Library·Bhāvaprakāśa·3

Bhāvaprakāśa 3

अथ लङ्केश्वरो मानी रावणो राक्षसाधिपः । रामपत्नीं बलात्सीतां जहार मदनातुरः

atha laṅkeśvaro mānī rāvaṇo rākṣasādhipaḥ / rāmapatnīṃ balātsītāṃ jahāra madanāturaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तं बलवान्रामो रिपुं जायापहारिणम् । हृतो वानरसैन्येन जघान रणमूर्धनि

tatastaṃ balavānrāmo ripuṃ jāyāpahāriṇam / hṛto vānarasainyena jaghāna raṇamūrdhani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हते तस्मिन्सुरारातौ रावणे बलगर्विते । देवराजः सहस्राक्षः परितुष्टश् च राघवे

hate tasminsurārātau rāvaṇe balagarvite / devarājaḥ sahasrākṣaḥ parituṣṭaś ca rāghave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र ये वानराः केचिद् राक्षसैर् निहता रणे । तानिन्द्रो जीवयामास संसिच्यामृतवृष्टिभिः

tatra ye vānarāḥ kecid rākṣasair nihatā raṇe / tānindro jīvayāmāsa saṃsicyāmṛtavṛṣṭibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो येषु प्रदेशेषु कपिगात्रात्परिच्युताः । पीयूषबिन्दवः पेतुस् तेभ्यो जाता गुडूचिका

tato yeṣu pradeśeṣu kapigātrātparicyutāḥ / pīyūṣabindavaḥ petus tebhyo jātā guḍūcikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुडूची मधुपर्णी स्याद् अमृतामृतवल्लरी । छिन्ना छिन्नरुहा छिन्नोद्भवा वत्सादनीति च

guḍūcī madhuparṇī syād amṛtāmṛtavallarī / chinnā chinnaruhā chinnodbhavā vatsādanīti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवन्ती तन्त्रिका सोमा सोमवल्ली च कुण्डली । चक्रलक्षणिका धीरा विशल्या च रसायनी

jīvantī tantrikā somā somavallī ca kuṇḍalī / cakralakṣaṇikā dhīrā viśalyā ca rasāyanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रहासा वयःस्था च मण्डली देवनिर्मिता । गुडूची कटुका तिक्ता स्वादुपाका रसायनी

candrahāsā vayaḥsthā ca maṇḍalī devanirmitā / guḍūcī kaṭukā tiktā svādupākā rasāyanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संग्राहिणी कषायोष्णा लघ्वी बल्याग्निदीपिनी । दोषत्रयामतृड्दाहमेहकासांश्च पाण्डुताम्

saṃgrāhiṇī kaṣāyoṣṇā laghvī balyāgnidīpinī / doṣatrayāmatṛḍdāhamehakāsāṃśca pāṇḍutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामलाकुष्ठवातास्रज्वरक्रिमिवमीन् हरेत् । प्रमेहश्वासकासार्शःकृच्छ्रहृद्रोगवातनुत्

kāmalākuṣṭhavātāsrajvarakrimivamīn haret / pramehaśvāsakāsārśaḥkṛcchrahṛdrogavātanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम्बूलवल्ली ताम्बूली नागिनी नागवल्लरी । ताम्बूलं विशदं रुच्यं तीक्ष्णोष्णं तुवरं सरम्

tāmbūlavallī tāmbūlī nāginī nāgavallarī / tāmbūlaṃ viśadaṃ rucyaṃ tīkṣṇoṣṇaṃ tuvaraṃ saram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वश्यं तिक्तं कटु क्षारं रक्तपित्तकरं लघु । बल्यं श्लेष्मास्यदौर्गन्ध्यमलवातश्रमापहम्

vaśyaṃ tiktaṃ kaṭu kṣāraṃ raktapittakaraṃ laghu / balyaṃ śleṣmāsyadaurgandhyamalavātaśramāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिल्वः शाण्डिल्यशैलूषौ मालूरश्रीफलाव् अपि । श्रीफलस्तुवरस्तिक्तो ग्राही रूक्षोऽग्निपित्तकृत् । वातश्लेष्महरो बल्यो लघुरुष्णश्च पाचनः

bilvaḥ śāṇḍilyaśailūṣau mālūraśrīphalāv api / śrīphalastuvarastikto grāhī rūkṣo'gnipittakṛt / vātaśleṣmaharo balyo laghuruṣṇaśca pācanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गाम्भारी भद्रपर्णी च श्रीपर्णी मधुपर्णिका । काश्मीरी काश्मरी हीरा काश्मर्यः पीतरोहिणी

