Ksemendra: Bharatamanjari 10

॥गदापर्व॥ नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्

//gadāparva// nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam / devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो द्रौणिमुखा वीराः समभ्येत्य रथास्त्रयः । ह्रदं प्रविष्टं राजानमूचुर्मानधनं शरैः

tato drauṇimukhā vīrāḥ samabhyetya rathāstrayaḥ / hradaṃ praviṣṭaṃ rājānamūcurmānadhanaṃ śaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजन्नुत्तिष्ठ संग्रामे जहि शत्रुं धनुर्धर । सहास्माभिरयं कालो विक्रमस्य यशोभुवः

rājannuttiṣṭha saṃgrāme jahi śatruṃ dhanurdhara / sahāsmābhirayaṃ kālo vikramasya yaśobhuvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रुत्वा कुरुपतिः प्रशंसंस्तत्पराक्रमम् । ऊचे प्रातः समाश्वास्य मम क्षत्रोचिता गतिः

iti śrutvā kurupatiḥ praśaṃsaṃstatparākramam / ūce prātaḥ samāśvāsya mama kṣatrocitā gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तेषां समालापं श्रुत्वा ज्ञात्वा सुयोधनम् । शशंसुर्भीमसेनाय लुब्धका धनलुब्धकाः

iti teṣāṃ samālāpaṃ śrutvā jñātvā suyodhanam / śaśaṃsurbhīmasenāya lubdhakā dhanalubdhakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीमसेनगिरा राजा ससैन्यो ऽथ युधिष्ठिरः । कृष्णप्रधानैः सहितस्तं देशं तूर्णमाययौ

bhīmasenagirā rājā sasainyo 'tha yudhiṣṭhiraḥ / kṛṣṇapradhānaiḥ sahitastaṃ deśaṃ tūrṇamāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्जद्गजरथानीकैः पार्थान्वीक्ष्य समागतान् । नरेन्द्रसूचनभयात्प्रययुर्गौतमादयः

garjadgajarathānīkaiḥ pārthānvīkṣya samāgatān / narendrasūcanabhayātprayayurgautamādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य कृष्णस्य वचसा धर्मसूनुः सुयोधनम् । ततः स सलिलान्तःस्थमुवाच क्ष्माभृतां वरः

tasya kṛṣṇasya vacasā dharmasūnuḥ suyodhanam / tataḥ sa salilāntaḥsthamuvāca kṣmābhṛtāṃ varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजन्रजतकर्पूररजनीपतिसुन्दरम् । अहो वीर यशः शुभ्रं भवता मलिनीकृतम्

rājanrajatakarpūrarajanīpatisundaram / aho vīra yaśaḥ śubhraṃ bhavatā malinīkṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घातयित्वा नरपतींल्लक्ष्मीकुलगृहान्रणे । प्राणरक्षापरो मानी कथं जीवन्न लज्जसे

ghātayitvā narapatīṃllakṣmīkulagṛhānraṇe / prāṇarakṣāparo mānī kathaṃ jīvanna lajjase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तिष्ठ युद्धे स्वां लक्ष्मीं त्रिदिवं वा समाप्नुहि । लाक्षः समो हि वीराणां विजयो निधनं नु वा

uttiṣṭha yuddhe svāṃ lakṣmīṃ tridivaṃ vā samāpnuhi / lākṣaḥ samo hi vīrāṇāṃ vijayo nidhanaṃ nu vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति यौधिष्ठिरं श्रुत्वा वचो मन्युविषाकुलः । प्राह दूर्योधनस्तोये स्तम्भेरम् इव श्वसन्

iti yaudhiṣṭhiraṃ śrutvā vaco manyuviṣākulaḥ / prāha dūryodhanastoye stambheram iva śvasan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमेतद्यथात्थ त्वं श्रियं निधनमेव मे । बन्धुस्वजनहीना तु लक्ष्मीः कस्य मनः स्पृशेत्

evametadyathāttha tvaṃ śriyaṃ nidhanameva me / bandhusvajanahīnā tu lakṣmīḥ kasya manaḥ spṛśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्वजिनी वीरहीनेन गोष्ठीव बुधवर्जिता । स्वजनेन विना लक्ष्मीः कस्य प्रीणाति मानसम्

dhvajinī vīrahīnena goṣṭhīva budhavarjitā / svajanena vinā lakṣmīḥ kasya prīṇāti mānasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कर्णः सुहृदामग्र्यः स गुरुः स पितामहः । विना तपोवनमहो सुमुनेः कस्य विस्मरेत्

