Bhāvaprakāśa 2

पुंसि क्लीबे च कर्पूरः सिताभ्रो हिमवालुकः । घनसारश् चन्द्रसंज्ञो हिमनामापि स स्मृतः

puṃsi klībe ca karpūraḥ sitābhro himavālukaḥ / ghanasāraś candrasaṃjño himanāmāpi sa smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्पूरः शीतलो वृष्यश्चक्षुष्यो लेखनो लघुः । सुरभिर् मधुरस् तिक्तः कफपित्तविषापहः

karpūraḥ śītalo vṛṣyaścakṣuṣyo lekhano laghuḥ / surabhir madhuras tiktaḥ kaphapittaviṣāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृष्णास्यवैरस्यमेदोदौर्गन्ध्यनाशनः । कर्पूरो द्विविधः प्रोक्तः पक्वापक्वप्रभेदतः । पक्वात् कर्पूरतः प्राहुरपक्वं गुणवत्तरम्

tṛṣṇāsyavairasyamedodaurgandhyanāśanaḥ / karpūro dvividhaḥ proktaḥ pakvāpakvaprabhedataḥ / pakvāt karpūrataḥ prāhurapakvaṃ guṇavattaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चीनाकसंज्ञः कर्पूरः कफक्षयकरः स्मृतः । कुष्ठकण्डूवमिहरस् तथा तिक्तरसश्च सः

cīnākasaṃjñaḥ karpūraḥ kaphakṣayakaraḥ smṛtaḥ / kuṣṭhakaṇḍūvamiharas tathā tiktarasaśca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगनाभिर् मृगमदः कथितस्तु सहस्रभित् । कस्तूरिका च कस्तूरी वेधमुख्या च सा स्मृता

mṛganābhir mṛgamadaḥ kathitastu sahasrabhit / kastūrikā ca kastūrī vedhamukhyā ca sā smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामरूपोद्भवा कृष्णा नैपाली नीलवर्णयुक् । काश्मीरी कपिलच्छाया कस्तूरी त्रिविधा स्मृता

kāmarūpodbhavā kṛṣṇā naipālī nīlavarṇayuk / kāśmīrī kapilacchāyā kastūrī trividhā smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामरूपोद्भवा श्रेष्ठा नैपाली मध्यमा भवेत् । काश्मीरदेशसम्भूता कस्तूरी ह्य् अधमा मता

kāmarūpodbhavā śreṣṭhā naipālī madhyamā bhavet / kāśmīradeśasambhūtā kastūrī hy adhamā matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्तूरिका कटुस् तिक्ता क्षारोष्णा शुक्रला गुरुः । कफवातविषच्छर्दिशीतदौर्गन्ध्यशोषहृत्

kastūrikā kaṭus tiktā kṣāroṣṇā śukralā guruḥ / kaphavātaviṣacchardiśītadaurgandhyaśoṣahṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लता कस्तूरिका तिक्ता स्वाद्वी वृष्या हिमा लघुः । चक्षुष्या छेदिनी श्लेष्मतृष्णावस्त्यास्यरोगहृत्

latā kastūrikā tiktā svādvī vṛṣyā himā laghuḥ / cakṣuṣyā chedinī śleṣmatṛṣṇāvastyāsyarogahṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धमार्जारवीर्यं तु वीर्यकृत् कफवातहृत् । कण्डूकुष्ठहरं नेत्र्यं सुगन्धं स्वेदगन्धनुत्

gandhamārjāravīryaṃ tu vīryakṛt kaphavātahṛt / kaṇḍūkuṣṭhaharaṃ netryaṃ sugandhaṃ svedagandhanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीखण्डं चन्दनं न स्त्री भद्रश्रीस्तैलपर्णिकः । गन्धसारो मलयजस्तथा चन्द्रद्युतिश्च सः

śrīkhaṇḍaṃ candanaṃ na strī bhadraśrīstailaparṇikaḥ / gandhasāro malayajastathā candradyutiśca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वादे तिक्तं कषे पीतं छेदे रक्तं तनौ सितम् । ग्रन्थिकोटरसंयुक्तं चन्दनं श्रेष्ठम् उच्यते

svāde tiktaṃ kaṣe pītaṃ chede raktaṃ tanau sitam / granthikoṭarasaṃyuktaṃ candanaṃ śreṣṭham ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्दनं शीतलं रूक्षं तिक्तम् आह्लादनं लघु । श्रमशोषविषश्लेष्मतृष्णापित्तास्रदाहनुत्

candanaṃ śītalaṃ rūkṣaṃ tiktam āhlādanaṃ laghu / śramaśoṣaviṣaśleṣmatṛṣṇāpittāsradāhanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालीयकं तु कालीयं पीताभं हरिचन्दनम्

kālīyakaṃ tu kālīyaṃ pītābhaṃ haricandanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिप्रियं कालसारं तथा कालानुसार्यकम् । कालीयकं रक्तगुणं विशेषाद् व्यङ्गनाशनम्

haripriyaṃ kālasāraṃ tathā kālānusāryakam / kālīyakaṃ raktaguṇaṃ viśeṣād vyaṅganāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तचन्दनम् आख्यातं रक्ताङ्गं क्षुद्रचन्दनम् । तिलपर्णं रक्तसारं तत्प्रवालफलं स्मृतम्

