इति श्रीवैखानसे भगवच्छास्त्रे भृगुप्रोक्तायां संहितायां प्रकीर्णाधिकारे द्वाविंशो ऽध्यायः। अथत्रयोविंशो ऽध्यायः। अथत्रयोविंशो ऽध्यायः। उत्सवचक्रम् अतःपरं प्रवक्ष्यामि पूर्वोद्दिष्टं सुदर्शनम् । सुदर्शनस्य चोद्दिष्टं प्रमाणं च विशेषुः
iti śrīvaikhānase bhagavacchāstre bhṛguproktāyāṃ saṃhitāyāṃ prakīrṇādhikāre dvāviṃśo 'dhyāyaḥ. athatrayoviṃśo 'dhyāyaḥ. athatrayoviṃśo 'dhyāyaḥ. utsavacakram ataḥparaṃ pravakṣyāmi pūrvoddiṣṭaṃ sudarśanam / sudarśanasya coddiṣṭaṃ pramāṇaṃ ca viśeṣuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाबेरस्य मानेन नवाङ्गुलमिति स्मृतम् । तस्य वृत्तं समुद्दिष्टमराश्चैव तु त्षङ्गुलम्
mahāberasya mānena navāṅgulamiti smṛtam / tasya vṛttaṃ samuddiṣṭamarāścaiva tu tṣaṅgulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृत्तं पट्टस्य विस्तारमेकाङ्गुलमुदाहृतम् । तन्मध्ये चारकूटं स्यादेकांगुलमुदाहृतम्
vṛttaṃ paṭṭasya vistāramekāṅgulamudāhṛtam / tanmadhye cārakūṭaṃ syādekāṃgulamudāhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरा द्वादश उद्दिष्टा एतच्चक्रस्य वै तथा । अधमं मार्गमालोक्य प्रोक्तमेतत्प्रमाणकम्
arā dvādaśa uddiṣṭā etaccakrasya vai tathā / adhamaṃ mārgamālokya proktametatpramāṇakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र मध्यं प्रमाणन्तु वक्ष्यामि श्रुणुतादरात् । महाबेरस्य हस्तेन द्वादशांगुलमुच्यते
tatra madhyaṃ pramāṇantu vakṣyāmi śruṇutādarāt / mahāberasya hastena dvādaśāṃgulamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वृत्तं तस्य हस्तेन द्वादशांगुलमुच्यते । वृत्तं तस्य समुद्दिष्टमारकूटं द्वियङ्गुलम्
tadvṛttaṃ tasya hastena dvādaśāṃgulamucyate / vṛttaṃ tasya samuddiṣṭamārakūṭaṃ dviyaṅgulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृत्तपट्टस्य विस्तारमेकांगुलमुदाहृतम् । अष्टौ च चतुरङ्गुल्या? दुद्दिष्टाश्च समासतः
vṛttapaṭṭasya vistāramekāṃgulamudāhṛtam / aṣṭau ca caturaṅgulyā? duddiṣṭāśca samāsataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अराष्षोडश उद्दिष्टाश्चक्रस्यैव तु मध्यमे । कूर्मं वाप्यथ सिंहं वा पद्मं वाप्यथ कालयेत्
arāṣṣoḍaśa uddiṣṭāścakrasyaiva tu madhyame / kūrmaṃ vāpyatha siṃhaṃ vā padmaṃ vāpyatha kālayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधस्ताद्योगदण्डं च एकाङ्गुलमुदाहृतम् । उभयोः पादयोश्चैव सिंहेनैव तु कारयेत्
adhastādyogadaṇḍaṃ ca ekāṅgulamudāhṛtam / ubhayoḥ pādayoścaiva siṃhenaiva tu kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयसेनैव वा कुर्याद्दारुणा वा तथैव च । सर्वत्र सुंदरं कुर्यात्सजानन? विधीयते
āyasenaiva vā kuryāddāruṇā vā tathaiva ca / sarvatra suṃdaraṃ kuryātsajānana? vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतल्लक्षणमुद्गिष्टं चक्रस्यैव प्रमाणतः । मधूच्छिष्टेन विधिना कुर्याद्वै तत्र तत्र तु