gāmbhārī bhadraparṇī ca śrīparṇī madhuparṇikā / kāśmīrī kāśmarī hīrā kāśmaryaḥ pītarohiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णवृन्ता मधुरसा महाकुसुमिकापि च । काश्मरी तुवरा तिक्ता वीर्योष्णा मधुरा गुरुः

kṛṣṇavṛntā madhurasā mahākusumikāpi ca / kāśmarī tuvarā tiktā vīryoṣṇā madhurā guruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीपनी पाचनी मेध्या भेदिनी भ्रमशोषजित् । दोषतृष्णामशूलार्शोविषदाहज्वरापहा

dīpanī pācanī medhyā bhedinī bhramaśoṣajit / doṣatṛṣṇāmaśūlārśoviṣadāhajvarāpahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्फलं बृंहणं वृष्यं गुरु केश्यं रसायनम् । वातपित्ततृषारक्तक्षयमूत्रविबन्धनुत्

tatphalaṃ bṛṃhaṇaṃ vṛṣyaṃ guru keśyaṃ rasāyanam / vātapittatṛṣāraktakṣayamūtravibandhanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वादु पाके हिमं स्निग्धं तुवराम्लं विशुद्धिकृत् । हन्याद्दाहतृषावातरक्तपित्तक्षतक्षयान्

svādu pāke himaṃ snigdhaṃ tuvarāmlaṃ viśuddhikṛt / hanyāddāhatṛṣāvātaraktapittakṣatakṣayān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाटलिः पाटलामोघा मधुदूती फलेरुहा । कृष्णवृन्ता कुबेराक्षी कालस्थाल्यलिवल्लभा

pāṭaliḥ pāṭalāmoghā madhudūtī phaleruhā / kṛṣṇavṛntā kuberākṣī kālasthālyalivallabhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम्रपुष्पी च कथितापरा स्यात्पाटला सिता । मुष्कको मोक्षको घण्टापाटलिः काष्ठपाटला

tāmrapuṣpī ca kathitāparā syātpāṭalā sitā / muṣkako mokṣako ghaṇṭāpāṭaliḥ kāṣṭhapāṭalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाटला तुवरा तिक्तानुष्णा दोषत्रयापहा । अरुचिश्वासशोथास्रच्छर्दिहिक्कातृषाहरी

pāṭalā tuvarā tiktānuṣṇā doṣatrayāpahā / aruciśvāsaśothāsracchardihikkātṛṣāharī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पं कषायं मधुरं हिमं हृद्यं कफास्रनुत् । पित्तातिसारहृत्कण्ठ्यं फलं हिक्कास्रपित्तहृत्

puṣpaṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ himaṃ hṛdyaṃ kaphāsranut / pittātisārahṛtkaṇṭhyaṃ phalaṃ hikkāsrapittahṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निमन्थो जयः स स्याच् छ्रीपर्णी गणिकारिका । जया जयन्ती तर्कारी नादेयी वैजयन्तिका

agnimantho jayaḥ sa syāc chrīparṇī gaṇikārikā / jayā jayantī tarkārī nādeyī vaijayantikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निमन्थः श्वयथुनुद् वीर्योष्णः कफवातहृत् । पाण्डुनुत् कटुकस्तिक्तस्तुवरो मधुरोऽग्निदः

agnimanthaḥ śvayathunud vīryoṣṇaḥ kaphavātahṛt / pāṇḍunut kaṭukastiktastuvaro madhuro'gnidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्योनाकः शोषणश्च स्यान्नटकट्वङ्गटुण्टुकाः । मण्डूकपर्णपत्त्रोर्णशुकनासकुटन्नटाः

śyonākaḥ śoṣaṇaśca syānnaṭakaṭvaṅgaṭuṇṭukāḥ / maṇḍūkaparṇapattrorṇaśukanāsakuṭannaṭāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीर्घवृन्तो ऽरलुश्चापि पृथुशिम्बः कटंभरः । श्योनाको दीपनः पाके कटुकस्तुवरो हिमः । ग्राही तिक्तोऽनिलश्लेष्मपित्तकासप्रणाशनः

dīrghavṛnto 'raluścāpi pṛthuśimbaḥ kaṭaṃbharaḥ / śyonāko dīpanaḥ pāke kaṭukastuvaro himaḥ / grāhī tikto'nilaśleṣmapittakāsapraṇāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