raktacandanam ākhyātaṃ raktāṅgaṃ kṣudracandanam / tilaparṇaṃ raktasāraṃ tatpravālaphalaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तं शीतं गुरु स्वादु छर्दितृष्णास्रपित्तहृत् । तिक्तं नेत्राहतं वृष्यं ज्वरव्रणविषापहम्

raktaṃ śītaṃ guru svādu charditṛṣṇāsrapittahṛt / tiktaṃ netrāhataṃ vṛṣyaṃ jvaravraṇaviṣāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतंगं रक्तसारं च सुरङ्गं रञ्जनं तथा । पट्टरञ्जकमाख्यातं पत्तूरं च कुचन्दनम्

pataṃgaṃ raktasāraṃ ca suraṅgaṃ rañjanaṃ tathā / paṭṭarañjakamākhyātaṃ pattūraṃ ca kucandanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतंगं मधुरं शीतं पित्तश्लेष्मव्रणास्रनुत् । हरिचन्दनवद् वेद्यं विशेषाद्दाहनाशनम्

pataṃgaṃ madhuraṃ śītaṃ pittaśleṣmavraṇāsranut / haricandanavad vedyaṃ viśeṣāddāhanāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्दनानि तु सर्वाणि सदृशानि रसादिभिः । गन्धेन तु विशेषोऽस्ति पूर्वः श्रेष्ठतमो गुणैः

candanāni tu sarvāṇi sadṛśāni rasādibhiḥ / gandhena tu viśeṣo'sti pūrvaḥ śreṣṭhatamo guṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगुरु प्रवरं लोहं राजार्हं योगजं तथा । वंशिकं कृमिजं वापि कृमिजग्धम् अनार्यकम्

aguru pravaraṃ lohaṃ rājārhaṃ yogajaṃ tathā / vaṃśikaṃ kṛmijaṃ vāpi kṛmijagdham anāryakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगुरूष्णं कटु त्वच्यं तिक्तं तीक्ष्णं च पित्तलम् । लघु कर्णाक्षिरोगघ्नं शीतवातकफप्रणुत्

agurūṣṇaṃ kaṭu tvacyaṃ tiktaṃ tīkṣṇaṃ ca pittalam / laghu karṇākṣirogaghnaṃ śītavātakaphapraṇut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णं गुणाधिकं तत्तु लोहवद्वारि मज्जति । अगुरुप्रभवः स्नेहः कृष्णागुरुसमः स्मृतः

kṛṣṇaṃ guṇādhikaṃ tattu lohavadvāri majjati / aguruprabhavaḥ snehaḥ kṛṣṇāgurusamaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवदारु स्मृतं दारुभद्रं दार्व् इन्द्रदारु च । मस्तदारु द्रुकिलिमं किलिमं सुरभूरुहः

devadāru smṛtaṃ dārubhadraṃ dārv indradāru ca / mastadāru drukilimaṃ kilimaṃ surabhūruhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवदारु लघु स्निग्धं तिक्तोष्णं कटुपाकि च । विबन्धाध्मानशोथामतन्द्राहिक्काज्वरास्रजित् । प्रमेहपीनसश्लेष्मकासकण्डूसमीरनुत्

devadāru laghu snigdhaṃ tiktoṣṇaṃ kaṭupāki ca / vibandhādhmānaśothāmatandrāhikkājvarāsrajit / pramehapīnasaśleṣmakāsakaṇḍūsamīranut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरलः पीतवृक्षः स्यात्तथा सुरभिदारुकः । सरलो मधुरस् तिक्तः कटुपाकरसो लघुः

saralaḥ pītavṛkṣaḥ syāttathā surabhidārukaḥ / saralo madhuras tiktaḥ kaṭupākaraso laghuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धोष्णः कर्णकण्ठाक्षिरोगरक्षोहरः स्मृतः । कफानिलस्वेददाहकासमूर्छाव्रणापहः

snigdhoṣṇaḥ karṇakaṇṭhākṣirogarakṣoharaḥ smṛtaḥ / kaphānilasvedadāhakāsamūrchāvraṇāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालानुसार्यं तगरं कुटिलं नहुषं नतम् । अपरं पिण्डतगरं दण्डहस्ती च बर्हिणम्

kālānusāryaṃ tagaraṃ kuṭilaṃ nahuṣaṃ natam / aparaṃ piṇḍatagaraṃ daṇḍahastī ca barhiṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तगरद्वयमुष्णं स्यात्स्वादु स्निग्धं लघु स्मृतम् । विषापस्मारशूलाक्षिरोगदोषत्रयापहम्

tagaradvayamuṣṇaṃ syātsvādu snigdhaṃ laghu smṛtam / viṣāpasmāraśūlākṣirogadoṣatrayāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पद्मकं पद्मगन्धि स्यात्तथा पद्माह्वयं स्मृतम् । पद्मकं तुवरं तिक्तं शीतलं वातलं लघु

padmakaṃ padmagandhi syāttathā padmāhvayaṃ smṛtam / padmakaṃ tuvaraṃ tiktaṃ śītalaṃ vātalaṃ laghu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीसर्पदाहविस्फोटकुष्ठश्लेष्मास्रपित्तनुत् । गर्भसंस्थापनं रुच्यं वमिव्रणतृषाप्रणुत्