etallakṣaṇamudgiṣṭaṃ cakrasyaiva pramāṇataḥ / madhūcchiṣṭena vidhinā kuryādvai tatra tatra tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदध्याद्देव देवस्य हेति प्रवरमुत्तमम् । प्रमाणं च तु सर्वत्र तत्त्रिभागं विशेषतः
vidadhyāddeva devasya heti pravaramuttamam / pramāṇaṃ ca tu sarvatra tattribhāgaṃ viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थापनां मूर्तिमन्त्रं च चक्रस्य श्रुणुतर्षयः । अथातस्संप्रवक्ष्यामि वैष्णवं चक्रमुत्तमम्
sthāpanāṃ mūrtimantraṃ ca cakrasya śruṇutarṣayaḥ / athātassaṃpravakṣyāmi vaiṣṇavaṃ cakramuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिविधं चक्रमुद्दिष्टं ब्रह्मणा परमेषिना । कालचक्रं वीरचक्रं सहस्रविकचं क्रमात्
trividhaṃ cakramuddiṣṭaṃ brahmaṇā parameṣinā / kālacakraṃ vīracakraṃ sahasravikacaṃ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करोद्धृतं वीरचक्रं देवस्य मुखमानतः । सर्वाजिनां समूहन्त बजं खत्रयमन्ततः?
karoddhṛtaṃ vīracakraṃ devasya mukhamānataḥ / sarvājināṃ samūhanta bajaṃ khatrayamantataḥ?
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवस्य मुखमानं स्याद्द्वादशाष्टारचिह्नितम् । ज्वालापञ्चकसंयुक्तं कराग्रे दक्षिणे चरेत्
devasya mukhamānaṃ syāddvādaśāṣṭāracihnitam / jvālāpañcakasaṃyuktaṃ karāgre dakṣiṇe caret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयं महीमयं दिव्यमष्टारं द्वादशारकम् । एभिर्मन्त्रैस्समभ्यर्च्य रक्षार्थं मोक्षशान्तये
mayaṃ mahīmayaṃ divyamaṣṭāraṃ dvādaśārakam / ebhirmantraissamabhyarcya rakṣārthaṃ mokṣaśāntaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालचक्रं प्रवक्ष्यामि औत्सवं सर्वशान्तिदम् । ध्रुवबेरमुखायामं द्विगुणायामविस्तृतम्
kālacakraṃ pravakṣyāmi autsavaṃ sarvaśāntidam / dhruvaberamukhāyāmaṃ dviguṇāyāmavistṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृत्तं च षड्गुणं प्रोक्तं क्षतान्तं तत्सुवृत्तकम् । वृत्तस्य पट्टविस्तारं त्रियङ्गुलमिति स्मृतम्
vṛttaṃ ca ṣaḍguṇaṃ proktaṃ kṣatāntaṃ tatsuvṛttakam / vṛttasya paṭṭavistāraṃ triyaṅgulamiti smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षडङ्गुलसमायाममारकूटं तु त्षङ्गुलम् । यवा कारकरा ज्ञेया उभयत्र प्रवेशता
ṣaḍaṅgulasamāyāmamārakūṭaṃ tu tṣaṅgulam / yavā kārakarā jñeyā ubhayatra praveśatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरकूटे ऽथ सिंहं वा मकरं वाथ पद्मकम् । ज्वालात्रिकं वा कर्तव्यं ज्वालापञ्जकमेव वा
arakūṭe 'tha siṃhaṃ vā makaraṃ vātha padmakam / jvālātrikaṃ vā kartavyaṃ jvālāpañjakameva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शताष्टारं निंशतिं वा उत्तमे सम्यगाचरेत् । चतुष्पञ्चद्विपञ्चाशन्मध्यमे समुदाहृतम्
śatāṣṭāraṃ niṃśatiṃ vā uttame samyagācaret / catuṣpañcadvipañcāśanmadhyame samudāhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वात्रिंशद्वा चतुर्विंशदधमे संप्रयोजयेत् । एवं स्यात्कालचक्रन्तु उत्सवार्थं प्रकल्पयेत्
dvātriṃśadvā caturviṃśadadhame saṃprayojayet / evaṃ syātkālacakrantu utsavārthaṃ prakalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्राधस्तात्तथा नालं द्वादशांगुलमाचरेत् । चक्रद्विगुणदण्डन्तु खदिरं चासनं भवेत्
