।। सूत उवाच
अथ ते वर्णयिष्यामि कथां साधूपचारिताम् ।।
नृपोपदेशतः साधुः कृतार्थोऽभूद्वणिग्यथा।।
|| sūta uvāca
atha te varṇayiṣyāmi kathāṃ sādhūpacāritām ||
nṛpopadeśataḥ sādhuḥ kṛtārtho'bhūdvaṇigyathā||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मणिपूरपती राजा चन्द्रचूडो महायशाः ।।
सह प्रजाभिरानर्च सत्यनारायणं प्रभुम्
maṇipūrapatī rājā candracūḍo mahāyaśāḥ ||
saha prajābhirānarca satyanārāyaṇaṃ prabhum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ रत्नपुरस्थायी साधुर्लक्षपतिर्वणिक् ।।
धनैरापूर्य तरणीः सह गच्छन्नदीतटे
atha ratnapurasthāyī sādhurlakṣapatirvaṇik ||
dhanairāpūrya taraṇīḥ saha gacchannadītaṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श बहुलं लोकं नानाग्रामविलासिनम् ।।
मणिमुक्ताविरचितैर्वितानैस्समलंकृतम्
dadarśa bahulaṃ lokaṃ nānāgrāmavilāsinam ||
maṇimuktāviracitairvitānaissamalaṃkṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदवादांश्च शुश्राव गीतवादित्रसंगतान् ।।
रम्यं स्थानं समालोक्य कर्णधारं समादिशत्
vedavādāṃśca śuśrāva gītavāditrasaṃgatān ||
ramyaṃ sthānaṃ samālokya karṇadhāraṃ samādiśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्रामयात्र तरणीरिति पश्यामि कौतुकम् ।।
भर्त्रादिष्टस्तथा चक्रे कर्णधारः सभृत्यकैः
viśrāmayātra taraṇīriti paśyāmi kautukam ||
bhartrādiṣṭastathā cakre karṇadhāraḥ sabhṛtyakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तटसीम्नः समुत्तीर्य मल्ललीलाविलासिनः ।।
कर्णधारा नगा वीरा युयुधुर्मल्ललीलया
taṭasīmnaḥ samuttīrya mallalīlāvilāsinaḥ ||
karṇadhārā nagā vīrā yuyudhurmallalīlayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयमुत्तीर्य सामात्यो लोकान्पप्रच्छ सादरम् ।।
यज्ञस्थानं समालोक्य प्रशस्तं समुदो ययौ
svayamuttīrya sāmātyo lokānpapraccha sādaram ||
yajñasthānaṃ samālokya praśastaṃ samudo yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमत्र क्रियते सभ्या भवद्भिर्लोकपूजितैः ।।
सभ्या ऊचुश्च ते सर्वे सत्यनारायणो विभुः
kimatra kriyate sabhyā bhavadbhirlokapūjitaiḥ ||
sabhyā ūcuśca te sarve satyanārāyaṇo vibhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूज्यते बंधुभिः सार्धं राज्ञा लोकानुकंपिना ।।
प्राप्तं निष्कटकं राज्यं सत्यनारायणार्चनात्
pūjyate baṃdhubhiḥ sārdhaṃ rājñā lokānukaṃpinā ||
prāptaṃ niṣkaṭakaṃ rājyaṃ satyanārāyaṇārcanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनार्थी लभते द्रव्यं पुत्रार्थी सुतमुत्तमम् ।।
ज्ञानार्थी लभते चक्षुर्निर्भयः स्याद्भयातुरः
dhanārthī labhate dravyaṃ putrārthī sutamuttamam ||
jñānārthī labhate cakṣurnirbhayaḥ syādbhayāturaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वान्कामानवाप्नोति नरः सत्यसुरार्च नात् ।।
विधानं तु ततः श्रुत्वा चैलं बद्ध्वा गलेऽसकृत्
sarvānkāmānavāpnoti naraḥ satyasurārca nāt ||