vīsarpadāhavisphoṭakuṣṭhaśleṣmāsrapittanut / garbhasaṃsthāpanaṃ rucyaṃ vamivraṇatṛṣāpraṇut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुग्गुलुर् देवधूपश् च जटायुः कौशिकः पुरः । कुम्भोलूखलकं क्लीबे महिषाक्षः पलंकषः

guggulur devadhūpaś ca jaṭāyuḥ kauśikaḥ puraḥ / kumbholūkhalakaṃ klībe mahiṣākṣaḥ palaṃkaṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महिषाक्षो महानीलः कुमुदः पद्म इत्यपि । हिरण्यः पञ्चमो ज्ञेयो गुग्गुलोः पञ्च जातयः

mahiṣākṣo mahānīlaḥ kumudaḥ padma ityapi / hiraṇyaḥ pañcamo jñeyo gugguloḥ pañca jātayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृङ्गाञ्जनसवर्णस्तु महिषाक्ष इति स्मृतः । महानीलस् तु विज्ञेयः स्वनामसमलक्षणः

bhṛṅgāñjanasavarṇastu mahiṣākṣa iti smṛtaḥ / mahānīlas tu vijñeyaḥ svanāmasamalakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुमुदः कुमुदाभः स्यात्पद्मो माणिक्यसंनिभः । हिरण्याक्षस् तु हेमाभः पञ्चानां लिङ्गमीरितम्

kumudaḥ kumudābhaḥ syātpadmo māṇikyasaṃnibhaḥ / hiraṇyākṣas tu hemābhaḥ pañcānāṃ liṅgamīritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महिषाक्षो महानीलो गजेन्द्राणां हिताव् उभौ । हयानां कुमुदः पद्मः स्वस्त्यारोग्यकरौ परौ

mahiṣākṣo mahānīlo gajendrāṇāṃ hitāv ubhau / hayānāṃ kumudaḥ padmaḥ svastyārogyakarau parau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषेण मनुष्याणां कनकः परिकीर्तितः । कदाचिन्महिषाक्षश्च मतः कैश्चिन्नृणामपि

viśeṣeṇa manuṣyāṇāṃ kanakaḥ parikīrtitaḥ / kadācinmahiṣākṣaśca mataḥ kaiścinnṛṇāmapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुग्गुलुर् विशदस् तिक्तो वीर्योष्णः पित्तलः सरः । कषायः कटुकः पाके कटू रूक्षो लघुः परः

guggulur viśadas tikto vīryoṣṇaḥ pittalaḥ saraḥ / kaṣāyaḥ kaṭukaḥ pāke kaṭū rūkṣo laghuḥ paraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भग्नसंधानकृद् वृष्यः सूक्ष्मः स्वर्यो रसायनः । दीपनः पिच्छिलो बल्यः कफवातव्रणापचीः

bhagnasaṃdhānakṛd vṛṣyaḥ sūkṣmaḥ svaryo rasāyanaḥ / dīpanaḥ picchilo balyaḥ kaphavātavraṇāpacīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेदोमेहाश्मवातांश् च क्लेदकुष्ठाममारुतान् । पिटिकाग्रन्थिशोफार्शोगण्डमालाकृमीञ् जयेत्

medomehāśmavātāṃś ca kledakuṣṭhāmamārutān / piṭikāgranthiśophārśogaṇḍamālākṛmīñ jayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माधुर्याच्छमयेद्वातं कषायत्वाच्च पित्तहा । तिक्तत्वात्कफजित्तेन गुग्गुलुः सर्वदोषहा

mādhuryācchamayedvātaṃ kaṣāyatvācca pittahā / tiktatvātkaphajittena gugguluḥ sarvadoṣahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स नवो बृंहणो वृष्यः पुराणस् त्व् अतिलेखनः

sa navo bṛṃhaṇo vṛṣyaḥ purāṇas tv atilekhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धः काञ्चनसंकाशः पक्वजम्बूफलोपमः । नूतनो गुग्गुलुः प्रोक्तः सुगन्धिर्यस्तु पिच्छिलः

snigdhaḥ kāñcanasaṃkāśaḥ pakvajambūphalopamaḥ / nūtano gugguluḥ proktaḥ sugandhiryastu picchilaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुष्को दुर्गन्धकश् चैव त्यक्तप्रकृतिवर्णकः । पुराणः स तु विज्ञेयो गुग्गुलुर् वीर्यवर्जितः

śuṣko durgandhakaś caiva tyaktaprakṛtivarṇakaḥ / purāṇaḥ sa tu vijñeyo guggulur vīryavarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अम्लं तीक्ष्णमजीर्णं च व्यवायं श्रममातपम् । मद्यं रोषं त्यजेत्सम्यग् गुणार्थी पुरसेवकः

amlaṃ tīkṣṇamajīrṇaṃ ca vyavāyaṃ śramamātapam / madyaṃ roṣaṃ tyajetsamyag guṇārthī purasevakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीवासः सरलस्रावः श्रीवेष्टो वृक्षधूपकः । श्रीवासो मधुरस्तिक्तः स्निग्धोष्णस्तुवरः सरः

