Library·Ksemendra: Bharatamanjari·11
॥सौप्तिकपर्व॥ नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
//sauptikaparva// nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam / devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतापधाम्नि याते ऽस्तं रवौ कमलिनीप्रिये । शोकावकीर्णकेशेन तमोभिरभवन्मही
pratāpadhāmni yāte 'staṃ ravau kamalinīpriye / śokāvakīrṇakeśena tamobhirabhavanmahī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षयं कालेन नीते ऽह्नि शान्ते संध्याचितानले । अस्थिशेषैरिवापूर्णं तारकाभिरभून्नभः
kṣayaṃ kālena nīte 'hni śānte saṃdhyācitānale / asthiśeṣairivāpūrṇaṃ tārakābhirabhūnnabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्यामा प्रत्यग्रदुःखेन प्रसरत्तिमिराञ्जना । बभार तारतरलां नक्षत्राश्रुकणावलीम्
śyāmā pratyagraduḥkhena prasarattimirāñjanā / babhāra tārataralāṃ nakṣatrāśrukaṇāvalīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घोरे तस्मिन्निशावक्त्रे घोरसत्त्वघने वने । श्रमान्निद्रामुपगते कृपे स कृतवर्मणि
ghore tasminniśāvaktre ghorasattvaghane vane / śramānnidrāmupagate kṛpe sa kṛtavarmaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्यायन्दुर्योधनवधं मन्युहालाहलाकुलः । प्रतिज्ञां शत्रुनिधने द्रौणिरेको व्यचिन्तयत्
dhyāyanduryodhanavadhaṃ manyuhālāhalākulaḥ / pratijñāṃ śatrunidhane drauṇireko vyacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रान्तरे ददर्शोच्चन्यग्रोधशिखराश्रयम् । वध्यमानमुलूकेन वायसानां च मण्डलम्
atrāntare dadarśoccanyagrodhaśikharāśrayam / vadhyamānamulūkena vāyasānāṃ ca maṇḍalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काकान्कालबलेनैत्य दृष्ट्वा घूकेन पातितान् । तामेव पाण्डववधे नीतिं द्रौणिरचिन्तयत्
kākānkālabalenaitya dṛṣṭvā ghūkena pātitān / tāmeva pāṇḍavavadhe nītiṃ drauṇiracintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रुधा क्रूरां धियं कृत्वा कृपभोजौ विबोध्य सः । उवाच निःश्वसन्दीर्घं दह्यमान इव क्रुधा
krudhā krūrāṃ dhiyaṃ kṛtvā kṛpabhojau vibodhya saḥ / uvāca niḥśvasandīrghaṃ dahyamāna iva krudhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा राजसहस्राणामेकाकी विषमस्थितिः । व्याजादस्मासु जीवत्सु भीमसेनेन पातितः
rājā rājasahasrāṇāmekākī viṣamasthitiḥ / vyājādasmāsu jīvatsu bhīmasenena pātitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शस्त्रं वहद्भिर्मिथ्यैव दृष्टो ऽस्माभिः स भूतले । अश्रुपातप्रतीकाराक्षमैः क्लीबतरैरिव
śastraṃ vahadbhirmithyaiva dṛṣṭo 'smābhiḥ sa bhūtale / aśrupātapratīkārākṣamaiḥ klībatarairiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशकालौ समाश्रित्य वध्यः सर्वात्मना रिपुः । तस्मात्प्रसुप्तानद्यैव सानुगान्हन्मि पाण्डवान्
deśakālau samāśritya vadhyaḥ sarvātmanā ripuḥ / tasmātprasuptānadyaiva sānugānhanmi pāṇḍavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वैतत्कूणितमनाः प्रसुप्तवधपातकम् । कृपः कृपाकुलो निन्दन्नभाषत सुतं स्वसुः
śrutvaitatkūṇitamanāḥ prasuptavadhapātakam / kṛpaḥ kṛpākulo nindannabhāṣata sutaṃ svasuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धिगेतत्कुत्सितं युद्धं निश्चेष्टो यत्र हन्यते । भग्नधैर्ये ऽपि नो वीराः प्रहरन्ति यशस्विनः
