Brahmāṇḍa Purāṇa 1.13

अङ्गप्रत्यङ्गसंयोगात्कालात्मा प्रतितामहः । ऋक्सामयजुषां योनिः पञ्चानां पतिरीश्वरः

aṅgapratyaṅgasaṃyogātkālātmā pratitāmahaḥ / ṛksāmayajuṣāṃ yoniḥ pañcānāṃ patirīśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽग्निर्यमश्च कालश्च संभूतिः स प्रजापतिः । प्रोक्तः संवत्सरश्चेति सूर्य चोनिर्मनीषिभिः

so 'gniryamaśca kālaśca saṃbhūtiḥ sa prajāpatiḥ / proktaḥ saṃvatsaraśceti sūrya conirmanīṣibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मात्कालविभागानां मासर्त्वयनयोरपि । ग्रहनक्षत्रशीतोष्णवर्षायुः कर्मणां तथा

yasmātkālavibhāgānāṃ māsartvayanayorapi / grahanakṣatraśītoṣṇavarṣāyuḥ karmaṇāṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योनिः स प्रविभागानां दिवसानां च भास्करः । वैकारिकः प्रसन्नात्मा ब्रह्मपुत्रः प्रजापतिः

yoniḥ sa pravibhāgānāṃ divasānāṃ ca bhāskaraḥ / vaikārikaḥ prasannātmā brahmaputraḥ prajāpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एको नैको ऽथ दिवसो मासो ऽथर्तुः पितामहः । आदित्यः सविता भानुर्जीवनो ब्रह्मसत्कृतः

eko naiko 'tha divaso māso 'thartuḥ pitāmahaḥ / ādityaḥ savitā bhānurjīvano brahmasatkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभवश्चाव्ययश्चैव भूतानां तेन भास्करः । ताराभिमानी विज्ञेयो द्वितीयः परिवत्सरः

prabhavaścāvyayaścaiva bhūtānāṃ tena bhāskaraḥ / tārābhimānī vijñeyo dvitīyaḥ parivatsaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमः सर्वौंषधिपतिर्यस्मात्स प्रपितामहः । आजीवः सर्वभूतानां योगक्षेमकृदीश्वरः

somaḥ sarvauṃṣadhipatiryasmātsa prapitāmahaḥ / ājīvaḥ sarvabhūtānāṃ yogakṣemakṛdīśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवेक्षमाणः सततं बिभर्ति जगदंशुभिः । तिथीनां पर्वसंधीनां पूर्णिमादर्शयोरपि

āvekṣamāṇaḥ satataṃ bibharti jagadaṃśubhiḥ / tithīnāṃ parvasaṃdhīnāṃ pūrṇimādarśayorapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योनिर्निशाकरो यश्च अमृतात्मा प्रजापतिः । तस्मात्स पितृमान्सोमः स्मृत इङ्वत्सरात्मकः

yonirniśākaro yaśca amṛtātmā prajāpatiḥ / tasmātsa pitṛmānsomaḥ smṛta iṅvatsarātmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणापानसमानाद्यैर्व्यानोदानात्मकैरपि । कर्मभिः प्राणिनां लोके सर्वचेष्टाप्रवर्तकः

prāṇāpānasamānādyairvyānodānātmakairapi / karmabhiḥ prāṇināṃ loke sarvaceṣṭāpravartakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चानां चेन्द्रियमनोर्बुद्धिस्मृतिबलात्मनाम् । समानकालकरणक्रियाः संपादयन्नपि

pañcānāṃ cendriyamanorbuddhismṛtibalātmanām / samānakālakaraṇakriyāḥ saṃpādayannapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वात्मा सर्वलोकेश आवहप्रवहादिभिः । वर्त्तते चोपकारैर्यस्तनुभिः सप्तसप्तभिः

sarvātmā sarvalokeśa āvahapravahādibhiḥ / varttate copakārairyastanubhiḥ saptasaptabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधाता सर्वभूतानाङ्क्षेमी नित्यं प्रभञ्जनः । योनिरग्नेरपां भूमे रवेश्चन्द्रमसश्चयः

vidhātā sarvabhūtānāṅkṣemī nityaṃ prabhañjanaḥ / yoniragnerapāṃ bhūme raveścandramasaścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुः प्रजापतिर्भूतो लोकात्मा प्रपितामहः । अहोरात्रकरस्तस्मात्स वायुरनुवत्सरः

vāyuḥ prajāpatirbhūto lokātmā prapitāmahaḥ / ahorātrakarastasmātsa vāyuranuvatsaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते प्रजानां पतयश्चत्वार उपपक्षजाः । पितरः सर्वलोकानां लोकात्मानः प्रकीर्त्तिताः

ete prajānāṃ patayaścatvāra upapakṣajāḥ / pitaraḥ sarvalokānāṃ lokātmānaḥ prakīrttitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्यायतो ब्रह्माणो वक्त्रादुदन्समभवद्भवः । ऋषिर्विप्रा महादेवो भूतात्मा प्रपितामहः

dhyāyato brahmāṇo vaktrādudansamabhavadbhavaḥ / ṛṣirviprā mahādevo bhūtātmā prapitāmahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईश्वरः सर्वभूतानां प्रणवो यो ऽथपठ्यते । आत्मावेशेन भूतानामङ्गप्रत्यङ्गसंभवः

īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ praṇavo yo 'thapaṭhyate / ātmāveśena bhūtānāmaṅgapratyaṅgasaṃbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मादको ऽनुग्रहकृद्रुद्रो वत्सर उच्यते । सूर्य्यश्च चन्द्रमाश्चाग्निर्वायू रुद्रस्तथैव च

unmādako 'nugrahakṛdrudro vatsara ucyate / sūryyaśca candramāścāgnirvāyū rudrastathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युगाभिमानी कालात्मा नित्यं संक्षयकृद्विभुः । रुद्रः प्रविष्टो भगवाञ्जगत्यस्मिन्स्वतेजसा

yugābhimānī kālātmā nityaṃ saṃkṣayakṛdvibhuḥ / rudraḥ praviṣṭo bhagavāñjagatyasminsvatejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्रयान्मयि संयोगात्तनुभिर्नाममिस्तथा । ततस्तस्य तु वीर्येण लोकानुग्रहकारकम्

āśrayānmayi saṃyogāttanubhirnāmamistathā / tatastasya tu vīryeṇa lokānugrahakārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवत्वं च पितृत्वं च कालत्वं चास्य यत्परम् । तस्माद्वै सर्वथा रुद्रस्तद्विद्वद्भिरभीज्यते

devatvaṃ ca pitṛtvaṃ ca kālatvaṃ cāsya yatparam / tasmādvai sarvathā rudrastadvidvadbhirabhījyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतः पतिः स भगवान् प्रजेशानां प्रजापतिः । भावनः सर्वभूतानां सर्वात्मा नीललोहितः

yataḥ patiḥ sa bhagavān prajeśānāṃ prajāpatiḥ / bhāvanaḥ sarvabhūtānāṃ sarvātmā nīlalohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औषधीः प्रतिसंधत्ते रुद्रः क्षीणाः पुनःपुनः । प्रजापतिमुखैर्देवैः सम्यगिष्टफलार्थिभिः

auṣadhīḥ pratisaṃdhatte rudraḥ kṣīṇāḥ punaḥpunaḥ / prajāpatimukhairdevaiḥ samyagiṣṭaphalārthibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिभिरेव कपालैश्च त्रयंबकैरौषधिक्षये । इज्यते भगवान् यस्मात्तस्मार्त्र्यंबक उच्यते

tribhireva kapālaiśca trayaṃbakairauṣadhikṣaye / ijyate bhagavān yasmāttasmārtryaṃbaka ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गायत्री चैव त्रिष्टुप्च जगती चैव याः स्मृताः । त्र्यंबका नामतः प्रेम्णा योनयस्ता वनस्पतेः

gāyatrī caiva triṣṭupca jagatī caiva yāḥ smṛtāḥ / tryaṃbakā nāmataḥ premṇā yonayastā vanaspateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताभिरेकत्वभूताभिस्त्रिविधाभिः स्ववीर्यतः । त्रिसाधनः पुरोडाशस्त्रिकपालः स वै स्मृतः

tābhirekatvabhūtābhistrividhābhiḥ svavīryataḥ / trisādhanaḥ puroḍāśastrikapālaḥ sa vai smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्र्यंबकः स पुरोडाशस्तेनैष त्र्यंबकः स्मृतः । इत्येतत्पञ्चवर्षं हि युगं प्रोक्तं मनीषिभिः

tryaṃbakaḥ sa puroḍāśastenaiṣa tryaṃbakaḥ smṛtaḥ / ityetatpañcavarṣaṃ hi yugaṃ proktaṃ manīṣibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यश्चैष पञ्चधात्मा वै प्रोक्तः संवत्सरो द्विजैः । सैकः षट्को विजज्ञे ऽथ मध्वादिऋतुसंज्ञकः

yaścaiṣa pañcadhātmā vai proktaḥ saṃvatsaro dvijaiḥ / saikaḥ ṣaṭko vijajñe 'tha madhvādiṛtusaṃjñakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋतुपुत्रार्त्तवाः पञ्च इति सर्गः समासतः । इत्येष बहुमानो वै प्राणिना जीवितानि च । नदीवेग इवासक्तः कालो धावति संहरन्

ṛtuputrārttavāḥ pañca iti sargaḥ samāsataḥ / ityeṣa bahumāno vai prāṇinā jīvitāni ca / nadīvega ivāsaktaḥ kālo dhāvati saṃharan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेषां यदपत्यं वै तदशक्यं प्रमाणतः । बहुत्वात्परिसंख्यातुं पुत्र पौत्रमनन्तकम्

eteṣāṃ yadapatyaṃ vai tadaśakyaṃ pramāṇataḥ / bahutvātparisaṃkhyātuṃ putra pautramanantakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमं वंशं प्रजेशानां महतः पुण्यकर्मणाम् । कीर्त्तयन्पुण्यकीर्त्तीनां महतीं सिद्धिमाप्नुयात्

imaṃ vaṃśaṃ prajeśānāṃ mahataḥ puṇyakarmaṇām / kīrttayanpuṇyakīrttīnāṃ mahatīṃ siddhimāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.