śrīvāsaḥ saralasrāvaḥ śrīveṣṭo vṛkṣadhūpakaḥ / śrīvāso madhurastiktaḥ snigdhoṣṇastuvaraḥ saraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तलो वातमूर्धाक्षिस्वरोगकफापहः । रक्षोघ्नः स्वेददौर्गन्ध्ययूकाकण्डूव्रणप्रणुत्

pittalo vātamūrdhākṣisvarogakaphāpahaḥ / rakṣoghnaḥ svedadaurgandhyayūkākaṇḍūvraṇapraṇut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रालस्तु शालनिर्यासस्तथा सर्जरसः स्मृतः । देवधूपो यक्षधूपस्तथा सर्वरसश्च सः

rālastu śālaniryāsastathā sarjarasaḥ smṛtaḥ / devadhūpo yakṣadhūpastathā sarvarasaśca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रालो हिमो गुरुस् तिक्तः कषायो ग्राहको हरेत् । दोषास्रस्वेदवीसर्पज्वरव्रणविपादिकाः । ग्रहभग्नाग्निदग्धांश्च शूलातीसारनाशनः

rālo himo gurus tiktaḥ kaṣāyo grāhako haret / doṣāsrasvedavīsarpajvaravraṇavipādikāḥ / grahabhagnāgnidagdhāṃśca śūlātīsāranāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुन्दुरुस्तु मुकुन्दः स्यात्सुगन्धः कुन्द इत्यपि

kundurustu mukundaḥ syātsugandhaḥ kunda ityapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुन्दुरुर् मधुरस्तिक्तस् तीक्ष्णस् त्वच्यः कटुर्हरेत् । ज्वरस्वेदग्रहालक्ष्मीमुखरोगकफानिलान्

kundurur madhurastiktas tīkṣṇas tvacyaḥ kaṭurharet / jvarasvedagrahālakṣmīmukharogakaphānilān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिह्लकस्तु तुरुष्कः स्याद्यतो यवनदेशजः । कपितैलं च संख्यातस्तथा च कपिनामकः

sihlakastu turuṣkaḥ syādyato yavanadeśajaḥ / kapitailaṃ ca saṃkhyātastathā ca kapināmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिह्लकः कटुकः स्वादुः स्निग्धोष्णः शुक्रकान्तिकृत् । वृष्यः कण्ठ्यः स्वेदकुष्ठज्वरदाहग्रहापहः

sihlakaḥ kaṭukaḥ svāduḥ snigdhoṣṇaḥ śukrakāntikṛt / vṛṣyaḥ kaṇṭhyaḥ svedakuṣṭhajvaradāhagrahāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातीफलं जातिकोशं मालतीफलमित्यपि । जातीफलं रसे तिक्तं तीक्ष्णोष्णं रोचनं लघु । कटुकं दीपनं ग्राहि स्वर्यं श्लेष्मानिलापहम्

jātīphalaṃ jātikośaṃ mālatīphalamityapi / jātīphalaṃ rase tiktaṃ tīkṣṇoṣṇaṃ rocanaṃ laghu / kaṭukaṃ dīpanaṃ grāhi svaryaṃ śleṣmānilāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निहन्ति मुखवैरस्यं मलदौर्गन्ध्यकृष्णताः । कृमिकासवमिश्वासशोषपीनसहृद्रुजः

nihanti mukhavairasyaṃ maladaurgandhyakṛṣṇatāḥ / kṛmikāsavamiśvāsaśoṣapīnasahṛdrujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातीफलस्य त्वक् प्रोक्ता जातीपत्त्री भिषग्वरैः

jātīphalasya tvak proktā jātīpattrī bhiṣagvaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातीपत्त्री लघुः स्वादुः कटूष्णा रुचिवर्णकृत् । कफकासवमिश्वासतृष्णाकृमिविषापहा

jātīpattrī laghuḥ svāduḥ kaṭūṣṇā rucivarṇakṛt / kaphakāsavamiśvāsatṛṣṇākṛmiviṣāpahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लवंगं देवकुसुमं श्रीसंज्ञं श्रीप्रसूनकम् । लवंगं कटुकं तिक्तं लघु नेत्रहितं हिमम्

lavaṃgaṃ devakusumaṃ śrīsaṃjñaṃ śrīprasūnakam / lavaṃgaṃ kaṭukaṃ tiktaṃ laghu netrahitaṃ himam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीपनं पाचनं रुच्यं कफपित्तास्रनाशकृत् । तृष्णां छर्दिं तथाध्मानं शूलमाशु विनाशयेत् । कासं श्वासं च हिक्कां च क्षयं क्षपयति ध्रुवम्

dīpanaṃ pācanaṃ rucyaṃ kaphapittāsranāśakṛt / tṛṣṇāṃ chardiṃ tathādhmānaṃ śūlamāśu vināśayet / kāsaṃ śvāsaṃ ca hikkāṃ ca kṣayaṃ kṣapayati dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एला स्थूला च बहुला पृथ्वीका त्रिपुटापि च

elā sthūlā ca bahulā pṛthvīkā tripuṭāpi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भद्रैला बृहदेला च चन्द्रबाला च निष्कुटिः । स्थूलैला कटुका पाके रसे चानलकृल्लघुः

