Ksemendra: Bharatamanjari 17

॥महाप्रस्थानिकं पर्व॥ नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्

//mahāprasthānikaṃ parva// nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam / devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वृष्णिक्षयं श्रुत्वा धर्मसूनुर्धनंजयात् । नमः कालाय बलिने निःश्वसन्नित्यभाषत

atha vṛṣṇikṣayaṃ śrutvā dharmasūnurdhanaṃjayāt / namaḥ kālāya baline niḥśvasannityabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्यागकृतो योगो विवेश भ्रातृभिः सह । राज्यं दौर्योधनं दत्त्वा गुणाहार्य युयुत्सवे

sarvatyāgakṛto yogo viveśa bhrātṛbhiḥ saha / rājyaṃ dauryodhanaṃ dattvā guṇāhārya yuyutsave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजे परिक्षितं राज्ये स्थापयित्वाभिमन्युजम् । तत्पालने समादिश्य सुभद्रं सत्यशासनः

nije parikṣitaṃ rājye sthāpayitvābhimanyujam / tatpālane samādiśya subhadraṃ satyaśāsanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृतिभ्यो विनिक्षिप्य तं द्विजेभ्यश्च धर्मवित् । श्राद्धं विधाय बन्धुभ्यः पुण्यामिष्टिं च नैष्ठिकीम्

prakṛtibhyo vinikṣipya taṃ dvijebhyaśca dharmavit / śrāddhaṃ vidhāya bandhubhyaḥ puṇyāmiṣṭiṃ ca naiṣṭhikīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्नीनुत्सृज्य सलिले पौरानाश्वास्य दुःखितान् । देवीमामन्त्र्य वसुधां सानुजो द्रौपदीसखः । प्रतस्थे सर्वसंन्यासी योगयुक्तो युधिष्ठिरः

agnīnutsṛjya salile paurānāśvāsya duḥkhitān / devīmāmantrya vasudhāṃ sānujo draupadīsakhaḥ / pratasthe sarvasaṃnyāsī yogayukto yudhiṣṭhiraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः समेत्य भगवान्स्वयमेव हुताशनः । पार्थाज्जग्राह गाण्डीवं तौ चाक्षय्यौ महेषुधी

tataḥ sametya bhagavānsvayameva hutāśanaḥ / pārthājjagrāha gāṇḍīvaṃ tau cākṣayyau maheṣudhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वा ताननुययावेको वार्यमाणो ऽपि यत्नतः । अथ ते शनकैः प्रापुर्दिशं दक्षिणपश्चिमाम्

śvā tānanuyayāveko vāryamāṇo 'pi yatnataḥ / atha te śanakaiḥ prāpurdiśaṃ dakṣiṇapaścimām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा तत्र समुद्रेण भृतां द्वारवतीं जलैः । आशामुदीचीं प्रययुर्भुवः कृत्वा प्रदक्षिणम्

dṛṣṭvā tatra samudreṇa bhṛtāṃ dvāravatīṃ jalaiḥ / āśāmudīcīṃ prayayurbhuvaḥ kṛtvā pradakṣiṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिमाचलमतिक्रम्य प्राप्तास्ते वालुकार्णवम् । ददृशुर्मेरुमुत्तुङ्गशृङ्गालिङ्गितनन्दनम्

himācalamatikramya prāptāste vālukārṇavam / dadṛśurmerumuttuṅgaśṛṅgāliṅgitanandanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरगारे निरालम्बे तस्मिन्नध्वनि दुस्तरे । शिरीषपेलवतनुः पपात द्रुपदात्मजा

niragāre nirālambe tasminnadhvani dustare / śirīṣapelavatanuḥ papāta drupadātmajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां यातजीवितां दृष्ट्वा भीमः प्राह युधिष्ठिरम् । राजन्पाञ्चालराजस्य सुतेयं पतिता भुवि

tāṃ yātajīvitāṃ dṛṣṭvā bhīmaḥ prāha yudhiṣṭhiram / rājanpāñcālarājasya suteyaṃ patitā bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्तयन्नपि पश्यामि नास्याः किमपि किल्बिषम् । कस्मादेषा तपोयेगं त्यक्त्वा पञ्चत्वमागता

cintayannapi paśyāmi nāsyāḥ kimapi kilbiṣam / kasmādeṣā tapoyegaṃ tyaktvā pañcatvamāgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मसूनुर्निशम्यैतदनावृत्तमुखो ऽवदत् । बभुव पक्षपातो ऽस्याः सर्वदाभ्यधिकोर्ऽजुने

dharmasūnurniśamyaitadanāvṛttamukho 'vadat / babhuva pakṣapāto 'syāḥ sarvadābhyadhikor'june

