Ksemendra: Bharatamanjari 14

पृथुप्रमाणरूपाणि भास्वन्ति विविधानि च । हेमभाण्डसहस्राणि रत्नभारशतानि च

pṛthupramāṇarūpāṇi bhāsvanti vividhāni ca / hemabhāṇḍasahasrāṇi ratnabhāraśatāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्ट्राणां शकटानां च हयानां करिणां तथा । दशलक्षाणि तद्वित्तमनयद्धस्तिनापुरम्

uṣṭrāṇāṃ śakaṭānāṃ ca hayānāṃ kariṇāṃ tathā / daśalakṣāṇi tadvittamanayaddhastināpuram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महिषाणां स्वराणां च पुरुषाणां गवां तथा । न बभूव तदा संख्या वहतां भूरि काञ्चनम्

mahiṣāṇāṃ svarāṇāṃ ca puruṣāṇāṃ gavāṃ tathā / na babhūva tadā saṃkhyā vahatāṃ bhūri kāñcanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षय्यं कोशमादाय प्राप्ते ऽथ स्वपुरं नृपे । सहितो वृष्णिभिः सर्वैराययौ मधुसूदनः

akṣayyaṃ kośamādāya prāpte 'tha svapuraṃ nṛpe / sahito vṛṣṇibhiḥ sarvairāyayau madhusūdanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतस्मिन्नेव समये सौभद्रमहिषी सुतम् । द्रोणपुत्रास्त्रनिर्दग्धमसूत गतजीवितम्

etasminneva samaye saubhadramahiṣī sutam / droṇaputrāstranirdagdhamasūta gatajīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरायाः सुतो जातः स्त्रीणामित्युत्सवस्वनः । व्यसुर्व्यसुश्चेत्यभवत्स एव रोदनध्वनिः

uttarāyāḥ suto jātaḥ strīṇāmityutsavasvanaḥ / vyasurvyasuścetyabhavatsa eva rodanadhvaniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालप्रवालकलिकाकोमलावयवे शिशौ । जाते निर्जीविते शोकान्मुमोह जननीजनः

bālapravālakalikākomalāvayave śiśau / jāte nirjīvite śokānmumoha jananījanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कुन्ती सुभद्रा च समेत्य करुणानिधिम् । बाष्पसंदिग्धया वाचा रुक्मिणीपतिमूचतुः

tataḥ kuntī subhadrā ca sametya karuṇānidhim / bāṣpasaṃdigdhayā vācā rukmiṇīpatimūcatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वस्रेयस्य यशोमूर्तेरभिमन्योः प्रियस्य ते । बालस्य बालस्तनयो जातो ऽद्य गतजीवनः

svasreyasya yaśomūrterabhimanyoḥ priyasya te / bālasya bālastanayo jāto 'dya gatajīvanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करुणार्द्रे निशम्यैतद्भगवान्भूतभावनः । विवेश सूतिकावेश्म शौरिः कलशभूषितम्

karuṇārdre niśamyaitadbhagavānbhūtabhāvanaḥ / viveśa sūtikāveśma śauriḥ kalaśabhūṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रत्नदीप्तांशुकपिशं दीप्तौषधिशताचितम् । मन्त्रैर्भिषग्भिः शिखिना शस्त्रैरस्त्रैश्च रक्षितम्

ratnadīptāṃśukapiśaṃ dīptauṣadhiśatācitam / mantrairbhiṣagbhiḥ śikhinā śastrairastraiśca rakṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोत्तरा प्राप्य संज्ञां शीतवारिभिरुक्षिता । तमङ्के शिशुमादाय विललाप हरेः पुरः

athottarā prāpya saṃjñāṃ śītavāribhirukṣitā / tamaṅke śiśumādāya vilalāpa hareḥ puraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो जलदगम्भीरघोषः शौरिरभाषत । दृशा पीयूषवर्षिण्या विलोक्य शनकैः शिशुम्