bhadrailā bṛhadelā ca candrabālā ca niṣkuṭiḥ / sthūlailā kaṭukā pāke rase cānalakṛllaghuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूक्षोष्णा श्लेष्मपित्तास्रकण्डूश्वासतृषापहा । हृल्लासविषबस्त्यास्यशिरोरुग्वमिकासनुत्

rūkṣoṣṇā śleṣmapittāsrakaṇḍūśvāsatṛṣāpahā / hṛllāsaviṣabastyāsyaśirorugvamikāsanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूक्ष्मोपकुञ्चिका तुत्था कोरङ्गी द्राविडी त्रुटिः । एला सूक्ष्मा कफश्वासकासार्शोमूत्रकृच्छ्रहृत् । रसे तु कटुका शीता लघ्वी वातहरी मता

sūkṣmopakuñcikā tutthā koraṅgī drāviḍī truṭiḥ / elā sūkṣmā kaphaśvāsakāsārśomūtrakṛcchrahṛt / rase tu kaṭukā śītā laghvī vātaharī matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वक्पत्त्रं च वराङ्गं स्यद् भृङ्गं चोचं तथोत्कटम् । त्वचं लघूष्णं कटुकं स्वादु तिक्तं च रूक्षकम्

tvakpattraṃ ca varāṅgaṃ syad bhṛṅgaṃ cocaṃ tathotkaṭam / tvacaṃ laghūṣṇaṃ kaṭukaṃ svādu tiktaṃ ca rūkṣakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तलं कफवातघ्नं कण्ड्वामारुचिनाशनम् । हृद्वस्तिरोगवातार्शःकृमिपीनसशुक्रहृत्

pittalaṃ kaphavātaghnaṃ kaṇḍvāmārucināśanam / hṛdvastirogavātārśaḥkṛmipīnasaśukrahṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वक्स्वाद्वी तु तनुत्वक्स्यात्तथा दारुसिता मता

tvaksvādvī tu tanutvaksyāttathā dārusitā matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्ता दारुसिता स्वाद्वी तिक्ता चानिलपित्तहृत् । सुरभिः शुक्रला वर्ण्या मुखशोषतृषापहा

uktā dārusitā svādvī tiktā cānilapittahṛt / surabhiḥ śukralā varṇyā mukhaśoṣatṛṣāpahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पत्त्रकं तमालपत्त्रं च तथा स्यात् पत्त्रनामकम् । पत्त्रकं मधुरं किंचित् तीक्ष्णोष्णं पिच्छिलं लघु । निहन्ति कफवातार्शोहृल्लासारुचिपीनसान्

pattrakaṃ tamālapattraṃ ca tathā syāt pattranāmakam / pattrakaṃ madhuraṃ kiṃcit tīkṣṇoṣṇaṃ picchilaṃ laghu / nihanti kaphavātārśohṛllāsārucipīnasān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागपुष्पः स्मृतो नागः केसरो नागकेसरः । चाम्पेयो नागकिञ्जल्कः कथितः काञ्चनाह्वयः

nāgapuṣpaḥ smṛto nāgaḥ kesaro nāgakesaraḥ / cāmpeyo nāgakiñjalkaḥ kathitaḥ kāñcanāhvayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागपुष्पं कषायोष्णं रूक्षं लघ्वामपावनम्

nāgapuṣpaṃ kaṣāyoṣṇaṃ rūkṣaṃ laghvāmapāvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वरकण्डूतृषास्वेदच्छर्दिहृल्लासनाशनम् । दौर्गन्ध्यकुष्ठवीसर्पकफपित्तविषापहम्

jvarakaṇḍūtṛṣāsvedacchardihṛllāsanāśanam / daurgandhyakuṣṭhavīsarpakaphapittaviṣāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वगेलापत्त्रकैस् तुल्यैस् त्रिसुगन्धि त्रिजातकम् । नागकेसरसंयुक्तं चातुर्जातकम् उच्यते

tvagelāpattrakais tulyais trisugandhi trijātakam / nāgakesarasaṃyuktaṃ cāturjātakam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्द्वयं रोचनं रूक्षं तीक्ष्णोष्णं मुखगन्धहृत् । लघु पित्ताग्निकृद् वर्ण्यं कफवातविषापहम्

taddvayaṃ rocanaṃ rūkṣaṃ tīkṣṇoṣṇaṃ mukhagandhahṛt / laghu pittāgnikṛd varṇyaṃ kaphavātaviṣāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुङ्कुमं घुसृणं रक्तं काश्मीरं पीतकं वरम् । संकोचं पिशुनं धीरं वाह्लीकं शोणिताभिधम्

kuṅkumaṃ ghusṛṇaṃ raktaṃ kāśmīraṃ pītakaṃ varam / saṃkocaṃ piśunaṃ dhīraṃ vāhlīkaṃ śoṇitābhidham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काश्मीरदेशजे क्षेत्रे कुङ्कुमं यद्भवेद्धि तत् । सूक्ष्मकेसरम् आरक्तं पद्मगन्धि तदुत्तमम्

kāśmīradeśaje kṣetre kuṅkumaṃ yadbhaveddhi tat / sūkṣmakesaram āraktaṃ padmagandhi taduttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाह्लीकदेशसंजातं कुङ्कुमं पाण्डुरं स्मृतम् । केतकीगन्धयुक्तं तन्मध्यमं सूक्ष्मकेसरम्