टुण्टुकस्य फलं बालं रूक्षं वातकफापहम्

ṭuṇṭukasya phalaṃ bālaṃ rūkṣaṃ vātakaphāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृद्यं कषायं मधुरं रोचनं लघु दीपनम् । गुल्मार्शःकृमिहृत्प्रौढं गुरु वातप्रकोपणम्

hṛdyaṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ rocanaṃ laghu dīpanam / gulmārśaḥkṛmihṛtprauḍhaṃ guru vātaprakopaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीफलः सर्वतोभद्रा पाटला गणिकारिका । श्योनाकः पञ्चभिश्चैतैः पञ्चमूलं महन्मतम्

śrīphalaḥ sarvatobhadrā pāṭalā gaṇikārikā / śyonākaḥ pañcabhiścaitaiḥ pañcamūlaṃ mahanmatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमूलं महत्तिक्तं कषायं कफवातनुत् । मधुरं श्वासकासघ्नमुष्णं लघ्वग्निदीपनम्

pañcamūlaṃ mahattiktaṃ kaṣāyaṃ kaphavātanut / madhuraṃ śvāsakāsaghnamuṣṇaṃ laghvagnidīpanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालिपर्णी स्थिरा सौम्या त्रिपर्णी पीवरी गुहा । विदारिगन्धा दीर्घाङ्गी दीर्घपत्त्रांशुमत्यपि

śāliparṇī sthirā saumyā triparṇī pīvarī guhā / vidārigandhā dīrghāṅgī dīrghapattrāṃśumatyapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालिपर्णी गुरुश्छर्दिज्वरश्वासातिसारजित्

śāliparṇī guruśchardijvaraśvāsātisārajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोषदोषत्रयहरी बृंहण्युक्ता रसायनी । तिक्ता विषहरी स्वादुः क्षतकासक्रिमिप्रणुत्

śoṣadoṣatrayaharī bṛṃhaṇyuktā rasāyanī / tiktā viṣaharī svāduḥ kṣatakāsakrimipraṇut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृश्निपर्णी पृथक्पर्णी चित्रपर्ण्यहिपर्ण्यपि । क्रोष्टुविन्ना सिंहपुच्छी कलशी धावनिर्गुहा

pṛśniparṇī pṛthakparṇī citraparṇyahiparṇyapi / kroṣṭuvinnā siṃhapucchī kalaśī dhāvanirguhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृश्निपर्णी त्रिदोषघ्नी वृष्योष्णा मधुरा सरा । हन्ति दाहज्वरश्वासरक्तातीसारतृड्वमीः

pṛśniparṇī tridoṣaghnī vṛṣyoṣṇā madhurā sarā / hanti dāhajvaraśvāsaraktātīsāratṛḍvamīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वार्त्ताकी क्षुद्रभण्टाकी महती बृहती कुली । हिङ्गुली राष्ट्रिका सिंही महोष्ट्री दुष्प्रधर्षिणी

vārttākī kṣudrabhaṇṭākī mahatī bṛhatī kulī / hiṅgulī rāṣṭrikā siṃhī mahoṣṭrī duṣpradharṣiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बृहती ग्राहिणी हृद्या पाचनी कफवातकृत् । कटुतिक्तास्यवैरस्यमलारोचकनाशिनी । उष्णा कुष्ठज्वरश्वासशूलकासाग्निमान्द्यजित्

bṛhatī grāhiṇī hṛdyā pācanī kaphavātakṛt / kaṭutiktāsyavairasyamalārocakanāśinī / uṣṇā kuṣṭhajvaraśvāsaśūlakāsāgnimāndyajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्टकारी तु दुःस्पर्शा क्षुद्रा व्याघ्री निदिग्धिका । कण्टालिका कण्टकिनी धावनी बृहती तथा

kaṇṭakārī tu duḥsparśā kṣudrā vyāghrī nidigdhikā / kaṇṭālikā kaṇṭakinī dhāvanī bṛhatī tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वेता क्षुद्रा चन्द्रहासा लक्ष्मणा क्षेत्रदूतिका । गर्भदा चन्द्रमा चन्द्री चन्द्रपुष्पा प्रियंकरी