tato jaladagambhīraghoṣaḥ śaurirabhāṣata / dṛśā pīyūṣavarṣiṇyā vilokya śanakaiḥ śiśum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्याद्द्विजेभ्यो धर्माच्च यथा नान्यत्प्रियं मम । तेन सत्येन बालो ऽयमस्त्रमुक्तो ऽद्य जीवतु

satyāddvijebhyo dharmācca yathā nānyatpriyaṃ mama / tena satyena bālo 'yamastramukto 'dya jīvatu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माधवेनेत्यभिहिते लब्धजीवः स बालकः । सूर्यांशुभिरिव स्पृष्टो बभूवाम्बुजकोरकः

mādhavenetyabhihite labdhajīvaḥ sa bālakaḥ / sūryāṃśubhiriva spṛṣṭo babhūvāmbujakorakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रवृत्ते विपुले सहसा नगरोत्सवे । नभश्चराणामप्यासीत्यसाधु साध्विति निःस्वनः

tataḥ pravṛtte vipule sahasā nagarotsave / nabhaścarāṇāmapyāsītyasādhu sādhviti niḥsvanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिक्षीणे कुरुलये यस्माज्जातो ऽयमर्भकः । तस्मात्परीक्षिन्नाम्नास्तु जगादेत्यथ केशवः

parikṣīṇe kurulaye yasmājjāto 'yamarbhakaḥ / tasmātparīkṣinnāmnāstu jagādetyatha keśavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यासाज्ञया ततो राज्ञो यज्ञयोग्यो महाधनः । प्रावर्ततोरुरत्नाढ्यः संभारो बहुकौतुकः

vyāsājñayā tato rājño yajñayogyo mahādhanaḥ / prāvartatoruratnāḍhyaḥ saṃbhāro bahukautukaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोत्सृज्य विधानेन कृष्णशारं तुरङ्गमम् । रक्षितं पाण्डुपुत्रेण स्वयं गाण्डीवधन्वना

athotsṛjya vidhānena kṛṣṇaśāraṃ turaṅgamam / rakṣitaṃ pāṇḍuputreṇa svayaṃ gāṇḍīvadhanvanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभूव चैत्रशुक्लान्ते दीक्षितो धर्मनन्दनः । हेममालाधरो दण्डी मुण्डः कृष्णाजिनावृतः

babhūva caitraśuklānte dīkṣito dharmanandanaḥ / hemamālādharo daṇḍī muṇḍaḥ kṛṣṇājināvṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्त्रिगर्तविषयं प्राप्ते यज्ञतुरङ्गमे । राजपुत्रैरभूद्युद्धं तुमुलं सव्यसाचिनः

tatastrigartaviṣayaṃ prāpte yajñaturaṅgame / rājaputrairabhūdyuddhaṃ tumulaṃ savyasācinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युधिष्ठिराज्ञा तस्याभून्न हन्तव्या नृपा इति । तां स्मरन्नावधीद्भूपान्स विजिग्ये तु केवलम्

yudhiṣṭhirājñā tasyābhūnna hantavyā nṛpā iti / tāṃ smarannāvadhīdbhūpānsa vijigye tu kevalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राग्ज्योतिषेश्वरं वीरं भगदत्तात्मजं युधि । त्रिभिर्दिनैर्वज्रदत्तं जित्वा कुञ्जरयोधिन्म्

prāgjyotiṣeśvaraṃ vīraṃ bhagadattātmajaṃ yudhi / tribhirdinairvajradattaṃ jitvā kuñjarayodhinm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सैन्धवैरकरोद्युद्धं सुचिरं क्रूरयोधिभिः । पादचारी रणे पार्थो रथकुञ्जरवर्तिभिः

saindhavairakarodyuddhaṃ suciraṃ krūrayodhibhiḥ / pādacārī raṇe pārtho rathakuñjaravartibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौत्रं जयद्रथस्याथ शिशुमादाय दुःशला । सव्यसाचिनमासाद्य बभाषे साश्रुलोचना

