Library·Bhatti: Ravanavadha (Bhattikavya)·5

Bhatti: Ravanavadha (Bhattikavya) 5

निराकरिष्णू वर्तिष्णू वर्धिष्णू परतो रणम् उत्पतिष्णू सहिष्णू च चेरतुः खर-दूषणौ।

nirākariṣṇū vartiṣṇū vardhiṣṇū parato raṇam utpatiṣṇū sahiṣṇū ca ceratuḥ khara-dūṣaṇau.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ खड्ग-मुसल-प्रास-चक्र-बाण-गदा-करौ अकार्ष्टामायुध-च्छायं रजः-सन्तमसे रणे।

tau khaḍga-musala-prāsa-cakra-bāṇa-gadā-karau akārṣṭāmāyudha-cchāyaṃ rajaḥ-santamase raṇe.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तीक्ष्णाऽऽयसैर् बानैरधि-मर्म रघूत्तमौ व्याधं व्याधम-मूढौ तौ यम-साच्-चक्रतुर् द्विषौ।

atha tīkṣṇā''yasair bānairadhi-marma raghūttamau vyādhaṃ vyādhama-mūḍhau tau yama-sāc-cakratur dviṣau.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हत-बन्धुर् जगामा ऽसौ ततः शूर्प-णखा वनात् पारे-समुद्रं लङ्कायां वसन्तं रावणां पतिम्।

hata-bandhur jagāmā 'sau tataḥ śūrpa-ṇakhā vanāt pāre-samudraṃ laṅkāyāṃ vasantaṃ rāvaṇāṃ patim.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संप्राप्य राक्षस-सभं चक्रन्द क्रोध-विह्वला, नाम-ग्राममरोदीत् सा भ्रातरौ रावणाऽन्तिके।

saṃprāpya rākṣasa-sabhaṃ cakranda krodha-vihvalā, nāma-grāmamarodīt sā bhrātarau rāvaṇā'ntike.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"दण्डकानध्यवात्तां यौ वीर ! रक्षः-प्रकाण्डकौ, नृभ्यां संख्येऽकृशातां तौ स-भृत्यौ भूमि-वर्ध्नौ।

"daṇḍakānadhyavāttāṃ yau vīra ! rakṣaḥ-prakāṇḍakau, nṛbhyāṃ saṃkhye'kṛśātāṃ tau sa-bhṛtyau bhūmi-vardhnau.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विग्रहस् तव शक्रेण बृहस्पति-पुरोधसा सार्धं कुमार-सेनान्या, शून्यश् चाऽसीति को नयः

vigrahas tava śakreṇa bṛhaspati-purodhasā sārdhaṃ kumāra-senānyā, śūnyaś cā'sīti ko nayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्यहं नाथ ! ना ऽयास्यं वि-नासा हत-बान्धवा, ना ऽज्ञास्यस् त्वमिदं सर्वं प्रमाद्यंश् चार-दुर्-बलः।

yadyahaṃ nātha ! nā 'yāsyaṃ vi-nāsā hata-bāndhavā, nā 'jñāsyas tvamidaṃ sarvaṃ pramādyaṃś cāra-dur-balaḥ.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करिष्यमाणं विज्ञेयं कार्यं, किं नु कृतं परैः, अपकारे कृते ऽप्यज्ञो विजिगीषुर् न वा भवान्।

kariṣyamāṇaṃ vijñeyaṃ kāryaṃ, kiṃ nu kṛtaṃ paraiḥ, apakāre kṛte 'pyajño vijigīṣur na vā bhavān.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृतस् त्वं पात्रे-समितैः खट्वाऽऽरूढः प्रमाद-वान् पान-शौण्डः श्रियं नेता ना ऽत्यन्तीन-त्वमुन्मनाः

vṛtas tvaṃ pātre-samitaiḥ khaṭvā''rūḍhaḥ pramāda-vān pāna-śauṇḍaḥ śriyaṃ netā nā 'tyantīna-tvamunmanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्वरेष्वग्निचित्वत्सु सोमसुत्वत आश्रमान् अत्तुं महेन्द्रियं भागमेति दुश्च्यवनो ऽधुना,

adhvareṣvagnicitvatsu somasutvata āśramān attuṃ mahendriyaṃ bhāgameti duścyavano 'dhunā,

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमिक्षीयं दधि-क्षीरं पुरोडाश्यं तथौषधम् हविर् हैयङ्गवीनं च नाऽप्युपघ्नन्ति राक्षसाः