dhigetatkutsitaṃ yuddhaṃ niśceṣṭo yatra hanyate / bhagnadhairye 'pi no vīrāḥ praharanti yaśasvinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवानहं च भोजश्च कर्तारः प्रातरेव तत् । पुनर्येन न यास्यामो दुर्योधनवधव्यथाम्
bhavānahaṃ ca bhojaśca kartāraḥ prātareva tat / punaryena na yāsyāmo duryodhanavadhavyathām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुराणामपि पर्याप्ताः संहताः समरे वयम् । प्रवेक्ष्यामो वैरिवनं ज्वलिता इव पावकाः
surāṇāmapi paryāptāḥ saṃhatāḥ samare vayam / pravekṣyāmo vairivanaṃ jvalitā iva pāvakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौतमेनेत्यभिहिते संमते कृतवर्मणः । निःश्वसन्साश्रुन्यनः पुनर्द्रैणिरभाषत
gautamenetyabhihite saṃmate kṛtavarmaṇaḥ / niḥśvasansāśrunyanaḥ punardraiṇirabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायोपमा विदग्धेषु निकृत्याविचरस्तु ये । स्पृशन्त्यधर्ममर्यादां न ते तत्फलभागिनः
māyopamā vidagdheṣu nikṛtyāvicarastu ye / spṛśantyadharmamaryādāṃ na te tatphalabhāginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्जुनेन हतः कर्णः स च शान्तनवो यथा । तत्किं न विदितं लोके शेषं वक्तुं न पार्यते
arjunena hataḥ karṇaḥ sa ca śāntanavo yathā / tatkiṃ na viditaṃ loke śeṣaṃ vaktuṃ na pāryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधुना स्वस्ति धर्माय रचितो ऽस्मै मयाञ्जलिः । पराभवमिमं तावन्न सहे मर्मदारणम्
adhunā svasti dharmāya racito 'smai mayāñjaliḥ / parābhavamimaṃ tāvanna sahe marmadāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रौणिर्दारुणसंकल्पमित्युक्त्वा कृतनिश्चयः । रथेन तमसि प्रायाच्छिबिरं कौरवद्विषम्
drauṇirdāruṇasaṃkalpamityuktvā kṛtaniścayaḥ / rathena tamasi prāyācchibiraṃ kauravadviṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णस्य शासनात्पूर्वं यातेषु शिबिरान्तरम् । सह सात्यकिना योधैः पाण्डवेषु विनानुगैः
kṛṣṇasya śāsanātpūrvaṃ yāteṣu śibirāntaram / saha sātyakinā yodhaiḥ pāṇḍaveṣu vinānugaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृपभोजावतिक्रम्य जवाद्द्रौणिरुपागतः । शिबिरद्वारमासाद्य महद्भूतं व्यलोकयत्
kṛpabhojāvatikramya javāddrauṇirupāgataḥ / śibiradvāramāsādya mahadbhūtaṃ vyalokayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिश्मश्रुजटानेत्रं ज्वालानामिव संचयम् । तमसामिव संघातमञ्जनाचलसंनिभम्
hariśmaśrujaṭānetraṃ jvālānāmiva saṃcayam / tamasāmiva saṃghātamañjanācalasaṃnibham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रशीर्षनयनं सहस्रचरणाद्भुतम्। सर्पयज्ञोपवीताङ्गं सर्पकेयूरकङ्कणम् । भयंकरं भयस्यापि कृतान्तस्येव दैवतम्
sahasraśīrṣanayanaṃ sahasracaraṇādbhutam/ sarpayajñopavītāṅgaṃ sarpakeyūrakaṅkaṇam / bhayaṃkaraṃ bhayasyāpi kṛtāntasyeva daivatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दृष्ट्वा घोरसंरम्भो द्रौणिर्दुर्जयविक्रमः । सर्वायुधावली तस्मै प्राहिणौद्धैर्यभूधरः