vāhlīkadeśasaṃjātaṃ kuṅkumaṃ pāṇḍuraṃ smṛtam / ketakīgandhayuktaṃ tanmadhyamaṃ sūkṣmakesaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुङ्कुमं पारसीकं तन्मधुगन्धि तदीरितम् । ईषत् पाण्डुरवर्णं तदधमं स्थूलकेसरम्

kuṅkumaṃ pārasīkaṃ tanmadhugandhi tadīritam / īṣat pāṇḍuravarṇaṃ tadadhamaṃ sthūlakesaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुङ्कुमं कटुकं स्निग्धं शिरोरुग्व्रणजन्तुजित् । तिक्तं वमिहरं वर्ण्यं व्यङ्गदोषत्रयापहम्

kuṅkumaṃ kaṭukaṃ snigdhaṃ śirorugvraṇajantujit / tiktaṃ vamiharaṃ varṇyaṃ vyaṅgadoṣatrayāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोरोचना तु मङ्गल्या वन्द्या गौरी च रोचना । गोरोचना हिमा तिक्ता वर्ण्या मङ्गलकान्तिदा । विषालक्ष्मीग्रहोन्मादगर्भस्रावक्षतास्रहृत्

gorocanā tu maṅgalyā vandyā gaurī ca rocanā / gorocanā himā tiktā varṇyā maṅgalakāntidā / viṣālakṣmīgrahonmādagarbhasrāvakṣatāsrahṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नखं व्याघ्रनखं व्याघ्रायुधं तच्चक्रकारकम्

nakhaṃ vyāghranakhaṃ vyāghrāyudhaṃ taccakrakārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नखं स्वल्पं नखी प्रोक्ता हनुहट्टविलासिनी । नखद्रव्यं ग्रहश्लेष्मावातास्रज्वरकुष्ठहृत्

nakhaṃ svalpaṃ nakhī proktā hanuhaṭṭavilāsinī / nakhadravyaṃ grahaśleṣmāvātāsrajvarakuṣṭhahṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लघूष्णं शुक्रलं वर्ण्यं स्वादु व्रणविषापहम् । अलक्ष्मीमुखदौर्गन्ध्यहृत् पाकरसयोः कटु

laghūṣṇaṃ śukralaṃ varṇyaṃ svādu vraṇaviṣāpaham / alakṣmīmukhadaurgandhyahṛt pākarasayoḥ kaṭu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालं ह्रीवेरबर्हिष्ठोदीच्यं केशाम्बुनाम च । बालकं शीतलं रूक्षं लघु दीपनपाचनम् । हृल्लासारुचिवीसर्पहृद्रोगामातिसारजित्

bālaṃ hrīverabarhiṣṭhodīcyaṃ keśāmbunāma ca / bālakaṃ śītalaṃ rūkṣaṃ laghu dīpanapācanam / hṛllāsārucivīsarpahṛdrogāmātisārajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याद्वीरणं वीरतरुर् वीरं च बहुमूलकम् । वीरणं पाचनं शीतं वान्तिहृल्लघु तिक्तकम्

syādvīraṇaṃ vīratarur vīraṃ ca bahumūlakam / vīraṇaṃ pācanaṃ śītaṃ vāntihṛllaghu tiktakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तम्भनं ज्वरनुद् भ्रान्तिमदजित् कफपित्तहृत् । तृष्णास्रविषवीसर्पकृच्छ्रदाहव्रणापहम्

stambhanaṃ jvaranud bhrāntimadajit kaphapittahṛt / tṛṣṇāsraviṣavīsarpakṛcchradāhavraṇāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीरणस्य तु मूलं स्यादुशीरं नलदं च तत् । अमृणालं च सेव्यं च समगन्धिकम् इत्यपि

vīraṇasya tu mūlaṃ syāduśīraṃ naladaṃ ca tat / amṛṇālaṃ ca sevyaṃ ca samagandhikam ityapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उशीरं पाचनं शीतं स्तम्भनं लघु तिक्तकम्

uśīraṃ pācanaṃ śītaṃ stambhanaṃ laghu tiktakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरं ज्वरहृद् वान्तिमदनुत् कफपित्तहृत् । तृष्णास्रविषवीसर्पदाहकृच्छ्रव्रणापहम्

madhuraṃ jvarahṛd vāntimadanut kaphapittahṛt / tṛṣṇāsraviṣavīsarpadāhakṛcchravraṇāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जटामांसी भूतजटा जटिला च तपस्विनी । मांसी तिक्ता कषाया च मेध्या कान्तिबलप्रदा । स्वाद्वी हिमा त्रिदोषास्रदाहवीसर्पकुष्ठनुत्

jaṭāmāṃsī bhūtajaṭā jaṭilā ca tapasvinī / māṃsī tiktā kaṣāyā ca medhyā kāntibalapradā / svādvī himā tridoṣāsradāhavīsarpakuṣṭhanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शैलेयं तु शिलापुष्पं वृद्धं कालानुसार्यकम्