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ते भूमिपालेन सहदेवो ऽपतद्भुवि । तस्मिन्निपतिते पृष्टो भीमेनोचे नृपः पुनः

ityukte bhūmipālena sahadevo 'patadbhuvi / tasminnipatite pṛṣṭo bhīmenoce nṛpaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष प्रज्ञाभिमानेन जडं जगदमन्यत । इति धर्मसुतेनोक्ते पपात नकुलः क्षितौ

eṣa prajñābhimānena jaḍaṃ jagadamanyata / iti dharmasutenokte papāta nakulaḥ kṣitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा पृष्टो ऽथ भीमेन व्रजन्नेवाब्रवीत्पुनः । रूपमानी स्मरेणापि स्पर्धामेष न च क्षमी

rājā pṛṣṭo 'tha bhīmena vrajannevābravītpunaḥ / rūpamānī smareṇāpi spardhāmeṣa na ca kṣamī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ते व्रजता राज्ञा निपपात धनंजयः । पुनश्च पृष्टो भीमेन जगाद जगतीपतिः

ityukte vrajatā rājñā nipapāta dhanaṃjayaḥ / punaśca pṛṣṭo bhīmena jagāda jagatīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूरमानी चचारैष शिथिलं समराङ्गने । इति ब्रुवाणो भूपालो जगामैवाविलुप्तधीः

śūramānī cacāraiṣa śithilaṃ samarāṅgane / iti bruvāṇo bhūpālo jagāmaivāviluptadhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीमस्ततो निपतितः पतितो ऽस्मीत्युवाच तम् । सो ऽब्रवीद्बलदर्पो ऽभूद्भीम बह्वशनस्य ते

bhīmastato nipatitaḥ patito 'smītyuvāca tam / so 'bravīdbaladarpo 'bhūdbhīma bahvaśanasya te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽभूदेक एवाथ व्रजन्ननुगतः शुना । ददर्श साक्षादायातं रथेनेन्द्रं युधिष्ठिरः

tato 'bhūdeka evātha vrajannanugataḥ śunā / dadarśa sākṣādāyātaṃ rathenendraṃ yudhiṣṭhiraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजन्मत्पुरमेहीति शक्रेणोक्तो जगाद सः । शुना विरहितः स्वर्गं सशरीरो न कामये

rājanmatpuramehīti śakreṇokto jagāda saḥ / śunā virahitaḥ svargaṃ saśarīro na kāmaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमब्रवीत्सुरपतिः शुनां स्वर्गे कुतो गतिः । धिष्ण्यमारोहतु श्वेति त्वदन्यः को ऽनुभाषते

tamabravītsurapatiḥ śunāṃ svarge kuto gatiḥ / dhiṣṇyamārohatu śveti tvadanyaḥ ko 'nubhāṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तमूचे नृपतिर्भक्तत्यागं कथं सहे । भक्तविद्वेषिणः स्वर्गे नृशंसस्य कुतो गतिः

tatastamūce nṛpatirbhaktatyāgaṃ kathaṃ sahe / bhaktavidveṣiṇaḥ svarge nṛśaṃsasya kuto gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्यस्ति सुकुतं किंचिन्मम तेन सुरेश्वर । यातु स्वर्गं सदेहः स्वा नैनं त्यक्तुं समुत्सहे

yadyasti sukutaṃ kiṃcinmama tena sureśvara / yātu svargaṃ sadehaḥ svā nainaṃ tyaktuṃ samutsahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीवधेनैव सदृशं ब्रह्मस्वहरणेन च । सर्वपापात्मकं सन्तो भक्तत्यागं प्रचक्षते

strīvadhenaiva sadṛśaṃ brahmasvaharaṇena ca / sarvapāpātmakaṃ santo bhaktatyāgaṃ pracakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ते धर्मराजेन धर्मस्त्यक्त्वा श्वविग्रहम् । तमूचे पुत्र तुष्टो ऽस्मि सद्वृत्तेन तवामुना

ityukte dharmarājena dharmastyaktvā śvavigraham / tamūce putra tuṣṭo 'smi sadvṛttena tavāmunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टो ऽसि पाथसो हेतोः पुरा द्वैतवने मया । स्वस्ति ते व्रज भूपाल सशरीरः सुरालयम्

dṛṣṭo 'si pāthaso hetoḥ purā dvaitavane mayā / svasti te vraja bhūpāla saśarīraḥ surālayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति पित्रा समादिष्टो विमानं विपुलप्रभम् । आरुह्य पुण्यसोपानं विवेश सुरमन्दिरम्

iti pitrā samādiṣṭo vimānaṃ vipulaprabham / āruhya puṇyasopānaṃ viveśa suramandiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूज्यमानः सुरैः सार्धं मुनिभिर्नारदादिभिः । राजर्षितारकामध्ये स रराजांशुमानिव

pūjyamānaḥ suraiḥ sārdhaṃ munibhirnāradādibhiḥ / rājarṣitārakāmadhye sa rarājāṃśumāniva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स शक्रमवद्भ्रातरो यत्र मे स्थिताः । श्यामा च यत्र दयिता तत्र वासो ममेप्सितः

tataḥ sa śakramavadbhrātaro yatra me sthitāḥ / śyāmā ca yatra dayitā tatra vāso mamepsitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमब्रवीत्सहस्राक्षो भावं मा मानुषं गमः । राजर्षिभिरनासाद्यां प्राप्तो ऽसि गतिमुत्तमाम्

tamabravītsahasrākṣo bhāvaṃ mā mānuṣaṃ gamaḥ / rājarṣibhiranāsādyāṃ prāpto 'si gatimuttamām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तो ऽप्यसकृद्यत्नाद्वज्रिणा धर्मनन्दनः । भ्रातॄनवाप्तुमिच्छामीत्यभाषत पुनः पुनः

ityukto 'pyasakṛdyatnādvajriṇā dharmanandanaḥ / bhrātṝnavāptumicchāmītyabhāṣata punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.