āmikṣīyaṃ dadhi-kṣīraṃ puroḍāśyaṃ tathauṣadham havir haiyaṅgavīnaṃ ca nā'pyupaghnanti rākṣasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युव-जानिर् धनुश्-पाणिर् भूमि-ष्ठः ख-विचारिणः रामो यज्ञ-द्रुहो हन्ति काल-कल्प-शिलीमुखः

yuva-jānir dhanuś-pāṇir bhūmi-ṣṭhaḥ kha-vicāriṇaḥ rāmo yajña-druho hanti kāla-kalpa-śilīmukhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मांसान्योष्ठाऽवलोप्यानि साधनीयानि देवताः अश्नन्ति, रामाद् रक्षांसि बिभ्यश्रुवते दिशः

māṃsānyoṣṭhā'valopyāni sādhanīyāni devatāḥ aśnanti, rāmād rakṣāṃsi bibhyaśruvate diśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुरु बुद्धिं कुशाऽग्रियामनुकामीन-तां त्यज, लक्ष्मीं परम्परीणां त्वं पुत्र-पौत्रीण-तां नय।

kuru buddhiṃ kuśā'griyāmanukāmīna-tāṃ tyaja, lakṣmīṃ paramparīṇāṃ tvaṃ putra-pautrīṇa-tāṃ naya.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहाय-वन्त उद्युक्ता बहवो निपुणाश् च याम् श्रियमाशासते, लोलां तां हस्ते-कृत्य मा श्वसीः

sahāya-vanta udyuktā bahavo nipuṇāś ca yām śriyamāśāsate, lolāṃ tāṃ haste-kṛtya mā śvasīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्ष्मीः पुं-योगमाशंसुः कुलटेव कुतूहलात् अन्तिके ऽपि स्थिता पत्युश् छलेनाऽन्यं निरीक्षते।

lakṣmīḥ puṃ-yogamāśaṃsuḥ kulaṭeva kutūhalāt antike 'pi sthitā patyuś chalenā'nyaṃ nirīkṣate.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योषिद्-वृन्दारिका तस्य दयिता हंस-गामिनी दूर्वा-काण्डमिव श्यामा न्यग्रोध-परिमण्डला।

yoṣid-vṛndārikā tasya dayitā haṃsa-gāminī dūrvā-kāṇḍamiva śyāmā nyagrodha-parimaṇḍalā.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाऽऽस्यं पश्यति यस् तस्या, निंस्ते दन्त-च्छदं न वा, संशृणोति न चोक्तानि, मिथ्याऽऽसौ निहितेन्द्रियः।

nā''syaṃ paśyati yas tasyā, niṃste danta-cchadaṃ na vā, saṃśṛṇoti na coktāni, mithyā''sau nihitendriyaḥ.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सारो ऽसाविन्द्रियाऽर्थानां, यस्या ऽसौ तस्य नन्दथुः, तल्पे कान्ताऽन्तरैः सार्धं मन्ये ऽहं धिङ् निमज्जथुम्।

sāro 'sāvindriyā'rthānāṃ, yasyā 'sau tasya nandathuḥ, talpe kāntā'ntaraiḥ sārdhaṃ manye 'haṃ dhiṅ nimajjathum.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तं पश्यामि, यस्या ऽसौ भवेन् नोदेजया मतेः त्रैलोक्येनाऽपि विन्दस् त्वं तां क्रीत्वा सुकृती भव।

na taṃ paśyāmi, yasyā 'sau bhaven nodejayā mateḥ trailokyenā'pi vindas tvaṃ tāṃ krītvā sukṛtī bhava.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैवेन्द्राणी, न रुद्राणी, न मानवी न रोहिणी, वरुणानी न, ना ऽग्नायी तस्याः सीमन्तिनी समा।"

naivendrāṇī, na rudrāṇī, na mānavī na rohiṇī, varuṇānī na, nā 'gnāyī tasyāḥ sīmantinī samā."

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यूचे राक्षसेन्द्रस् ताम्Ō "आश्वसिहि, बिभेषि किम्, त्यज नक्तञ्चरि ! क्षोभं, वाचाटे ! रावणो ह्यहम्।

pratyūce rākṣasendras tāmŌ "āśvasihi, bibheṣi kim, tyaja naktañcari ! kṣobhaṃ, vācāṭe ! rāvaṇo hyaham.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मामुपास्त दिदृक्षा-वान् याष्टीक-व्याहतो हरिः आज्ञा-लाभोन्मुखो दूरात् काक्षेणा ऽनादरेक्षितः

māmupāsta didṛkṣā-vān yāṣṭīka-vyāhato hariḥ ājñā-lābhonmukho dūrāt kākṣeṇā 'nādarekṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरुग्णो-दग्र-घाराऽग्नः कुलिशो मम वक्षसि अ-भिन्नं शत-धा ऽऽत्मानं मन्यते बलिनं बली।

virugṇo-dagra-ghārā'gnaḥ kuliśo mama vakṣasi a-bhinnaṃ śata-dhā ''tmānaṃ manyate balinaṃ balī.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा लङ्काद्रुमाऽऽलानमहमैरावतं गजम् बन्धने ऽनुपयोगि-त्वान् नतं तृण-वदत्यजम्।

kṛtvā laṅkādrumā''lānamahamairāvataṃ gajam bandhane 'nupayogi-tvān nataṃ tṛṇa-vadatyajam.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहोपुरुषिकां पश्य मम, सद्-रत्न-कान्ति-भिः ध्वस्ताऽन्धकारे ऽपि पुरे पूर्णेन्दोः सन्निधिः सदा।