taddṛṣṭvā ghorasaṃrambho drauṇirdurjayavikramaḥ / sarvāyudhāvalī tasmai prāhiṇauddhairyabhūdharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान्यायुधानि सहसा ज्वलितान्येव तेजसा । बृम्भमाणं महद्भूतं तदासाद्य क्षयं ययुः
tānyāyudhāni sahasā jvalitānyeva tejasā / bṛmbhamāṇaṃ mahadbhūtaṃ tadāsādya kṣayaṃ yayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रौणिस्ततस्तदाकारमरीचिभ्यो व्यलोकयत् । चक्रायुधसहस्रणि निःसृतानि स विस्मयः
drauṇistatastadākāramarīcibhyo vyalokayat / cakrāyudhasahasraṇi niḥsṛtāni sa vismayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणाद्ग्रस्तायुधस्तेन गाढानुशयतापितः । प्रस्तुतं मलिनं कर्म निनिन्द स्वयमाकुलः
kṣaṇādgrastāyudhastena gāḍhānuśayatāpitaḥ / prastutaṃ malinaṃ karma nininda svayamākulaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स रथादवतीर्याथ प्रयतस्त्रिपुरान्तकम् । शूलिनं शरणं प्रायात्तत्स्तोत्रमुखराननः
sa rathādavatīryātha prayatastripurāntakam / śūlinaṃ śaraṇaṃ prāyāttatstotramukharānanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मोपहारं रुद्राय तस्मिन्दातुं समुद्यते । ज्वालाकुला हेमवेदी पुरस्तात्प्रत्यदृश्यत
ātmopahāraṃ rudrāya tasmindātuṃ samudyate / jvālākulā hemavedī purastātpratyadṛśyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदुद्भूतैर्गणैर्घोरैर्नानाप्राणिमुखोदरैः । नानाप्रहरणैर्दीप्तैर्व्योम क्षिप्रमपूरयत्
tadudbhūtairgaṇairghorairnānāprāṇimukhodaraiḥ / nānāpraharaṇairdīptairvyoma kṣipramapūrayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वेद्यां महावह्नौ ज्वलिते द्रोणनन्दनः । भक्त्यात्मानं त्रिनेत्राय निवेद्याभ्यपतत्स्वयम्
tato vedyāṃ mahāvahnau jvalite droṇanandanaḥ / bhaktyātmānaṃ trinetrāya nivedyābhyapatatsvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुष्टो ऽथ भगवानेत्य स्वयमन्धकसूदनः । तमुवाच स्वमेवांशमुत्तिष्ठाङ्गिरसां वर
tuṣṭo 'tha bhagavānetya svayamandhakasūdanaḥ / tamuvāca svamevāṃśamuttiṣṭhāṅgirasāṃ vara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्थानाय मयैतावत्कृतं कैटभविद्विषः । आत्गानं विद्धि मे कृष्णं स मे बहुमतः सदा
saṃsthānāya mayaitāvatkṛtaṃ kaiṭabhavidviṣaḥ / ātgānaṃ viddhi me kṛṣṇaṃ sa me bahumataḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालपक्वास्तु पाञ्चाला नैषां रक्षास्ति कुत्रचित् । गृहाण खड्गमेतेन दारयैतानशङ्कितः
kālapakvāstu pāñcālā naiṣāṃ rakṣāsti kutracit / gṛhāṇa khaḍgametena dārayaitānaśaṅkitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा भैरवे दीप्तं खड्गं दत्वा तिरोहिते । तदा विकाराद्दुष्प्रेक्ष्यो द्रौणिः शिबिरमाविशत्
ityuktvā bhairave dīptaṃ khaḍgaṃ datvā tirohite / tadā vikārādduṣprekṣyo drauṇiḥ śibiramāviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वारि भोजकृपौ धृत्वा विद्रुतानां वधाय सः । प्रविश्य शयने शुभ्रे धृष्टद्युम्नं व्यलोकयत्
dvāri bhojakṛpau dhṛtvā vidrutānāṃ vadhāya saḥ / praviśya śayane śubhre dhṛṣṭadyumnaṃ vyalokayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तारहारांशुनखरं दीप्तकेसरिसंनिभम् । घूर्णमानशिखैर्दीपैर्विस्मयादिव वीक्षितम्