sa karṇaḥ suhṛdāmagryaḥ sa guruḥ sa pitāmahaḥ / vinā tapovanamaho sumuneḥ kasya vismaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बन्धुमित्त्रवियुक्तानां भूतयो हि विडम्बनाः । अन्धानामिव सौन्दर्यविचित्राश्चित्रमालिकाः

bandhumittraviyuktānāṃ bhūtayo hi viḍambanāḥ / andhānāmiva saundaryavicitrāścitramālikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुङ्क्ष्व भुक्तां मया पृथ्वीं वीररत्नविवर्जिताम् । वैराग्यमुक्ताभरणां जरतीमिव योषितम्

bhuṅkṣva bhuktāṃ mayā pṛthvīṃ vīraratnavivarjitām / vairāgyamuktābharaṇāṃ jaratīmiva yoṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्याकर्ण्य पृथासूनुर्धार्तराष्ट्रमभाषत । दिष्ट्या तपोवनरुचिः शान्तो ऽसि वसुधापते

ityākarṇya pṛthāsūnurdhārtarāṣṭramabhāṣata / diṣṭyā tapovanaruciḥ śānto 'si vasudhāpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूच्यग्रमपि न त्याज्यं पाण्डवान्प्रति ते भुवः । समग्रां पृथिवीमद्य दातुमिच्छसि कौतुकम्

sūcyagramapi na tyājyaṃ pāṇḍavānprati te bhuvaḥ / samagrāṃ pṛthivīmadya dātumicchasi kautukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तिष्ठ युद्धमेकेन तवास्तु विजितः स चेत् । जिताः सर्वे त्वया राजन्मा प्रलापैः कृशो भव

uttiṣṭha yuddhamekena tavāstu vijitaḥ sa cet / jitāḥ sarve tvayā rājanmā pralāpaiḥ kṛśo bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदतिष्ठन्निशम्यैतत्पार्थवाक्यं नृपः क्रुधा । सावलेपं वचः श्रुत्वा न सहन्ते हि मानिनः

udatiṣṭhanniśamyaitatpārthavākyaṃ nṛpaḥ krudhā / sāvalepaṃ vacaḥ śrutvā na sahante hi māninaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेमाङ्गदगदापाणिः सुमेरुरिव शृङ्गवान् । उत्थितः स बभौ राजा दण्डधार इवापरः

hemāṅgadagadāpāṇiḥ sumeruriva śṛṅgavān / utthitaḥ sa babhau rājā daṇḍadhāra ivāparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णवाक्यात्स संनद्धो गदापाणिर्वृकोदरः । तस्य तस्थौ पुरः कृष्णानिकारगणनापरः

kṛṣṇavākyātsa saṃnaddho gadāpāṇirvṛkodaraḥ / tasya tasthau puraḥ kṛṣṇānikāragaṇanāparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे हलधरः कुरुपाण्डवसंक्षये । बन्धुनाशभयोद्विग्नस्तीर्थयात्रागतः शनैः

atrāntare haladharaḥ kurupāṇḍavasaṃkṣaye / bandhunāśabhayodvignastīrthayātrāgataḥ śanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदाभ्येत्य कुरुक्षेत्रं तावपश्यद्गदायुधौ । शिष्ययोः समरं पश्यञ्शृण्वन्निव गिरो मिथः

tadābhyetya kurukṣetraṃ tāvapaśyadgadāyudhau / śiṣyayoḥ samaraṃ paśyañśṛṇvanniva giro mithaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पूजितः कृष्णमुख्यैः पार्थैः शशिशतद्युतिः । उपाविशन्नीलवासा हिमवानिव साम्बुदः

sa pūjitaḥ kṛṣṇamukhyaiḥ pārthaiḥ śaśiśatadyutiḥ / upāviśannīlavāsā himavāniva sāmbudaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्याकर्ण्य कथापध्ये पप्रच्छ जनमेजयः । तीर्थयात्रां हलभृतो वैशम्पायनमादरात्

ityākarṇya kathāpadhye papraccha janamejayaḥ / tīrthayātrāṃ halabhṛto vaiśampāyanamādarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽब्रवीत्प्रस्तुते युद्धे कुरुपाण्डवभूभुजाम् । आमन्त्र्य कृष्णं प्रययौ क्षयाशङ्की प्रलम्बहा

so 'bravītprastute yuddhe kurupāṇḍavabhūbhujām / āmantrya kṛṣṇaṃ prayayau kṣayāśaṅkī pralambahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पेण निर्गतो रामो द्विजेभ्यः सर्वकामदः । सरस्वतीमवाप्याथ प्रभासं शयनेन सः

