Brahmāṇḍa Purāṇa 1.1

यदुवंशसमुद्देशो हैहयस्य च विस्तरः । क्रोधादनन्तरं चोक्तस्तथा वंशस्य विस्तरः

yaduvaṃśasamuddeśo haihayasya ca vistaraḥ / krodhādanantaraṃ coktastathā vaṃśasya vistaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्यामघस्य च माहात्म्यं प्रजासर्गश्च कीर्त्यते । देवावृधस्यान्धकस्य धृष्टेश्चपि महात्मनः

jyāmaghasya ca māhātmyaṃ prajāsargaśca kīrtyate / devāvṛdhasyāndhakasya dhṛṣṭeścapi mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिमित्रान्वयश्चैव विशोर्मिथ्याभिशंसनम् । विशोधमनुसंप्राप्तिर्मणिरत्नस्य धीमतः

animitrānvayaścaiva viśormithyābhiśaṃsanam / viśodhamanusaṃprāptirmaṇiratnasya dhīmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्राजितः प्रजासर्गे राजर्षेर्देवमीढुषः । शूरस्य जन्म चाप्युक्तं चरितं च माहात्मनः

satrājitaḥ prajāsarge rājarṣerdevamīḍhuṣaḥ / śūrasya janma cāpyuktaṃ caritaṃ ca māhātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कंसस्यापि च दौरात्म्यमेकीवंश्यात्समुद्भवः । वासुदेवस्य देव क्यां विष्णोरमिततेजसः

kaṃsasyāpi ca daurātmyamekīvaṃśyātsamudbhavaḥ / vāsudevasya deva kyāṃ viṣṇoramitatejasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तरमृषेः सर्गः प्रजासर्गोपवर्णनम् । देवासुरे समुत्पन्ने विष्णुना स्त्रीवधे कृते

anantaramṛṣeḥ sargaḥ prajāsargopavarṇanam / devāsure samutpanne viṣṇunā strīvadhe kṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संरक्षता शक्रवधं शापः प्राप्तः पुरा भृगोः । भृगुश्चोत्थापयामास दिव्यां शुक्रस्य मातरम्

saṃrakṣatā śakravadhaṃ śāpaḥ prāptaḥ purā bhṛgoḥ / bhṛguścotthāpayāmāsa divyāṃ śukrasya mātaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवानां च ऋषीणां च संक्रमा द्वादशात्दृताः । नारसिहप्रभृतयः कीर्त्यन्ते पापनाशनाः

devānāṃ ca ṛṣīṇāṃ ca saṃkramā dvādaśātdṛtāḥ / nārasihaprabhṛtayaḥ kīrtyante pāpanāśanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुकेणाराधनं स्थाणोर्घोरेण तपसा तथा । वरप्रदान कृत्तेन यत्र शर्वस्तवः कृतः

śukeṇārādhanaṃ sthāṇorghoreṇa tapasā tathā / varapradāna kṛttena yatra śarvastavaḥ kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तरं च निर्दिष्टं देवासुरविचेष्टितम् । जयन्त्या सह शक्रेण यत्र शुको महात्मनि

anantaraṃ ca nirdiṣṭaṃ devāsuraviceṣṭitam / jayantyā saha śakreṇa yatra śuko mahātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असुरान्मोहयामास शक्ररूपेण बुद्धिमान् । बृहस्पतिश्च तं शुकं शशाप स महाद्युतिः

asurānmohayāmāsa śakrarūpeṇa buddhimān / bṛhaspatiśca taṃ śukaṃ śaśāpa sa mahādyutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्त च विष्णोर्माहात्म्यं विष्णोर्जन्मनि शब्द्यते । तुर्वसुश्चात्र दौहित्रो यवीयान्यो यदोरभूत्

ukta ca viṣṇormāhātmyaṃ viṣṇorjanmani śabdyate / turvasuścātra dauhitro yavīyānyo yadorabhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुर्द्रुह्यादयः सर्वे तथा तत्तनया नृपाः । अनुवंश्यामहात्मानस्तेषां पार्थिवसत्तमाः

anurdruhyādayaḥ sarve tathā tattanayā nṛpāḥ / anuvaṃśyāmahātmānasteṣāṃ pārthivasattamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीर्त्यन्ते यत्र कार्त्स्न्येन भूरिद्रविणतेजसः । आतिथ्यस्य तु विब्रर्षेः सप्तधा धर्मसंश्रयात्