pautraṃ jayadrathasyātha śiśumādāya duḥśalā / savyasācinamāsādya babhāṣe sāśrulocanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रातस्त्वयि समायाते त्वन्नामैव निशम्य मे । पुत्रो जायद्रथिर्यातः पञ्चतां स्फटिताशयः

bhrātastvayi samāyāte tvannāmaiva niśamya me / putro jāyadrathiryātaḥ pañcatāṃ sphaṭitāśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्सुतो मम पौत्रो ऽयं स्वस्रयतनयस्तव । रक्ष्यः सर्वात्मनेत्युक्त्वा रुरोद धृतराष्ट्रजा

tatsuto mama pautro 'yaṃ svasrayatanayastava / rakṣyaḥ sarvātmanetyuktvā ruroda dhṛtarāṣṭrajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषण्णास्तां समाश्वास्य पार्थो बाष्पार्द्रलोचनः । निन्दन्निजां क्षत्त्रजातिं जगाम तुरगानुगः

viṣaṇṇāstāṃ samāśvāsya pārtho bāṣpārdralocanaḥ / nindannijāṃ kṣattrajātiṃ jagāma turagānugaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वेताश्वमश्वगोप्तारं मणिपूरपुरं ततः । प्राप्तं प्रत्युद्ययौ राजा तत्पुत्रो बभ्रुवाहनः

śvetāśvamaśvagoptāraṃ maṇipūrapuraṃ tataḥ / prāptaṃ pratyudyayau rājā tatputro babhruvāhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूजामादाय तनयं नम्रं दृष्ट्वा पुरः स्थितम् । युद्धार्थी शक्रतनयो नाभ्यनन्दत्कृताञ्जलिम्

pūjāmādāya tanayaṃ namraṃ dṛṣṭvā puraḥ sthitam / yuddhārthī śakratanayo nābhyanandatkṛtāñjalim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा मां सायुधं प्राप्तं साम्ना प्रत्युद्यतो ऽसि किम् । धिक्त्वामक्षत्त्रियं भीरुमित्यूचे तं धनंजयः

dṛṣṭvā māṃ sāyudhaṃ prāptaṃ sāmnā pratyudyato 'si kim / dhiktvāmakṣattriyaṃ bhīrumityūce taṃ dhanaṃjayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे महीं भित्त्वा समुत्थायोरगाङ्गना । भर्तुः पाण्डुसुतस्याग्रे बभाषे बभ्रुवाहनम्

atrāntare mahīṃ bhittvā samutthāyoragāṅganā / bhartuḥ pāṇḍusutasyāgre babhāṣe babhruvāhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युद्धेन तुष्यति पिता तवायं सुभटप्रियः । वीरसंतानसफला शौर्यश्रीरभिमानिनाम्

yuddhena tuṣyati pitā tavāyaṃ subhaṭapriyaḥ / vīrasaṃtānasaphalā śauryaśrīrabhimāninām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तः स तया धन्वी रथं हेमहरिध्वजम् । आरुह्यामुक्तकवचः पितरं योद्धुमाययौ

ityuktaḥ sa tayā dhanvī rathaṃ hemaharidhvajam / āruhyāmuktakavacaḥ pitaraṃ yoddhumāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शरशतैर्विद्धस्तेन श्रान्तो धनंजयः । आनन्दनिर्भरस्तस्य प्रशशंस पराक्रमम्

tataḥ śaraśatairviddhastena śrānto dhanaṃjayaḥ / ānandanirbharastasya praśaśaṃsa parākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गाण्डीवधन्वना मुक्तान्नाराचान्वज्रगौरवान् । अप्राप्तानेव चिच्छेद शरैश्चित्राङ्गदासुतः

gāṇḍīvadhanvanā muktānnārācānvajragauravān / aprāptāneva ciccheda śaraiścitrāṅgadāsutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोन्ममाथ पुत्रस्य स्यन्दनं शक्रनन्दनः । हेमपत्त्रलताचित्रमुद्यानमिव मारुतः

