इति श्रीवैखानसे भगवच्छास्त्रे भृगुप्रोक्तायां संहितायां प्रकीर्णाधिकारे। द्वात्रिंशो ऽध्यायः। अथत्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः। अर्चावतारमहत्त्वम्। अथ वक्ष्ये विशेषेण देवदेवस्य शार्ङ्गिणः । पञ्चधावस्थितं रूपं परव्यूहादिभेदतः
iti śrīvaikhānase bhagavacchāstre bhṛguproktāyāṃ saṃhitāyāṃ prakīrṇādhikāre. dvātriṃśo 'dhyāyaḥ. athatrayastriṃśo 'dhyāyaḥ. arcāvatāramahattvam. atha vakṣye viśeṣeṇa devadevasya śārṅgiṇaḥ / pañcadhāvasthitaṃ rūpaṃ paravyūhādibhedataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुग्रहाय लोकानां भक्तानामनुकंपया । परव्यूहादिभेदेन देवदेवः प्रवर्तते
anugrahāya lokānāṃ bhaktānāmanukaṃpayā / paravyūhādibhedena devadevaḥ pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्येन पररूपेण व्यूहाख्येनेतरेण तु । तथाविभवरूपेण नानाभावमुपेयुषा
ādyena pararūpeṇa vyūhākhyenetareṇa tu / tathāvibhavarūpeṇa nānābhāvamupeyuṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तर्यामिस्वरूपेण चतुर्थेन तथा पुनः । अर्चावताररूपेण पञ्चधावस्थितो हरिः
antaryāmisvarūpeṇa caturthena tathā punaḥ / arcāvatārarūpeṇa pañcadhāvasthito hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनौपम मनिर्देस्यं पुनस्स भजते परम् । विश्वाप्यायनकं कान्त्या पूर्णेन्द्वयुतुल्यया
anaupama manirdesyaṃ punassa bhajate param / viśvāpyāyanakaṃ kāntyā pūrṇendvayutulyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परन्धाम परञ्ज्योतिस्सर्वशक्तिमयो ऽमलः । निर्द्वन्द्वो निर्विकल्पो ऽच्छोनित्यो ऽचिन्त्यस्सनातनः
parandhāma parañjyotissarvaśaktimayo 'malaḥ / nirdvandvo nirvikalpo 'cchonityo 'cintyassanātanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रमेयो निराद्यन्तो दृश्यो ऽदृश्यो ह्यतीन्द्रियः । सुसूक्ष्मत्वादनिर्देश्यस्सर्वज्ञस्सदसद्विभुः
aprameyo nirādyanto dṛśyo 'dṛśyo hyatīndriyaḥ / susūkṣmatvādanirdeśyassarvajñassadasadvibhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनादिमत्परं ब्रह्म सर्वहेयविवर्जितम् । व्यापि यत्सर्वभूतेषु स्थितं सदसतोः परम्
ānādimatparaṃ brahma sarvaheyavivarjitam / vyāpi yatsarvabhūteṣu sthitaṃ sadasatoḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खचक्रगदापद्मदिव्यायुधपरिष्कृतः । सहस्रादित्यसंकाशे पकमे व्योम्नि संस्थितः
śaṅkhacakragadāpadmadivyāyudhapariṣkṛtaḥ / sahasrādityasaṃkāśe pakame vyomni saṃsthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यमुक्तैकसंभाव्यश्चतुर्भुजधरोहरिः । अन्यूनानतरिग्तैस्स्वैर्गुणैष्षड्भिरलङ्कृतः
nityamuktaikasaṃbhāvyaścaturbhujadharohariḥ / anyūnānatarigtaissvairguṇaiṣṣaḍbhiralaṅkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समस्समविभक्ताङ्गस्सर्वावयवसुन्दरः । दिव्यैराभरणैर्युक्तस्सुधाकल्लोलसंकुलैः
samassamavibhaktāṅgassarvāvayavasundaraḥ / divyairābharaṇairyuktassudhākallolasaṃkulaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रिया नित्यानपायिन्या सेव्यमानो जगत्पतिः
śriyā nityānapāyinyā sevyamāno jagatpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चधातु पुनर्व्यूहः प्रोच्यते श्रुतिसम्मतः । देवो विष्ण्वादिभेदेव पञ्चधा व्यवतिष्ठते
pañcadhātu punarvyūhaḥ procyate śrutisammataḥ / devo viṣṇvādibhedeva pañcadhā vyavatiṣṭhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वा एष पुरुषः पञ्चधा पञ्चात्मेति च श्रुतिः । तथा पोपूयमानः पञ्चभिस्स्वगुणैरिति
sa vā eṣa puruṣaḥ pañcadhā pañcātmeti ca śrutiḥ / tathā popūyamānaḥ pañcabhissvaguṇairiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदिमूर्तिस्तु पञ्चानां विष्णुर्भेदाश्च तस्यतु । चतस्रः पुरुषाद्यास्स्युर्मूर्तयो भिन्नलक्षणाः