tārahārāṃśunakharaṃ dīptakesarisaṃnibham / ghūrṇamānaśikhairdīpairvismayādiva vīkṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेकरणसंमर्दश्रान्तैर्निद्राविमोहितैः । अधिष्ठितं बहुभटैर्मुक्तपर्याणवाहनैः
anekaraṇasaṃmardaśrāntairnidrāvimohitaiḥ / adhiṣṭhitaṃ bahubhaṭairmuktaparyāṇavāhanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं दृष्ट्वा कोपशिखिना दह्यमानः स्मरन्पितुः । उत्तिष्ठ रे गुरुघ्नेति द्रौणिरुक्त्वा पदास्पृशत्
taṃ dṛṣṭvā kopaśikhinā dahyamānaḥ smaranpituḥ / uttiṣṭha re gurughneti drauṇiruktvā padāspṛśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बोधितः सहसा तेन संभ्रमस्वीकृतायुधः । द्रोणपुत्रं परिज्ञाय चकम्पे द्रुपदात्मजः
bodhitaḥ sahasā tena saṃbhramasvīkṛtāyudhaḥ / droṇaputraṃ parijñāya cakampe drupadātmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रौणिस्तमुत्थितं वेगान्माल्यवद्भिः शिरोरुहैः । आकृष्यापातयत्कण्ठे गाढं निष्पीड्य विह्वलम्
drauṇistamutthitaṃ vegānmālyavadbhiḥ śiroruhaiḥ / ākṛṣyāpātayatkaṇṭhe gāḍhaṃ niṣpīḍya vihvalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्पिष्यमाणः संरम्भाद्रक्तोद्गाराकुलाननः । कुपित्वा पादयोर्द्रैणिं नखैर्दन्तैश्च विस्फुरन्
niṣpiṣyamāṇaḥ saṃrambhādraktodgārākulānanaḥ / kupitvā pādayordraiṇiṃ nakhairdantaiśca visphuran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शस्त्रेण छिन्धि मां तूर्णं मा पदेनेति गद्गदम् । कण्ठरुद्धस्वरः श्वासादस्फुटाक्षरमभ्यधात्
śastreṇa chindhi māṃ tūrṇaṃ mā padeneti gadgadam / kaṇṭharuddhasvaraḥ śvāsādasphuṭākṣaramabhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमब्रवीद्द्रोणसुतः पाप पद्भ्यां निहन्यसे । लोकानां शस्त्रपूतानां न पापं गुरुघातिनाम्
tamabravīddroṇasutaḥ pāpa padbhyāṃ nihanyase / lokānāṃ śastrapūtānāṃ na pāpaṃ gurughātinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा चरणाघातैर्जर्जरं तमपोथयत् । तस्मिन्हते तद्विमर्दशब्देन बुबुधे जनः
ityuktvā caraṇāghātairjarjaraṃ tamapothayat / tasminhate tadvimardaśabdena bubudhe janaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो द्रौणिं समालेक्य रिपुरक्तच्छटाङ्कितम् । पाञ्चाला द्रौपदेयाश्च कालो ऽयमिति मेनिरे
tato drauṇiṃ samālekya ripuraktacchaṭāṅkitam / pāñcālā draupadeyāśca kālo 'yamiti menire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निद्राशेषारुणदृशां शस्त्राण्यानयतां मिथः । क्रोशतां वर्म वर्मेति तेषामासीन्महास्वनः
nidrāśeṣāruṇadṛśāṃ śastrāṇyānayatāṃ mithaḥ / krośatāṃ varma varmeti teṣāmāsīnmahāsvanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व गजः क्व रथः क्वाश्वः क्व चापं क्व शिलीमुखाः । इति ब्रुवाणान्खङ्गेन द्रौणिश्चिच्छेद तान्क्रुधा
kva gajaḥ kva rathaḥ kvāśvaḥ kva cāpaṃ kva śilīmukhāḥ / iti bruvāṇānkhaṅgena drauṇiściccheda tānkrudhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हत्वोत्तमौजसं पद्भ्यां कण्ठे कठिनविक्रमः । गदाहस्तं युधामन्युं निष्पिपेष विराविणम्
hatvottamaujasaṃ padbhyāṃ kaṇṭhe kaṭhinavikramaḥ / gadāhastaṃ yudhāmanyuṃ niṣpipeṣa virāviṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः खङ्गेन शूराणां शिरांसि भुवि पातयन् । कालरात्र्याः स विदधे विनोदं कन्दुकैरिव