puṣpeṇa nirgato rāmo dvijebhyaḥ sarvakāmadaḥ / sarasvatīmavāpyātha prabhāsaṃ śayanena saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र तारापतिं तारा रोहिणीसक्तमानसम् । खिन्ना न्यवेदयत्पित्रे तच्छापात्सो ऽभवत्क्षयी

yatra tārāpatiṃ tārā rohiṇīsaktamānasam / khinnā nyavedayatpitre tacchāpātso 'bhavatkṣayī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणेन शापात्प्रक्षीणे शशलक्ष्मणि यक्ष्मणा । सर्वक्षयभयोद्विग्नैर्दैवैर्दिष्टं तदा ययौ

kṣaṇena śāpātprakṣīṇe śaśalakṣmaṇi yakṣmaṇā / sarvakṣayabhayodvignairdaivairdiṣṭaṃ tadā yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्प्रभासं हसंस्तूर्णं तत्रापि प्राप पूर्णताम् । तत्र भराद्वजः स्नात्वा त्रितकूपं समाययौ

tatprabhāsaṃ hasaṃstūrṇaṃ tatrāpi prāpa pūrṇatām / tatra bharādvajaḥ snātvā tritakūpaṃ samāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपेक्षितः पुरा यत्र भ्रातृभ्यां नृपतिस्त्रितः । स चक्रे मानसं यज्ञं ततो देवाः समभ्ययुः

upekṣitaḥ purā yatra bhrātṛbhyāṃ nṛpatistritaḥ / sa cakre mānasaṃ yajñaṃ tato devāḥ samabhyayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो वरात्सकूपो ऽभूत्सोमपानफलप्रदः । तस्मिन्सरस्वतीतीरे सस्ने रामेण सादरम्

tato varātsakūpo 'bhūtsomapānaphalapradaḥ / tasminsarasvatītīre sasne rāmeṇa sādaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विनशनं पुण्यं प्राप यत्र सरस्वती । शूद्रभीरुकविद्विष्टा विनष्टा दुष्टनाशिनी

tato vinaśanaṃ puṇyaṃ prāpa yatra sarasvatī / śūdrabhīrukavidviṣṭā vinaṣṭā duṣṭanāśinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स भूमिकं ततः प्रायाद्बली यत्राप्सरःसखा । क्रीडन्ति सुरगन्धर्वा नृत्यगीतविनोदनैः

sa bhūmikaṃ tataḥ prāyādbalī yatrāpsaraḥsakhā / krīḍanti suragandharvā nṛtyagītavinodanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्गस्रोतः शङ्खतीर्थं पुण्यं द्वैतवनं तथा । अवाप्य नगधन्वानं वसतिर्यत्र वासुकेः

durgasrotaḥ śaṅkhatīrthaṃ puṇyaṃ dvaitavanaṃ tathā / avāpya nagadhanvānaṃ vasatiryatra vāsukeḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेश नैमिष रामो यत्र प्राची सरस्वती । मुनीनां दर्शनं यत्र नैमिषारण्यवासिनाम्

viveśa naimiṣa rāmo yatra prācī sarasvatī / munīnāṃ darśanaṃ yatra naimiṣāraṇyavāsinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्त सारस्वतं प्रायाद्यत्र चङ्कणको मुनिः । ननर्त गात्रादालोक्य निजाच्छाकरसं स्रुतम्

sapta sārasvataṃ prāyādyatra caṅkaṇako muniḥ / nanarta gātrādālokya nijācchākarasaṃ srutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृत्यतस्तस्य सावेगं सखेलं वरकाननम् । मुनेस्तपःप्रभावेन जगत्सर्वं ननर्त च

nṛtyatastasya sāvegaṃ sakhelaṃ varakānanam / munestapaḥprabhāvena jagatsarvaṃ nanarta ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवैरथार्थितो ऽभ्येत्य तस्य शम्बरदर्शनात् । स्वकरान्निःसृतं भस्म तेनाभून्निर्मदो मुनिः

devairathārthito 'bhyetya tasya śambaradarśanāt / svakarānniḥsṛtaṃ bhasma tenābhūnnirmado muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मै स्तुतिकृते तुष्टस्तपोवृद्धिं ददौ विभुः । सप्तसारस्वते तीर्थे संनिधानं च शंकरः

tasmai stutikṛte tuṣṭastapovṛddhiṃ dadau vibhuḥ / saptasārasvate tīrthe saṃnidhānaṃ ca śaṃkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कपालमोचनं प्राप तीर्थमौशनसं बलः । यत्र जङ्घाग्रहान्मुक्तो मुनिर्घोरान्महोदरः