āhopuruṣikāṃ paśya mama, sad-ratna-kānti-bhiḥ dhvastā'ndhakāre 'pi pure pūrṇendoḥ sannidhiḥ sadā.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृत-रत्नश् च्युतोद्योगो रक्षोभ्यः कर-दो दिवि पूतक्रतायीमभ्येति स-त्रपः किं न गोत्र-भित्।

hṛta-ratnaś cyutodyogo rakṣobhyaḥ kara-do divi pūtakratāyīmabhyeti sa-trapaḥ kiṃ na gotra-bhit.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अ-तुल्य-महसा सार्धं रामेण मम विग्रहः त्रपा-करस्, तथाप्येष यतिष्ये तद्-विनिग्रहे।"

a-tulya-mahasā sārdhaṃ rāmeṇa mama vigrahaḥ trapā-karas, tathāpyeṣa yatiṣye tad-vinigrahe."

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पत्य खं दश-ग्रीवो मनो-यायी शिताऽस्त्र-भृत् समुद्र-सविधाऽऽवासं मारीचं प्रति चक्रमे।

utpatya khaṃ daśa-grīvo mano-yāyī śitā'stra-bhṛt samudra-savidhā''vāsaṃ mārīcaṃ prati cakrame.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्पत्य तत्-सनीडे-सौ तं वृत्तान्तमषिष्रवत्, त्रस्नुनाऽथ श्रुताऽर्थेन तेनाऽगादि दशाऽऽननः।

sampatya tat-sanīḍe-sau taṃ vṛttāntamaṣiṣravat, trasnunā'tha śrutā'rthena tenā'gādi daśā''nanaḥ.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"अन्तर्धत्स्व रघु-व्याघ्रात् तस्मात् त्वं राक्षसेश्वर !, यो रण्ने दुरुपस्थानो हस्त-रोधं दधद् धनुः,

"antardhatsva raghu-vyāghrāt tasmāt tvaṃ rākṣaseśvara !, yo raṇne durupasthāno hasta-rodhaṃ dadhad dhanuḥ,

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवन्तं कार्तवीर्यो यो हीन-सन्धिमचीकरत्, जिगाय तस्य हन्तारं स रामः सार्वलौकिकम्।

bhavantaṃ kārtavīryo yo hīna-sandhimacīkarat, jigāya tasya hantāraṃ sa rāmaḥ sārvalaukikam.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यमाऽऽस्य-दृश्वरी तस्य ताडका वेत्ति विक्रमम्। शूरं-मन्यो रणाच् चाऽहं निरस्तः सिंह-नर्दिना।

yamā''sya-dṛśvarī tasya tāḍakā vetti vikramam. śūraṃ-manyo raṇāc cā'haṃ nirastaḥ siṃha-nardinā.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न त्वं तेना ऽन्वभाविष्ठा, ना ऽन्वभावि त्वया ऽप्यसौ, अनुभूतो मया चा ऽसौ, तेन चा ऽन्वभविष्यहम्,

na tvaṃ tenā 'nvabhāviṣṭhā, nā 'nvabhāvi tvayā 'pyasau, anubhūto mayā cā 'sau, tena cā 'nvabhaviṣyaham,

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्यङ् शस्त्र-भृतां रामो, न्यञ्चस् तं प्राप्य मद्-विधाः, स कन्या-शुल्कमभनङ् मिथिलायां मखे धनुः

adhyaṅ śastra-bhṛtāṃ rāmo, nyañcas taṃ prāpya mad-vidhāḥ, sa kanyā-śulkamabhanaṅ mithilāyāṃ makhe dhanuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सं-वित्तः सह-युध्वानौ तच्-छक्तिं खर-दूषणौ, यज्वानश् च स-सुत्वानो, यानगोपीन् मखेषु सः।

saṃ-vittaḥ saha-yudhvānau tac-chaktiṃ khara-dūṣaṇau, yajvānaś ca sa-sutvāno, yānagopīn makheṣu saḥ.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुख-जातः सुरा-पीतो नृ-जग्धो माल्य-धारयः अधि-लङ्कं स्त्रियो दीव्य, मा ऽऽरब्धा बलि-विग्रहम्।"

sukha-jātaḥ surā-pīto nṛ-jagdho mālya-dhārayaḥ adhi-laṅkaṃ striyo dīvya, mā ''rabdhā bali-vigraham."