athonmamātha putrasya syandanaṃ śakranandanaḥ / hemapattralatācitramudyānamiva mārutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलोक्य विरथं पुत्रं युध्यमानमसंभ्रमम् । मन्दप्रयत्नशिथिलान्प्राहिणोद्विजयः शरान्

vilokya virathaṃ putraṃ yudhyamānamasaṃbhramam / mandaprayatnaśithilānprāhiṇodvijayaḥ śarān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तीक्ष्णेन हृदये पत्त्रिणा बभ्रुवाहनः । वज्रेणेवाचलभिदा जघान श्वेतवाहनम्

atha tīkṣṇena hṛdaye pattriṇā babhruvāhanaḥ / vajreṇevācalabhidā jaghāna śvetavāhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवध्ये सर्वभूतानां पुत्रेण निहतेर्ऽजुने । नादो बभूव गगने हा हेति त्रिदिवौकसाम्

avadhye sarvabhūtānāṃ putreṇa nihater'june / nādo babhūva gagane hā heti tridivaukasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितरं पतितं दृष्ट्वा शक्रकेतुमिव क्षितौ । मुमोह निन्दन्नात्मानं त्यक्तचापोर्ऽजुनात्मजः

pitaraṃ patitaṃ dṛṣṭvā śakraketumiva kṣitau / mumoha nindannātmānaṃ tyaktacāpor'junātmajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ चित्राङ्गदाभ्येत्य पुत्रेण निहतं पतिम् । विलोक्य शोकसंपन्ना विललाप सुमध्यमा

atha citrāṅgadābhyetya putreṇa nihataṃ patim / vilokya śokasaṃpannā vilalāpa sumadhyamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो बत चिरादेत्य जायाया मम मन्दिरम् । आर्यपुत्र त्वयातिथ्यं प्राप्तं पुत्राद्बलीयसः

aho bata cirādetya jāyāyā mama mandiram / āryaputra tvayātithyaṃ prāptaṃ putrādbalīyasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो नु हतभाग्याहं चिरविप्रोषितं पतिम् । त्वां प्राप्तं नयनानन्दं पश्यामि निहतं क्षितौ

aho nu hatabhāgyāhaṃ ciraviproṣitaṃ patim / tvāṃ prāptaṃ nayanānandaṃ paśyāmi nihataṃ kṣitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा गाढमालिङ्ग्य सा पतिं बाष्पगद्गदा । उलूपी नागतनया भुवि चित्राङ्गदापतत्

ityuktvā gāḍhamāliṅgya sā patiṃ bāṣpagadgadā / ulūpī nāgatanayā bhuvi citrāṅgadāpatat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लब्धसंज्ञो ऽथ शोकार्तः प्रलपन्बभ्रुवाहनः । शरीरत्यागनियमं चक्रे किल्बिषकूणितः

labdhasaṃjño 'tha śokārtaḥ pralapanbabhruvāhanaḥ / śarīratyāganiyamaṃ cakre kilbiṣakūṇitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रदध्यौ मनसा नागी संजीवनं मणिम् । स च ध्यातस्तया सत्या नागलोकात्समाययौ

tataḥ pradadhyau manasā nāgī saṃjīvanaṃ maṇim / sa ca dhyātastayā satyā nāgalokātsamāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पृष्टो ऽथ हृदये तेन जीवितं प्राप्य फल्गुणः । चित्राङ्गदा च सहसा शोकं त्यक्त्वा ह्रियं ययौ

spṛṣṭo 'tha hṛdaye tena jīvitaṃ prāpya phalguṇaḥ / citrāṅgadā ca sahasā śokaṃ tyaktvā hriyaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो निवेद्य वृत्तान्तं जगाद भुजगात्मजा । उलूपी धैर्यलधिं सुप्तोत्थिचमिवार्जुनम्

tato nivedya vṛttāntaṃ jagāda bhujagātmajā / ulūpī dhairyaladhiṃ suptotthicamivārjunam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शापो भीष्मवधादेष दत्तस्ते वसुभिः पुरा । को ऽन्यथा त्वां रणे शक्तो जेतुं निर्जितधूर्जटिम्