tataḥ khaṅgena śūrāṇāṃ śirāṃsi bhuvi pātayan / kālarātryāḥ sa vidadhe vinodaṃ kandukairiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णासुतानापततो द्रौपदेयानसंभ्रमात् । चकार करवालेन स कालकवलोचितान्
kṛṣṇāsutānāpatato draupadeyānasaṃbhramāt / cakāra karavālena sa kālakavalocitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिविन्ध्ये हते वीरे सुतसोमे निपातिते । श्रुतकीर्तै शतानीके छिन्ने च श्रुतवर्मणि
prativindhye hate vīre sutasome nipātite / śrutakīrtai śatānīke chinne ca śrutavarmaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिखण्डी कृष्टकोदण्डः शरैर्द्रैणिमपूरयत् । द्रोणपुत्रो ऽपि खड्गेन क्रुद्धस्तं विदधे द्विधा
śikhaṇḍī kṛṣṭakodaṇḍaḥ śarairdraiṇimapūrayat / droṇaputro 'pi khaḍgena kruddhastaṃ vidadhe dvidhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोपादाचार्यपुत्रेण वध्यमानाः प्रभद्रकाः । मत्स्यसृञ्जयपाञ्चालाः कालं ददृशुरन्तिके
kopādācāryaputreṇa vadhyamānāḥ prabhadrakāḥ / matsyasṛñjayapāñcālāḥ kālaṃ dadṛśurantike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असितं रक्तवसनं रक्तमाल्यानुलेपनम् । हसन्तं वीक्ष्य तं वीराः संहारं मेनिरे स्फृटम्
asitaṃ raktavasanaṃ raktamālyānulepanam / hasantaṃ vīkṣya taṃ vīrāḥ saṃhāraṃ menire sphṛṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घनान्धकारे वीराणां रथकुञ्जरवाजिनाम् । योधानां च क्षयं द्वारि चक्रतुर्भोजगौतमौ
ghanāndhakāre vīrāṇāṃ rathakuñjaravājinām / yodhānāṃ ca kṣayaṃ dvāri cakraturbhojagautamau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमक्षौहिणीं हत्वा वसारक्तानुलेपनः । निर्ययौ रौद्रचरितो द्रौणिर्भैरवविग्रहः
evamakṣauhiṇīṃ hatvā vasāraktānulepanaḥ / niryayau raudracarito drauṇirbhairavavigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स गत्वा सहितस्तूर्णं हार्दिक्येन कृपेण च । ददर्श भुवि राजानं भग्नशक्तिं सुयोधनम्
sa gatvā sahitastūrṇaṃ hārdikyena kṛpeṇa ca / dadarśa bhuvi rājānaṃ bhagnaśaktiṃ suyodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वारयन्तं गदाग्रेण मुहुः क्रव्यादमण्डलम् । व्यथया मर्मदिन्या भक्षयन्तं वसुंधराम्
vārayantaṃ gadāgreṇa muhuḥ kravyādamaṇḍalam / vyathayā marmadinyā bhakṣayantaṃ vasuṃdharām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोणितं वदनोद्वान्तं परिमृज्याशु तस्य ते । सर्वपाञ्चलसंहारकथया ववृषुः सुधाम्
śoṇitaṃ vadanodvāntaṃ parimṛjyāśu tasya te / sarvapāñcalasaṃhārakathayā vavṛṣuḥ sudhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स किंचिच्छेषजीवो ऽपि तच्छ्रुत्वा वृत्तकन्धरः । पर्यन्तग्रसिताव्यक्तभाषितैः प्रशशंस तान्
sa kiṃciccheṣajīvo 'pi tacchrutvā vṛttakandharaḥ / paryantagrasitāvyaktabhāṣitaiḥ praśaśaṃsa tān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स परिष्वज्य यत्नेन द्रौणिं साश्रुविलोचनम् । पुनर्नः संगमः स्वर्गे भूयादित्यवदच्छनैः