kīrtyante yatra kārtsnyena bhūridraviṇatejasaḥ / ātithyasya tu vibrarṣeḥ saptadhā dharmasaṃśrayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बार्हस्वत्यं सूरिभिश्च यत्र शापमुपावृतम् । हरवंशयशःस्पर्शः शन्तनोर्वीर्यशब्दनम्

bārhasvatyaṃ sūribhiśca yatra śāpamupāvṛtam / haravaṃśayaśaḥsparśaḥ śantanorvīryaśabdanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भविष्यतां तथा राज्ञामुपसंहारशब्दनम् । अनागतानांसंघानां प्रभूणां चोपवर्णनम्

bhaviṣyatāṃ tathā rājñāmupasaṃhāraśabdanam / anāgatānāṃsaṃghānāṃ prabhūṇāṃ copavarṇanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भौत्यस्यान्ते कलियुगे क्षीणे संहारवर्णनम् । नैमित्तिकाः प्राकृतिका यथैवात्यन्तिकाः स्मृताः

bhautyasyānte kaliyuge kṣīṇe saṃhāravarṇanam / naimittikāḥ prākṛtikā yathaivātyantikāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विविधः सर्वभूतानां कीर्त्यते प्रतिसंचरः । अनादृष्टिर्भास्करस्य घोरः संवर्त्तकानलः

vividhaḥ sarvabhūtānāṃ kīrtyate pratisaṃcaraḥ / anādṛṣṭirbhāskarasya ghoraḥ saṃvarttakānalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सांख्ये लक्षणमुद्दिष्टं ततो ब्रह्म विशेषतः । भुवादीनां च लोकानां सप्तानां चोपवर्णनम्

sāṃkhye lakṣaṇamuddiṣṭaṃ tato brahma viśeṣataḥ / bhuvādīnāṃ ca lokānāṃ saptānāṃ copavarṇanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपरार्द्धापरैश्चैव लक्षणं परिकीर्त्यते । ब्रह्मणोयोजनाग्रेण परिमाणविनिर्णयः

aparārddhāparaiścaiva lakṣaṇaṃ parikīrtyate / brahmaṇoyojanāgreṇa parimāṇavinirṇayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीर्त्यन्ते चात्र निरयाः पापानां रौरवादयः । सर्वेषां चैव सत्त्वानां परिणामविनिर्णयः

kīrtyante cātra nirayāḥ pāpānāṃ rauravādayaḥ / sarveṣāṃ caiva sattvānāṃ pariṇāmavinirṇayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मणः प्रतिसंसर्गात्सर्व संसारवर्णनम् । गतिरूर्द्धमधश्चोक्ता धर्माधर्मसमाश्रया

brahmaṇaḥ pratisaṃsargātsarva saṃsāravarṇanam / gatirūrddhamadhaścoktā dharmādharmasamāśrayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पे कल्पे च भूतानां महतामपि संक्षयम् । असंख्यया च दुःखानि ब्रह्मणश्चाप्यनित्यता

kalpe kalpe ca bhūtānāṃ mahatāmapi saṃkṣayam / asaṃkhyayā ca duḥkhāni brahmaṇaścāpyanityatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दौरात्म्यं चैव भोगानां संहारस्य च कष्टता । दुर्लभत्वं च मोक्षस्य वैराग्याद्दोषदर्शनात्

daurātmyaṃ caiva bhogānāṃ saṃhārasya ca kaṣṭatā / durlabhatvaṃ ca mokṣasya vairāgyāddoṣadarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यक्ताव्यक्तं परित्यज्य सत्त्वं ब्रह्मणि संस्थितम् । नानात्वदर्शनाच्छुद्धस्तवस्तत्र निवर्त्तते

vyaktāvyaktaṃ parityajya sattvaṃ brahmaṇi saṃsthitam / nānātvadarśanācchuddhastavastatra nivarttate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तापत्रयाद् भीतो रूपार्थोहि निरञ्जनः । आनन्दं ब्रह्मणः प्राप्य न बिभेति कुतश्चन

tatastāpatrayād bhīto rūpārthohi nirañjanaḥ / ānandaṃ brahmaṇaḥ prāpya na bibheti kutaścana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीर्त्यते च पुनः सर्गो ब्रह्मणो ऽन्यस्य पूर्ववत् । कीर्त्यते जगतश्चत्र सर्गप्रलयविक्रियाः