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तंभीतं-कारमाक्रुश्य रावणः प्रत्यभाषतŌ "यात-यामं विजितवान् स रामं यदि, किं ततः

taṃbhītaṃ-kāramākruśya rāvaṇaḥ pratyabhāṣataŌ "yāta-yāmaṃ vijitavān sa rāmaṃ yadi, kiṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अघानि ताडका तेन लज्जा-भय-विभूषणा, स्त्री-जने यदि तच् छ्लाघ्यं, धिग् लोकं क्षुद्र-मानसम्।

aghāni tāḍakā tena lajjā-bhaya-vibhūṣaṇā, strī-jane yadi tac chlāghyaṃ, dhig lokaṃ kṣudra-mānasam.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् गेहे-नर्दिनमसौ शरैर् भीरुमभाययत् कु-ब्रह्म-यज्ञ-के रामो भवन्तं, पौरुषं न तत्।

yad gehe-nardinamasau śarair bhīrumabhāyayat ku-brahma-yajña-ke rāmo bhavantaṃ, pauruṣaṃ na tat.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिर-कालोषितं जीर्णं कीट-निष्कुषितं धनुः किं चित्रं यदि रामेण भग्नं क्षत्रिय-काऽन्तिके।

cira-kāloṣitaṃ jīrṇaṃ kīṭa-niṣkuṣitaṃ dhanuḥ kiṃ citraṃ yadi rāmeṇa bhagnaṃ kṣatriya-kā'ntike.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वन-तापस-के वीरौ विपक्षे गलिताऽऽदरौ किं चित्रं यदि साऽवज्ञौ मम्रतुः खर-दूषणौ।

vana-tāpasa-ke vīrau vipakṣe galitā''darau kiṃ citraṃ yadi sā'vajñau mamratuḥ khara-dūṣaṇau.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं च भीरुः सु-दुर्बुद्धे ! नित्यं शरण-काम्यसि, गुणांश् चाऽपह्नुषेऽस्माकं, स्तौषि शत्रूंश् च नः सदा।

tvaṃ ca bhīruḥ su-durbuddhe ! nityaṃ śaraṇa-kāmyasi, guṇāṃś cā'pahnuṣe'smākaṃ, stauṣi śatrūṃś ca naḥ sadā.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीर्षच्-छेद्यमतोऽहं त्वा करोमि क्षिति-वर्धनम्, कारयिष्यामि वा कृत्यं विजिघृक्षुर् वनौकसौ।

śīrṣac-chedyamato'haṃ tvā karomi kṣiti-vardhanam, kārayiṣyāmi vā kṛtyaṃ vijighṛkṣur vanaukasau.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमुद्यत-निषाताऽसिं प्रत्युवाच जिजीविषुः मारीचो ऽनुनयंस् त्रासाद् "अभ्यमित्र्यो भवामि ते।

tamudyata-niṣātā'siṃ pratyuvāca jijīviṣuḥ mārīco 'nunayaṃs trāsād "abhyamitryo bhavāmi te.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरामि राम-सौमित्री मृगो भूत्वा मृग-द्युवौ, उद्योगमभ्यमित्रीणो यथेष्टं त्वं च सं-तनु।"

harāmi rāma-saumitrī mṛgo bhūtvā mṛga-dyuvau, udyogamabhyamitrīṇo yatheṣṭaṃ tvaṃ ca saṃ-tanu."

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् चित्रीयमाणो ऽसौ हेम-रत्न-मयो मृगः यथामुखीनः सीतायाः पुप्लुवे बहु लोभयन्।

tataś citrīyamāṇo 'sau hema-ratna-mayo mṛgaḥ yathāmukhīnaḥ sītāyāḥ pupluve bahu lobhayan.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेना ऽदुद्यूषयद् रामं मृगेण मृग-लोचना मैथिली विपुलोरस्कं प्रावुवूर्षुर् मृगाऽजिनम्।

tenā 'dudyūṣayad rāmaṃ mṛgeṇa mṛga-locanā maithilī vipuloraskaṃ prāvuvūrṣur mṛgā'jinam.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योग-क्षेम-करं कृत्वा सीताया लक्ष्मणं ततः मृगस्याऽनुपदी रामो जगाम गज-विक्रमः

yoga-kṣema-karaṃ kṛtvā sītāyā lakṣmaṇaṃ tataḥ mṛgasyā'nupadī rāmo jagāma gaja-vikramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थायं स्थायं क्वचिद् यान्तं क्रान्त्वा क्रान्त्वा स्थितं क्वचित् वीक्षमाणो मृगं रामश् चित्र-वृत्तिं विसिष्मिये।

sthāyaṃ sthāyaṃ kvacid yāntaṃ krāntvā krāntvā sthitaṃ kvacit vīkṣamāṇo mṛgaṃ rāmaś citra-vṛttiṃ visiṣmiye.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरं क्लिशित्वा मर्मा-विद् रामो विलुभित-प्लवम् शब्दायमानमव्यात्सीत् भय-दं क्षणदा-चरम्।

ciraṃ kliśitvā marmā-vid rāmo vilubhita-plavam śabdāyamānamavyātsīt bhaya-daṃ kṣaṇadā-caram.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा विस्फूर्जथु-प्रख्यं निनादं परिदेविनी मत्वा कष्ट-श्रितं रामं सौमित्रिं गन्तुमैजिहत्।

śrutvā visphūrjathu-prakhyaṃ ninādaṃ paridevinī matvā kaṣṭa-śritaṃ rāmaṃ saumitriṃ gantumaijihat.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"एष प्रावृषि-जाऽम्भो-द- नादी भ्राता विरौति ते, ज्ञातेयं कुरु सौमित्रे ! भयात् त्रायस्व राघवम्।"

"eṣa prāvṛṣi-jā'mbho-da- nādī bhrātā virauti te, jñāteyaṃ kuru saumitre ! bhayāt trāyasva rāghavam."