śāpo bhīṣmavadhādeṣa dattaste vasubhiḥ purā / ko 'nyathā tvāṃ raṇe śakto jetuṃ nirjitadhūrjaṭim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्पिता मयि वात्सल्याच्छापिता वसवश्च ते । ऊचुस्त्वच्छापनिर्वाणं रत्नमेतन्महाप्रभम्

matpitā mayi vātsalyācchāpitā vasavaśca te / ūcustvacchāpanirvāṇaṃ ratnametanmahāprabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वैतद्विस्मितः पार्थो नागीं चित्राङ्गदां तथा । परिसान्त्व्य शनैः पूजां जग्राह तनयार्पिताम्

śrutvaitadvismitaḥ pārtho nāgīṃ citrāṅgadāṃ tathā / parisāntvya śanaiḥ pūjāṃ jagrāha tanayārpitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तं दयितं वीरः पुत्रमामन्त्र्य पाण्डवः । हयानुसारी बभ्राम वसुधामब्धिमेखलाम्

tatastaṃ dayitaṃ vīraḥ putramāmantrya pāṇḍavaḥ / hayānusārī babhrāma vasudhāmabdhimekhalām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स जित्वा मगधाधीशं जरासंधात्मजात्मजम् । वङ्गान्पुण्ड्रान्किरातांश्च दाक्षिणात्यान्समागधान्

sa jitvā magadhādhīśaṃ jarāsaṃdhātmajātmajam / vaṅgānpuṇḍrānkirātāṃśca dākṣiṇātyānsamāgadhān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गान्धारान्सौबलसुतान्राजपुत्रान्प्रहारिणः । आगन्तव्यं मखे राज्ञः सर्वैरित्यादिदेश तान्

gāndhārānsaubalasutānrājaputrānprahāriṇaḥ / āgantavyaṃ makhe rājñaḥ sarvairityādideśa tān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रतिनिवृत्तेन तुरगेन सहार्जुनः । विवेश पूजितः पौरौर्विजयी हस्तिनापुरम्

tataḥ pratinivṛttena turagena sahārjunaḥ / viveśa pūjitaḥ pauraurvijayī hastināpuram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रवृत्ते विधिवद्यज्ञे कनकवर्षिणः । राज्ञो मुनिजनाकीर्णे प्राप्तेष्वखिलराजसु

tataḥ pravṛtte vidhivadyajñe kanakavarṣiṇaḥ / rājño munijanākīrṇe prāpteṣvakhilarājasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनन्या सह भूपाले संप्राप्ते बभ्रुवाहने । सादरं फल्गुणप्रीत्या पूजिते पाण्डुनन्दनैः

jananyā saha bhūpāle saṃprāpte babhruvāhane / sādaraṃ phalguṇaprītyā pūjite pāṇḍunandanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःशेषकल्मषप्लोषदिव्यदीक्षाकृतक्षणः । क्रियामहीनां विदधे स्वयं सत्यवतीसुतः

niḥśeṣakalmaṣaploṣadivyadīkṣākṛtakṣaṇaḥ / kriyāmahīnāṃ vidadhe svayaṃ satyavatīsutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हैमं तत्राभवत्सर्वमिष्टकाचयनादिकम् । यूपभाण्डघनस्थालीपर्यङ्कगृहतोरणम्

haimaṃ tatrābhavatsarvamiṣṭakācayanādikam / yūpabhāṇḍaghanasthālīparyaṅkagṛhatoraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवर्षिसिद्धगन्धर्वकिंनरा मङ्गलं जगुः । कर्मान्तरेषु यज्ञस्य ननृतुश्चाप्सरोगणाः

devarṣisiddhagandharvakiṃnarā maṅgalaṃ jaguḥ / karmāntareṣu yajñasya nanṛtuścāpsarogaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शमिते पशुसङ्घे च तुरगं ब्राह्मणोत्तमाः । आलभन्त यथाशास्त्रमुपसंरोध्य पार्षतीम्