śaileyaṃ tu śilāpuṣpaṃ vṛddhaṃ kālānusāryakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शैलेयं शीतलं हृद्यं कफपित्तहरं लघु । कण्डूकुष्ठाश्मरीदाहविषहृद् गुदरक्तहृत्

śaileyaṃ śītalaṃ hṛdyaṃ kaphapittaharaṃ laghu / kaṇḍūkuṣṭhāśmarīdāhaviṣahṛd gudaraktahṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुस्तकं न स्त्रियां मुस्तं त्रिषु वारिदनामकम् । कुरुविन्दश्च संख्यातो ऽपरः क्रोडकसेरुकः

mustakaṃ na striyāṃ mustaṃ triṣu vāridanāmakam / kuruvindaśca saṃkhyāto 'paraḥ kroḍakaserukaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भद्रमुस्तं च गुन्द्रा च तथा नागरमुस्तकः । मुस्तं कटु हिमं ग्राहि तिक्तं दीपनपाचनम्

bhadramustaṃ ca gundrā ca tathā nāgaramustakaḥ / mustaṃ kaṭu himaṃ grāhi tiktaṃ dīpanapācanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायं कफपित्तास्रतृड्ज्वरारुचिजन्तुहृत् । अनूपदेशे यज्जातं मुस्तकं तत्प्रशस्यते । तत्रापि मुनिभिः प्रोक्तं वरं नागरमुस्तकम्

kaṣāyaṃ kaphapittāsratṛḍjvarārucijantuhṛt / anūpadeśe yajjātaṃ mustakaṃ tatpraśasyate / tatrāpi munibhiḥ proktaṃ varaṃ nāgaramustakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्चूरो वेधमुख्यश्च द्राविडः कल्पकः शटी । कर्चूरो दीपनो रुच्यः कटुकस्तिक्त एव च

karcūro vedhamukhyaśca drāviḍaḥ kalpakaḥ śaṭī / karcūro dīpano rucyaḥ kaṭukastikta eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुगन्धिः कटुपाकः स्यात् कुष्ठार्शोव्रणकासनुत् । उष्णो लघुर् हरेच्छ्वासं गुल्मवातकफक्रिमीन्

sugandhiḥ kaṭupākaḥ syāt kuṣṭhārśovraṇakāsanut / uṣṇo laghur harecchvāsaṃ gulmavātakaphakrimīn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुरा गन्धकुटी दैत्या सुरभिः शालपर्णिका

murā gandhakuṭī daityā surabhiḥ śālaparṇikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुरा तिक्ता हिमा स्वाद्वी लघ्वी पित्तानिलापहा । ज्वरासृग्भूतरक्षोघ्नी कुष्ठकासविनाशिनी

murā tiktā himā svādvī laghvī pittānilāpahā / jvarāsṛgbhūtarakṣoghnī kuṣṭhakāsavināśinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शठी पलाशी षड्ग्रन्था सुव्रता गन्धमूलिका । गान्धारिका गन्धवधूर् वधूः पलाशिका

śaṭhī palāśī ṣaḍgranthā suvratā gandhamūlikā / gāndhārikā gandhavadhūr vadhūḥ palāśikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवेद्गन्धपलाशी तु कषाया ग्राहिणी लघुः । तिक्ता तीक्ष्णा च कटुकानुष्णास्यमलनाशिनी । शोथकासव्रणश्वासशूलसिध्मग्रहापहा

bhavedgandhapalāśī tu kaṣāyā grāhiṇī laghuḥ / tiktā tīkṣṇā ca kaṭukānuṣṇāsyamalanāśinī / śothakāsavraṇaśvāsaśūlasidhmagrahāpahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियङ्गुः फलिनी कान्ता लता च महिलाह्वया

priyaṅguḥ phalinī kāntā latā ca mahilāhvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुन्द्रा गन्धफला श्यामा विष्वक्सेनाङ्गनाप्रिया । प्रियङ्गुः शीतला तिक्ता तुवरानिलपित्तहृत्

gundrā gandhaphalā śyāmā viṣvaksenāṅganāpriyā / priyaṅguḥ śītalā tiktā tuvarānilapittahṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तातियोगदौर्गन्ध्यस्वेददाहज्वरापहा । गुल्मतृड्विषमोहघ्नी तद्वद् गन्धप्रियङ्गुका

raktātiyogadaurgandhyasvedadāhajvarāpahā / gulmatṛḍviṣamohaghnī tadvad gandhapriyaṅgukā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्फलं मधु रूक्षं कषायं शीतलं गुरु । विबन्धाध्मानबलकृत् संग्राहि कफपित्तजित्

tatphalaṃ madhu rūkṣaṃ kaṣāyaṃ śītalaṃ guru / vibandhādhmānabalakṛt saṃgrāhi kaphapittajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रेणुका राजपुत्री च नन्दिनी कपिला द्विजा । भस्मगन्धा पाण्डुपुत्री स्मृता कौन्ती हरेणुका

reṇukā rājaputrī ca nandinī kapilā dvijā / bhasmagandhā pāṇḍuputrī smṛtā kauntī hareṇukā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रेणुका कटुका पाके तिक्तानुष्णा कटुर् लघुः । पित्तला दीपनी मेध्या पाचिनी गर्भपातिनी । बलासवातकृच्चैव तृट्कण्डूविषदाहनुत्