kapālamocanaṃ prāpa tīrthamauśanasaṃ balaḥ / yatra jaṅghāgrahānmukto munirghorānmahodaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राघवेषुनिकृत्तस्य राक्षसस्य शिरः पुरा । महोदरस्य जङ्घायां लग्नं किल विसर्पदम्

rāghaveṣunikṛttasya rākṣasasya śiraḥ purā / mahodarasya jaṅghāyāṃ lagnaṃ kila visarpadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वतीर्थनिमग्नो ऽपि तत्रैव स्वास्थ्यमाप सः । उत्तङ्काश्रममासाद्य पृथूदकमवाप च

sarvatīrthanimagno 'pi tatraiva svāsthyamāpa saḥ / uttaṅkāśramamāsādya pṛthūdakamavāpa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसिष्ठेन जितः पूर्वं धेनुहृद्ब्रह्मतेजसा । राजन्यवंश्यो यत्राप ब्रह्मतां कौशिको मुनिः

vasiṣṭhena jitaḥ pūrvaṃ dhenuhṛdbrahmatejasā / rājanyavaṃśyo yatrāpa brahmatāṃ kauśiko muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र रामो ददौ भूरि धनं वार्ष्णेयनन्दनः । ततः सारस्वते कुञ्जे यत्रेन्द्रो नमुचेर्वधात्

tatra rāmo dadau bhūri dhanaṃ vārṣṇeyanandanaḥ / tataḥ sārasvate kuñje yatrendro namucervadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्महत्याकुलो मुक्तस्तं प्राप दारुणं शनैः । सोमतीर्थं ततः प्राप यत्रेष्टममृतत्विषा

brahmahatyākulo muktastaṃ prāpa dāruṇaṃ śanaiḥ / somatīrthaṃ tataḥ prāpa yatreṣṭamamṛtatviṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारकख्यो हतो यत्र षण्मुखेन महासुरः । स्कन्दाभिषेकात्स्नात्वाथ वह्नितीर्थं समाययौ

tārakakhyo hato yatra ṣaṇmukhena mahāsuraḥ / skandābhiṣekātsnātvātha vahnitīrthaṃ samāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्रानलो भृगोः शापान्नष्टो ऽभून्निर्वृतः पुनः । कौबेरमिन्द्रतीर्थं च यामुनं चाच्युताग्रजः

yatrānalo bhṛgoḥ śāpānnaṣṭo 'bhūnnirvṛtaḥ punaḥ / kauberamindratīrthaṃ ca yāmunaṃ cācyutāgrajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवलस्याश्रमं प्राप्य जैजीषव्यः सुयोगवित् । यत्र सर्वगतं ब्रह्म देवलाय जगौ मुनिः

devalasyāśramaṃ prāpya jaijīṣavyaḥ suyogavit / yatra sarvagataṃ brahma devalāya jagau muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सारस्वतं तीर्थमाससाद हलायुधः । अपसरोदर्शनात्पूर्वं शुक्रं निपतितं जले

tataḥ sārasvataṃ tīrthamāsasāda halāyudhaḥ / apasarodarśanātpūrvaṃ śukraṃ nipatitaṃ jale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दधीचस्य मुनेस्तेन पुत्रं लेभे सरस्वती । दधीचस्यास्थिनिचये महेन्द्रायुधतां गते

dadhīcasya munestena putraṃ lebhe sarasvatī / dadhīcasyāsthinicaye mahendrāyudhatāṃ gate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनावृष्ट्यां स तनयस्तया मत्स्याशनैर्वृतः । सारस्वतः सुतो वेदान्स सस्मार महामतिः

anāvṛṣṭyāṃ sa tanayastayā matsyāśanairvṛtaḥ / sārasvataḥ suto vedānsa sasmāra mahāmatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्भिक्षकर्षिता नाम विस्मृते ऽध्ययने ततः । सर्वेषां मुनिमुख्यानां बभूव गुरुरर्थितः

durbhikṣakarṣitā nāma vismṛte 'dhyayane tataḥ / sarveṣāṃ munimukhyānāṃ babhūva gururarthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिंस्तीर्थे बलः स्नात्वा ययौ यत्र पुरा वपुः । सनत्कुमारी तपसा स्वर्गाय त्यक्तुमुद्यता

tasmiṃstīrthe balaḥ snātvā yayau yatra purā vapuḥ / sanatkumārī tapasā svargāya tyaktumudyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारदः प्राह नोद्वाहं विना स्वर्गो भवेदिति । सा गालवसुतायैव दिनभोग्यां तनुं ददौ