ādimūrtistu pañcānāṃ viṣṇurbhedāśca tasyatu / catasraḥ puruṣādyāssyurmūrtayo bhinnalakṣaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्विष्णोश्श्रमापनुदाय चतुर्गुणाऽऽयेति चश्रुतिः । तस्माद्ब्रह्म चतुष्पादित्युच्यते वेदवेदिभिः
tadviṣṇośśramāpanudāya caturguṇā''yeti caśrutiḥ / tasmādbrahma catuṣpādityucyate vedavedibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादादर्धात्त्रिपादाच्च केवलाच्छक्तिभेदतः । क्रमेण धर्मज्ञानैश्वर्यवैराग्याख्यैर्गुणैर्युताः
pādādardhāttripādācca kevalācchaktibhedataḥ / krameṇa dharmajñānaiśvaryavairāgyākhyairguṇairyutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवन्तिमूर्तयस्तस्माच्चतस्रो विषयैर्निजैः । चातुरात्म्यादादिमूर्तेश्चतस्रस्तत्रमूर्तयः
bhavantimūrtayastasmāccatasro viṣayairnijaiḥ / cāturātmyādādimūrteścatasrastatramūrtayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुश्चैव महाविष्णुस्सदाविष्णुरिति क्रमात् । व्यापी नारायण इति तन्नामानि ततःक्रमात्
viṣṇuścaiva mahāviṣṇussadāviṣṇuriti kramāt / vyāpī nārāyaṇa iti tannāmāni tataḥkramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णोरंशस्तु पुरुषो महाविष्णोस्तु सत्यकः । सदाविष्णोरच्युतस्स्याद्य्यापिनो ऽंशो ऽनिरुद्धकः
viṣṇoraṃśastu puruṣo mahāviṣṇostu satyakaḥ / sadāviṣṇoracyutassyādyyāpino 'ṃśo 'niruddhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मादिभिर्ब्रह्मगुणैश्चतुर्धाभेद ईरितः । तृतीयं विभवाख्यन्तं विश्वमन्तरमध्यमम्?
dharmādibhirbrahmaguṇaiścaturdhābheda īritaḥ / tṛtīyaṃ vibhavākhyantaṃ viśvamantaramadhyamam?
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाकारक्रियाकर्तृ रूपं वक्ष्ये महात्मनः । विभवा मत्स्यकूर्माद्या हयग्रीवादयो मताः
nānākārakriyākartṛ rūpaṃ vakṣye mahātmanaḥ / vibhavā matsyakūrmādyā hayagrīvādayo matāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तर्यामिस्वरूपं तु तुरीयमिदमुच्यते । नीवारशूकवत्तन्वी पीताभा स्यात्तनूपमा
antaryāmisvarūpaṃ tu turīyamidamucyate / nīvāraśūkavattanvī pītābhā syāttanūpamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याश्शिखाया मध्ये परमात्मा व्यवस्थितः । इत्युक्तश्श्रुत्यभिहितो हृदयांबुजमध्यमे
tasyāśśikhāyā madhye paramātmā vyavasthitaḥ / ityuktaśśrutyabhihito hṛdayāṃbujamadhyame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वलन्महाग्नौ विश्वार्चिर्ज्वालान्ते विश्वतो मुखे । आपादतलचूडाग्रं सन्तापयति सन्ततम्
jvalanmahāgnau viśvārcirjvālānte viśvato mukhe / āpādatalacūḍāgraṃ santāpayati santatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिखा तत्र च पीताभा तन्वी नीवारशूकवत् । मध्ये शिखायास्तस्याश्च ज्योतिः प्रज्वलितं महत्
śikhā tatra ca pītābhā tanvī nīvāraśūkavat / madhye śikhāyāstasyāśca jyotiḥ prajvalitaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वसंकल्पविशेषेण तप्तजांबूनदप्रभः । पीतांबरधरस्सौम्यस्सुप्रसन्नश्शुचिस्मितः
svasaṃkalpaviśeṣeṇa taptajāṃbūnadaprabhaḥ / pītāṃbaradharassaumyassuprasannaśśucismitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्माक्षो रक्तनेत्रास्यपाणिपादश्चतुर्भुजः । चक्रशङ्खाभयधरः कटिन्यस्तान्यहस्तकः
padmākṣo raktanetrāsyapāṇipādaścaturbhujaḥ / cakraśaṅkhābhayadharaḥ kaṭinyastānyahastakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीवत्सांको महाबाहुस्सर्वाभरणभूषितः । हृदि तिष्ठति सर्वात्मा श्रीभूमिभ्यां च पार्षदैः
śrīvatsāṃko mahābāhussarvābharaṇabhūṣitaḥ / hṛdi tiṣṭhati sarvātmā śrībhūmibhyāṃ ca pārṣadaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रामयन् सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया । अन्तर्यामीति विज्ञेयस्सर्वकारणकारणः
bhrāmayan sarvabhūtāni yantrārūḍhāni māyayā / antaryāmīti vijñeyassarvakāraṇakāraṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यदर्चास्वरूपं तु सर्वोत्तरफलप्रदम् । नित्यमुक्तोपभोग्यत्वात्परव्यूहात्मनोहरेः