reṇukā kaṭukā pāke tiktānuṣṇā kaṭur laghuḥ / pittalā dīpanī medhyā pācinī garbhapātinī / balāsavātakṛccaiva tṛṭkaṇḍūviṣadāhanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रन्थिपर्णं ग्रन्थिकं च काकपुच्छं च गुच्छकम् । नीलपुष्पं सुगन्धं च कथितं तैलपर्णकम्

granthiparṇaṃ granthikaṃ ca kākapucchaṃ ca gucchakam / nīlapuṣpaṃ sugandhaṃ ca kathitaṃ tailaparṇakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रन्थिपर्णं तिक्ततीक्ष्णं कटूष्णं दीपनं लघु । कफवातविषश्वासकण्डूदौर्गन्ध्यनाशनम्

granthiparṇaṃ tiktatīkṣṇaṃ kaṭūṣṇaṃ dīpanaṃ laghu / kaphavātaviṣaśvāsakaṇḍūdaurgandhyanāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थौणेयकं बर्हिबर्हं शुकबर्हं च कुक्कुरम् । शीर्णरोमशुकं चापि शुकपुष्पं शुकच्छदम्

sthauṇeyakaṃ barhibarhaṃ śukabarhaṃ ca kukkuram / śīrṇaromaśukaṃ cāpi śukapuṣpaṃ śukacchadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थौणेयकं कटु स्वादु तिक्तं स्निग्धं त्रिदोषनुत्

sthauṇeyakaṃ kaṭu svādu tiktaṃ snigdhaṃ tridoṣanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेधाशुक्रकरं रुच्यं रक्षोघ्नं ज्वरजन्तुजित् । हन्ति कुष्ठास्रतृड्दाहदौर्गन्ध्यतिलकालकान्

medhāśukrakaraṃ rucyaṃ rakṣoghnaṃ jvarajantujit / hanti kuṣṭhāsratṛḍdāhadaurgandhyatilakālakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशाचरो धनहरः कितवो गणहासः । चोरकः शङ्कितश् चण्डो दुष्पत्त्रः क्षेमको रिपुः । रोचको मधुरस्तिकः कटुः पाके कटुर् लघुः

niśācaro dhanaharaḥ kitavo gaṇahāsaḥ / corakaḥ śaṅkitaś caṇḍo duṣpattraḥ kṣemako ripuḥ / rocako madhurastikaḥ kaṭuḥ pāke kaṭur laghuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीक्ष्णो हृद्यो हिमो हन्ति कुष्ठकण्डूकफानिलान् । रक्षोऽश्रीस्वेदमेदोऽस्रज्वरगन्धविषव्रणान्

tīkṣṇo hṛdyo himo hanti kuṣṭhakaṇḍūkaphānilān / rakṣo'śrīsvedamedo'srajvaragandhaviṣavraṇān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तालीशम् उक्तं पत्त्राढ्यं धात्रीपत्त्रं च तत्स्मृतम् । तालीशं लघु तीक्ष्णोष्णं श्वासकासकफानिलान् । निहन्त्य् अरुचिगुल्मामवह्निमान्द्यक्षयामयान्

tālīśam uktaṃ pattrāḍhyaṃ dhātrīpattraṃ ca tatsmṛtam / tālīśaṃ laghu tīkṣṇoṣṇaṃ śvāsakāsakaphānilān / nihanty arucigulmāmavahnimāndyakṣayāmayān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कङ्कोलं कोलं प्रोक्तं चाथ कोशफलं स्मृतम्

kaṅkolaṃ kolaṃ proktaṃ cātha kośaphalaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कङ्कोलं लघु तीक्ष्णोष्णं तिक्तं हृद्यं रुचिप्रदम् । आस्यदौर्गन्ध्यहृद्रोगकफवातामयान्ध्यहृत्

kaṅkolaṃ laghu tīkṣṇoṣṇaṃ tiktaṃ hṛdyaṃ rucipradam / āsyadaurgandhyahṛdrogakaphavātāmayāndhyahṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धोष्णा कफहृत् तिक्ता सुगन्धा गन्धकोकिला । गन्धकोकिलया तुल्या विज्ञेया गन्धमालती

snigdhoṣṇā kaphahṛt tiktā sugandhā gandhakokilā / gandhakokilayā tulyā vijñeyā gandhamālatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लामज्जकं सुनालं स्यादमृणालं लवं लघु । इष्टकापथकं सव्यं नलदं च विदातकम्

lāmajjakaṃ sunālaṃ syādamṛṇālaṃ lavaṃ laghu / iṣṭakāpathakaṃ savyaṃ naladaṃ ca vidātakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लामज्जकं हिमं तिक्तं लघु दोषत्रयास्रजित् । त्वगामयस्वेदकृच्छ्रदाहपित्तास्ररोगनुत्

lāmajjakaṃ himaṃ tiktaṃ laghu doṣatrayāsrajit / tvagāmayasvedakṛcchradāhapittāsraroganut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एलवालुकम् ऐलेयं सुगन्धि हरिवालुकम् । ऐलवालुकम् एलालु कपित्थं पत्त्रम् ईरितम्

elavālukam aileyaṃ sugandhi harivālukam / ailavālukam elālu kapitthaṃ pattram īritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.