nāradaḥ prāha nodvāhaṃ vinā svargo bhavediti / sā gālavasutāyaiva dinabhogyāṃ tanuṃ dadau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा ललितमाकारं त्रिदिवं च ययौ ततः । तत्र स्नात्वा च दत्वा च प्लक्षप्रस्रवणे तथा

kṛtvā lalitamākāraṃ tridivaṃ ca yayau tataḥ / tatra snātvā ca datvā ca plakṣaprasravaṇe tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवाप कारपवनं तीर्थान्यालोकयञ्शनैः । नारदात्तत्र शुश्राव कुरुक्षेत्रे नृपक्षयम्

avāpa kārapavanaṃ tīrthānyālokayañśanaiḥ / nāradāttatra śuśrāva kurukṣetre nṛpakṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृष्टो ऽथ धृतराष्ट्रेण संजयो युद्धमब्रवीत् । भीमसेनस्य विरथं कौरवस्य च मानिनः

pṛṣṭo 'tha dhṛtarāṣṭreṇa saṃjayo yuddhamabravīt / bhīmasenasya virathaṃ kauravasya ca māninaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समन्तपञ्चकं गत्वा पद्भ्यामेव सुयोधनः । तस्थावकम्पो महतामधिकं धैर्यमापदि

samantapañcakaṃ gatvā padbhyāmeva suyodhanaḥ / tasthāvakampo mahatāmadhikaṃ dhairyamāpadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो दुर्योधनो ऽवादीद्धर्मपुत्रं सहानुगाः । उपविश्य निरीक्षन्तां भवन्तो युध्यमानयोः

tato duryodhano 'vādīddharmaputraṃ sahānugāḥ / upaviśya nirīkṣantāṃ bhavanto yudhyamānayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजातशत्रुः श्रुत्वैतत्सह पाञ्चालसैनिकैः । उपाविशत्कृष्णसखः परिवार्य हलायुधम्

ajātaśatruḥ śrutvaitatsaha pāñcālasainikaiḥ / upāviśatkṛṣṇasakhaḥ parivārya halāyudham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ भीमं गदापाणिं बद्धकक्षस्तरस्विनम् । आजुहाव वचोयुद्धे प्रवृत्ते कुरुनन्दनः

atha bhīmaṃ gadāpāṇiṃ baddhakakṣastarasvinam / ājuhāva vacoyuddhe pravṛtte kurunandanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तयोर्गदाघातजाता वह्निकणावली । विदधे संभ्रमावृत्तहेमाभरणविभ्रमम्

tatastayorgadāghātajātā vahnikaṇāvalī / vidadhe saṃbhramāvṛttahemābharaṇavibhramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरैरापूरिते व्योम्नि युद्धदर्शनलालसैः । बभूव नाककान्तानां को ऽपि कौतुकविभ्रमः

surairāpūrite vyomni yuddhadarśanalālasaiḥ / babhūva nākakāntānāṃ ko 'pi kautukavibhramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आक्षेपे वर्जने मोक्षे राजवृत्तौ निवर्तके । धावने समवस्थाने विप्लुते समविप्लुते

ākṣepe varjane mokṣe rājavṛttau nivartake / dhāvane samavasthāne viplute samaviplute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ प्रगल्भतया वीरौ चित्रमण्डलचारिणौ । सनिर्घोषं महावेगः पार्श्वदेशमताडयत्

tau pragalbhatayā vīrau citramaṇḍalacāriṇau / sanirghoṣaṃ mahāvegaḥ pārśvadeśamatāḍayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो भीमः समाधूय गदामशनिनिःस्वनाम् । भ्रामयामास येनाभूद्धोरो घरघरारवः

tato bhīmaḥ samādhūya gadāmaśaniniḥsvanām / bhrāmayāmāsa yenābhūddhoro gharagharāravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तां प्रहिणोद्भीमो गिरिगुर्वीं गदां जवात्। अकम्पितस्ताडितो ऽपि पुनर्भीमो ऽसृजद्गदाम् । पुनर्मोघीकृता राज्ञा सापतत्कम्पितावनिः

tatastāṃ prahiṇodbhīmo girigurvīṃ gadāṃ javāt/ akampitastāḍito 'pi punarbhīmo 'sṛjadgadām / punarmoghīkṛtā rājñā sāpatatkampitāvaniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वक्षस्तटे भीमः कौरवेण समाहतः । न विवेद क्षणं किंचिन्मूर्छाव्याकुलिताशयः

atha vakṣastaṭe bhīmaḥ kauraveṇa samāhataḥ / na viveda kṣaṇaṃ kiṃcinmūrchāvyākulitāśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाञ्चालसृञ्जयानीके संदेहाकुलिते ततः । शनैर्भीमः समाश्वस्य पार्श्वे नृपमताडयत्