vidhānaṃ tu tataḥ śrutvā cailaṃ baddhvā gale'sakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दंडवत्प्रणिपत्याह कामं सभ्यानमोदयत् ।।
अनपत्योऽस्मि भगवन्वृथैश्वर्यो वृथोद्यमः
daṃḍavatpraṇipatyāha kāmaṃ sabhyānamodayat ||
anapatyo'smi bhagavanvṛthaiśvaryo vṛthodyamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रं वा यदि वा कन्यां लभेयं त्वत्प्रसादतः ।।
पताकां कांचनीं कृत्वा पूजयिष्ये कृपानिधिम्
putraṃ vā yadi vā kanyāṃ labheyaṃ tvatprasādataḥ ||
patākāṃ kāṃcanīṃ kṛtvā pūjayiṣye kṛpānidhim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा सभ्या अब्रुवंस्ते कामनासिद्धिरस्तु ते ।।
हरिं प्रणम्य सभ्याश्च प्रसादं भुक्तवांस्तदा
śrutvā sabhyā abruvaṃste kāmanāsiddhirastu te ||
hariṃ praṇamya sabhyāśca prasādaṃ bhuktavāṃstadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगाम स्वालयं साधुर्मनसा चिंतयन्हरिम्।।
स्वगृहे ह्यागते तस्मिन्नार्यो मंगलपाणयः
jagāma svālayaṃ sādhurmanasā ciṃtayanharim||
svagṛhe hyāgate tasminnāryo maṃgalapāṇayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मंगलानि विचित्राणि यथोचितमकारयन् ।।
विवेशांतःपुरे साधुर्महाकौतुकमंगलः
maṃgalāni vicitrāṇi yathocitamakārayan ||
viveśāṃtaḥpure sādhurmahākautukamaṃgalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋतुस्नाता सती लीलावती पर्यचरत्पतिम् ।।
गर्भं धृतवती साध्वी समये सुषुवे तु सा
ṛtusnātā satī līlāvatī paryacaratpatim ||
garbhaṃ dhṛtavatī sādhvī samaye suṣuve tu sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्यां कमललोलाक्षीं बांधवामोदकारिणीम् ।।
साधुः परां मुदं लेभे विततार धनं बहु
kanyāṃ kamalalolākṣīṃ bāṃdhavāmodakāriṇīm ||
sādhuḥ parāṃ mudaṃ lebhe vitatāra dhanaṃ bahu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रानाहूय वेदज्ञान्कारयामास मंगलम् ।।
लेखयित्वा जन्मपत्रीं नाम चक्रे कलावतीम्
viprānāhūya vedajñānkārayāmāsa maṃgalam ||
lekhayitvā janmapatrīṃ nāma cakre kalāvatīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलानिधिकले वासौ ववृधे सा कलावती ।।
अष्टवर्षा भवेद्गौरी नववर्षा च रोहिणी
kalānidhikale vāsau vavṛdhe sā kalāvatī ||
aṣṭavarṣā bhavedgaurī navavarṣā ca rohiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशवर्षा भवेत्कन्या ततः प्रौढा रजस्वला ।।
प्रौढां कालेन तां दृष्ट्वा विवाहार्थमचिन्तयत्
daśavarṣā bhavetkanyā tataḥ prauḍhā rajasvalā ||
prauḍhāṃ kālena tāṃ dṛṣṭvā vivāhārthamacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नगरे कांचनपुरे वणिक्छंखपतिः श्रुतः ।।
कुलीनो रूपसंपत्तिशीलौदार्यगुणान्वितः
nagare kāṃcanapure vaṇikchaṃkhapatiḥ śrutaḥ ||
kulīno rūpasaṃpattiśīlaudāryaguṇānvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरयामास तं साधुर्दुहितुः सदृशं वरम् ।।
शुभे लग्ने बहुविधैर्मंगलैरग्निसन्निधौ
varayāmāsa taṃ sādhurduhituḥ sadṛśaṃ varam ||
