।। सूत उवाच
भोः शौनक महाभाग स वैतालो हि देवता।।।
राजानमब्रवीद्गाथां धर्मप्रश्नमयीं शुभाम्
|| sūta uvāca
bhoḥ śaunaka mahābhāga sa vaitālo hi devatā|||
rājānamabravīdgāthāṃ dharmapraśnamayīṃ śubhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजन्पुण्यपुरे रम्ये नानाजननिषेविते ।।
धर्मवल्लभभूपालस्तत्र राज्यं पुराकरोत्
rājanpuṇyapure ramye nānājananiṣevite ||
dharmavallabhabhūpālastatra rājyaṃ purākarot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यप्रकाशस्तन्मंत्री लक्ष्मीश्चामात्यकामिनी ।।
कदाचित्स तु भूपालो मंत्रिणं प्राह धर्मवित्
satyaprakāśastanmaṃtrī lakṣmīścāmātyakāminī ||
kadācitsa tu bhūpālo maṃtriṇaṃ prāha dharmavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनंदः कतिधा लोके तन्ममाचक्ष्व सत्तम ।।
स होवाच महाराज सुखं चैव चतुर्विधम्
ānaṃdaḥ katidhā loke tanmamācakṣva sattama ||
sa hovāca mahārāja sukhaṃ caiva caturvidham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मचर्याश्रमे यो वै ब्रह्मानंदो महोत्तमः ।।
गार्हस्थ्ये विषयानंदो मध्यमः कथितो बुधैः
brahmacaryāśrame yo vai brahmānaṃdo mahottamaḥ ||
gārhasthye viṣayānaṃdo madhyamaḥ kathito budhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वानप्रस्थे महाराज स धर्मानंदकोऽधमः ।।
कर्मकांडेन चानंदः सत्यधर्मः स वै स्मृतः
vānaprasthe mahārāja sa dharmānaṃdako'dhamaḥ ||
karmakāṃḍena cānaṃdaḥ satyadharmaḥ sa vai smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संन्यस्ते तु शिवानंदस्स हि सर्वोत्तमोत्तमः।।
विषयानंदको राजन्स्त्रीप्रधानः प्रकीर्तितः
saṃnyaste tu śivānaṃdassa hi sarvottamottamaḥ||
viṣayānaṃdako rājanstrīpradhānaḥ prakīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रियं विना सुखं नास्ति गृहस्थाश्रमके नृप।।
इति श्रुत्वा स भूपालो देशांतरमुपाययौ
striyaṃ vinā sukhaṃ nāsti gṛhasthāśramake nṛpa||
iti śrutvā sa bhūpālo deśāṃtaramupāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्नीमन्वेषयामास स्वयोग्यां धर्मतत्पराम् ।।
प्राप्तवान्न तु वामांगीं मनोवृत्त्यनुसारिणीम्
patnīmanveṣayāmāsa svayogyāṃ dharmatatparām ||
prāptavānna tu vāmāṃgīṃ manovṛttyanusāriṇīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स भूपो मंत्रिणं प्राह नारीमन्वेषयाद्य भोः।।
नो चेत्प्राणानहं त्यक्ष्ये सत्यं वाक्यं ब्रवीम्यहम्
sa bhūpo maṃtriṇaṃ prāha nārīmanveṣayādya bhoḥ||
no cetprāṇānahaṃ tyakṣye satyaṃ vākyaṃ bravīmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रुत्वा ययौ मंत्री देशाद्देशांतरं प्रति ।।
सिंधुदेशे च संप्राप्य समुद्रं प्रति सोऽगमत् ।।
तुष्टाव मनसा सिंधुं सर्वतीर्थपतिं शुभम्
iti śrutvā yayau maṃtrī deśāddeśāṃtaraṃ prati ||
siṃdhudeśe ca saṃprāpya samudraṃ prati so'gamat ||
tuṣṭāva manasā siṃdhuṃ sarvatīrthapatiṃ śubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