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"राम-संघुषितं नैतन्, मृगस्यैव विवञ्चिषोः राम-स्वनित-सङ्काशः स्वान्", इत्यवदत् स ताम्।

"rāma-saṃghuṣitaṃ naitan, mṛgasyaiva vivañciṣoḥ rāma-svanita-saṅkāśaḥ svān", ityavadat sa tām.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"आप्यान-स्कन्ध-कण्ठांऽसं रुषितं सहितुं रणे प्रोर्णुवन्तं दिशो बाणैः काकुत्स्थं भीरु ! कः क्षमः

"āpyāna-skandha-kaṇṭhāṃ'saṃ ruṣitaṃ sahituṃ raṇe prorṇuvantaṃ diśo bāṇaiḥ kākutsthaṃ bhīru ! kaḥ kṣamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहं बिभ्नक्षुर-स्त्राऽग्नौ मृगः प्राणैर् दिदेविषन् ज्या-घृष्ट-कठिनाऽङ्गुष्ठं राममायान् मुमूर्षया।

dehaṃ bibhnakṣura-strā'gnau mṛgaḥ prāṇair dideviṣan jyā-ghṛṣṭa-kaṭhinā'ṅguṣṭhaṃ rāmamāyān mumūrṣayā.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शत्रून् भीषयमाणं तं रामं विस्मापयेत कः, मा स्म भैषीस्, त्वया ऽद्यैव कृताऽर्थो द्रक्ष्यते पतिः"

śatrūn bhīṣayamāṇaṃ taṃ rāmaṃ vismāpayeta kaḥ, mā sma bhaiṣīs, tvayā 'dyaiva kṛtā'rtho drakṣyate patiḥ"

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"यायास् त्वमिति कामो मे, गन्तुमुत्सहसे न च, इच्छुः कामयितुं त्वं माम्", इत्यसौ जगदे तया।

"yāyās tvamiti kāmo me, gantumutsahase na ca, icchuḥ kāmayituṃ tvaṃ mām", ityasau jagade tayā.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृषोद्यं प्रवदन्तीं तां सत्य-वद्यो रघूत्तमः निरगात् "शत्रु-हस्तं त्वं यास्यसी"ति शपन् वशी।

mṛṣodyaṃ pravadantīṃ tāṃ satya-vadyo raghūttamaḥ niragāt "śatru-hastaṃ tvaṃ yāsyasī"ti śapan vaśī.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गते तस्मिन्, जल-शुचिः शुद्ध-दन् रावणः शिखी जञ्जपूको ऽक्ष-माला-वान् धारयो मृदलाबुनः

gate tasmin, jala-śuciḥ śuddha-dan rāvaṇaḥ śikhī jañjapūko 'kṣa-mālā-vān dhārayo mṛdalābunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कमण्डलु-कपालेन शिरसा च मृजा-वता संवस्त्र्य लाक्षिके वस्त्रे मात्राः संभाण्ड्य दण्ड-वान्

kamaṇḍalu-kapālena śirasā ca mṛjā-vatā saṃvastrya lākṣike vastre mātrāḥ saṃbhāṇḍya daṇḍa-vān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधीयन्नात्म-विद् विद्यां धारयन् मस्करि-व्रतम् वदन् बह्वङ्गुलि-स्फोटं भ्रू-क्षेपं च विलोकयन्

adhīyannātma-vid vidyāṃ dhārayan maskari-vratam vadan bahvaṅguli-sphoṭaṃ bhrū-kṣepaṃ ca vilokayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संदिदर्शयिषुः साम निजुह्नूषुः क्षपाट-ताम् चंक्रमा-वान् समागत्य सीतामूचेŌ"सुखाभव।"

saṃdidarśayiṣuḥ sāma nijuhnūṣuḥ kṣapāṭa-tām caṃkramā-vān samāgatya sītāmūceŌ"sukhābhava."

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सायं-तनीं तिथि-प्रण्यः पङ्कजानां दिवा-तनीम् कान्तिं कान्त्या सदा-तन्या ह्रेपयन्ती शुचि-स्मिता।

sāyaṃ-tanīṃ tithi-praṇyaḥ paṅkajānāṃ divā-tanīm kāntiṃ kāntyā sadā-tanyā hrepayantī śuci-smitā.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