śubhe lagne bahuvidhairmaṃgalairagnisannidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदवादित्रनिनदैर्ददौ कन्यां यथाविधि ।।
मणिमुक्ताप्रवालानि वसनं भूषणानि च
vedavāditraninadairdadau kanyāṃ yathāvidhi ||
maṇimuktāpravālāni vasanaṃ bhūṣaṇāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महामोदमनाः साधुर्मंगलार्थं ददौ च ह ।।
प्रेम्णा निवासयामास गृहे जामातरं ततः
mahāmodamanāḥ sādhurmaṃgalārthaṃ dadau ca ha ||
premṇā nivāsayāmāsa gṛhe jāmātaraṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं मेने पुत्रवत्साधुः स च तं पितृवत्सुधीः ।।
अतीते भूयसः काले सत्यनारायणार्चनम्
taṃ mene putravatsādhuḥ sa ca taṃ pitṛvatsudhīḥ ||
atīte bhūyasaḥ kāle satyanārāyaṇārcanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्मृत्य सह जामात्रा वाणिज्याय ययौ पुनः ।।
।। सूत उवाच
अथ साधुः समादाय रत्नानि विविधानि च
vismṛtya saha jāmātrā vāṇijyāya yayau punaḥ ||
|| sūta uvāca
atha sādhuḥ samādāya ratnāni vividhāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नौकाः संस्थाप्य स ययौ देशाद्देशान्तरं प्रति ।।
नगरं नर्मदातीरे तत्र वासं चकार सः
naukāḥ saṃsthāpya sa yayau deśāddeśāntaraṃ prati ||
nagaraṃ narmadātīre tatra vāsaṃ cakāra saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्वन्क्रयं विक्रयं च चिरं तस्थौ महामनाः ।।
कर्मणा मनसा वाचा न कृतं सत्यसेवनम्
kurvankrayaṃ vikrayaṃ ca ciraṃ tasthau mahāmanāḥ ||
karmaṇā manasā vācā na kṛtaṃ satyasevanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कर्मविपाकेन तापमापाचिराद्वणिक् ।।
कस्मिंश्चिद्दिवसे रात्रौ राज्ञो गेहे तमोवृते:
tataḥ karmavipākena tāpamāpācirādvaṇik ||
kasmiṃściddivase rātrau rājño gehe tamovṛte:
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञात्वा निद्रागतान्सर्वान्हृतं चौरैर्महाधनम् ।।
प्रभाते वाचितो राजा सूतमागधबंदिभिः ।।
jñātvā nidrāgatānsarvānhṛtaṃ caurairmahādhanam ||
prabhāte vācito rājā sūtamāgadhabaṃdibhiḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातःकृत्यं नृपः कृत्वा सदः संप्राविशच्च सः ।।
ततस्तत्र समायातः किंकरो राजवल्लभः
prātaḥkṛtyaṃ nṛpaḥ kṛtvā sadaḥ saṃprāviśacca saḥ ||
tatastatra samāyātaḥ kiṃkaro rājavallabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच स तदा वाक्यं शृणुष्व त्वं धरा पते ।।
मुक्तामालाश्च बहुधा रत्नानि विविधानि च
uvāca sa tadā vākyaṃ śṛṇuṣva tvaṃ dharā pate ||
muktāmālāśca bahudhā ratnāni vividhāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुमुषुश्चौरा गतास्सर्वे न जानीमो वयं नृप ।।
इति विज्ञापितो राजा पुण्यश्लोक शिखामणिः
mumuṣuścaurā gatāssarve na jānīmo vayaṃ nṛpa ||
iti vijñāpito rājā puṇyaśloka śikhāmaṇiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच क्रोधताम्राक्षो यूयं संयात मा चिरम् ।।
सचौरं द्रव्यमादाय मत्पार्श्वं त्वमुपानय
uvāca krodhatāmrākṣo yūyaṃ saṃyāta mā ciram ||