śvetā kṣudrā candrahāsā lakṣmaṇā kṣetradūtikā / garbhadā candramā candrī candrapuṣpā priyaṃkarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्टकारी सरा तिक्ता कटुका दीपनी लघुः

kaṇṭakārī sarā tiktā kaṭukā dīpanī laghuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूक्षोष्णा पाचनी कासश्वासज्वरकफानिलान् । निहन्ति पीनसं पार्श्वपीडाकृमिहृदामयान्

rūkṣoṣṇā pācanī kāsaśvāsajvarakaphānilān / nihanti pīnasaṃ pārśvapīḍākṛmihṛdāmayān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोः फलं कटु रसे पाके च कटुकं भवेत् । शुक्रस्य रेचनं भेदि तिक्तं पित्ताग्निकृल्लघु । हन्यात्कफमरुत्कण्डूकासमेदःक्रिमिज्वरान्

tayoḥ phalaṃ kaṭu rase pāke ca kaṭukaṃ bhavet / śukrasya recanaṃ bhedi tiktaṃ pittāgnikṛllaghu / hanyātkaphamarutkaṇḍūkāsamedaḥkrimijvarān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वत् प्रोक्ता सिता क्षुद्रा विशेषाद् गर्भकारिणी

tadvat proktā sitā kṣudrā viśeṣād garbhakāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोक्षुरः क्षुरकोऽपि स्यात् त्रिकण्टः स्वादुकण्टकः । गोकण्टको गोक्षुरको वनशृङ्गाट इत्यपि

gokṣuraḥ kṣurako'pi syāt trikaṇṭaḥ svādukaṇṭakaḥ / gokaṇṭako gokṣurako vanaśṛṅgāṭa ityapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पलंकषा श्वदंष्ट्रा च तथा स्याद् इक्षुगन्धिका । गोक्षुरः शीतलः स्वादुर्बलकृद्वस्तिशोधनः

palaṃkaṣā śvadaṃṣṭrā ca tathā syād ikṣugandhikā / gokṣuraḥ śītalaḥ svādurbalakṛdvastiśodhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरो दीपनो वृष्यः पुष्टिदश्चाश्मरीहरः । प्रमेहश्वासकासार्शःकृच्छ्रहृद्रोगवातनुत्

madhuro dīpano vṛṣyaḥ puṣṭidaścāśmarīharaḥ / pramehaśvāsakāsārśaḥkṛcchrahṛdrogavātanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालिपर्णी पृश्निपर्णी वार्त्ताकी कण्टकारिका । गोक्षुरः पञ्चभिश्चैतैः कनिष्ठं पञ्चमूलकम्

śāliparṇī pṛśniparṇī vārttākī kaṇṭakārikā / gokṣuraḥ pañcabhiścaitaiḥ kaniṣṭhaṃ pañcamūlakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमूलं लघु स्वादु बल्यं पित्तानिलापहम् । नात्युष्णं बृंहणं ग्राहि ज्वरश्वासाश्मरीप्रणुत्

pañcamūlaṃ laghu svādu balyaṃ pittānilāpaham / nātyuṣṇaṃ bṛṃhaṇaṃ grāhi jvaraśvāsāśmarīpraṇut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभाभ्यां पञ्चमूलाभ्यां दशमूलम् उदाहृतम् । दशमूलं त्रिदोषघ्नं श्वासकासशिरोरुजः । तन्द्राशोथज्वरानाहपार्श्वपीडारुचीर् हरेत्

ubhābhyāṃ pañcamūlābhyāṃ daśamūlam udāhṛtam / daśamūlaṃ tridoṣaghnaṃ śvāsakāsaśirorujaḥ / tandrāśothajvarānāhapārśvapīḍārucīr haret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवन्ती जीवनी जीवा जीवनीया मधुस्रवा । मङ्गल्यनामधेया च शाकश्रेष्ठा पयस्विनी

jīvantī jīvanī jīvā jīvanīyā madhusravā / maṅgalyanāmadheyā ca śākaśreṣṭhā payasvinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवन्ती शीतला स्वादुः स्निग्धा दोषत्रयापहा । रसायनी बलकरी चक्षुष्या ग्राहिणी लघुः

jīvantī śītalā svāduḥ snigdhā doṣatrayāpahā / rasāyanī balakarī cakṣuṣyā grāhiṇī laghuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुद्गपर्णी काकपर्णी सूर्यपर्ण्य् अल्पिका सहा

mudgaparṇī kākaparṇī sūryaparṇy alpikā sahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काकमुद्गा च सा प्रोक्ता तथा मार्जारगन्धिका । मुद्गपर्णी हिमा रूक्षा तिक्ता स्वादुश्च शुक्रला

kākamudgā ca sā proktā tathā mārjāragandhikā / mudgaparṇī himā rūkṣā tiktā svāduśca śukralā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्षुष्या क्षतशोथघ्नी ग्राहिणी ज्वरदाहनुत् । दोषत्रयहरी लघ्वी ग्रहण्यर्शोऽतिसारजित्

cakṣuṣyā kṣataśothaghnī grāhiṇī jvaradāhanut / doṣatrayaharī laghvī grahaṇyarśo'tisārajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.