sa pariṣvajya yatnena drauṇiṃ sāśruvilocanam / punarnaḥ saṃgamaḥ svarge bhūyādityavadacchanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गे विधाय दयितां स गदां सदैव भुक्तां चिरं वसुमतीमवगूह्य दोर्भ्याम् । कर्णावलम्बितबलोद्गतजीवचारो वीरः शनैः सुरवधूप्रणयी बभूव
aṅge vidhāya dayitāṃ sa gadāṃ sadaiva bhuktāṃ ciraṃ vasumatīmavagūhya dorbhyām / karṇāvalambitabalodgatajīvacāro vīraḥ śanaiḥ suravadhūpraṇayī babhūva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रान्तरे प्रयातायां क्षपायां क्षपितारयः । जज्ञिरे पाण्डवाः कर्म दारुणं द्रौणिना कृतम्
atrāntare prayātāyāṃ kṣapāyāṃ kṣapitārayaḥ / jajñire pāṇḍavāḥ karma dāruṇaṃ drauṇinā kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्तान्महाभयात्तस्मात्कृष्णा श्रुत्वा हतान्सुतान् । अनुजांश्च सपाञ्चालान्पपात भुवि मूर्च्छिता
muktānmahābhayāttasmātkṛṣṇā śrutvā hatānsutān / anujāṃśca sapāñcālānpapāta bhuvi mūrcchitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शनकैर्लब्धसंज्ञा सा विलपन्ती सुलोचना । पार्थानां शोकविधुरा हृदयानि व्यदारयत्
śanakairlabdhasaṃjñā sā vilapantī sulocanā / pārthānāṃ śokavidhurā hṛdayāni vyadārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावन्न विशिखैः कृत्तमुत्तमाङ्गं विकर्मणः । द्रौणेर्दृष्टं मया तावज्जीवितस्यायमञ्जलिः
yāvanna viśikhaiḥ kṛttamuttamāṅgaṃ vikarmaṇaḥ / drauṇerdṛṣṭaṃ mayā tāvajjīvitasyāyamañjaliḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा द्रौपदी दुःखाद्वीक्षमाणा वृकोदरम् । नोवाच किंचित्संतापान्मरणे कृतनिश्चया
ityuktvā draupadī duḥkhādvīkṣamāṇā vṛkodaram / novāca kiṃcitsaṃtāpānmaraṇe kṛtaniścayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो भीमः प्रियाशोकशूलेनाभ्याहतो हृदि । प्रययौ रथमारुह्य द्रोणपुत्रजिघांसया
tato bhīmaḥ priyāśokaśūlenābhyāhato hṛdi / prayayau rathamāruhya droṇaputrajighāṃsayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रजतस्तस्य कालग्नेरिव लोकान्दिधक्षतः । धूममालाभ्रमं चक्रे ललाटे भ्रुकुटिः क्षणम्
vrajatastasya kālagneriva lokāndidhakṣataḥ / dhūmamālābhramaṃ cakre lalāṭe bhrukuṭiḥ kṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रौद्रो रुद्राश्रयो द्रौणिः क्रुद्धश्च पवनात्मजः । गच्छामः पृष्ठतस्तस्मादित्यूचे पाण्डवान्हरिः
raudro rudrāśrayo drauṇiḥ kruddhaśca pavanātmajaḥ / gacchāmaḥ pṛṣṭhatastasmādityūce pāṇḍavānhariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः किरीटिप्रमुखाः सह सात्यकिना ययुः । रथिनः सेषवः सर्वे पाण्डुपुत्रा युयुत्सवः
tataḥ kirīṭipramukhāḥ saha sātyakinā yayuḥ / rathinaḥ seṣavaḥ sarve pāṇḍuputrā yuyutsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्ते द्रौणिमासाद्य प्रसुप्तवधपातकात् । ध्वस्तच्छायं क्रियाहीनं कोपेनाकुलतां ययुः
tataste drauṇimāsādya prasuptavadhapātakāt / dhvastacchāyaṃ kriyāhīnaṃ kopenākulatāṃ yayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिद्रुते भीमसेने द्रौणिं नकुलसारथौ। पादचारी घृताभ्यक्तः सरस्वत्यास्तटे क्षणम् । अपाण्डवं जगत्कर्तुं ब्रह्मशीर्षास्त्रमाददे
abhidrute bhīmasene drauṇiṃ nakulasārathau/ pādacārī ghṛtābhyaktaḥ sarasvatyāstaṭe kṣaṇam / apāṇḍavaṃ jagatkartuṃ brahmaśīrṣāstramādade