kīrtyate ca punaḥ sargo brahmaṇo 'nyasya pūrvavat / kīrtyate jagataścatra sargapralayavikriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृत्तयश्च भूतानां प्रसुतानां फलानि च । कीर्त्यते ऋषिवर्गस्य सर्गः पापप्रणाशनः

pravṛttayaśca bhūtānāṃ prasutānāṃ phalāni ca / kīrtyate ṛṣivargasya sargaḥ pāpapraṇāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रादुर्भावो वसिष्ठस्य शक्तेर्जन्म तथैव च । सौदासास्थिग्रहश्चास्य विश्वामित्रकृतेन तु

prādurbhāvo vasiṣṭhasya śakterjanma tathaiva ca / saudāsāsthigrahaścāsya viśvāmitrakṛtena tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पराशरस्य चोत्पत्तिरदृश्यन्त्यां तथा विभोः । संजज्ञे पितृकन्यायां व्यासश्चापि महामुनिः

parāśarasya cotpattiradṛśyantyāṃ tathā vibhoḥ / saṃjajñe pitṛkanyāyāṃ vyāsaścāpi mahāmuniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुकस्य च तथा जन्म सह पुत्रस्य धीमप्तः । पराशरस्य प्रद्वेपो विश्वामित्र ऋषिं प्रति

śukasya ca tathā janma saha putrasya dhīmaptaḥ / parāśarasya pradvepo viśvāmitra ṛṣiṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसिष्ठसंभृतिश्चाग्नेर्विश्वामित्रजिघांसया । देवेन विधिना विप्र विश्वामित्रहितैषिणा

vasiṣṭhasaṃbhṛtiścāgnerviśvāmitrajighāṃsayā / devena vidhinā vipra viśvāmitrahitaiṣiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संतानहेतोर्विभुना गीर्णस्कन्धेन धीमता । एकं वेदं चतुष्पादं चतुर्द्धा पुनरीश्वरः

saṃtānahetorvibhunā gīrṇaskandhena dhīmatā / ekaṃ vedaṃ catuṣpādaṃ caturddhā punarīśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा बिभेद भागवान् व्यासः शार्वादनुग्रहात् । तस्य शिष्यप्रशिष्यैश्च शाखा वेदायुताः कृताः

tathā bibheda bhāgavān vyāsaḥ śārvādanugrahāt / tasya śiṣyapraśiṣyaiśca śākhā vedāyutāḥ kṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयोगे प्रह्वला नैव यथा दृष्टः स्वयंभुवा । पृष्ट वन्तो विशिष्टास्ते मुनयो धर्मकाङ्क्षिणः

prayoge prahvalā naiva yathā dṛṣṭaḥ svayaṃbhuvā / pṛṣṭa vanto viśiṣṭāste munayo dharmakāṅkṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशं पुण्यमभीप्सतो विभुना तद्धितैषिणा । सुनाभं दिव्यरूपाभं सप्ताङ्गं शुभशंसनम्

deśaṃ puṇyamabhīpsato vibhunā taddhitaiṣiṇā / sunābhaṃ divyarūpābhaṃ saptāṅgaṃ śubhaśaṃsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनौपम्यमिदं चक्रं वर्त्तमानमतन्द्रिताः । पृष्ठतो यात नियतास्ततः प्राप्स्यथ पाटितम्

ānaupamyamidaṃ cakraṃ varttamānamatandritāḥ / pṛṣṭhato yāta niyatāstataḥ prāpsyatha pāṭitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छतस्तस्य चक्रस्य यत्र नेमिर्विशीर्यते । पुण्यः स देशो मन्तव्यः प्रत्युवाच तदा प्रभुः

gacchatastasya cakrasya yatra nemirviśīryate / puṇyaḥ sa deśo mantavyaḥ pratyuvāca tadā prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्त्वा चैवमृषीन्सर्वानदृश्यत्वमुपागमत् । गङ्गा गर्भ यवाहारा नैमिषेयास्तथैव च

uktvā caivamṛṣīnsarvānadṛśyatvamupāgamat / gaṅgā garbha yavāhārā naimiṣeyāstathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईशिरे चैव सत्रेण मुनयो नैमिषे तदा