anyadarcāsvarūpaṃ tu sarvottaraphalapradam / nityamuktopabhogyatvātparavyūhātmanohareḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्कालसन्निकृष्टैकलक्ष्यत्वाद्विभवात्मनः । विशुद्धैर्योगसंसिद्धैश्चिन्त्यत्वादन्तरात्मनः
tatkālasannikṛṣṭaikalakṣyatvādvibhavātmanaḥ / viśuddhairyogasaṃsiddhaiścintyatvādantarātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्चात्मन्येव सर्वेषामधिकारो निरङ्कुशः । विशेषभक्तिहेतुत्वात्प्रतिमाराधनं परम्
arcātmanyeva sarveṣāmadhikāro niraṅkuśaḥ / viśeṣabhaktihetutvātpratimārādhanaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्चावतारस्सर्वेषां बान्धवो भक्तवत्सलः । अर्चावतारविषये मयाप्युद्देशतस्तथा
arcāvatārassarveṣāṃ bāndhavo bhaktavatsalaḥ / arcāvatāraviṣaye mayāpyuddeśatastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्ता गुणा न शक्यन्ते वक्तुं वर्षशतैरपि । विचित्रा देहसंपत्तिरीश्वराय निवेदितुम्
uktā guṇā na śakyante vaktuṃ varṣaśatairapi / vicitrā dehasaṃpattirīśvarāya niveditum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्पिता ब्रह्मणा पूर्वं हस्तपादादिसंयुता । मुधैव जिह्वा कृष्णेति केशवेति न वक्ष्यति
kalpitā brahmaṇā pūrvaṃ hastapādādisaṃyutā / mudhaiva jihvā kṛṣṇeti keśaveti na vakṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुधा चित्तं नतद्गामि यदन्यत्किमितो ऽधिकम् । सा जिह्वा या हरिं स्तौति तच्चित्तं केशवार्पितम्
mudhā cittaṃ natadgāmi yadanyatkimito 'dhikam / sā jihvā yā hariṃ stauti taccittaṃ keśavārpitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्कर्मचार्चनं तस्य तदन्यत्तु निरर्थकम् । सत्तामात्रं परं ब्रह्म विष्ण्वाख्यमविशेषणम्
tatkarmacārcanaṃ tasya tadanyattu nirarthakam / sattāmātraṃ paraṃ brahma viṣṇvākhyamaviśeṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्विचिन्त्यं यतःपूर्वं तत्प्राप्त्यर्थमिहोच्यते । वातोर्मिचञ्चलं चित्तमनालंबनमस्थिरम्
durvicintyaṃ yataḥpūrvaṃ tatprāptyarthamihocyate / vātormicañcalaṃ cittamanālaṃbanamasthiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूक्ष्मत्वाद्ब्रह्मणो ऽजस्य निग्राह्यं ग्राह्मधर्मणः । सम्यगभ्यस्यतो ऽजस्रमुपबृंहितशक्तिमत्
sūkṣmatvādbrahmaṇo 'jasya nigrāhyaṃ grāhmadharmaṇaḥ / samyagabhyasyato 'jasramupabṛṃhitaśaktimat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्मान्तरशतस्यापि ब्रह्मग्राह्येव जायते । यद्यस्तरायदोषेण नापकर्षो विचिन्त्यते
janmāntaraśatasyāpi brahmagrāhyeva jāyate / yadyastarāyadoṣeṇa nāpakarṣo vicintyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगिनो योगरूढस्य तालाग्रात्पतनं यथा । तदाप्नोति परं ब्रह्मक्लेशेन महतापि च
yogino yogarūḍhasya tālāgrātpatanaṃ yathā / tadāpnoti paraṃ brahmakleśena mahatāpi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्मान्तराभ्यासोद्धेन विज्ञानेन समाधिना । विष्ण्वाख्यं ब्रह्मदुष्प्रापं विषयाक्रान्तचेतसा
janmāntarābhyāsoddhena vijñānena samādhinā / viṣṇvākhyaṃ brahmaduṣprāpaṃ viṣayākrāntacetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनुष्येणाल्पसारेण तत्प्राप्तौ साधनं त्विदम् । सुरूपां प्रतिमां विष्णोः प्रसन्नवदनेक्षणाम्
manuṣyeṇālpasāreṇa tatprāptau sādhanaṃ tvidam / surūpāṃ pratimāṃ viṣṇoḥ prasannavadanekṣaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वात्मनः प्रीतिकरीं सुवर्णरजतादिभिः । तामर्चयेत्तां व्रणमेत्तां नमेत्तां विचिन्तयेत्
kṛtvātmanaḥ prītikarīṃ suvarṇarajatādibhiḥ / tāmarcayettāṃ vraṇamettāṃ namettāṃ vicintayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशत्यपास्तदोषस्तु तामेव ब्रह्मरूपिणीम्
viśatyapāstadoṣastu tāmeva brahmarūpiṇīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.