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्विनाशाय पार्थो ऽपि ब्रह्मास्त्रमसृजत्कृती । येनाभवन्दिशो व्याप्ताः कम्पातङ्कतरङ्गिताः
tadvināśāya pārtho 'pi brahmāstramasṛjatkṛtī / yenābhavandiśo vyāptāḥ kampātaṅkataraṅgitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रान्तरे समभ्यायान्नारदेन सह स्वयम् । मुनिः सत्यवतीसूनुर्भगवान्भूतभावनः
atrāntare samabhyāyānnāradena saha svayam / muniḥ satyavatīsūnurbhagavānbhūtabhāvanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽब्रवीद्द्रोणतनयं जिष्णुं च क्षयशङ्कितः । अयं दिव्यास्त्रसंमर्दे हतवीरं जगद्दहेत्
so 'bravīddroṇatanayaṃ jiṣṇuṃ ca kṣayaśaṅkitaḥ / ayaṃ divyāstrasaṃmarde hatavīraṃ jagaddahet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्थ संहर दिव्यास्त्रं त्वं च द्रौणे गिरा मम । अकाण्डे मा भवन्त्वेते लोकाः प्रलयभागिनः
pārtha saṃhara divyāstraṃ tvaṃ ca drauṇe girā mama / akāṇḍe mā bhavantvete lokāḥ pralayabhāginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्ते मुनिना क्षिप्रं संजहारास्त्रमर्जुनः । द्रौणिः प्रयोगकुशलो नेशो ऽभूदस्त्रसंहृतौ
ityukte muninā kṣipraṃ saṃjahārāstramarjunaḥ / drauṇiḥ prayogakuśalo neśo 'bhūdastrasaṃhṛtau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रज्वलिते लोके व्यथिते सुरमण्डले । अभिमन्युवधूगर्भे द्रौणिरस्त्रमपातयत्
tataḥ prajvalite loke vyathite suramaṇḍale / abhimanyuvadhūgarbhe drauṇirastramapātayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूयस्तत्प्रतिषेधाय पुत्रसंतानवाञ्छया । निन्दन्द्रोणसुतं पार्थस्तदस्त्रं कुपितो ऽसृजत्
bhūyastatpratiṣedhāya putrasaṃtānavāñchayā / nindandroṇasutaṃ pārthastadastraṃ kupito 'sṛjat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कृष्णो ऽवदज्जिष्णुं विषण्णं संततिक्षयात् । मा शुचो धैर्यजलधे न ते वंशो विनङ्क्ष्यति
tataḥ kṛṣṇo 'vadajjiṣṇuṃ viṣaṇṇaṃ saṃtatikṣayāt / mā śuco dhairyajaladhe na te vaṃśo vinaṅkṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जात्वेनं जीवयिष्यामि दग्धमप्यस्त्रतेजसा । उत्तरायाः स्थितं गर्भे सौभद्रतनयं शिशुम्
jātvenaṃ jīvayiṣyāmi dagdhamapyastratejasā / uttarāyāḥ sthitaṃ garbhe saubhadratanayaṃ śiśum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ब्रुवाणे गोविन्दे पार्थास्त्रे ज्वलिते भुवि । उवाच द्रोणतनयं व्यासो देवर्षिणा सह
iti bruvāṇe govinde pārthāstre jvalite bhuvi / uvāca droṇatanayaṃ vyāso devarṣiṇā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्यज चूडामणिं रक्ष जीवरत्नं महास्त्रतः । अशक्तश्च प्रमादी च जानीषे न यथोचितम्
tyaja cūḍāmaṇiṃ rakṣa jīvaratnaṃ mahāstrataḥ / aśaktaśca pramādī ca jānīṣe na yathocitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्सराणां सहस्र त्वं विस्ररोगी समाहितः । दुर्भिक्षव्यञ्जको दुःखी विजने विचरिष्यसि
vatsarāṇāṃ sahasra tvaṃ visrarogī samāhitaḥ / durbhikṣavyañjako duḥkhī vijane vicariṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति शप्तो गुरुसुतः कोपाद्व्यासमभाषत । व्यसने पतितः कस्मात्क्षिप्तो ऽहं संकटे त्वया