pāñcālasṛñjayānīke saṃdehākulite tataḥ / śanairbhīmaḥ samāśvasya pārśve nṛpamatāḍayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गाढप्रहाराभिहतः पतितः कौरवेश्वरः । उत्थाय तूर्णमाहत्य भुवि भीममपातयत्

gāḍhaprahārābhihataḥ patitaḥ kauraveśvaraḥ / utthāya tūrṇamāhatya bhuvi bhīmamapātayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापतत्सुरोत्सृष्ट पुष्पवृष्टिर्यशःसिता । साधुवादावली मूर्धि सूनवे कुरुभूपतेः

athāpatatsurotsṛṣṭa puṣpavṛṣṭiryaśaḥsitā / sādhuvādāvalī mūrdhi sūnave kurubhūpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोत्थिते भीमसेने परिमृज्याशु शोणितम् । को ऽनयोरधिको योद्धा पप्रच्छेत्यर्जुनो हरिम्

athotthite bhīmasene parimṛjyāśu śoṇitam / ko 'nayoradhiko yoddhā papracchetyarjuno harim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽब्रवीद्बलवान्भीमो भीमवीर्यः किमुच्यते । उपदेशे गदायुद्धे किंतु युद्धपराक्रमे

so 'bravīdbalavānbhīmo bhīmavīryaḥ kimucyate / upadeśe gadāyuddhe kiṃtu yuddhaparākrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स प्रयत्नः कुरुपतिर्भीमसेनाद्विलोक्यते । तस्मान्न धर्मयुद्धेन भीमः शक्तो निपातने

sa prayatnaḥ kurupatirbhīmasenādvilokyate / tasmānna dharmayuddhena bhīmaḥ śakto nipātane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मायया निहता दैत्या मायावध्या हि मायिनः । ऊरुभङ्गमतो भीमो विदधात्वस्य मायया

māyayā nihatā daityā māyāvadhyā hi māyinaḥ / ūrubhaṅgamato bhīmo vidadhātvasya māyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यथा दुर्जयो राजा त्रयोदशसमाव्यधात् । एष लोकभयं भीमो(मे) विधाय गदया श्रमम्

anyathā durjayo rājā trayodaśasamāvyadhāt / eṣa lokabhayaṃ bhīmo(me) vidhāya gadayā śramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यायामचतुरो वेगादूर्ध्वचारी सुयोधनः । महाशैलेयभङ्गो ऽस्मिन्सुकरश्छिद्रदर्शनात्

vyāyāmacaturo vegādūrdhvacārī suyodhanaḥ / mahāśaileyabhaṅgo 'sminsukaraśchidradarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्ते जनार्दनेनेति भीमश्चिक्षेप भीषणाम् । गदां तां कुरुराजो ऽपि विलङ्घ्य तमताडयत्

ukte janārdaneneti bhīmaścikṣepa bhīṣaṇām / gadāṃ tāṃ kururājo 'pi vilaṅghya tamatāḍayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यथां संस्तम्भ्य भीमो ऽथ घूर्णमानतनुः क्षणम् । गदां रन्ध्रं विचिन्त्यास्मै प्राहिणोत्कनकाङ्गदाम्

vyathāṃ saṃstambhya bhīmo 'tha ghūrṇamānatanuḥ kṣaṇam / gadāṃ randhraṃ vicintyāsmai prāhiṇotkanakāṅgadām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पायुधपुरोदारहेमाभरणविभ्रमे । ऊरुयुग्मे भुजङ्गीव सा पपात महीपतेः

puṣpāyudhapurodārahemābharaṇavibhrame / ūruyugme bhujaṅgīva sā papāta mahīpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्घातघोरघनघोषगदानिपातनिष्पेषजर्जरतरत्रुटितोरुसंधिः । दुर्योधनो ऽथ निपपात दिवं विलोक्य वज्रावपातहतपक्ष इवाद्रिराजः

nirghātaghoraghanaghoṣagadānipātaniṣpeṣajarjarataratruṭitorusaṃdhiḥ / duryodhano 'tha nipapāta divaṃ vilokya vajrāvapātahatapakṣa ivādrirājaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षौहिणीपतिनरेश्वरमौलिरत्नरश्मिच्छटापटलपाटलपादपीठे । अस्मिन्महीपरिवृढे पतिते च भूमौ कैर्निन्दितं न भवभङ्गुरभङ्गि जन्म