का त्वमेकाकिनी भीरु ! निरन्वय-जने वने, क्षुध्यन्तो ऽप्यघसन् व्यालास् त्वाम-पालां कथं न वा।

kā tvamekākinī bhīru ! niranvaya-jane vane, kṣudhyanto 'pyaghasan vyālās tvāma-pālāṃ kathaṃ na vā.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदयं-गम-मूर्तिस् त्वं सुभगं-भावुकं वनम् कुर्वाणा भीममप्येतद् वदा ऽभ्यैः केन हेतुना।

hṛdayaṃ-gama-mūrtis tvaṃ subhagaṃ-bhāvukaṃ vanam kurvāṇā bhīmamapyetad vadā 'bhyaiḥ kena hetunā.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुकृतं प्रिय-कारी त्वं कं हरस्युपतिष्ठसे, पुण्य-कृच् चाटु-कारस् ते किङ्करः सुरतेषु कः।

sukṛtaṃ priya-kārī tvaṃ kaṃ harasyupatiṣṭhase, puṇya-kṛc cāṭu-kāras te kiṅkaraḥ surateṣu kaḥ.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परि-पर्युदधे रूपमा-द्यु-लोकाच् च दुर्-लभम्। भावत्कं दृष्टवत्स्वेतदस्मास्वधि सु-जीवितम्।

pari-paryudadhe rūpamā-dyu-lokāc ca dur-labham. bhāvatkaṃ dṛṣṭavatsvetadasmāsvadhi su-jīvitam.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपीत-मधुका भृङ्गैः सुदिवेवाऽरविन्दिनी सत्-परिमल-लक्ष्मीका ना ऽ-पुंस्काऽसीति मे मतिः।

āpīta-madhukā bhṛṅgaiḥ sudivevā'ravindinī sat-parimala-lakṣmīkā nā '-puṃskā'sīti me matiḥ.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथ्यैव श्रीः श्रियं-मन्या, श्रीमन्-मन्यो मृषा हरिः, साक्षात्-कृत्याऽभिमन्येऽहं त्वां हरन्तीं श्रियं श्रियः

mithyaiva śrīḥ śriyaṃ-manyā, śrīman-manyo mṛṣā hariḥ, sākṣāt-kṛtyā'bhimanye'haṃ tvāṃ harantīṃ śriyaṃ śriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोदकण्ठिष्यता ऽत्यर्थं, त्वामैक्षिष्यत चेत् स्मरः, खेलायन्ननिशं नापि सजूः-कृत्य रतिं वसेत्,

nodakaṇṭhiṣyatā 'tyarthaṃ, tvāmaikṣiṣyata cet smaraḥ, khelāyannaniśaṃ nāpi sajūḥ-kṛtya ratiṃ vaset,

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वल्गूयन्तीं विलोक्य त्वां स्त्री न मन्तूयतीह का, कान्तिं नाऽभिमनायेत को वा स्थाणु-समो ऽपि ते।

valgūyantīṃ vilokya tvāṃ strī na mantūyatīha kā, kāntiṃ nā'bhimanāyeta ko vā sthāṇu-samo 'pi te.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखायते जनः सर्वाह्, स एवैकः सुखायते, यस्योत्सुकायमाना त्वं न प्रतीपायसेऽन्तिके।

duḥkhāyate janaḥ sarvāh, sa evaikaḥ sukhāyate, yasyotsukāyamānā tvaṃ na pratīpāyase'ntike.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कः। पण्डितायमानस् त्वा- मादायाऽऽमिष-सन्निभाम् त्रस्यन् वैरायमाणेभ्यः शून्यमन्ववसद् वनम्।"

kaḥ. paṇḍitāyamānas tvā- mādāyā''miṣa-sannibhām trasyan vairāyamāṇebhyaḥ śūnyamanvavasad vanam."

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओजायमाना तस्या ऽर्ध्यं प्रणीय जनकाऽऽत्मजा उवाच दशमूर्धानं साऽऽदरा गद्गदं वचः

ojāyamānā tasyā 'rdhyaṃ praṇīya janakā''tmajā uvāca daśamūrdhānaṃ sā''darā gadgadaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"महा-कुलीन ऐक्ष्वाके वंशे दाशरथिर् मम पितुः प्रियं-करो भर्ता क्षेमं-कारस् तपस्विनाम्।

"mahā-kulīna aikṣvāke vaṃśe dāśarathir mama pituḥ priyaṃ-karo bhartā kṣemaṃ-kāras tapasvinām.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निहन्ता वैर-काराणां सतां बहु-करः सदा पारश्वधिक-रामस्य शक्तेरन्त-करो रणे

nihantā vaira-kārāṇāṃ satāṃ bahu-karaḥ sadā pāraśvadhika-rāmasya śakteranta-karo raṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्वरेष्विष्टिनां पाता पूर्ती कर्मसु सर्वदा पितुर् नियोगाद् राज-त्वं हित्वा योऽभ्यागमद् वनम्

adhvareṣviṣṭināṃ pātā pūrtī karmasu sarvadā pitur niyogād rāja-tvaṃ hitvā yo'bhyāgamad vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितत्रि-क्रोष्टु-जुष्टानि रक्षांसि भय-दे वने यस्य बाण-निकृत्तानि श्रेणी-भूतानि शेरते।