iti śapto gurusutaḥ kopādvyāsamabhāṣata / vyasane patitaḥ kasmātkṣipto 'haṃ saṃkaṭe tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र यत्र भविष्यामि तत्र तत्र ममानुगः । त्वमपि प्रतिशापेन मुने नित्यं भविष्यसि
yatra yatra bhaviṣyāmi tatra tatra mamānugaḥ / tvamapi pratiśāpena mune nityaṃ bhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वास्त्रोपहाराय चूडारत्नं वितीर्य सः । प्रययौ द्रोणतनयो मुनिश्च मुनिना सह
ityuktvāstropahārāya cūḍāratnaṃ vitīrya saḥ / prayayau droṇatanayo muniśca muninā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रशान्ते ब्रह्मास्त्रे पाण्डवाः सह शौरिणा । चूडारत्नं समादाय याज्ञसेन्यै न्यवेदयन्
tataḥ praśānte brahmāstre pāṇḍavāḥ saha śauriṇā / cūḍāratnaṃ samādāya yājñasenyai nyavedayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं प्रसाद्य पाञ्चालीं शोकार्ताः पाण्डुनन्दनाः । पाञ्चालकदनं घोरं ध्यायन्तो न ययुर्वृतिम्
evaṃ prasādya pāñcālīṃ śokārtāḥ pāṇḍunandanāḥ / pāñcālakadanaṃ ghoraṃ dhyāyanto na yayurvṛtim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संजयेनेति कथिते श्रुत्वा राजाम्बिकासुतः । पपात मूर्च्छितो मोहाल्लीनशोकानलः क्षणम्
saṃjayeneti kathite śrutvā rājāmbikāsutaḥ / papāta mūrcchito mohāllīnaśokānalaḥ kṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं शीतसलिलापूरैराश्वास्योवाच संजयः । मन्त्रिणश्च प्रियान्पुत्राञ्शोचन्तं व्यथितेन्द्रियम्
taṃ śītasalilāpūrairāśvāsyovāca saṃjayaḥ / mantriṇaśca priyānputrāñśocantaṃ vyathitendriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्नमायाविलसितैः पर्यन्ते शोकमोहदैः । संसारविभ्रमैर्धीराः स्पृश्यन्ते न मनीषिणः
svapnamāyāvilasitaiḥ paryante śokamohadaiḥ / saṃsāravibhramairdhīrāḥ spṛśyante na manīṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवैन्द्रजालिककृतैश्छायाक्रीडनकैरिव । पुत्रैर्धनैश्च दारैश्च न मुह्यन्ति मदाशयाः
devaindrajālikakṛtaiśchāyākrīḍanakairiva / putrairdhanaiśca dāraiśca na muhyanti madāśayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपेक्षितस्त्वयैवायं दुर्नयाद्बान्धवक्षयः । वृत्ते तस्मिन्नमिथ्यैव शोकं कर्तुमिहार्हसि
upekṣitastvayaivāyaṃ durnayādbāndhavakṣayaḥ / vṛtte tasminnamithyaiva śokaṃ kartumihārhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभावप्रभवैर्भावैर्मायाविभवभावितैः । अभावनिष्ठापर्यन्तैः सतां न क्रियते भ्रमः
prabhāvaprabhavairbhāvairmāyāvibhavabhāvitaiḥ / abhāvaniṣṭhāparyantaiḥ satāṃ na kriyate bhramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वकर्ममुद्रिते लोके नियतौ प्रलयोदधौ । कलयामि न कालस्य कश्च तावति वर्तते
svakarmamudrite loke niyatau pralayodadhau / kalayāmi na kālasya kaśca tāvati vartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादि संजयमुखा नृपमुग्रमोहभग्नं स्वयं विहितदुर्नयदृष्टपारम् । हेलावलत्कलभच्ञ्चलकर्णताललोलां भवस्थितिकथामसकृत्तमूचुः
ityādi saṃjayamukhā nṛpamugramohabhagnaṃ svayaṃ vihitadurnayadṛṣṭapāram / helāvalatkalabhacñcalakarṇatālalolāṃ bhavasthitikathāmasakṛttamūcuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.