।। बुद्धिप्रकाश उवाच
सिंधुदेव नमस्तुभ्यं सर्वरत्नालय प्रभो
|| buddhiprakāśa uvāca
siṃdhudeva namastubhyaṃ sarvaratnālaya prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं ते शरणं प्राप्तः शरणागतवत्सल।।
त्वां नमामि जलाधीशं गंगादिसरितां पतिम्
ahaṃ te śaraṇaṃ prāptaḥ śaraṇāgatavatsala||
tvāṃ namāmi jalādhīśaṃ gaṃgādisaritāṃ patim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीरत्नं देहि राज्ञोऽर्थे नो चेत्प्राणांस्त्यजाम्यहम् ।।
इति श्रुत्वा प्रसन्नात्मा सागरः सरितां पतिः
strīratnaṃ dehi rājño'rthe no cetprāṇāṃstyajāmyaham ||
iti śrutvā prasannātmā sāgaraḥ saritāṃ patiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जले वृक्षं सुवर्णांगं पत्रविद्रुमकं महत् ।।
मुक्ता फलान्वितं दिव्यं मंत्रिणे समदर्शयत्
jale vṛkṣaṃ suvarṇāṃgaṃ patravidrumakaṃ mahat ||
muktā phalānvitaṃ divyaṃ maṃtriṇe samadarśayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्योपरि स्थिता बाला सुकुमारी मनोरमा ।।
तत्रैव सा लये जाता वृक्षेण सह भूपते
tasyopari sthitā bālā sukumārī manoramā ||
tatraiva sā laye jātā vṛkṣeṇa saha bhūpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति दृष्ट्वा महाश्चर्यं नृपांतिकमुपाययौ ।।
वर्णयित्वा तु तत्सर्वं राज्ञा सार्धं समाप्तवान्
iti dṛṣṭvā mahāścaryaṃ nṛpāṃtikamupāyayau ||
varṇayitvā tu tatsarvaṃ rājñā sārdhaṃ samāptavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाविधं नृपो दृष्ट्वा सागरांतमुपाययौ ।।
बालया सह पातालं प्राप्तवान्भूपतिः स्वयम्
tathāvidhaṃ nṛpo dṛṣṭvā sāgarāṃtamupāyayau ||
bālayā saha pātālaṃ prāptavānbhūpatiḥ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां नारीं प्राह नम्रात्मा त्वदर्थेऽहं समागतः ।।
गांधर्वेण विवाहेन मां प्रापय वरानने
tāṃ nārīṃ prāha namrātmā tvadarthe'haṃ samāgataḥ ||
gāṃdharveṇa vivāhena māṃ prāpaya varānane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहस्य साऽऽह तं भूपं कृष्णपक्षे चतुर्दशी ।।
तद्दिनेऽहं समागत्य त्वां भजामि नृपोत्तम
vihasya sā''ha taṃ bhūpaṃ kṛṣṇapakṣe caturdaśī ||
taddine'haṃ samāgatya tvāṃ bhajāmi nṛpottama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रुत्वा स नृपतिस्तद्दिने स्मरविह्वलः।।
खड्गहस्तो ययौ तत्र यत्र देवीगृहोत्तमम्
iti śrutvā sa nṛpatistaddine smaravihvalaḥ||
khaḍgahasto yayau tatra yatra devīgṛhottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्नंतरे तत्र राक्षसो बकवाहनः ।।
तां बालां स च पस्पर्श नृपः क्रोधातुरोऽभवत्
etasminnaṃtare tatra rākṣaso bakavāhanaḥ ||
tāṃ bālāṃ sa ca pasparśa nṛpaḥ krodhāturo'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामांधो राक्षसं हत्वा स्वपत्नीं प्राह निर्भयाम् ।।
कोऽयं तेऽत्र समायातः कारणं वद भामिनि
kāmāṃdho rākṣasaṃ hatvā svapatnīṃ prāha nirbhayām ||