śamite paśusaṅghe ca turagaṃ brāhmaṇottamāḥ / ālabhanta yathāśāstramupasaṃrodhya pārṣatīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्ते याजकास्तत्र वपामुद्धृत्य वाजिनः । श्रपयित्वा शुभं धूमं पाण्डवेभ्यो न्यवेदयन्

tataste yājakāstatra vapāmuddhṛtya vājinaḥ / śrapayitvā śubhaṃ dhūmaṃ pāṇḍavebhyo nyavedayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पूर्णे न विधिना व्यासाय पृथिवीपतिः । चतुःसमुद्ररसनां पृथिवीं दक्षिणां दधौ

tataḥ pūrṇe na vidhinā vyāsāya pṛthivīpatiḥ / catuḥsamudrarasanāṃ pṛthivīṃ dakṣiṇāṃ dadhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्त्वाथ हेमकोटीनां कोटिं तद्वचसा नृपः । ब्राह्मणेभ्यः पुनः क्षोणीं जग्राह मुनिनार्पिताम्

dattvātha hemakoṭīnāṃ koṭiṃ tadvacasā nṛpaḥ / brāhmaṇebhyaḥ punaḥ kṣoṇīṃ jagrāha muninārpitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूजयित्वा नरेन्द्रेण मानार्हेष्वथ राजसु । विसृष्टेष्वभवत्को ऽपि ब्रह्मसङ्घमहोत्सवः

pūjayitvā narendreṇa mānārheṣvatha rājasu / visṛṣṭeṣvabhavatko 'pi brahmasaṅghamahotsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभूवुस्तत्र वाहिन्यो मधुनः क्षीरसर्पिषाम् । बभुश्च कुलशैलाभा भक्ष्या मोदकराशयः

babhūvustatra vāhinyo madhunaḥ kṣīrasarpiṣām / babhuśca kulaśailābhā bhakṣyā modakarāśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विजेभ्यो दीयमानेषु हेमरत्नेषु भूभुजा । शक्रायुधैरिव व्याप्ता दिशो दश चकाशिरे

dvijebhyo dīyamāneṣu hemaratneṣu bhūbhujā / śakrāyudhairiva vyāptā diśo daśa cakāśire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धृतराष्ट्रः सविदुरः सञ्जयः सुबलात्मजाः । तस्थुर्दैवतवत्तत्र पूज्यमाना महीभुजा

dhṛtarāṣṭraḥ saviduraḥ sañjayaḥ subalātmajāḥ / tasthurdaivatavattatra pūjyamānā mahībhujā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे हेमचित्रपार्श्वो बिलमुखोद्गतः । नकुलो लघुसंचारो यज्ञभूमिमुपाययौ

atrāntare hemacitrapārśvo bilamukhodgataḥ / nakulo laghusaṃcāro yajñabhūmimupāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मनुष्यगिरा प्राह जनयञ्जनकौतुकम् । अहो नु सक्तृप्रस्थेन न तुल्यो ऽयं महामखः

sa manuṣyagirā prāha janayañjanakautukam / aho nu saktṛprasthena na tulyo 'yaṃ mahāmakhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नूनं दानकणः शुद्धः कृशो ऽपि प्रथते नृणाम् । नूनं बहुद्रविणता मिथ्यैवोत्सवडम्बरः

nūnaṃ dānakaṇaḥ śuddhaḥ kṛśo 'pi prathate nṛṇām / nūnaṃ bahudraviṇatā mithyaivotsavaḍambaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ब्रुवाणः पृष्टो ऽसौ विप्रैर्विस्मयनिर्भरैः । उवाच स्रक्तुप्रस्थस्य माहात्म्यं श्रूयतां द्विजाः

iti bruvāṇaḥ pṛṣṭo 'sau viprairvismayanirbharaiḥ / uvāca sraktuprasthasya māhātmyaṃ śrūyatāṃ dvijāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिलोच्छवृत्तिरभवत्कुरुक्षेत्रे पुरा द्विजः । विशुद्धसत्त्वद्रविणः कृशो बहुकुटुम्बकः