akṣauhiṇīpatinareśvaramauliratnaraśmicchaṭāpaṭalapāṭalapādapīṭhe / asminmahīparivṛḍhe patite ca bhūmau kairninditaṃ na bhavabhaṅgurabhaṅgi janma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्नेकादशचमूनाथे भुवि निपातिते । चकम्पे लोलतटिनीरशना वसुधावधूः

tasminnekādaśacamūnāthe bhuvi nipātite / cakampe lolataṭinīraśanā vasudhāvadhūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभूव भयदैर्व्याप्तं दुर्निमित्तशतैर्जगत् । प्रशंसन्तश्च तद्युद्धं प्रययुर्व्योमचारिणः

babhūva bhayadairvyāptaṃ durnimittaśatairjagat / praśaṃsantaśca tadyuddhaṃ prayayurvyomacāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीमो निकारगणनां कुर्वन्कुरुपतेः शिरः । चरणेनास्पृशल्लक्ष्मीविलाससदनं ततः

bhīmo nikāragaṇanāṃ kurvankurupateḥ śiraḥ / caraṇenāspṛśallakṣmīvilāsasadanaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं विलोक्य रुरोदेव पतितं चक्रवर्तिनम् । त्वङ्गद्गदाङ्गदच्छिन्नहारमुक्ताश्रुभिर्मही

taṃ vilokya rurodeva patitaṃ cakravartinam / tvaṅgadgadāṅgadacchinnahāramuktāśrubhirmahī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीमं निरस्य गर्जन्तं धर्मराजः सुयोधनम् । ऊचे राजंस्तवैवायमनयात्सुहृदां क्षयः

bhīmaṃ nirasya garjantaṃ dharmarājaḥ suyodhanam / ūce rājaṃstavaivāyamanayātsuhṛdāṃ kṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा शिरः पदा स्पृष्टं भीमेन जगतीभुजः । प्राहोत्तालहलः कोपकरालस्ताललाञ्छनः

dṛṣṭvā śiraḥ padā spṛṣṭaṃ bhīmena jagatībhujaḥ / prāhottālahalaḥ kopakarālastālalāñchanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतापतापितरिचोर्यशः शत्रुहृतश्रियः । शिरो व्याजहतस्यास्य कः स्पृशेदपशुः पदा

pratāpatāpitaricoryaśaḥ śatruhṛtaśriyaḥ / śiro vyājahatasyāsya kaḥ spṛśedapaśuḥ padā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा क्रोधशिखिना तं भीमं दग्धुमुद्यतम् । शमयामास कंसारिस्तैस्तैर्विनयभाषितैः

ityuktvā krodhaśikhinā taṃ bhīmaṃ dagdhumudyatam / śamayāmāsa kaṃsāristaistairvinayabhāṣitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषद्युताग्निदोषाणां प्रभावो ऽसीति वादिनम् । कृष्णं दुर्योधनो ऽवादीत्संस्तम्भ्य रुजमुत्कटाम्

viṣadyutāgnidoṣāṇāṃ prabhāvo 'sīti vādinam / kṛṣṇaṃ duryodhano 'vādītsaṃstambhya rujamutkaṭām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोपालबाल मूर्खाणां संज्ञां कृत्वास्मि वञ्चितः । त्वया भीष्ममुखा वीरास्ते व्याजैरेव पातिताः

gopālabāla mūrkhāṇāṃ saṃjñāṃ kṛtvāsmi vañcitaḥ / tvayā bhīṣmamukhā vīrāste vyājaireva pātitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुक्तं सुहृद्भिर्विहृतं कान्ताभिर्हुतमग्र्यजैः । वधः क्षत्रोचितः प्राप्तः को ऽन्यो ऽस्ति सदृशो मया

bhuktaṃ suhṛdbhirvihṛtaṃ kāntābhirhutamagryajaiḥ / vadhaḥ kṣatrocitaḥ prāptaḥ ko 'nyo 'sti sadṛśo mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रूभङ्गेन निवासिता वनभुवं शुष्यन्मुखाः शत्रवो दृष्टा श्रीः स्वयमर्पिताग्र्यसुहृदामुष्णीषहारस्मिता । संग्रामे ऽप्यपराङ्मुखस्य निधनं दिक्षु प्ररूढं यशः कर्तव्य स्पृहणीयमन्यदिचितं युक्तं किमस्त्यायुषः

bhrūbhaṅgena nivāsitā vanabhuvaṃ śuṣyanmukhāḥ śatravo dṛṣṭā śrīḥ svayamarpitāgryasuhṛdāmuṣṇīṣahārasmitā / saṃgrāme 'pyaparāṅmukhasya nidhanaṃ dikṣu prarūḍhaṃ yaśaḥ kartavya spṛhaṇīyamanyadicitaṃ yuktaṃ kimastyāyuṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य लज्जिता इव मानिनः । नृपैः सह ययुः पार्था नादयन्तो रथैर्जयम्