pitatri-kroṣṭu-juṣṭāni rakṣāṃsi bhaya-de vane yasya bāṇa-nikṛttāni śreṇī-bhūtāni śerate.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीव्यमानं शितान् बाणानस्यमानं महा-गदाः निघ्नानं शात्रवान् रामं कथं त्वं नाऽवगच्छसि।

dīvyamānaṃ śitān bāṇānasyamānaṃ mahā-gadāḥ nighnānaṃ śātravān rāmaṃ kathaṃ tvaṃ nā'vagacchasi.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रातरि न्यस्य यातो मां मृगाविन् मृगयामसौ, एषितुं प्रेषितो यातो मया तस्या ऽनु-जो वनम्

bhrātari nyasya yāto māṃ mṛgāvin mṛgayāmasau, eṣituṃ preṣito yāto mayā tasyā 'nu-jo vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथा ऽऽयस्यन् कषायाऽक्षः स्यन्न-स्वेद-कणोल्बणः संदर्षिताऽऽन्तराकूतस् तामवादीद् दशाननः,

athā ''yasyan kaṣāyā'kṣaḥ syanna-sveda-kaṇolbaṇaḥ saṃdarṣitā''ntarākūtas tāmavādīd daśānanaḥ,

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"कृते कानिष्ठिनेयस्य ज्यैष्ठिनेयं विवासितम् को नग्न-मुषित-प्रख्यं बहु मन्येत राघवम्।

"kṛte kāniṣṭhineyasya jyaiṣṭhineyaṃ vivāsitam ko nagna-muṣita-prakhyaṃ bahu manyeta rāghavam.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राक्षसान् बटु-यज्ञेषु पिण्डी-शूरान् निरस्तवान् यद्यसौ कूप-माण्डूकि ! तवैतावति कः स्मयः

rākṣasān baṭu-yajñeṣu piṇḍī-śūrān nirastavān yadyasau kūpa-māṇḍūki ! tavaitāvati kaḥ smayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्-पराक्रम-संक्षिप्त-राज्य-भोग-परिच्छदः युक्तं ममैव किं वक्तुं दरिद्राति यथा हरिः

mat-parākrama-saṃkṣipta-rājya-bhoga-paricchadaḥ yuktaṃ mamaiva kiṃ vaktuṃ daridrāti yathā hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्-लङ्को विमदः स्वामी धनानां हृत-पुष्पकः अध्यास्ते ऽन्तर्-गिरं यस्मात्, कस् तन् ना ऽवैति कारणम्।

nir-laṅko vimadaḥ svāmī dhanānāṃ hṛta-puṣpakaḥ adhyāste 'ntar-giraṃ yasmāt, kas tan nā 'vaiti kāraṇam.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिन्न-नौक इव ध्यायन् मत्-तो बिभ्यद् यमः स्वयम् कृष्णि-मानं दधानेन मुखेना ऽऽस्ते निरुद्यतिः

bhinna-nauka iva dhyāyan mat-to bibhyad yamaḥ svayam kṛṣṇi-mānaṃ dadhānena mukhenā ''ste nirudyatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्रोपत्यका हैमी पर्वताऽधित्यका पुरी रत्न-पारायणं नाम्ना लङ्केति मम मैथिलि !

samudropatyakā haimī parvatā'dhityakā purī ratna-pārāyaṇaṃ nāmnā laṅketi mama maithili !

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवासे सिक्त-संमृष्टे गन्धैस् त्वं लिप्त-वासिता आर्पितोरु-सुगन्धि-स्रक् तस्यां वस मया सह।

āvāse sikta-saṃmṛṣṭe gandhais tvaṃ lipta-vāsitā ārpitoru-sugandhi-srak tasyāṃ vasa mayā saha.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संगच्छ पौंस्नि ! स्त्रैणं मां युवानं तरुणी शुभे ! राघवः प्रोष्य-पापीयान्, जहीहि तम-किं-चनम्।

saṃgaccha pauṃsni ! straiṇaṃ māṃ yuvānaṃ taruṇī śubhe ! rāghavaḥ proṣya-pāpīyān, jahīhi tama-kiṃ-canam.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्नीत-पिबतीयन्ती प्रसिता स्मर-कर्मणि वशे-कृत्य दश-ग्रीवं मोदस्व वर-मन्दिरे।

aśnīta-pibatīyantī prasitā smara-karmaṇi vaśe-kṛtya daśa-grīvaṃ modasva vara-mandire.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा स्म भूर् ग्राहिणी भीरु ! गन्तुमुत्साहिनी भव, उद्भासिनी च भूत्वा मे वक्षःसंमार्दिनी भव।"

mā sma bhūr grāhiṇī bhīru ! gantumutsāhinī bhava, udbhāsinī ca bhūtvā me vakṣaḥsaṃmārdinī bhava."