śilocchavṛttirabhavatkurukṣetre purā dvijaḥ / viśuddhasattvadraviṇaḥ kṛśo bahukuṭumbakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घोरे कदाचिद्दुर्भिक्षे क्षीणवृत्तिश्चिरेण सः । कृच्छ्रात्क्षेत्रशतं भ्रान्त्वा सक्तुप्रस्थमवाप्तवान्

ghore kadāciddurbhikṣe kṣīṇavṛttiścireṇa saḥ / kṛcchrātkṣetraśataṃ bhrāntvā saktuprasthamavāptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बैश्वदेवेन विधिना स कृत्वावश्यकं गृहे । कलत्रसहितो भोक्तुं प्रस्थितो ऽपश्यदर्थिनम्

baiśvadevena vidhinā sa kṛtvāvaśyakaṃ gṛhe / kalatrasahito bhoktuṃ prasthito 'paśyadarthinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षुत्परीतः क्षुधाक्रान्तं स तं दृष्ट्वातिथिं द्विजः । ददौ स्वमशनं तस्मै संतोषविषदाशयः

kṣutparītaḥ kṣudhākrāntaṃ sa taṃ dṛṣṭvātithiṃ dvijaḥ / dadau svamaśanaṃ tasmai saṃtoṣaviṣadāśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्भुक्त्वा नाभवत्तस्य क्षुन्नवृत्तिर्यदार्थिनः । तद्भार्या तत्सुतश्चास्मै तत्स्नुषा च ददौ तदा

tadbhuktvā nābhavattasya kṣunnavṛttiryadārthinaḥ / tadbhāryā tatsutaścāsmai tatsnuṣā ca dadau tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषां भोजनेनाथ तृप्तः सो ऽतिथिरब्रवीत् । धर्मस्तुष्टो ऽस्मि सत्त्वेन महती सिद्धिरस्तु वः

sarveṣāṃ bhojanenātha tṛptaḥ so 'tithirabravīt / dharmastuṣṭo 'smi sattvena mahatī siddhirastu vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वान्तर्हिते तस्मिन्विमानैस्तरणिप्रभैः । सशरीरा दिवं प्रापुः सर्वे ते श्लाघ्यवृत्तयः

ityuktvāntarhite tasminvimānaistaraṇiprabhaiḥ / saśarīrā divaṃ prāpuḥ sarve te ślāghyavṛttayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाहं सक्तुगन्धेन समाहूतो बिलाश्रयः । तामुच्छिष्टभुवं प्राप्तो भुक्तवान्यत्र सो ऽतिथिः

athāhaṃ saktugandhena samāhūto bilāśrayaḥ / tāmucchiṣṭabhuvaṃ prāpto bhuktavānyatra so 'tithiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्पात्रसलिलस्पृष्टमेकं पार्श्वमिदं मम । लुठितं हेमरुचिरं जातं पुण्यैरिवाप्लुतम्

tatpātrasalilaspṛṣṭamekaṃ pārśvamidaṃ mama / luṭhitaṃ hemaruciraṃ jātaṃ puṇyairivāplutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयपार्श्वचिन्ता मे कथं हैमं भवेदिति । बभूव सुचिरं तस्मात्प्राप्तो ऽहं वसुधाधिपम्

dvitīyapārśvacintā me kathaṃ haimaṃ bhavediti / babhūva suciraṃ tasmātprāpto 'haṃ vasudhādhipam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विजलक्षसहस्राणामिह भोजनभूमिषु । भ्रान्तस्यापि न संजातः को ऽपि कान्तो लवस्तनौ