īśire caiva satreṇa munayo naimiṣe tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृतेशरद्वतितथा तस्य चोत्थापनङ्कृतम् । ऋषयो नैमिषेयाश्च दयया परया युताः

mṛteśaradvatitathā tasya cotthāpanaṅkṛtam / ṛṣayo naimiṣeyāśca dayayā parayā yutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःसीमां गामिमां कृत्वा कृषणं राजानमाहरत् । प्रीतिं चैव कृतातिथ्यं राजानं विधिवत्तदा

niḥsīmāṃ gāmimāṃ kṛtvā kṛṣaṇaṃ rājānamāharat / prītiṃ caiva kṛtātithyaṃ rājānaṃ vidhivattadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तः सर्गगतः क्रूरः स्वर्भानुरसुरो हरन् । द्रुते राजनि राजानु मद्रते मुनयस्ततः

antaḥ sargagataḥ krūraḥ svarbhānurasuro haran / drute rājani rājānu madrate munayastataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धर्वरक्षितं दृष्ट्वा कलापग्रामकेतनम् । सन्निपातः पुनस्तस्य तथा यज्ञे महर्षिभिः

gandharvarakṣitaṃ dṛṣṭvā kalāpagrāmaketanam / sannipātaḥ punastasya tathā yajñe maharṣibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा हिरण्मयं सर्वं विवादस्तस्य तैरभूत् । तदा वै नैमिषेयानां सत्रे द्वादशवार्षिके

dṛṣṭvā hiraṇmayaṃ sarvaṃ vivādastasya tairabhūt / tadā vai naimiṣeyānāṃ satre dvādaśavārṣike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा विवदमानैश्च यदुः संस्थापितश्च तैः । जनयित्वा त्वरण्यं वै यदुपुत्रमथायुतम्

tathā vivadamānaiśca yaduḥ saṃsthāpitaśca taiḥ / janayitvā tvaraṇyaṃ vai yaduputramathāyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समापयित्वा तत्सत्रं वायुं ते पर्युपासत । इति कृत्यसमुद्देशः पुराणांशोपवर्णितः

samāpayitvā tatsatraṃ vāyuṃ te paryupāsata / iti kṛtyasamuddeśaḥ purāṇāṃśopavarṇitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेनानुक्रमेणैव पुराणं संप्रकाशते । सुखमर्थः समासेन महानप्युपलक्ष्यते

anenānukrameṇaiva purāṇaṃ saṃprakāśate / sukhamarthaḥ samāsena mahānapyupalakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्समासमुद्दिश्य वक्ष्यामि तव विस्तरम् । पादमाद्यमिदं सम्यग् यो ऽधीते विजितेद्रियः

tasmātsamāsamuddiśya vakṣyāmi tava vistaram / pādamādyamidaṃ samyag yo 'dhīte vijitedriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनाधीतं पुराणं स्यात्सर्वं नास्त्यत्रसंशयः । यो विद्याच्चतुरो वेदान् सांगोपनिषदान् द्विजाः

tenādhītaṃ purāṇaṃ syātsarvaṃ nāstyatrasaṃśayaḥ / yo vidyāccaturo vedān sāṃgopaniṣadān dvijāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतिहासपुराणाभ्यां वेदं समुपबृंहयेत् । बिभेत्यल्पश्रुताद्वेदो मामयं प्रहरिष्यति

itihāsapurāṇābhyāṃ vedaṃ samupabṛṃhayet / bibhetyalpaśrutādvedo māmayaṃ prahariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यसन्निममध्यायं साक्षात्प्रोक्तं स्वयंभुवा । नापदं प्राप्य मुह्येत यथेष्टां प्राप्नुयाद्गतिम्

abhyasannimamadhyāyaṃ sākṣātproktaṃ svayaṃbhuvā / nāpadaṃ prāpya muhyeta yatheṣṭāṃ prāpnuyādgatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मात्पुरा ह्यभूच्चैतत्पुराणं तेन तत्स्मृतम् । निरुक्तमस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते

yasmātpurā hyabhūccaitatpurāṇaṃ tena tatsmṛtam / niruktamasya yo veda sarvapāpaiḥ pramucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतश्च संक्षेपमिमं शृणुध्वं नारायणः सर्वमिदं पुराणम् । संसर्गकाले ऽपि करोति मर्ग संहार काले च न वास्ति भूयः

ataśca saṃkṣepamimaṃ śṛṇudhvaṃ nārāyaṇaḥ sarvamidaṃ purāṇam / saṃsargakāle 'pi karoti marga saṃhāra kāle ca na vāsti bhūyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.