sacauraṃ dravyamādāya matpārśvaṃ tvamupānaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नो चेद्धनिष्ये सगणानिति दूतान्समादिशत् ।।
नृपवाक्यं समाकर्ण्य प्रजग्मुस्ते च किंकराः
no ceddhaniṣye sagaṇāniti dūtānsamādiśat ||
nṛpavākyaṃ samākarṇya prajagmuste ca kiṃkarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुयत्नैर्न संशोध्य द्रव्यं चोरसमन्वितम् ।।
एकीभूत्वा निशि तदा महाचिंतातुरोऽभवत्
bahuyatnairna saṃśodhya dravyaṃ corasamanvitam ||
ekībhūtvā niśi tadā mahāciṃtāturo'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हन्ता मां सगणं राजा किं करोमि कुतः सुखम् ।।
नृपदंडाच्च मे मृत्युः प्रेतत्वाय भवेदिह
hantā māṃ sagaṇaṃ rājā kiṃ karomi kutaḥ sukham ||
nṛpadaṃḍācca me mṛtyuḥ pretatvāya bhavediha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नर्मदायां च मरणं शिवलोकप्रदायकम् ।।
इत्येवं संमतं कृत्वा नर्मदायास्तटं ययुः
narmadāyāṃ ca maraṇaṃ śivalokapradāyakam ||
ityevaṃ saṃmataṃ kṛtvā narmadāyāstaṭaṃ yayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदेशिनोऽस्य वणिजो ददर्श विपुलं धनम् ।।
मुक्ताहारं गले तस्य लुंठितं वणिजोऽस्य च
videśino'sya vaṇijo dadarśa vipulaṃ dhanam ||
muktāhāraṃ gale tasya luṃṭhitaṃ vaṇijo'sya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चौरोऽयमिति निश्चित्य तौ बबंधात्मरक्षणात् ।।
सधनं सह जामात्रा नृपान्तिकमुपानयत्
cauro'yamiti niścitya tau babaṃdhātmarakṣaṇāt ||
sadhanaṃ saha jāmātrā nṛpāntikamupānayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिकूले हरौ तस्मिन्राज्ञापि न विचारितम् ।।
धनागारे धनं नीत्वा बध्नीत तौ सुदुर्मती
pratikūle harau tasminrājñāpi na vicāritam ||
dhanāgāre dhanaṃ nītvā badhnīta tau sudurmatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारागारे लोहमयैः शृंखलैरंगपादयोः ।।
इति राजाज्ञया दूतास्तथा चक्रुर्निबंधनम्
kārāgāre lohamayaiḥ śṛṃkhalairaṃgapādayoḥ ||
iti rājājñayā dūtāstathā cakrurnibaṃdhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जामात्रा सहितः साधुर्विललाप भृशं मुहुः ।।
हा पुत्र तात तातेति जामातः क्व धनं गतम्
jāmātrā sahitaḥ sādhurvilalāpa bhṛśaṃ muhuḥ ||
hā putra tāta tāteti jāmātaḥ kva dhanaṃ gatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व स्थिता च सुता भार्या पश्य धातुर्विपर्ययम् ।।
निमग्नौ दुःखजलधौ को वां पास्यति संकटात्
kva sthitā ca sutā bhāryā paśya dhāturviparyayam ||
nimagnau duḥkhajaladhau ko vāṃ pāsyati saṃkaṭāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया बहुतरं धातुर्विप्रियं हि पुराकृतम् ।।
तत्कर्मणः प्रभावोऽयं न जाने कस्य वा फलम्
mayā bahutaraṃ dhāturvipriyaṃ hi purākṛtam ||
tatkarmaṇaḥ prabhāvo'yaṃ na jāne kasya vā phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समं श्वशुरजामात्रौ द्वादशेषु विषादिनौ
samaṃ śvaśurajāmātrau dvādaśeṣu viṣādinau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.