dvijalakṣasahasrāṇāmiha bhojanabhūmiṣu / bhrāntasyāpi na saṃjātaḥ ko 'pi kānto lavastanau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान्न सक्तुप्रस्थस्य समतामर्हति क्रतुः । इत्युक्त्वा नकुलः प्रायाच्चित्रकान्तिरदर्शनम्

tasmānna saktuprasthasya samatāmarhati kratuḥ / ityuktvā nakulaḥ prāyāccitrakāntiradarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं यज्ञसहस्रेभ्यः श्रेयसी भावशुद्धता । मनसः किल वैमल्यं परं ब्रह्म प्रचक्षते

evaṃ yajñasahasrebhyaḥ śreyasī bhāvaśuddhatā / manasaḥ kila vaimalyaṃ paraṃ brahma pracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगस्त्यस्य पुरा सत्रे विप्रा द्वादशवार्षिके । शशंसुर्भाविनीं घोरामनावृष्टिं परस्परम्

agastyasya purā satre viprā dvādaśavārṣike / śaśaṃsurbhāvinīṃ ghorāmanāvṛṣṭiṃ parasparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽगस्त्यः परित्यज्य द्रव्ययज्ञं महामतिः । चकार स्तब्धमनसा ध्यानयज्ञं तपोनिधिः

tato 'gastyaḥ parityajya dravyayajñaṃ mahāmatiḥ / cakāra stabdhamanasā dhyānayajñaṃ taponidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एव वसुसंपन्नः सर्ववित्कृतसंनिधिः । क्रतुर्बभूव येनेन्द्रो ववर्षानन्दनिर्भरः

sa eva vasusaṃpannaḥ sarvavitkṛtasaṃnidhiḥ / kraturbabhūva yenendro vavarṣānandanirbharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रेयान्सत्त्वविशुद्धस्य पाण्डवस्याभवत्क्रतुः । किं तु स्वकार्यान्नकुलस्तत्र चक्रे विमाननाम्

śreyānsattvaviśuddhasya pāṇḍavasyābhavatkratuḥ / kiṃ tu svakāryānnakulastatra cakre vimānanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जिज्ञासुर्जमदग्निं प्राक्स्वयं क्रोधः श्वविग्रहः । पस्पर्श जिह्वया श्राद्धे धृतं हि पिठिरे पयः

jijñāsurjamadagniṃ prāksvayaṃ krodhaḥ śvavigrahaḥ / pasparśa jihvayā śrāddhe dhṛtaṃ hi piṭhire payaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रोधो ऽयमिति विज्ञाय मुनिस्तं ज्ञानलोचनः । न शशाप ततो भीतः क्रोधः कम्पाकुलो ऽभवत्

krodho 'yamiti vijñāya munistaṃ jñānalocanaḥ / na śaśāpa tato bhītaḥ krodhaḥ kampākulo 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्ते पितरः क्रुद्धा येषां श्राद्धे धृतं पयः । अशपन्सुचिरं येन क्रोधो नकुलतां ययौ

tataste pitaraḥ kruddhā yeṣāṃ śrāddhe dhṛtaṃ payaḥ / aśapansuciraṃ yena krodho nakulatāṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवमानकथां कृत्वा स्वयं यौधिष्ठिरे क्रतौ । शापक्षयं प्राप्स्यसीति तैरेवास्य कृतो ऽवधिः

avamānakathāṃ kṛtvā svayaṃ yaudhiṣṭhire kratau / śāpakṣayaṃ prāpsyasīti tairevāsya kṛto 'vadhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सकलनरेन्द्रैर्वन्द्यमानस्य राज्ञो द्विजजनपरिपुष्टः सत्त्वपुष्पप्रकारः । शुभफलनिचयाद्यो यज्ञसंभारमूलश्चरिततरुरुदारः सत्यशाखो रराज

iti sakalanarendrairvandyamānasya rājño dvijajanaparipuṣṭaḥ sattvapuṣpaprakāraḥ / śubhaphalanicayādyo yajñasaṃbhāramūlaścaritatarurudāraḥ satyaśākho rarāja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.