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां प्रातिकूलिकीं मत्वा जिहीर्षुर् भीम-विग्रहः बाहूपपीडमाश्लिष्य जगाहे द्यां निशा-चरः

tāṃ prātikūlikīṃ matvā jihīrṣur bhīma-vigrahaḥ bāhūpapīḍamāśliṣya jagāhe dyāṃ niśā-caraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रस्यन्तीं तां समादाय यतो रात्रिं-चराऽऽलयम् तूष्णीं-भूय भयादासांचक्रिरे मृगपक्षिणः

trasyantīṃ tāṃ samādāya yato rātriṃ-carā''layam tūṣṇīṃ-bhūya bhayādāsāṃcakrire mṛgapakṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्चै रारस्यमानां तां कृपणां राम-लक्ष्मणौ जटायुः प्राप पक्षीन्द्रः परुषं रावणं वदन्।

uccai rārasyamānāṃ tāṃ kṛpaṇāṃ rāma-lakṣmaṇau jaṭāyuḥ prāpa pakṣīndraḥ paruṣaṃ rāvaṇaṃ vadan.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

"द्विषन् ! वने-चराऽग्र्याणां त्वमादाय-चरो वने अग्रे-सरो जघन्यानां मा भूः पूर्व-सरो मम।

"dviṣan ! vane-carā'gryāṇāṃ tvamādāya-caro vane agre-saro jaghanyānāṃ mā bhūḥ pūrva-saro mama.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यशस्-कर-समाचारं ख्यातं भूवि दया-करम् पितुर्वाक्य-करं रामं धिक् त्वां दुन्वन्तम-त्रपम्

yaśas-kara-samācāraṃ khyātaṃ bhūvi dayā-karam piturvākya-karaṃ rāmaṃ dhik tvāṃ dunvantama-trapam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहमन्त-करो नूनं ध्वान्तस्येव दिवा-करः तव राक्षस ! रामस्य नेयः कर्म-करोपमः

ahamanta-karo nūnaṃ dhvāntasyeva divā-karaḥ tava rākṣasa ! rāmasya neyaḥ karma-karopamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सतामरुष्-करं पक्षी वैर-कारं नराऽशिनम् हन्तुं कलह-कारोऽसौ शब्द-कारः पपात खम्।

satāmaruṣ-karaṃ pakṣī vaira-kāraṃ narā'śinam hantuṃ kalaha-kāro'sau śabda-kāraḥ papāta kham.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धुन्वन् सर्व-पथीनं खे वितानं पक्षयोरसौ मांस-शोणित-संदर्शं तुण्ड-घातमयुध्यत।

dhunvan sarva-pathīnaṃ khe vitānaṃ pakṣayorasau māṃsa-śoṇita-saṃdarśaṃ tuṇḍa-ghātamayudhyata.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न बिभाय, न जिह्राय, न चक्लाम, न विव्यथे आघ्नानो विध्यमानो वा रणान् निववृते न च।

na bibhāya, na jihrāya, na caklāma, na vivyathe āghnāno vidhyamāno vā raṇān nivavṛte na ca.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिशाच-मुख-धौरेयं स-च्छत्र-कवचं रथम् युधि कद्-रथ-वद् भीमंबभञ्ज ध्वज-शालिनम्

piśāca-mukha-dhaureyaṃ sa-cchatra-kavacaṃ ratham yudhi kad-ratha-vad bhīmaṃbabhañja dhvaja-śālinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संत्रासयांचकाराऽरिं, सुरान् पिप्राय पश्यतः, स त्याजयांचकाराऽरिं सीतां विंशति-बाहुना।

saṃtrāsayāṃcakārā'riṃ, surān piprāya paśyataḥ, sa tyājayāṃcakārā'riṃ sītāṃ viṃśati-bāhunā.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अ-सीतो रावणः कासांचक्रे शस्त्रैर् निराकुलः, भूयस् तं भेदिकांचक्रे नख-तुण्डाऽऽयुधः ख-गः।

a-sīto rāvaṇaḥ kāsāṃcakre śastrair nirākulaḥ, bhūyas taṃ bhedikāṃcakre nakha-tuṇḍā''yudhaḥ kha-gaḥ.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हन्तुं क्रोध-वशादीहांचक्राते तौ परस्पसम्, न वा पलायांचक्रे विर् दयांचक्रे न राक्षसः।

hantuṃ krodha-vaśādīhāṃcakrāte tau paraspasam, na vā palāyāṃcakre vir dayāṃcakre na rākṣasaḥ.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपासांचक्रिरे द्रष्टुं देव-गन्धर्व-किन्नराः, छलेन पक्षौ लोलूयांचक्रे क्रव्यात् पतत्रिणः

upāsāṃcakrire draṣṭuṃ deva-gandharva-kinnarāḥ, chalena pakṣau lolūyāṃcakre kravyāt patatriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रलुठितमवनौ विलोक्य कृत्तं दश-वदनः ख-चरोत्तमं प्रहृष्यन् रथ-वरमधिरुह्य भीम-धुर्यं स्व-पुरमगात् परिगृह्य राम-कान्ताम्।

praluṭhitamavanau vilokya kṛttaṃ daśa-vadanaḥ kha-carottamaṃ prahṛṣyan ratha-varamadhiruhya bhīma-dhuryaṃ sva-puramagāt parigṛhya rāma-kāntām.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.