cakrādhastāttathā nālaṃ dvādaśāṃgulamācaret / cakradviguṇadaṇḍantu khadiraṃ cāsanaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याज्ञिकैरथ वा वृक्षैः कारयेदत्र शासनम् । षडङ्गुलायतविस्तारां फलकां संप्रकल्पयेत्
yājñikairatha vā vṛkṣaiḥ kārayedatra śāsanam / ṣaḍaṅgulāyatavistārāṃ phalakāṃ saṃprakalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृत्तं वा चतुरश्रं वा लंबदामसमायुतम् । त्रियङ्गुलसमुत्सेधं संधयेत्तरिकोपरि
vṛttaṃ vā caturaśraṃ vā laṃbadāmasamāyutam / triyaṅgulasamutsedhaṃ saṃdhayettarikopari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदधस्तात्तु ताटिं च कुंभलंबकसंयुतम् । अष्टांगुलसमुत्सेथं कारयेदिति शासनम्
tadadhastāttu tāṭiṃ ca kuṃbhalaṃbakasaṃyutam / aṣṭāṃgulasamutsethaṃ kārayediti śāsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तस्सुषिरसं कृत्वा?दण्डाग्रे चाध एव वा । कूरदण्डेन संयोज्य फलकोफलपद्मकम्
antassuṣirasaṃ kṛtvā?daṇḍāgre cādha eva vā / kūradaṇḍena saṃyojya phalakophalapadmakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लता प्रस्थतरं वापि कारयेदिति शासनम् । पद्मं तु त्षङ्गुनायामं विस्तारमधिकांगुलम्
latā prasthataraṃ vāpi kārayediti śāsanam / padmaṃ tu tṣaṅgunāyāmaṃ vistāramadhikāṃgulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पालिकोपरि सिंहौ द्वावुभयोः पार्श्वयोश्चरेत् । चक्रं संवहमानौ तौ यावत्तत्र च कालयेत्
pālikopari siṃhau dvāvubhayoḥ pārśvayoścaret / cakraṃ saṃvahamānau tau yāvattatra ca kālayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोर्मानं समुद्दिष्टं पञ्चांगुलमिति स्मृतम् । दण्डमध्येन कुर्यात्तद्दण्डमूले षडङ्गुलम्
tayormānaṃ samuddiṣṭaṃ pañcāṃgulamiti smṛtam / daṇḍamadhyena kuryāttaddaṇḍamūle ṣaḍaṅgulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीठं षडङ्गुलोत्सेधं चतुरङ्गुलमेव वा । वृत्तं वा चतुरश्रं वा सरोजदलकर्णयुक्
pīṭhaṃ ṣaḍaṅgulotsedhaṃ caturaṅgulameva vā / vṛttaṃ vā caturaśraṃ vā sarojadalakarṇayuk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षाढशांगुलमायामं विस्तारं संप्रकीर्तितम् । कर्णिकामध्यमे नालमष्टांगुल समायुतम्
ṣāḍhaśāṃgulamāyāmaṃ vistāraṃ saṃprakīrtitam / karṇikāmadhyame nālamaṣṭāṃgula samāyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नालदण्डेन संयोज्य बन्धयेदष्टबन्धनैः । हारवत्सुदृढं कुर्यादवक्रमृजुसंयुतम्
nāladaṇḍena saṃyojya bandhayedaṣṭabandhanaiḥ / hāravatsudṛḍhaṃ kuryādavakramṛjusaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कृत्वा यथामार्गं स्थापनं सम्यगाचरेत् । सहस्रविकचं चक्रं पुरुषाकारमाचरेत्
evaṃ kṛtvā yathāmārgaṃ sthāpanaṃ samyagācaret / sahasravikacaṃ cakraṃ puruṣākāramācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्ताभं नीलवर्णं च नवतालेन मानतः । द्विभुजं मुकुटोद्बन्धं चक्रचूलिनमाचरेत्