ityākarṇya vacastasya lajjitā iva māninaḥ / nṛpaiḥ saha yayuḥ pārthā nādayanto rathairjayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथावरोप्य प्रथमं फल्गुणं मधुसूदनः । रथादवातरत्पस्चाज्जज्वाल स रथस्ततः

athāvaropya prathamaṃ phalguṇaṃ madhusūdanaḥ / rathādavātaratpascājjajvāla sa rathastataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रोणकर्णास्त्रदग्धो ऽयमत्यन्तं ज्वलितो रथः । इति पृष्टो ऽवदत्पार्थं विस्मितं कालियान्तकः

droṇakarṇāstradagdho 'yamatyantaṃ jvalito rathaḥ / iti pṛṣṭo 'vadatpārthaṃ vismitaṃ kāliyāntakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वेति संजयाद्राजा दारुणं मोहविह्वलः । शुशोच पुत्रान्वाक्यानि विदुरस्य स्मरन्मुहुः

śrutveti saṃjayādrājā dāruṇaṃ mohavihvalaḥ / śuśoca putrānvākyāni vidurasya smaranmuhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कृष्णमुनौ प्राप्ते कुरुवेश्म हरिर्नृपम् । गान्धारीं चावदत्प्राप्य विसृष्टो ऽजातशत्रुणा

tataḥ kṛṣṇamunau prāpte kuruveśma harirnṛpam / gāndhārīṃ cāvadatprāpya visṛṣṭo 'jātaśatruṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याचितो ऽपिशमं नैच्छत्कौरवो निजदुर्नयात् । न च धर्माच्च्युताः पार्थास्तेन तेन पदं रुषः

yācito 'piśamaṃ naicchatkauravo nijadurnayāt / na ca dharmāccyutāḥ pārthāstena tena padaṃ ruṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रास्ते युवयोरद्य पाण्डुपुत्राः सुरत्विषः । युवाभ्यामेव चोक्तं प्राग्यतो धर्मस्ततो जयः

putrāste yuvayoradya pāṇḍuputrāḥ suratviṣaḥ / yuvābhyāmeva coktaṃ prāgyato dharmastato jayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति प्रसाद्य तौ याते वृष्णिवीरे ऽम्बिकासुतः । मुनावाश्वास्य याते च शेषं पप्रच्छ संजयम्

iti prasādya tau yāte vṛṣṇivīre 'mbikāsutaḥ / munāvāśvāsya yāte ca śeṣaṃ papraccha saṃjayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽब्रवीदथ पुत्रस्ते वेष्य(प)मानो महीतले । मामूचे पश्य सूदेन माययाहं निपातितः

so 'bravīdatha putraste veṣya(pa)māno mahītale / māmūce paśya sūdena māyayāhaṃ nipātitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे समभ्येत्य द्रौणिहार्दिक्यगौतमाः । ददृशुः कौरवपतिं नीतं कालेन तां दशाम्

atrāntare samabhyetya drauṇihārdikyagautamāḥ / dadṛśuḥ kauravapatiṃ nītaṃ kālena tāṃ daśām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गुरुसुतः कोपाद्विनिष्पिष्य करे करम् । निःशेषशत्रुनिधने प्रतिज्ञां निःश्वसन्व्यधात्

tato gurusutaḥ kopādviniṣpiṣya kare karam / niḥśeṣaśatrunidhane pratijñāṃ niḥśvasanvyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वीरं तमालिङ्ग्य चक्रे सेनापतिं नृपः । न ह्यहंकारशैथिल्यं पर्यन्ते ऽप्यभिमानिनाम्

atha vīraṃ tamāliṅgya cakre senāpatiṃ nṛpaḥ / na hyahaṃkāraśaithilyaṃ paryante 'pyabhimāninām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रलयाम्बुदनिर्घोषं विनद्य द्रोणनन्दनः । निशायां तां रुजा राजा विषमामगमद्दशाम्

pralayāmbudanirghoṣaṃ vinadya droṇanandanaḥ / niśāyāṃ tāṃ rujā rājā viṣamāmagamaddaśām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गौतमहार्दिक्यगुरुपुत्रा महावनम् । विविशुः कलयन्तो ऽन्तः श्रियः कल्लोललोलताम्

tato gautamahārdikyaguruputrā mahāvanam / viviśuḥ kalayanto 'ntaḥ śriyaḥ kallolalolatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.