ko'yaṃ te'tra samāyātaḥ kāraṇaṃ vada bhāmini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साह भोः शृणु भूपाल विद्याधरसुता ह्यहम् ।।
पितृप्रिया मदवती कामार्ता वनमागता
sāha bhoḥ śṛṇu bhūpāla vidyādharasutā hyaham ||
pitṛpriyā madavatī kāmārtā vanamāgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागता भोजने काले पितृमात्रोश्च मंदिरे ।।
ज्ञात्वा ध्यानेन मत्पित्रा शापिता तच्छृणुष्व भोः
nāgatā bhojane kāle pitṛmātrośca maṃdire ||
jñātvā dhyānena matpitrā śāpitā tacchṛṇuṣva bhoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य कृष्णचतुर्दश्यां त्वां भजिष्यति राक्षसः ।।
कृष्णपक्षचतुर्दश्यां भुंक्ष्व त्वमपराधकम्
adya kṛṣṇacaturdaśyāṃ tvāṃ bhajiṣyati rākṣasaḥ ||
kṛṣṇapakṣacaturdaśyāṃ bhuṃkṣva tvamaparādhakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहं रोदनं कृत्वा ब्रवीमि पितरं प्रति ।।
कदा मुक्तिर्भवेद्देव तत्त्वं कथय सुव्रत
tadāhaṃ rodanaṃ kṛtvā bravīmi pitaraṃ prati ||
kadā muktirbhaveddeva tattvaṃ kathaya suvrata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स होवाच कुमारि त्वं वीरभुक्ता भविष्यसि।।
तदा शापस्य मुक्तिः स्यात्साहं तव विमोचिता
sa hovāca kumāri tvaṃ vīrabhuktā bhaviṣyasi||
tadā śāpasya muktiḥ syātsāhaṃ tava vimocitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वदाज्ञयाहं यास्यामि भो राजन्पितृमंदिरे ।।
इति श्रुत्वा नृपः प्राह मम गेहं समाव्रज
tvadājñayāhaṃ yāsyāmi bho rājanpitṛmaṃdire ||
iti śrutvā nṛpaḥ prāha mama gehaṃ samāvraja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया सार्द्धं गमिष्यामि गृहं विद्याधरस्य तत् ।।
तथेत्युक्त्वा तु सा देवी नृपगेहं समाययौ
tvayā sārddhaṃ gamiṣyāmi gṛhaṃ vidyādharasya tat ||
tathetyuktvā tu sā devī nṛpagehaṃ samāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा तु नगरे तस्मिन्नृणां जातो महोत्सवः ।।
मंत्री दृष्ट्वा तु तं भूपं दिव्यपत्नीसमन्वितम् ।।
पञ्चत्वमगमत्तूर्णं कुतो हेतोर्हि तद्वद
tadā tu nagare tasminnṛṇāṃ jāto mahotsavaḥ ||
maṃtrī dṛṣṭvā tu taṃ bhūpaṃ divyapatnīsamanvitam ||
pañcatvamagamattūrṇaṃ kuto hetorhi tadvada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
।। राजोवाच
मन्त्री बुद्धिप्रकाशस्तु दृष्ट्वा देवीं समागताम्
|| rājovāca
mantrī buddhiprakāśastu dṛṣṭvā devīṃ samāgatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृपं स हृदि संध्यात्वा राज्यभंगभयातुरः ।।
त्यक्त्वा प्राणान्ययौ स्वर्गं शृणु यत्कारणं शुभम्
nṛpaṃ sa hṛdi saṃdhyātvā rājyabhaṃgabhayāturaḥ ||
tyaktvā prāṇānyayau svargaṃ śṛṇu yatkāraṇaṃ śubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषयी यो हि भूपालस्तस्य राज्यविनाशनम् ।।
स्त्रीमदं प्राप्य राज्यस्य सदा हानिमवाप्नुयात्
viṣayī yo hi bhūpālastasya rājyavināśanam ||
strīmadaṃ prāpya rājyasya sadā hānimavāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.