raktābhaṃ nīlavarṇaṃ ca navatālena mānataḥ / dvibhujaṃ mukuṭodbandhaṃ cakracūlinamācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुदर्शनं तथा चक्रं सहस्रविकचं तथा । अनपायिनमित्येवं मूर्तिमन्त्रैस्समर्चयेत्
sudarśanaṃ tathā cakraṃ sahasravikacaṃ tathā / anapāyinamityevaṃ mūrtimantraissamarcayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतधारं कालचक्रं सर्वासुरविमर्दनम् । सर्वविघ्नहरं चेति कालचक्रं समर्चयेत्
śatadhāraṃ kālacakraṃ sarvāsuravimardanam / sarvavighnaharaṃ ceti kālacakraṃ samarcayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालचक्रं प्रवक्ष्यामि सर्वासुरविनाशनम् । षट्ट्रिंशदङ्गुलं वापि षट् पञ्चाशच्छताष्टकम्
kālacakraṃ pravakṣyāmi sarvāsuravināśanam / ṣaṭṭriṃśadaṅgulaṃ vāpi ṣaṭ pañcāśacchatāṣṭakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्तारायामतोमानमुत्तमाधममध्यमम् । मानांगुलेन तद्ग्राह्यं तक्षकं वर्तुलं भवेत्
vistārāyāmatomānamuttamādhamamadhyamam / mānāṃgulena tadgrāhyaṃ takṣakaṃ vartulaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रारा अष्टशतं त्रिशतं षष्टिमेव वा । अराःक्रमेण संयुक्ता उत्तमाधममध्यमाः
sahasrārā aṣṭaśataṃ triśataṃ ṣaṣṭimeva vā / arāḥkrameṇa saṃyuktā uttamādhamamadhyamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्विंशत्तथा ज्वालाष्षोडश द्वादशाथ वा । दशसप्ताङ्गुलं पञ्च वृत्तं पट्टस्य संयुतम्
caturviṃśattathā jvālāṣṣoḍaśa dvādaśātha vā / daśasaptāṅgulaṃ pañca vṛttaṃ paṭṭasya saṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रप्रभेहकं भागं पीठं पद्मकमाचरेत् । दण्डादीनि विना तस्य पद्मं पीठस्ययोजयेत्
cakraprabhehakaṃ bhāgaṃ pīṭhaṃ padmakamācaret / daṇḍādīni vinā tasya padmaṃ pīṭhasyayojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतदुक्तं महच्चक्रं सर्वारिष्टविनाशनम् । चक्रस्य स्थापनं मार्गं प्रवक्ष्यामि तपोधनाः
etaduktaṃ mahaccakraṃ sarvāriṣṭavināśanam / cakrasya sthāpanaṃ mārgaṃ pravakṣyāmi tapodhanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्कुरानर्पयित्वातु कारयेदक्षिमोचनम् । तथाधिवासनं कृत्वा गव्यानामधिवासनम्
aṅkurānarpayitvātu kārayedakṣimocanam / tathādhivāsanaṃ kṛtvā gavyānāmadhivāsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यागशालां तथा कृत्वा भूषयेत्तोरणान्वितम् । शय्यावेदिं च तन्मध्ये चाध्यर्धायामविस्तृतम्
yāgaśālāṃ tathā kṛtvā bhūṣayettoraṇānvitam / śayyāvediṃ ca tanmadhye cādhyardhāyāmavistṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तुर्यांशोदयां वेदिं कृत्वा तां चतुरश्रकम् । प्राच्यामाहवनीयं च कुण्डमौपासनाग्निवत्
tatturyāṃśodayāṃ vediṃ kṛtvā tāṃ caturaśrakam / prācyāmāhavanīyaṃ ca kuṇḍamaupāsanāgnivat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राच्यां तु स्नानवेदिं च कृत्वाचैव विचक्षणः । अथाधिवासितं चक्रमादायेवाभिषिच्य च
