ caret / bhūtaśuddhiṃ vidhāyādau nyāsānanyāntsamācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकारादिक्षकारान्तमक्षराणि यथाविधि । सर्वत्र सन्धिषु न्यस्य ब्रह्मन्यासं समाचरेत्
akārādikṣakārāntamakṣarāṇi yathāvidhi / sarvatra sandhiṣu nyasya brahmanyāsaṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"ब्रह्म ब्रह्मन्तरात्मेऽति हृदयं चाभिमर्शयेत् । "द्यौर्द्यैरऽसीति चोच्चार्य मूर्धानं चाभिमर्शयेत्
"brahma brahmantarātme'ti hṛdayaṃ cābhimarśayet / "dyaurdyaira'sīti coccārya mūrdhānaṃ cābhimarśayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"शिखे उद्वर्तयाऽमीति स्पृशेच्चैव शिखां तथा । "देवानामायुधैऽरुक्त्वा कवचं बन्धयेत्ततः
"śikhe udvartayā'mīti spṛśeccaiva śikhāṃ tathā / "devānāmāyudhai'ruktvā kavacaṃ bandhayettataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"नारायणाय विद्महऽ इति दशदिग्भन्धनं चरेत् । "सुदर्शनमऽभीत्युक्त्वा दक्षिणे तु सुदर्शनम्
"nārāyaṇāya vidmaha' iti daśadigbhandhanaṃ caret / "sudarśanama'bhītyuktvā dakṣiṇe tu sudarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"रविपाऽमिति वामे च शङ्खं च बिभृयात्करे । "सूर्योसि च द्रो ऽसीऽत्युक्त्वा नेत्रयोर्दक्षवामयोः
"ravipā'miti vāme ca śaṅkhaṃ ca bibhṛyātkare / "sūryosi ca dro 'sī'tyuktvā netrayordakṣavāmayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्याचन्द्रमसोश्चैव मण्डले सन्न्यसेद्बुधः । "अहुरण्यं विधिं यज्ञं ब्रह्माणं देवेन्द्रऽमित्यपि
sūryācandramasoścaiva maṇḍale sannyasedbudhaḥ / "ahuraṇyaṃ vidhiṃ yajñaṃ brahmāṇaṃ devendra'mityapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं करन्यासं समाचरेत् । "अन्तरस्मिन्निमऽइति ब्रह्माणं च हृदि न्यसेत्
aṅguṣṭhādikaniṣṭhāntaṃ karanyāsaṃ samācaret / "antarasminnima'iti brahmāṇaṃ ca hṛdi nyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणानायम्य संकल्प्य तिथिवारादिकीर्तयेत् । ततो मन्त्रासनं विद्वान् संकल्प्य च यथाविधि
prāṇānāyamya saṃkalpya tithivārādikīrtayet / tato mantrāsanaṃ vidvān saṃkalpya ca yathāvidhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"प्रतद्विष्मुस्सवतऽइति इति त"थास्त्वासनऽमित्यपि । पुष्पदभन्कुशेष्वेकं पीठान्ते चासनं ददेत्
"pratadviṣmussavata'iti iti ta"thāstvāsana'mityapi / puṣpadabhankuśeṣvekaṃ pīṭhānte cāsanaṃ dadet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"विश्वाधिकानाऽमित्युक्त्वा स्वागतं तु समाचरेत् । "मनो ऽभिमन्ताऽमन्त्रेण देवेशमनुमान्य च
"viśvādhikānā'mityuktvā svāgataṃ tu samācaret / "mano 'bhimantā'mantreṇa deveśamanumānya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"त्रीणि पऽदेति मन्त्रेण दद्यात्पाद्यं पदद्वये । "आमावाजस्यऽमन्त्रेण स्पृश्यमघंन्य् प्रदाय च
"trīṇi pa'deti mantreṇa dadyātpādyaṃ padadvaye / "āmāvājasya'mantreṇa spṛśyamaghaṃny pradāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवस्य दक्षिणे हस्ते स्पृश्यं स्सृश्याघन्य्मुच्यते । "शन्नोदेवीऽरिति प्रोच्य दद्यादाचमनीयकम्
devasya dakṣiṇe haste spṛśyaṃ ssṛśyāghanymucyate / "śannodevī'riti procya dadyādācamanīyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"देवस्यऽत्वेति मन्त्रेण चादर्शं दर्शयेत्ततः । अन्नाद्याय समुच्चार्य दन्तधावनमाचरेत्
"devasya'tveti mantreṇa cādarśaṃ darśayettataḥ / annādyāya samuccārya dantadhāvanamācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्मयं वा रौप्यं वा दन्तकाष्ठं षडङ्गुलम् । जौदुंबरं वा संपाद्य यथालाभं समाचरेत्
hiraṇmayaṃ vā raupyaṃ vā dantakāṣṭhaṃ ṣaḍaṅgulam / jauduṃbaraṃ vā saṃpādya yathālābhaṃ samācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"इदं ब्रऽह्मेति मन्त्रेण जिह्माशोधनमाचरेत् । "यन्मे गर्भेऽसमुच्चार्य गण्डूषं क्षालनं तथा
"idaṃ bra'hmeti mantreṇa jihmāśodhanamācaret / "yanme garbhe'samuccārya gaṇḍūṣaṃ kṣālanaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"शन्नोदेवीऽरिति प्रोच्य दद्यादाचमनं ततः । "विचक्रमेऽ नमुच्चार्य मुखवासं प्रदापयेत्
"śannodevī'riti procya dadyādācamanaṃ tataḥ / "vicakrame' namuccārya mukhavāsaṃ pradāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्ववस्त्रं विसृज्यैव परिधाप्यान्यवाससा । ग्रीवायाः पृष्ठतः कुर्यादवकुण्ठनमादरात्
pūrvavastraṃ visṛjyaiva paridhāpyānyavāsasā / grīvāyāḥ pṛṣṭhataḥ kuryādavakuṇṭhanamādarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केशान्विकीर्य मन्त्रज्ञो वामभागे च सुस्थितः । "उवानहाऽविति प्रोच्य पुरस्तात्पादुकेन्यसेत्
keśānvikīrya mantrajño vāmabhāge ca susthitaḥ / "uvānahā'viti procya purastātpādukenyaset
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"भूःप्रपद्येऽ समुच्चार्य प्रणम्य जगतां पतिम् । "पर ब्रऽह्मेति मन्त्रेण समादाय तु कौतुकम्
"bhūḥprapadye' samuccārya praṇamya jagatāṃ patim / "para bra'hmeti mantreṇa samādāya tu kautukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.