prācyāṃ tu snānavediṃ ca kṛtvācaiva vicakṣaṇaḥ / athādhivāsitaṃ cakramādāyevābhiṣicya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निं संसाध्य पूर्वोक्तं कुंभं संसाथयेत्पुनः । चक्रस्याभिमुखे कुंभं धान्यपीठोपरिक्रमात्
agniṃ saṃsādhya pūrvoktaṃ kuṃbhaṃ saṃsāthayetpunaḥ / cakrasyābhimukhe kuṃbhaṃ dhānyapīṭhoparikramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्न्यस्य तु गुरुर्धीमान् यदितं भावयेत्तथा । ग्रामं प्रदक्षिणं कृत्वा शालायां स्थापयेत्तथा
sannyasya tu gururdhīmān yaditaṃ bhāvayettathā / grāmaṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā śālāyāṃ sthāpayettathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृत्पद्ममध्ये चक्रेशं द्विभुजं प्रांजलीकृतम् । रक्ताभं कृतवस्त्राभं ध्यात्वासम्यक् प्रपूर्य च
hṛtpadmamadhye cakreśaṃ dvibhujaṃ prāṃjalīkṛtam / raktābhaṃ kṛtavastrābhaṃ dhyātvāsamyak prapūrya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्कुंभे समावाह्य पूर्वोक्तमभिपूज्य च । वेद्यां संस्नाप्य तच्चक्रं कलशैस्नापयेत्तदा
tasmātkuṃbhe samāvāhya pūrvoktamabhipūjya ca / vedyāṃ saṃsnāpya taccakraṃ kalaśaisnāpayettadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समल कृत्य वक्त्राद्यैर्धान्यपीठोपरिक्रमात् । सन्न्यस्य कुंभं संयुक्तं बद्ध्वा प्रतिसरं ततः
samala kṛtya vaktrādyairdhānyapīṭhoparikramāt / sannyasya kuṃbhaṃ saṃyuktaṃ baddhvā pratisaraṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाययित्वा तथा चक्रं हौत्रं सम्यक् प्रशंस्य च । चक्राङ्गान्यायधांगानि मूर्तिमन्त्रान् प्रचक्षते
śāyayitvā tathā cakraṃ hautraṃ samyak praśaṃsya ca / cakrāṅgānyāyadhāṃgāni mūrtimantrān pracakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चादग्निं परिस्तीर्य वैष्णवैर्मन्त्र संयुतैः । "भूमाननो ऽग्रे वन्द्यानऽहुत्वा गायत्रिसंयुतम्
paścādagniṃ paristīrya vaiṣṇavairmantra saṃyutaiḥ / "bhūmānano 'gre vandyāna'hutvā gāyatrisaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतमष्टोत्तरं हुत्वा रात्रिशेषं व्यपोह्य च । स्नात्वा प्रभाते पूर्वोक्तं चक्रमादाय पूर्ववत्
śatamaṣṭottaraṃ hutvā rātriśeṣaṃ vyapohya ca / snātvā prabhāte pūrvoktaṃ cakramādāya pūrvavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रामं प्रदक्षिणं कृत्वा कुंभेनासादयेत्तथा । मण्डपे दक्षिणे पार्श्वे कृतपीठे विशेषतः
grāmaṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā kuṃbhenāsādayettathā / maṇḍape dakṣiṇe pārśve kṛtapīṭhe viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नं निक्षिप्य पूर्वोक्तमन्त्रेण स्थापयेत्तदा । चक्रमन्त्रौ सुसन्न्यस्य बीजान् सन्न्यस्य पूर्ववत्
ratnaṃ nikṣipya pūrvoktamantreṇa sthāpayettadā / cakramantrau susannyasya bījān sannyasya pūrvavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुंभाच्छक्तिं तथावाह्य पूजयेदासनादिभिः । पायसाद्यैर्नि वैद्याथ गुरुं सम्यक् प्रपूजयेत्
kuṃbhācchaktiṃ tathāvāhya pūjayedāsanādibhiḥ / pāyasādyairni vaidyātha guruṃ samyak prapūjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.